II OSK 679/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-04-01
NSAAdministracyjneWysokansa
warunki zabudowyzagospodarowanie przestrzenneprawo administracyjnepostępowanie nadzwyczajnestrona postępowaniainteres prawnynieruchomości sąsiedniedecyzja zmieniającaNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO, uznając, że sąsiadująca działka ma przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji zmieniającej warunki zabudowy.

NSA rozpoznał skargę kasacyjną U. G. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję SKO o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji zmieniającej warunki zabudowy. Skarżąca, właścicielka sąsiedniej działki, domagała się stwierdzenia nieważności decyzji z 2009 r., twierdząc, że narusza ona jej prawo do zagospodarowania nieruchomości. WSA uznał, że skarżąca nie jest stroną postępowania. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję SKO, stwierdzając, że skarżąca posiada przymiot strony, ponieważ zmiany w warunkach zabudowy wpływają na jej nieruchomość.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną U. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach. Decyzja SKO umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji Wójta Gminy Bolimów z 2009 r., która zmieniała decyzję o warunkach zabudowy z 2005 r. dla działki inwestycyjnej. Skarżąca, właścicielka sąsiedniej działki, twierdziła, że zmiana warunków zabudowy narusza jej prawo do zagospodarowania nieruchomości. WSA uznał, że skarżąca nie posiada przymiotu strony w postępowaniu nadzwyczajnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że właściciele nieruchomości sąsiednich do terenu inwestycyjnego mają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, jeśli wykażą interes prawny. W ocenie NSA, zmiany wprowadzone decyzją z 2009 r. (kierunek kalenicy, wysokość dachu, linia zabudowy względem drogi) wpływają na sytuację prawną nieruchomości skarżącej, stanowiąc odniesienie przy realizacji jej prawa do zabudowy. Dlatego też skarżąca miała prawo żądać kontroli decyzji z 2009 r. pod kątem naruszenia prawa. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję SKO, zasądzając od SKO na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, właściciel nieruchomości sąsiedniej posiada przymiot strony, jeśli wykaże interes prawny, ponieważ zmiany w warunkach zabudowy mogą wpływać na jego nieruchomość.

Uzasadnienie

NSA uznał, że zmiany w decyzji o warunkach zabudowy, takie jak linia zabudowy czy wysokość kalenicy, mogą wpływać na zagospodarowanie nieruchomości sąsiednich. Dlatego właściciel takiej nieruchomości ma prawo żądać kontroli decyzji z naruszeniem prawa, nawet jeśli nie był stroną pierwotnego postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.p.z.p. art. 6 § ust. 2 pkt 1 i 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Przepisy te stanowią podstawę do uznania, że właściciel nieruchomości sąsiedniej ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym warunków zabudowy, gdyż jego prawo do zagospodarowania nieruchomości może być naruszone.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki nieważności decyzji, w tym wydanie z naruszeniem prawa.

k.p.a. art. 157 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje pojęcie strony postępowania administracyjnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 155

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji za zgodą strony.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Reguluje prawo własności i jego ograniczenia.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Dotyczy immisji, czyli wpływu na nieruchomości sąsiednie.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umożliwia NSA uchylenie decyzji organu odwoławczego.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego art. 4 § ust. 1

Określa sposób wyznaczania linii nowej zabudowy jako przedłużenie linii istniejącej zabudowy na działkach sąsiednich.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca posiada przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, ponieważ zmiany w warunkach zabudowy wpływają na jej nieruchomość sąsiednią. Postępowanie nadzwyczajne nie było bezprzedmiotowe, ponieważ skarżąca wykazała swój interes prawny.

Odrzucone argumenty

Skarżąca nie jest stroną postępowania, ponieważ zmiany w decyzji o warunkach zabudowy nie wpływają bezpośrednio na jej nieruchomość. Postępowanie zostało prawidłowo umorzone jako bezprzedmiotowe.

