II OSK 669/09

II OSK 669/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-04-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krystyna Borkowska /przewodniczący/
Małgorzata Dałkowska - Szary /sprawozdawca/
Maria Czapska -Górnikiewicz
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Łd 872/08 - Wyrok WSA w Łodzi z 2009-01-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 185 par. 1, art. 207 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 17, art. 156 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1982 nr 11 poz 81
art. 10
Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Dz.U. 1971 nr 27 poz 250
art. 1 ust. 1, art. 5, art. 12
Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędzia del. NSA Małgorzata Dałkowska - Szary ( spr. ) Protokolant Dominika Sasin - Knothe po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 872/08 w sprawie ze skargi D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 872/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi D. Ł., stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2008 r., nr [...], oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi, a ponadto zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach prawnych i faktycznych sprawy.
D. Ł. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej - aktu własności ziemi wydanej przez Naczelnika Gminy Wartkowice w dniu [...] sierpnia 1975 roku stwierdzającego, że Ignacy A. nabył, na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, własność nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 3,64 ha położonej w S., gm. Wartkowice. W ocenie strony, w sprawie nie zaistniały przesłanki niezbędne do wydania aktu własności ziemi, gdyż ówczesny posiadacz gospodarstwa rolnego nabył je bez zachowania formy aktu notarialnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1975 roku wydanego przez Naczelnika Gminy Wartkowice. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał przepis art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j. Dz. U. z 2007 roku Nr 231, poz. 1700). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że akt własności ziemi jest ostateczny i został wydany na podstawie art. 1 ust. 1, art. 5 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Dokument ten stanowi wyłączny dowód nabycia nieruchomości rolnej, co potwierdza art. 10 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Jak wskazał organ, w obecnym stanie prawnym nie ma prawnej możliwości uchylenia mocy prawnej aktu własności ziemi, co wprost wynika z przepisu art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zgodnie z tym przepisem, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania administracyjnego, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowania administracyjne toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu. Z tych względów, jak podał organ, zachodzi niedopuszczalność przedmiotowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. Ł. wskazała, że przedstawiona przez organ regulacja prawna skutkuje tym, że osoby bezpodstawnie pozbawione prawa własności, nie mają możliwości dochodzenia swoich praw. Z tego powodu decyzja organu l instancji jest sprzeczna z naczelnymi zasadami konstytucyjnymi, takimi jak praworządność, czy ochrona własności. Tymczasem, akt własności ziemi został wydany z naruszeniem wszelkich procedur, gdyż nie uwzględniono faktu, że znany był właściciel gospodarstwa rolnego, którym była m. in. matka wnioskodawczyni. Matka wnioskodawczyni i jej pierwszy mąż nabyli gospodarstwo rolne na mocy aktu notarialnego z dnia 29 kwietnia 1921 roku. Fakt, że oboje współwłaściciele nie żyli w dniu wejścia w życie ustawy stanowiącej podstawę wydania aktu własności ziemi, nie ma wpływu na ocenę sprawy, gdyż pozostali po nich spadkobiercy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2008 roku utrzymało w mocy własną wcześniejszą decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśnił, iż w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości, w jakimkolwiek nadzwyczajnym trybie, wzruszenia decyzji - aktu własności ziemi. Ustosunkowując się do argumentów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż regulacja prawna narusza podstawowe zasady konstytucyjne, organ wskazał, że strona miała możliwość kwestionowania aktu własności ziemi w ciągu blisko 17 lat. Zaniechanie skarżącej w tym zakresie powoduje, że nie może ona teraz skutecznie powoływać się na konstytucyjnie chronione prawo własności. Pogląd taki zawarł również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 maja 2000 roku (sygn. akt: SK 29/99, OTK 2000/4/110) wskazując, że akty własności ziemi przestały być wydawane w kwietniu 1982 roku, po wejściu w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zatem zainteresowane osoby dysponowały okresem minimum 10 lat na podjęcie stosownych kroków prawnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. Ł. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] lipca 2008 roku i [...] września 2008 roku oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzuciła naruszenie przepisów określających podstawy stwierdzenia nieważności decyzji oraz konstytucyjnych przepisów o ochronie własności i zasadach zaskarżania decyzji administracyjnych w związku z przepisem art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącej, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi jest bezpodstawna, gdyż akt ten został wydany bez podstawy prawnej. Wskazany natomiast przez organ orzekający przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku koliduje z konstytucyjnymi zasadami ochrony własności i demokratycznego państwa prawa. Wbrew twierdzeniem organu, nie miała ona 17 lat na podjęcie stosownych działań, gdyż nie wiedziała o wydaniu aktu własności ziemi, bowiem nie mieszka w gospodarstwie rolnym.
