II OSK 676/24

II OSK 676/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6152 Lokalizacja innej inwestycji celu publicznego
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
II OSK 425/21 - Wyrok NSA z 2023-11-15
II SA/Rz 888/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2020-10-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Odrzucono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 73, art. 280
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M. W. i S. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 425/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej X sp. z o.o. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 888/19 w sprawie ze skargi X sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 23 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 marca 2024 r. M. W. i S. W. wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 425/21, którym po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej X sp. z o.o. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 888/19, uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie i zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz X spółka z o.o. z siedzibą w [...] zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Jako podstawę wznowieniową wskazano przesłankę z art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w powiązaniu z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tj. pozbawienie możności działania wskutek niedoręczenia ww. skarżącym będącym ówcześnie uczestnikami postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, zawiadomienia o posiedzeniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 15 listopada 2023 r. oraz wyroku, który zapadł na tym posiedzeniu. W istocie zatem skarżący dwukrotnie zostali pozbawieni przysługujących im praw, co stanowi w ich ocenę bezwzględną przesłankę do wznowienia postępowania przed NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu.
Na gruncie procedury sądowoadministracyjnej obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych, zaś przepisy określające warunki umożliwiające ich uchylenie lub zmianę winny być traktowane jako wyjątki wykładane w sposób ścisły. Istota nadzwyczajnego trybu wznowieniowego polega na przysługującym poza tokiem instancyjnym środku prowadzącym do zniesienia wadliwego procesu i reasumpcji orzeczenia zapadłego w sprawie orzeczeniem nowym, wydanym po rozpoznaniu sprawy w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Nadzwyczajny charakter skargi o wznowienie postępowania i jej ściśle określony zakres możliwego zastosowania, implikuje konieczność podporządkowania skargi szczególnym rygorom, zarówno co do formy, jak również co do jej treści. Katalog podstaw wznowieniowych został zawarty w art. 271-273 p.p.s.a. i ma charakter zamknięty, co oznacza, iż jakiekolwiek okoliczności niewypełniające którejkolwiek z sytuacji taksatywnie wymienionych w ww. przepisach nie mogą stanowić oparcia dla skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania nie jest narzędziem służącym zapewnieniu jednolitości orzeczeń sądowych (również w sprawach tożsamych faktycznie i prawnie) ani nie stanowi alternatywy dla kolejnej - nieistniejącej - merytorycznej kontroli instancyjnej zapadłego orzeczenia. Omawianego środka zaskarżenia nie można utożsamiać jako środka do kwestionowania prawomocnego orzeczenia sądu ostatniej instancji tylko z tego powodu, iż nie odpowiada prawu lub nie wpisuje się w oczekiwania strony.
Działanie sądu w postępowaniu wznowieniowym zakłada sekwencyjność podejmowanych przez sąd czynności. Skarga o wznowienie postępowania uruchamia dwuetapowe postępowanie, którego pierwsza faza koncentruje się na dopuszczalności skargi. Zgodnie z art. 280 § 1 zd. 1 p.p.s.a. badanie wstępne skargi o wznowienie na posiedzeniu niejawnym polega na ustaleniu przez sąd, czy skarga jest wniesiona w terminie oraz czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Realizacja nakazu weryfikacji przez Sąd, czy skarga o wznowienie oparta jest na ustawowej podstawie, polega na ustaleniu, czy okoliczność podana przez wnoszącego skargę o wznowienie znajduje odzwierciedlenie w ustawowych podstawach wznowienia (por. np. post. NSA z 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 3345/20.). Wskazanie podstaw wznowienia oraz ich uzasadnienie są elementami obligatoryjnymi skargi o wznowienie, których brak prowadzi do niemożności merytorycznego rozpoznania żądań skarżącego w trybie wznowieniowym oraz obliguje sąd do odrzucenia skargi o wznowienie. Powyższe stanowisko odpowiada utrwalonej linii orzeczniczej w podobnych sprawach (vide: postanowienie NSA z 27 marca 2008 r., I OZ 347/08; postanowienie NSA z 1 marca 2010 r., I OSK 277/10; postanowienie SN z 18 lutego 2015 r., I CZ 3/15; postanowienie SN z 16 listopada 2017 r., V CZ 79/17). W orzecznictwie Sądu Najwyższego trwale ugruntowany jest również pogląd, że przesłanka do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zachodzi nie tylko wtedy, gdy powołana w niej podstawa wznowienia została sformułowana w sposób nieodpowiadający ustawie, ale także wówczas, gdy wskazane w skardze okoliczności wprawdzie dałyby się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz jednak w rzeczywistości podstawa ta nie występuje (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2006 r., I CZ 103/06, z dnia 5 listopada 2010 r., I CZ 107/10, z dnia 25 maja 2012 r., I CZ 35/12, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09). Sytuacja ta implikuje konieczność odrzucenia skargi jako nieopartej na ustawowej podstawie wznowienia (postanowienie SN z 30 stycznia 2014r., IV CZ 112/13; postanowienie SN z 14 grudnia 2006 r., I CZ 103/06; postanowienie SN z 5 listopada 2010 r., I CZ 107/10; postanowienie SN z 25 maja 2012 r., I CZ 35/12; wyrok SN z 22 lipca 2010 r., I CSK 601/09; postanowienie SN 16 listopada 2017 r., V CZ 79/17; postanowienie SN z 30 maja 2007 r., IV CZ 22/07; postanowienie NSA z 5 lipca 2012 r., I OSK 1057/12; R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, CH Beck, [...] 2011 r., str. 906 i powołane tamże orzecznictwo sądów administracyjnych; postanowienie SN z 18 grudnia 2014 r., II UZ 58/14). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że brakiem ustawowej podstawy wznowienia postępowania jest nie tylko sytuacja, gdy skarga w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisach Działu VII p.p.s.a., ale również gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia (por. postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2009 roku, sygn. akt I OSK 1471/09; postanowienie NSA z 28 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 44/10).