Godne uwagi sformułowania

przymiot strony interes prawny nieruchomości sąsiednie decyzja zmieniająca postępowanie nadzwyczajne bezprzedmiotowość postępowania

Skład orzekający

Anna Szymańska

sprawozdawca

Grzegorz Czerwiński

przewodniczący

Robert Sawuła

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że właściciele nieruchomości sąsiednich mają przymiot strony w postępowaniach dotyczących warunków zabudowy, nawet jeśli nie byli stronami pierwotnego postępowania, oraz że takie postępowania nie powinny być umarzane jako bezprzedmiotowe, jeśli interes prawny strony zostanie wykazany."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zmiany decyzji o warunkach zabudowy w trybie art. 155 k.p.a. i wpływu tej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Interpretacja przepisów dotyczących linii zabudowy i wysokości może być różna w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych i przepisów wykonawczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia legitymacji procesowej w postępowaniach administracyjnych dotyczących nieruchomości, co jest kluczowe dla właścicieli i deweloperów. Pokazuje, jak prawo chroni interesy sąsiadów w procesie planowania przestrzennego.

Sąsiad ma prawo głosu w sprawie warunków zabudowy: NSA wyjaśnia, kto jest stroną postępowania.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 679/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący/
Robert Sawuła
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Zagospodarowanie przestrzenne
Planowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II SA/Łd 612/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-11-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 503
art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 612/23 w sprawie ze skargi U. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr KO.4110.13.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania z naruszeniem prawa decyzji zmieniającej ostateczną decyzję o warunkach zabudowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz U. G. kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 612/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA w Łodzi, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi U. G. (dalej: wnioskodawca, skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach (dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy) z 4 kwietnia 2023 r. nr KO.4110.13.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania z naruszeniem prawa decyzji zmieniającej ostateczną decyzję o warunkach zabudowy – oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wójt Gminy Bolimów (dalej: Wójt, organ I instancji) decyzją z 6 kwietnia 2009 r. nr 50-1 (dalej: decyzja z 2009 r.) zmienił w trybie art. 155 k.p.a. decyzję własną z 28 lutego 2005 r. nr 50 (dalej: decyzja z 2005 r., decyzja wz), którą ustalono na wniosek T. T. (dalej: inwestor) warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z przyłączem wodociągowym i energetycznym na działce nr [...] w [...]. Decyzja zmieniająca dotyczyła ustalenia linii głównej kalenicy w stosunku do granicy działki inwestycyjnej, zmieniała wysokość głównej kalenicy dachu oraz ustalała nowy załącznik graficzny z przebiegiem nieprzekraczalnej linii zabudowy od strony drogi.
Wnioskiem z 2 lutego 2023 r. skarżąca, która jest właścicielem działki nr [...] w [...], sąsiadującej bezpośrednio z działką inwestycyjną, wystąpiła o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji z 2009 r. o zmianie decyzji wz. W ocenie skarżącej dokonana zmiana w zakresie przebiegu linii zabudowy na działce inwestora nr [...] skutkowała zmianą przebiegu ustalonej linii zabudowy istniejącej na jej działce nr [...] – przed 2009 r., tj. wyznaczoną przez wyburzony stary budynek. Tym samym zmiana powyższa naruszyła przysługujące prawo do zagospodarowania nieruchomości, do której strona posiada tytuł prawny, zgodnie z warunkami ustalonymi wydaną na jej wniosek decyzją Wójta z 16 maja 2000 r. Zdaniem skarżącej zmiana decyzji wz jednocześnie stwierdza wygaśnięcie wydanej na jej rzecz decyzji z 16 maja 2000 r. Strona wskazała, że nie była powiadomiona o wszczęciu postępowania nadzwyczajnego, zakończonego wydaniem decyzji z 2009 r.