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność obu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu.
W motywach wyroku Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było organem właściwym do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi. Organem właściwym był wojewoda. Stanowisko Sądu oparte zostało na wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2001r., sygn. akt II SA/Łd 583/01, który zapadł w podobnej sprawie. Przytaczając motywy tego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że podstawowe znaczenie ma ustalenie organu właściwego do rozpoznania wniosku, stosownie do przepisu art. 157 § l kpa, a więc organu wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał kwestionowaną decyzję, przy czym nie ma znaczenia okoliczność czy decyzja ta oparta została na przepisach, które aktualnie już nie obowiązują. Ponadto Sąd Wojewódzki powołując się na orzecznictwo sądowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1993 r., sygn. akt I SA 116/93, ONSA 1994, z. 3, poz. 109, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt III RN 83/98), podniósł, że właściwość rzeczową organu administracji do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydaniu decyzji, mającej być przedmiotem weryfikacji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej należy natomiast ustalić organ na który przeszła właściwość z przekształconego organu, a następnie na podstawie art. 17 kpa, określić organ wyższego stopnia. W sprawach dotyczących regulowania własności gospodarstw rolnych organem wyższego stopnia w stosunku do orzeczeń naczelników gmin, powiatowych komisji uwłaszczeniowych i naczelników powiatów były wojewódzkie komisje uwłaszczeniowe, a po ich likwidacji - wojewodowie lub dyrektorzy wydziałów stopnia wojewódzkiego (w zależności od okresu). Sąd Wojewódzki powołując się na treść art. 53 ust. l ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (t.j.: Dz. U. z 1998 r., Nr 32, poz. 176), przyjął, że zadania należące dotychczas do organów stopnia wojewódzkiego przechodzą do wojewodów, chyba, że zadania te i kompetencje zostały przekazane w odrębnych ustawach organom samorządu terytorialnego lub innym organom. Skoro brak jest takiego przepisu szczególnego, należy uznać, że do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi, właściwy jest wojewoda w I instancji, zaś minister w II instancji. Skoro zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu nie było właściwe w sprawie, należało zdaniem Sądu Wojewódzkiego, stwierdzić nieważność zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] lipca 2008 roku na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi D. Ł., ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W skardze kasacyjnej zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
* art. 145 § 1 pkt 2 (przy zastosowaniu art. 135) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 Kpa przez stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] września 2008 r. znak: [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] wskutek błędnego przyjęcia, że ww. decyzje wydane zostały przez organ niewłaściwy w sprawie,
* art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niezastosowanie normy tego przepisu, kiedy to skarga jako nieuzasadniona winna być oddalona.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzone jest na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy te określają organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji. W myśl przepisu art. 157 Kpa, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Natomiast jakie organy są organami wyższego stopnia w rozumieniu tego przepisu określa art. 17 Kpa. Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów załatwiających tego typu sprawy, albo sprawy nie są już załatwiane w formie decyzji administracyjnej. W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, na które powołuje się również Sąd l instancji, iż właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności należy ocenić według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanych decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz C.H. Beck W-wa 1996 r. str. 732). Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że akt własności ziemi, którego stwierdzenia nieważności domaga się D. Ł. został wydany na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, uchylonej następnie przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Spowodowało to utratę przez organy administracji właściwości w sprawach dotyczących regulowania własności gospodarstw rolnych, a w konsekwencji brak regulacji odnośnie kompetencji organów nadzorczych dotyczących decyzji wydawanych w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Po myśli art. 12 ust. 1 tej ustawy, właściwym w sprawach wydawania decyzji - aktów własności ziemi, był właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej, w przedmiotowej sprawie Naczelnik Gminy Wartkowice. Skoro indywidualne sprawy dotyczące regulowania własności gospodarstw rolnych miały charakter spraw o znaczeniu lokalnym, to obecnie zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) kompetencje w tych sprawach należałoby przypisać samorządowi gminy. Przyjmując zatem domniemanie kompetencji gminy w sprawach dotyczących regulowania własności gospodarstw rolnych, to zgodnie z treścią art. 17 pkt 1 Kpa, organem wyższego stopnia, właściwym do załatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji - aktu własności ziemi, będzie samorządowe kolegium odwoławcze. Zdaniem Kolegium, wskazanie wojewody jako organu właściwego w l instancji do orzekania w sprawie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi bądź odmowy wszczęcia postępowania w tej sprawie jest nieuprawnione w świetle art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2001, Nr 80, poz. 872 ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kpa tylko wówczas, gdy przepisy szczególne tak stanowią. Zatem brak przepisów szczególnych w tej materii wyłącza właściwość wojewody w sprawach wniosków o stwierdzenie nieważności ostatecznych decyzji - aktów własności ziemi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik D. Ł. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego.
W związku z tym, że w niniejszej sprawie wymienione w art. 183 § 1 p.p.s.a. przesłanki nieważności nie wystąpiły, postępowanie kasacyjne ograniczać się będzie wyłącznie do zbadania zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Sprowadzają się one do naruszenia przepisów prawa procesowego, konkretnie art. 145 § 1 pkt. 2 oraz art. 135 w zw. z art. 156 § 1 pkt. 1 Kpa wskutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że decyzje odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1975r. zostały wydane przez organ niewłaściwy w sprawie.
Zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za usprawiedliwione.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest właściwość organu do załatwienia złożonego przez D. Ł. wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1975r., wydanego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych przez Naczelnika Gminy Wartkowice.
Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu i poprzedzającej ją decyzji tego organu, Sąd I instancji uznał, że organem właściwym do dokonania tej czynności jest wojewoda w I instancji i minister w II instancji. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego wynika to z faktu, że organem wyższego stopnia w stosunku do orzeczeń naczelników gmin, powiatowych komisji uwłaszczeniowych i naczelników powiatów były wojewódzkie komisje uwłaszczeniowe, a po ich likwidacji - wojewodowie lub dyrektorzy wydziałów stopnia wojewódzkiego (w zależności od okresu). Z treści art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 roku o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 roku Nr 32, poz. 176) wynikało natomiast, że zadania należące dotychczas do organów stopnia wojewódzkiego przechodzą do właściwości wojewodów, chyba że zadania te i kompetencje zostały przekazane w odrębnych ustawach organom samorządu terytorialnego lub innym organom.
Sąd I instancji zamiast ustalić organ na który przeszła właściwość z przekształconego organu i dopiero potem, na podstawie art. 17 Kpa ustalić organ wyższego stopnia - ustalił najpierw organ wyższego stopnia w stosunku do orzeczeń naczelników gmin, powiatowych komisji uwłaszczeniowych i naczelników powiatów (wojewódzkie komisje uwłaszczeniowe) i dopiero potem ustalił organ na który przeszła właściwość tego organu ( wojewoda).
Nie sposób zgodzić się z przedstawionym wyżej poglądem.
Zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania właściwości obejmuje również właściwość instancyjną - właściwość do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych.