W przedmiotowej skardze o wznowienie postępowania skarżący powołali się na tzw. nieważnościową podstawę wznowienia, wskazując na pozbawienie ich możności działania w postępowaniu zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 425/21, do czego miało dojść wskutek rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie bez zawiadomienia skarżących o terminie posiedzenia oraz z uwagi na niedoręczenie im odpisu wyroku, który zapadł na tym posiedzeniu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, strona zostaje pozbawiona możności działania wtedy, gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony, a więc gdy znalazła się w takiej sytuacji, gdy nie tylko ograniczono lub utrudniono jej przedstawienie i popieranie swojego stanowiska w toczącym się postępowaniu ale także, gdy było to wynikiem naruszenia przepisów prawa procesowego przez sąd lub inną stronę (por. post. SN z 30 stycznia 2014 r., sygn. akt IV CZ 112/13). Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy, w wykonaniu zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2023 r. zarówno do M. W. jak i S. W. skierowano zawiadomienie o wyznaczeniu terminu rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na dzień 15 listopada 2023 r., co znajduje swoje odzwierciedlenie w aktach sądowych (k.259, 260). Zawiadomienia te zostały natomiast skarżącym skutecznie doręczone w trybie zastępczym unormowanym w art. 73 p.p.s.a. Jak wynika bowiem ze znajdujących się w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru tych zawiadomień (k. 268 i 269), przesyłki je zawierające awizowano dnia 18 września 2023r. z uwagi na brak możliwości ich doręczenia pod adresem skarżących i pozostawiono w placówce pocztowej [...], o czym umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. Następnie, w związku z nieodbieraniem przez skarżących ww. przesyłek z urzędu pocztowego, awizowano je powtórnie 29 września 2023 r. i ostatecznie, w związku z ich niepodjęciem w terminie, zwrócono nadawcy (Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu) w dniu 3 października 2023 r. Tym samym mając na względzie treść art. 73 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, tj. po upływie czternastu dni od pozostawienia przesyłki w placówce pocztowej, uznać należało, że omawiane zawiadomienie o rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skutecznie doręczono skarżącym z dniem 2 października 2023 r. Podobnie, tj. w trybie doręczenia zastępczego, doręczono skarżącym odpis orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 425/21. Jak wynika z akt sądowych, przesyłki zawierające odpisy ww. orzeczenia z uwagi na brak możliwości ich doręczenia skarżącym pod ich adresem w dniu 2 stycznia 2024 r. pozostawiono w placówce pocztowej, o czym umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej, a w związku z ich nieodebraniem pomimo powtórnej awizacji 10 stycznia 2024 r. zwrócono nadawcy w dniu 17 stycznia 2024 r. (k. 336 i 337). Odpisy te zatem skutecznie w trybie art. 73 p.p.s.a. doręczono skarżącym 16 stycznia 2024 r.
Z powyższych ustaleń wynika, że wbrew twierdzeniom podnoszonym w skardze o wznowienie skarżący zostali zawiadomieni o terminie rozprawy wyznaczonej przez Naczelny Sąd Administracyjny na dzień 15 listopada 2023 r. i doręczono im rozstrzygnięcie tego Sądu, które zapadło na ww. posiedzeniu. Skuteczność doręczenia przesyłki w trybie, o którym mowa w art. 73 p.p.s.a. i stosowanie domniemania doręczenia przesyłki, o którym mowa w § 4, polega na założeniu, że adresat zapoznał się z treścią przesyłki ostatniego dnia terminu, a zatem z tą datą wiążą się dla niego odpowiednie skutki procesowe. Fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 73 § 4 p.p.s.a. jest skuteczna w tym znaczeniu, że pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia. Nie została zatem w tych okolicznościach potwierdzona podnoszona w skardze o wznowienie postępowania przeszkoda procesowa polegająca na pozbawieniu stron możności działania, która mogłaby zostać zakwalifikowana przez Naczelny Sąd Administracyjny jako negatywna przesłanka procesowa skutkująca nieważnością postępowania.
Podsumowując przedstawione rozważania, należy uznać, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, a w konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił tę skargę na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a.
Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.