Kolegium, zaskarżoną decyzją umorzyło postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji Wójta z 2009 r. o zmianie ostatecznej decyzji wz. W szczególności wskazano, że decyzja z 2009 r. nie "wygaszała" decyzji z 16 maja 2000 r., czy też nie pozbawiała wnioskodawczyni "nabytego prawa" do wyznaczonej w tej decyzji linii zabudowy względem starego budynku mieszkalnego, bowiem decyzja ta została zrealizowana poprzez zakończenie objętej nią inwestycji, w oparciu o uzyskane pozwolenie na budowę. Podniesiono, że w przypadku planowanej przez skarżącą nowej inwestycji na działce nr [...], obecnie obowiązująca linia zabudowy może zostać ustalona jedynie w nowej decyzji o warunkach zabudowy.
WSA w Łodzi we wskazanym na wstępie wyroku z 8 listopada 2023 r. stwierdził, że zasadniczą kwestią była legitymacja skarżącej jako strony administracyjnego postępowania nieważnościowego. W szczególności podniesiono, że skarżąca wskazuje na swój interes prawny, odwołując się do art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2022 r. poz. 503 ze zm.; dalej: u.p.z.p.). Sąd I instancji stwierdził, że Kolegium prawidłowo uznało, że zakres zmian wprowadzonych decyzją z 2009 r. obejmujących zmianę geometrii dachu oraz umożliwienie posadowienia budynku w głębi działki poprzez wytyczenie nieprzekraczalnej linii zabudowy, zamiast poprzednio (tj. w decyzji z 2005 r.) obowiązującej ukształtowanej linii zabudowy, nie wpływa w jakikolwiek bezpośredni sposób na możliwość zabudowy i zagospodarowania nieruchomości skarżącej.
W ocenie sądu wojewódzkiego nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia art. 54 ust. 1 pkt 2 lit. d u.p.z.p., bowiem decyzja zmieniająca z 6 kwietnia 2009 r. nie obejmowała pkt 7 decyzji z 2005 r., odnoszącego się do powyższych kwestii.
W kwestii zarzutów skargi odnoszących się do art. 61 ust. 1 pkt 5, ust. 6-7 pkt 1 w zw. z art. 53 ust. 3 pkt 1, art. 64 u.p.z.p. oraz § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. nr 164 poz. 1588; dalej: rozporządzenie) wskazano, że odnoszą się one do merytorycznej oceny prawidłowości procedowania i wydania decyzji Wójta z 2009 r. Podkreślono, że istotą instytucji stwierdzenia nieważności decyzji, czy też stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa, jest ocena prawidłowości samej decyzji, pod kątem wystąpienia jednej z określonych w art. 156 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) przesłanek nieważnościowych, nie zaś prawidłowość postępowania, w którym decyzja ta zapadła. Tym samym uznano je za niezasadne.
W odniesieniu do art. 140 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.; dalej: k.c.) wskazano, iż interes prawny w postępowaniu w sprawie ustalenia warunków zabudowy musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego ograniczającej zagospodarowanie nieruchomości skarżącej ze względu na mającą powstać inwestycję. Podniesiono, że art. 140 k.c. regulujący kwestie uprawnień właściciela nieruchomości nie ma takiego charakteru.
Następnie zaznaczono, że wyrok WSA w Łodzi z 28 października 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 433/22, dotyczył innej decyzji Kolegium, niż objęta niniejszą skargą. Tym samym nie występuje tożsamość przedmiotowa tych spraw.
Reasumując sąd wojewódzki stwierdził, że wobec ustalenia, że skarżącej nie przysługuje przymiot strony, Kolegium zasadnie umorzyło wszczęte w tym zakresie postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucając:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1) naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 7, art. 6 ust. 2 u.p.z.p. w zw. z art. 140 i 144 k.c. oraz art. 28 k.p.a. w zw. z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której skarga powinna zostać uwzględniona, na skutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 pkt 7, art. 6 ust. 2 u.p.z.p., art. 140 i 144 k.c. oraz art. 28 k.p.a. polegającej na odmowie skarżącej przymiotu "strony postępowania" z uwagi na brak wpływu na możliwości zabudowania i zagospodarowania nieruchomości skarżącej oraz w konsekwencji uznanie przez sąd, iż postępowanie prowadzone przez organ odwoławczy było bezprzedmiotowe, podczas kiedy żądanie złożyła strona i powinna być wydana decyzja rozstrzygająca sprawę co do istoty;