Według art. 157 § 1 Kpa właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 Kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Zasady ustalenia właściwości instancyjnej reguluje art. 17 Kpa. Art. 17 Kpa nie stanowi wyczerpującej regulacji ustalenia właściwości instancyjnej, a musi być stosowany w związku z art. 20 Kpa, który odsyła do regulacji materialnoprawnej. Przepisy materialnego prawa w określonym zakresie muszą być stosowane łącznie z przepisami administracyjnego prawa ustrojowego gdy ustala się właściwość instancyjną w sprawach, w których orzekały zniesione organy w strukturze ustrojowej administracji publicznej. W takim przypadku ustala się organ, na który przeszła właściwość przekształconego organu, a następnie na podstawie art. 17 Kpa określa się organ wyższego stopnia.
W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca domagała się stwierdzenia w trybie art. 156 Kpa nieważności aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Gminy Wartkowice w dniu [...] sierpnia 1975 roku stwierdzającego, że Ignacy A. nabył własność nieruchomości rolnej o łącznej powierzchni 3,64 ha położonej w S., gm. Wartkowice. na podstawie art. 1, art. 5 oraz art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, która następnie została uchylona przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 81 ze zm.).
Uchylenie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych spowodowało, że organy administracji utraciły właściwość do wydawania aktów własności ziemi, a w konsekwencji tego powstał brak w systemie prawa regulacji określających właściwość organów w tych sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 12 sierpnia 2005r., sygn. akt II OW 34/35, ONSA i WSA 2006/2/40, w którym wskazano, że sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnej tytułu własności do gospodarstw rolnych zaliczyć należy do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1591 ze zm.) należy przypisać samorządowi gminy. Przyjmując zatem domniemanie kompetencji gminy w tych sprawach wskazać należy, stosownie do treści art. 17 pkt 1 Kpa, jako organ wyższego stopnia dla prowadzenia postępowania w sprawie podania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Niezależnie od tego NSA stwierdził w cyt. postanowieniu, że w obowiązującym systemie prawnym brak jest też uregulowań określających kompetencje organów w postępowaniach nadzorczych dotyczących orzeczeń wydanych na podstawie cytowanej ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Brak przepisów określających odrębnie kompetencje organów wyższego stopnia w tych sprawach oznacza, że zastosowanie ma uregulowanie art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 22, poz.268 ze zm.), w myśl którego wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa tylko wówczas, gdy przepisy szczególne tak stanowią. Przepis ten obowiązywał w dacie wydawania zaskarżonych decyzji. Oznacza to, że również z tego względu właściwym do rozpoznania podania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Wprawdzie zgodnie z art. 63 ust.2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 57, poz. 299 ze zm.) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania, to jeżeli wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony - musi być on rozpatrzony, a postępowanie w tej sprawie zakończone w prawidłowej dla takiej sytuacji formie (por. postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r. sygn. akt II OW 33/05, wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt II OW 80/05, wyrok NSA z dnia 28 maja 2008r. sygn. akt II OSK 571/07 Lex nr 505310).
Trafnie więc podnosi organ w skardze kasacyjnej, że w niniejszej sprawie właściwym do rozpoznania wniosku D. Ł. o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi było Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, od orzeczenia którego przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa do tego samego organu.
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie, z przytoczonych wyżej powodów, nie podziela poglądu co do właściwości organu wyrażonego w przywołanym przez Sąd I instancji wyroku WSA w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2004r., sygn akt II SA/Łd 583. Kasacja od powyższego wyroku została wprawdzie oddalona wyrokiem NSA z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt II OSK 1072/04, jednakże przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, będącego związanym podstawami kasacji, była kwestia dopuszczalności rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi (poprzez umorzenie postępowania ) przez organ do którego wniesiono żądanie, niezależnie od właściwości w sprawie. NSA w tym wyroku stwierdził, że jeżeli zgłoszony zostanie wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi rozstrzygnięcie w tym przedmiocie (a więc również o umorzeniu postępowania), podejmuje wyłącznie właściwy organ (określony w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego).
Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 207 § 2 cyt. ustawy. Sąd odstępując od zasady zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz organu kierował się charakterem sprawy i sytuacją osobistą strony.