2) naruszenie art. 53 ust. 3 pkt 1, art. 54 pkt 2 lit. d oraz art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 5a oraz ust. 7 pkt 1 i 5 u.p.z.p. w zw. z art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której skarga powinna zostać uwzględniona, na skutek błędnej wykładni ww. przepisów prawa materialnego oraz niezastosowanie art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 28 k.p.a. co spowodowało uznanie przez sąd, iż przedmiotem sporu pozostaje kwestia posiadania przez skarżącą statusu strony, podczas kiedy przedmiotem sporu jest kwestia wydania decyzji z 2009 r. z naruszeniem prawa, bez przeprowadzenia analizy urbanistycznej;
3) naruszenie art. 155 i art. 156 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której skarga powinna zostać uwzględniona, na skutek niewłaściwego zastosowania art. 28 i 155 k.p.a., co spowodowało uznanie przez sąd, że przedmiotem sporu nie pozostaje kwestia wystąpienia przesłanek nieważnościowych z art. 156 § 1 k.p.a. w związku z tym, że skarżąca nie może być stroną postępowania;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 i art. 7a § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 i art. 61 § 4 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której skarga powinna zostać uwzględniona ponieważ organ odwoławczy miał obowiązek zebrać wyczerpujący materiał dowodowy w celu wyznaczenia kręgu stron postępowania w prowadzonym postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym wzruszenia ostatecznej decyzji, które jest postępowaniem nowym w stosunku do postępowania o wydanie "pierwotnej" decyzji o warunkach zabudowy, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez sąd, iż skarżąca nie jest stroną postępowania;
2) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 54 pkt 2 lit. d i art. 61 ust. 1 pkt 5, ust. 5a i ust. 7 pkt 1 i 5 u.p.z.p. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której skarga powinna zostać uwzględniona ponieważ organ odwoławczy miał obowiązek skontrolować, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad powodujących jej nieważność;
3) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 i art. 105 § 1 oraz art. 156 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, w której skarga powinna być uwzględniona ponieważ organ nadrzędny był zobowiązany wszcząć postępowanie nieważnościowe z urzędu, jeżeli powziął wątpliwość co do statusu skarżącej w sprawie.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia, lub ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona. Kluczowa w tej sprawie jest kwestia legitymacji skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a.) decyzji organu I instancji (decyzji z 2009 r.) zmieniającej w trybie art. 155 k.p.a. decyzję wz (decyzję Wójta Gminy Bolimów z 2005 r.). Kolegium bowiem, co zostało zaakceptowane w zaskarżonym wyroku przyjęło, że skarżąca nie będąc stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji z 2009 r., nie wykazała interesu prawnego, aby żądać wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzorczego w stosunku do przedmiotowej decyzji z 2009 r. Skutkowało to umorzeniem postępowania nieważnościowego na podstawie art. 105 § 1, art. 156 § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a.
Jeśli chodzi o stan faktyczny to jest on bezsporny. Działka nr ew. [...] stanowiąca własność skarżącej kasacyjnie graniczy bezpośrednio z terenem inwestycyjnym tj. działką nr ew. nr [...] w [...] i jednocześnie obydwie te działki przylegają do drogi publicznej (załącznik graficzny do decyzji z 2009 r.), z której następuje komunikacja.
Zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ, który wydał ją, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z kolei oceniana w niniejszej sprawie decyzja została wydana w innym postępowaniu nadzwyczajnym tj. nieważnościowym, prowadzonym w stosunku do decyzji wydanej w trybie art. 155 k.p.a. Zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Kluczowe w świetle tego przepisu jest zatem to, czy skarżąca wnioskując o stwierdzenie wydania decyzji z 2009 r. z naruszeniem prawa, posiada przymiot strony.
U.p.z.p. nie reguluje w sposób szczególny omawianego zagadnienia, w tym nie ogranicza i nie modyfikuje kręgu stron takiego postępowania. Stąd w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie przepis o charakterze prawnomaterialnym zawarty w k.p.a., tj. art. 28 k.p.a. Przy czym wyprowadzenie interesu prawnego z tytułu prawa własności, z uwagi na treść art. 140 i art. 144 k.c., jest możliwe wówczas, gdy przepisy administracyjnego prawa materialnego dają do tego podstawę (zob. wyrok NSA z 15 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2879/17 oraz wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 1094/18). I tak należy ocenić, że interes prawny właścicieli nieruchomości sąsiadujących z planowaną inwestycją wynika z przepisu prawa materialnego administracyjnego tj. art. 6 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p. Ostatecznie przymiot strony może przysługiwać osobom, które dysponują tytułem prawnym do nieruchomości, podlegającym ochronie prawnej, stosownie do przepisów art. 140, art. 144, art. 233 i art. 235 k.c. oraz art. 6 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p. stanowiącego, że każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do ochrony własnego interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów należących do innych osób lub jednostek organizacyjnych (vide np. wyrok NSA z 25 lipca 2024 r. sygn. akt II OSK 1566/23). Poza wszystkim jako dominujący w orzecznictwie NSA należy przyjąć pogląd, że co do zasady stroną w sprawach o ustalenie warunków zabudowy są: inwestor oraz właściciel terenu inwestycyjnego, a także właściciele i użytkownicy wieczyści działek przyległych do terenu, będącego przedmiotem ustalenia warunków zabudowy, a nawet właściciele i użytkownicy wieczyści działek sąsiednich nieprzylegających bezpośrednio do działki inwestycyjnej (por. m.in. wyrok NSA z 8 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 739/20).
Jednocześnie należy podkreślić, że uprawnienie do wystąpienia z takim wnioskiem o stwierdzenie nieważności posiadają nie tylko osoby, które brały udział w charakterze strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Stronami tego postępowania będą więc zarówno strony uczestniczące w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 2009 r., jak i inne podmioty, których interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki wydania decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Nie zawsze zachodzi tożsamość podmiotów w postępowaniu zwykłym i w postępowaniu nadzwyczajnym (vide np. wyrok NSA z 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1892/19 i wyrok NSA z 5 września 2014 r. sygn. akt II OSK 602/13). To przedmiot decyzji badanej określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zarówno zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie "nieważnościowym". Stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będzie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy decyzja administracyjna.
Oznacza to, że skarżąca nie będąc stroną postępowania zakończonego decyzją z 2009 r. może wykazać, że posiada interes prawny, aby skutecznie żądać wszczęcia postępowania nadzorczego i taka sytuacja miała miejsce, a czego nie dostrzegło zarówno Kolegium, jak i dalej WSA w Łodzi.
Mianowicie decyzja z 2009 r. dotyczy trzech kwestii: kierunku głównej kalenicy dachu, maksymalnej wysokości kalenicy dachu oraz ustala na nowo nieprzekraczalną linię zabudowy w stosunku do drogi publicznej. Modyfikuje zatem ustalenia parametrów przyjętych w decyzji z 2005 r. Zdaniem NSA przyjęte ustalenia oddziałują na sytuację prawną nieruchomości sąsiednich, w tym na działkę skarżącej. Otóż stanowić będą one odniesienie przy realizacji prawa skarżącej do zagospodarowania terenu jej działki nr [...]. Rację ma przy tym Sąd wojewódzki, że uzyskane uprawnienie do realizacji zabudowy na działce nr [...] na podstawie decyzji o warunkach zabudowy wydanej w 2000 r. na rzecz skarżącej w żaden sposób nie zostanie zablokowane przez decyzję z 2005 r., zmienioną decyzją z 2009 r. Decyzje te nie uchyliły decyzji z 2000 r., jak również nie zmodyfikowały wyznaczonej linii zabudowy wyznaczonej tamtą decyzją. Jednakże skarżąca jako właściciel (tytuł prawny w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p.) w każdym czasie zachowuje uprawnienie do zabudowy własnego terenu. Uprawnienie to wedle stanu prawnego na datę orzekania przez SKO mogła realizować poprzez uzyskanie kolejnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, chyba że zostałby uchwalony plan miejscowy. Należy bowiem przypomnieć, że dla tego samego terenu można wydać kilka decyzji ustających warunki zabudowy (art. 63 ust. 1 u.p.z.p.). Na mocy art. 61 ust. 6 u.p.z.p. określony tamże minister uzyskał umocowanie do określenia w drodze rozporządzenia sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku planu miejscowego. Jednocześnie wskazano zakres przedmiotowy tego rozporządzenia tj. m.in. wymagania odnośnie linii zabudowy oraz wysokości górnej krawędzi elewacji frontowej, jej gzymsu lub attyki.
Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia obowiązującą linię nowej zabudowy na działce objętej wnioskiem wyznacza się jako przedłużenie linii istniejącej zabudowy na działkach sąsiednich. Przepis posługuje się pojęciem "przedłużenie", co oznacza, że odniesieniem dla działki inwestycyjnej będą działki bezpośrednio z nią sąsiadujące, najbliższe terytorialnie, bowiem wyrażenie "przedłużenie" sugeruje odniesienie się w ramach jednej linii do tego, co najbliżej (vide wyrok NSA z 2 lipca 2024 r. sygn. akt II OSK 1116/23 na gruncie § 7 ust. 1 rozporządzenia). Zatem w przypadku działki skarżącej odniesieniem dla zagospodarowania jej terenu byłyby niewątpliwie działki bezpośrednio sąsiadujące w odniesieniu do drogi publicznej tj. przedmiotowa działka inwestycyjna nr [...] oraz położona z drugiej strony działka nr [...]. Skutkuje to tym, że zagospodarowanie działki inwestora wynikające z decyzji z 2009 r. bezpośrednio odnosi skutek dla zagospodarowania działki skarżącej (§ 4 rozporządzenia). To samo dotyczy zmienionego kierunku linii głównej kalenicy dachu (art. 61 ust. 7 pkt 5 u.p.z.p. oraz § 8 rozporządzenia). Jeśli natomiast chodzi o wysokość górnej krawędzi elewacji frontowej, jej gzymsu lub attyki to analogicznie jak linia zabudowy, jest ona wyznaczana jako przedłużenie tych krawędzi odpowiednio do istniejącej zabudowy na działkach sąsiednich (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Oczywiście przepisy wykonawcze dopuszczają odstępstwa od tych zasad, ale podstawowym wzorcem ustalania wskaźnika jest zabudowa najbliższa i nawiązanie do niej, zarówno w wypadku linii zabudowy, jak i wysokości nowej zabudowy.
Powyższe dowodzi, że wykreowany stan prawny i faktyczny wynikający z decyzji z 2009 r. odnosi skutek dla zagospodarowania działki skarżącej. W efekcie skarżąca posiada przymiot strony, aby żądać skontrolowania decyzji z 2009 r. pod kątem ewentualnego naruszenia prawa, co skutkować winno przyjęciem wniosku do merytorycznego rozpatrzenia, nie zaś umorzeniem postępowania nieważnościowego. Błędna wykładnia przepisów prawa materialnego oraz błędne zastosowanie przepisów prawa procesowego skutkowało uwzględnieniem zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż organ miał obowiązek dokonać merytorycznej oceny decyzji wydanej na podstawie art. 155 k.p.a. w aspekcie podniesionych we wniosku z 2 lutego 2023 r. zarzucanych wad tej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Założenie to jest prawidłowe, o ile nie wystąpią przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania z zupełnie innych przyczyn, które nie były przedmiotem oceny w niniejszym wyroku. Jednocześnie wobec związania organu oceną prawną
oraz wskazaniami wyrażonymi w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.), że skarżąca ma przymiot strony w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji z 2009 r., jako bezprzedmiotowe należy uznać odniesienie się do kwestii ewentualnego wszczęcia tego postępowania przez Kolegium z urzędu.
Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi (200 zł), opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) i wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed NSA (360 zł) oraz opłata za pełnomocnictwo (17 zł).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI