II OSK 657/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-06-13
NSAnieruchomościWysokansa
planowanie przestrzennemiejscowy plan zagospodarowania przestrzennegowzrost wartości nieruchomościjednorazowa opłatanakładyprawo intertemporalneochrona praw nabytychk.p.a.NSA

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, uznając, że organy administracji powinny były zbadać możliwość odliczenia nakładów poniesionych przez właściciela od opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, mimo uchylenia przepisu pozwalającego na takie odliczenie.

Sprawa dotyczyła jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, naliczonej po zmianie planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję SKO, wskazując na naruszenie przepisów k.p.a. przez organy administracji, które nie odniosły się do żądania właściciela o uwzględnienie poniesionych nakładów. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, podkreślając, że organy powinny były zbadać możliwość odliczenia nakładów, nawet po uchyleniu przepisu art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ze względu na zasady prawa intertemporalnego i ochronę praw nabytych.

Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., która utrzymywała w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. o naliczeniu jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości dla J. S. Zmiana przeznaczenia terenu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego z upraw polowych na zabudowę mieszkaniową rekreacyjno-letniskową spowodowała wzrost wartości nieruchomości. Właściciel domagał się pomniejszenia opłaty o poniesione nakłady na drogę dojazdową i podziały geodezyjne, jednak organy administracji obu instancji nie uwzględniły tego żądania, powołując się na uchylenie art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. WSA uznał, że organy naruszyły przepisy k.p.a., w szczególności art. 7, 77 i 107 § 3, nie ustosunkowując się do kwestii nakładów i nie informując strony o możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną SKO, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że organy administracji miały obowiązek zbadać, czy nakłady poniesione przez J. S. podlegają odliczeniu od opłaty, nawet po uchyleniu przepisu art. 37 ust. 2 ustawy. Zastosowanie zasady prawa intertemporalnego (tempus regit actum) oraz zasady ochrony praw nabytych i pewności prawa wymagało oceny sytuacji prawnej według stanu obowiązującego w dacie, gdy miało miejsce zdarzenie prawne (zmiana planu i poniesienie nakładów), a nie według stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania, zwłaszcza gdy zmiana była niekorzystna dla strony. NSA uznał, że zaskarżony wyrok WSA nie narusza prawa, ponieważ organy powinny były poczynić ustalenia faktyczne w celu oceny możliwości odliczenia nakładów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, należy zbadać możliwość odliczenia nakładów, stosując zasady prawa intertemporalnego i chroniąc prawa nabyte, nawet jeśli przepis pozwalający na odliczenie został uchylony.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że zasada ochrony praw nabytych i pewności prawa wymaga oceny sytuacji prawnej według stanu obowiązującego w dacie zdarzenia prawnego (zmiana planu, poniesienie nakładów), a nie według stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania, jeśli zmiana jest niekorzystna dla strony. Organy administracji miały obowiązek poczynić ustalenia faktyczne w celu oceny, czy nakłady podlegają odliczeniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.z.p. art. 36 § ust. 4

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, jeżeli wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy, zaś jej wysokość nie może być wyższa niż 30 % wzrostu wartości nieruchomości.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej, NSA orzeka jak w sentencji.

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 37 § ust. 2

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Przepis ten stanowił, że opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości pomniejsza się o wartość nakładów poniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego w okresie między uchwaleniem lub zmianą planu miejscowego a dniem sprzedaży nieruchomości, jeżeli nakłady te miały wpływ na wzrost wartości tej nieruchomości. Został uchylony ustawą z dnia 28 listopada 2003 r.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać rozważenie dowodów, które mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organy obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a zwłaszcza umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej: naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw

Ustawa ta uchyliła art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, weszła w życie 22 września 2004 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego art. 50 § pkt 2

Sporządzenie wyceny następuje z uwzględnieniem stanu nieruchomości na dzień wejścia w życie planu miejscowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji naruszyły przepisy k.p.a. (art. 7, 77, 107 § 3) poprzez nieustosunkowanie się do żądania strony o uwzględnienie nakładów i niezapewnienie czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.). Nawet po uchyleniu art. 37 ust. 2 u.p.z.p., należy zbadać możliwość odliczenia nakładów poniesionych przed wejściem w życie nowelizacji, ze względu na zasady prawa intertemporalnego i ochronę praw nabytych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja SKO, że organy nie mogły uwzględnić nakładów, ponieważ przepis art. 37 ust. 2 u.p.z.p. został uchylony przed wszczęciem postępowania. Argumentacja SKO, że właściciel nie wykazał w odwołaniu żądania uwzględnienia nakładów w sposób wystarczający.

Godne uwagi sformułowania

Wartość nieruchomości oceniana była przez rzeczoznawcę na dzień [...], czyli gdy obowiązywał jeszcze art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zgodnie z treścią art. 138 k.p.a. organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie, a zatem ma on obowiązek rozpatrzeć wszystkie okoliczności sprawy i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu decyzji. Podzielić należy pogląd organu administracji II instancji, że co do zasady wiążący dla organów stosujący prawo jest stan prawny obowiązujący w dacie orzekania, o ile oczywiście ustawodawca nie stanowi inaczej. Jednakże wówczas, gdy zmiana niesie niekorzystne skutki dla strony, stosowanie tej zasady naruszałoby wartości demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej... W demokratycznym państwie prawa niedopuszczalne jest arbitralne znoszenie lub ograniczanie praw podmiotowych przysługujących jednostce. Organy administracji winny poczynić ustalenia faktyczne w celu oceny, czy nakłady na nieruchomość poniesione przez skarżącego - w świetle przedstawionych wyżej wywodów prawnych - podlegają odliczeniu od opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości...

Skład orzekający

Bożena Walentynowicz

przewodniczący

Jacek Hyla

sprawozdawca

Andrzej Gliniecki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad prawa intertemporalnego i ochrony praw nabytych w kontekście zmian przepisów dotyczących opłat związanych ze wzrostem wartości nieruchomości po zmianie planu zagospodarowania przestrzennego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia przepisu pozwalającego na odliczenie nakładów i wszczęcia postępowania po tej zmianie, ale przed datą wejścia w życie nowelizacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady ochrony praw nabytych i pewności prawa w kontekście zmian legislacyjnych, co jest istotne dla wielu właścicieli nieruchomości i praktyków prawa.

Czy uchylenie przepisu chroni przed uwzględnieniem Twoich nakładów na nieruchomość?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 657/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki
Bożena Walentynowicz /przewodniczący/
Jacek Hyla /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6157 Opłaty związane ze wzrostem wartości nieruchomości
Hasła tematyczne
Planowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II SA/Wr 756/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2007-01-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 80 poz 717
art. 37 ust. 2
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 7, 77, 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędzia NSA Jacek Hyla /spr./ Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wr 756/06 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
II OSK 657/07
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007r. sygn. akt II SA/Wr 756/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr SKO [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] nr [...], którą naliczono dla J. S. jednorazową opłatę w wysokości [...] zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości objętej ustaleniem i zatwierdzeniem w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego działki nr [...] położonej w miejscowości W. obręb W. [...], a przeznaczonej na cele zabudowy mieszkaniowej rekreacyjno-letniskowej, o powierzchni 0,3294 ha, w związku z jej zbyciem.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że zapadł on w następujących okolicznościach sprawy:
W § 7 uchwały Nr [...] Rady Miasta i Gminy P. z dnia [...] ustalona została stawka jednorazowej opłaty w wysokości 30% od wzrostu wartości nieruchomości na obszarze objętym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego dla terenów zabudowy mieszkaniowej - jako zmiany planu ogólnego Gminy P.. Podstawę prawną dla ustalenia jednorazowej opłaty stanowi art. 36 ust. 4 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80 poz. 7171 z późn. zm.).
Zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy P., zatwierdzonym uchwałą Nr [...] Rady Narodowej Gminy P. z dnia [...] i zmianami tego planu zatwierdzonymi uchwałą Nr [...] z dnia [...] działka nr [...] w miejscowości W. przeznaczona była pod uprawy polowe. W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla terenów zabudowy mieszkaniowej, zatwierdzonym uchwałą Nr [...] Rady Miasta i Gminy P. z dnia [...] (Dz. Urz. Województwa D. z dnia [...] Nr [...]), ustalono dla niej przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniową, rekreacyjno-letniskową dla rekreacji indywidualnej z zakazem lokalizacji obiektów dla funkcji gospodarczych, rolnych i produkcyjnych.
Ze sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego wynika, że zmiana przeznaczenia terenu, dokonana w nowo uchwalonym planie, miała wpływ na wzrost wartości nieruchomości. Przedłożony do akt sprawy operat szacunkowy został sporządzony z zachowaniem obowiązujących reguł wyceny, zatem można było na jego podstawie ustalić wzrost wartości przedmiotowej nieruchomości gruntowej. W tej sytuacji organy administracji obu instancji uznały, że zachodzą podstawy do ustalenia dla J. S. opłaty z tytułu podwyższenia wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowani przestrzennego.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł J. S., wskazując że nie uwzględnia ona poniesionych przez skarżącego nakładów na wykonanie drogi dojazdowej (art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Na pisma skarżącego w tej sprawie nie udzielono żadnej odpowiedzi. Również organ odwoławczy nie zajął się tą kwestią, jak i nie poinformował skarżącego o toczącym się postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto skarżący zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie odniosło się do naruszenia przez organ I instancji art. 10 § 1 k.p.a. i pozbawienia go prawa złożenia opinii dotyczącej operatu szacunkowego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko w sprawie. Ponadto organ stwierdził, że z dniem [...] na mocy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 1492) uchylono przepis art. 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Stanowił on, iż opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości pomniejsza się o wartość nakładów poniesionych przez właściciela albo użytkownika wieczystego nieruchomości w okresie między uchwaleniem lub zmianą planu miejscowego, jeżeli nakłady te miały wpływ na wzrost wartości tej nieruchomości. Jednocześnie ustawa nowelizująca nie przewidywała regulacji przejściowych pozwalających na zakończenie spraw wszczętych jeszcze podczas obowiązywania przepisu art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z uwzględnieniem tego przepisu. Oznacza to, że organ pierwszej instancji orzekając w dniu [...] o ustaleniu wysokości jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości dla J. S., nie mógł uwzględnić żadnych nakładów, choćby nawet udokumentowanych przez stronę
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę wskazał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, co powoduje, iż podlega ona usunięciu z obrotu prawnego. Stosownie do art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy, zaś jej wysokość nie może być wyższa niż 30 % wzrostu wartości nieruchomości.
Jak wynika z akt sprawy, postępowanie administracyjne zostało wszczęte w dniu [...]. Już w piśmie z dnia [...], skierowanym do Urzędu Miasta i Gminy P., skarżący wniósł o uwzględnienie nakładów przez niego poniesionych w latach [...]-[...] w celu przygotowania działek do sprzedaży, tj. na wyrównanie drogi oraz podziałów geodezyjnych, wskazując, że prace te wykonał zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Ponadto wniósł o przesłanie kopii operatu szacunkowego celem przedstawienia go Stowarzyszeniu Rzeczoznawców. Również podczas rozprawy administracyjnej, która odbyła się w dniu [...], w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, skarżący stwierdził, że poniósł nakłady związane z przygotowaniem przedmiotowych nieruchomości do sprzedaży, a w związku z tym żąda ich uwzględnienia. Nadto oświadczył, że złożył wniosek do organizacji rzeczoznawców majątkowych celem sprawdzenia operatu szacunkowego.
Organ I instancji nie odniósł się w decyzji do żądania odliczenia przy ustalaniu wysokości jednorazowej opłaty poczynionych przez skarżącego nakładów na przedmiotową nieruchomość. Art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym istotnie został uchylony ustawą z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która weszła w życie 22 września 2004 r. Przepis ten stanowił, że opłatę, o której mowa w ust. 1, pomniejsza się o wartość nakładów poniesionych przez właściciela albo użytkownika wieczystego nieruchomości w okresie między uchwaleniem lub zmianą planu miejscowego a dniem sprzedaży nieruchomości, jeżeli nakłady te miały wpływ na wzrost wartości tej nieruchomości. Wartość nieruchomości oceniana była przez rzeczoznawcę na dzień [...], czyli gdy obowiązywał jeszcze art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Nadto w operacie szacunkowym stwierdzono, że na wyliczoną wartość przedmiotowej nieruchomości wpływ miał m.in. dojazd do nieruchomości. Kwestii tej również nie wyjaśnił organ II instancji, jak i nie ustosunkował się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 i 107§3 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 138 k.p.a. organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie, a zatem ma on obowiązek rozpatrzeć wszystkie okoliczności sprawy i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu decyzji.
Organ II instancji, rozpatrując ponownie sprawę winien ocenić, czy braki postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji w kwestii możliwości uwzględnienia przy naliczaniu jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, poczynionych przez J. S. nakładów będą mogły zostać usunięte poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania, czy też nie, co oznaczałoby konieczność przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Co do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. i pozbawienia skarżącego prawa złożenia opinii rzeczoznawcy o sporządzonym operacie szacunkowym, to skoro Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, to tym samym orzeczenie to umożliwia J. S. złożenie takiej opinii.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., opierając się na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegającej na błędnej wykładni przepisu art. 6 k.p.a. , w związku z art. 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz § 50 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) oraz na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przez zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy, na postawie którego Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę, zamiast zastosowania art. 151 tej ustawy, zgodnie z którym powinien był oddalić skargę J. S..
W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie - na podstawie art. 188 powołanej ustawy uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.
W uzasadnieniu skargi Kolegium podniosło, że zarzut nieuwzględniania wszystkich okoliczności sprawy, tj. nieustosunkowania się organów obu instancji do żądania strony uwzględnienia poczynionych przez nią nakładów jest nieuzasadniony. Składając lakoniczne odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji J. S. stwierdził tylko, że "decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym ani prawnym". Nie przedstawił żadnej szerszej argumentacji na poparcie swojego stanowiska, w szczególności nie podniósł żadnych zarzutów związanych z nieuwzględnieniem nakładów poczynionych przez niego na nieruchomość. Ponieważ żądanie nie zostało wyartykułowane w odwołaniu, ani w toku postępowania odwoławczego, nie można uczynić zarzutu z nieustosunkowania się do niego przez organ odwoławczy. Rozstrzygnięcie Kolegium nie jest dotknięte zarzucanym przez Sąd uchybieniem. Także organ pierwszej instancji rozważył argumenty strony dotyczące uwzględnienia poczynionych przez nią nakładów (na utwardzenie drogi i podział geodezyjny działek). Świadczy o tym zarówno treść protokołu z rozprawy administracyjnej, podczas której skarżący został poinformowany, iż obowiązujące przepisy nie pozwalają na pomniejszenie opłaty jednorazowej o poczynione nakłady, jak i treść pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, w którym organ ustosunkował się do żądania strony zgłoszonego na rozprawie w przedmiocie powołania biegłego, w celu ustalenia, czy możliwe jest zastosowanie w jego przypadku przepisów dotyczących nakładów poniesionych na nieruchomość. Zarzuty dotyczące nakładów nie zostały podniesione przez stronę w toku postępowania odwoławczego, a bezzasadność tego żądania została stronie wyjaśniona w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, zatem organ drugiej instancji nie odniósł się do nich odrębnie w swoim rozstrzygnięciu. W ocenie Kolegium, nieuzasadniony jest także zarzut niewyjaśnienia przez organ drugiej instancji kwestii ustalenia wartości nieruchomości przez rzeczoznawcę na dzień [...], tj. na dzień, gdy art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jeszcze obowiązywał. Rzeczoznawca majątkowy ustalając w operacie szacunkowym wartość nieruchomości na dzień jej sprzedaży, nie zajmuje się nakładami poczynionymi na tę nieruchomość przez właściciela. Istotny jest bowiem tylko stan nieruchomości w dacie wejścia w życie planu miejscowego. Sporządzenie operatu szacunkowego w dacie, gdy przepis dotyczący pomniejszenia ustalonej opłaty jednorazowej o wartość poczynionych nakładów jeszcze obowiązywał, nie ma znaczenia w sprawie. Kolegium podało, że zgodnie z wymogami § 50 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, sporządzenie wyceny następuje z uwzględnieniem stanu nieruchomości na dzień wejścia w życie planu miejscowego. Skoro w dacie tej dojazd był zapewniony "drogą nieutwardzoną", to rzeczoznawca musiał tę okoliczność uwzględnić, jako element stanu nieruchomości. Zarzut w przedmiocie nieuwzględnienia przez organ drugiej instancji wszystkich okoliczności związanych z nakładami poczynionymi przez skarżącego na nieruchomość i nieustosunkowania się do kwestii tych nakładów w zaskarżonej decyzji, jest nieuzasadniony. Nawet gdyby rzeczywiście naruszenie miało miejsce, to w żadnym razie nie powinno być uznane za naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro przepisy pozwalające na odliczenie od ustalonej opłaty jednorazowej wartości poniesionych przez stronę nakładów zostały przez ustawodawcę uchylone jeszcze zanim postępowanie w sprawie ustalenia opłaty jednorazowej zostało wszczęte. Ustawa uchylająca art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie przewidywała żadnych przepisów przejściowych, co oznacza obowiązek bezpośredniego stosowania przepisów w nowym brzmieniu. Postępowanie w sprawie ustalenia opłaty jednorazowej zostało wszczęte [...]. Oznacza to, że organy obu instancji nie mogły w żadnym razie wziąć pod uwagę uchylonego w 2004 r. przepisu. Organ administracji I instancji podczas przeprowadzonej w dniu [...] rozprawy administracyjnej, a ponadto w piśmie z [...] wyraźnie wyjaśnił stronie, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uwzględnienia jej żądania. Także w treści decyzji organu I instancji zawarte zostało ustosunkowanie się organu do wniosku strony o powołanie biegłego, który zbadałby możliwość uwzględnienia przepisów dotyczących nakładów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania wymienionymi w § 2 tego artykułu, z których żaden w sprawie nie zachodzi.
W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę na wady w zakresie powołanej przez organ administracji podstawy kasacyjnej. Mianowicie przepis art. 6 k.p.a. jest niewątpliwie przepisem postępowania i trudno wyjaśnić dlaczego wskazany został w ramach powołanej przez stronę podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenia prawa materialnego. Nie wyjaśnia tego również powiązanie tego przepisu z art. 37 ustawy z dnia 27 marca 2003r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80, poz. 717 ze zm.), tym bardziej, że artykuł ten składa się z szeregu odrębnych jednostek redakcyjnych – ustępów.
Uznając jednakże, że wywód prawny zawarty w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwala na merytoryczne odniesienie się do niej, przywołać należy na wstępie treść regulacji art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w brzmieniu obowiązującym przed dniem 22 września 2004 r. W myśl tego przepisu opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem (zmianą) miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pomniejsza się o wartość nakładów poniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego w okresie między uchwaleniem (zmianą planu), a dniem sprzedaży nieruchomości, jeżeli nakłady te miały wpływ na wzrost wartości tej nieruchomości.
Ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492), która weszła w życie w dniu 22 września 2004 r. przepis art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym został uchylony.
Organy administracji nie odniosły się w swych decyzjach do zgłaszanego przez skarżącego żądania odliczenia nakładów, ograniczając się do poinformowania skarżącego o niedopuszczalności takich odliczeń (organ I instancji) i zajęcia podobnego stanowiska w odpowiedzi na skargę (organ odwoławczy).
Wadliwość takiego działania słusznie wytknął organom administracji sąd I instancji, wskazując, że stanowi ona naruszenie art. 7, 77 i 107§3 k.p.a. Rzeczą organów administracji było rozważenie, czy ustalenia faktyczne, których dokonania domagał się skarżący mają istotne znaczenie dla sprawy i danie wyrazu poczynionej ocenie w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej. Nie mogą tego zastąpić wyjaśnienia udzielane stronie w jakiejkolwiek innej formie.
Podzielić należy pogląd organu administracji II instancji, że co do zasady wiążący dla organów stosujących prawo jest stan prawny obowiązujący w dacie orzekania, o ile oczywiście ustawodawca nie stanowi inaczej. Jednakże wówczas, gdy zmiana niesie niekorzystne skutki dla strony, stosowanie tej zasady naruszałoby wartości demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a takim państwem jest z mocy art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska.
Tym samym, jeżeli decyzja organu administracji jest wydawana po uchyleniu ust. 2 art. 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, które odebrało możliwość odliczenia od opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości nakładów poczynionych przez właściciela albo użytkownika wieczystego mających wpływ na wzrost wartości tej nieruchomości, to trzeba wziąć pod uwagę podstawową zasadę współczesnego prawa intertemporalnego, podkreślaną także w orzecznictwie (zob. np. wyrok SN z dnia 26 lipca 1991 r. PRN 34/91, Lex nr 10905) - regułę tempus regit actum oznaczającą, że zdarzenie prawne należy oceniać wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie gdy ono miało miejsce, a bezpośrednie działanie nowego prawa uzależnione jest od wykazania ważnego interesu publicznego (por. wyrok TK z dnia 2 marca 1993 r. sygn. akt K 9/92, OTK 1993). Sprawdzenia czy w danym wypadku taki ważny interes występuje dokonuje organ stający wobec wątpliwości intertemporalnej, Trybunał lub sąd (por. uchwała NSA z dnia 12 marca 2001 r. OPS 14/00, ONSA 2001, nr 3, poz. 101).
W demokratycznym państwie prawa niedopuszczalne jest arbitralne znoszenie lub ograniczanie praw podmiotowych przysługujących jednostce. Ograniczenie niewadliwie nabytych praw obywateli przez ustawodawcę jest wprawdzie dopuszczalne, gdy przemawia za tym inny prawnie chroniony interes publiczny, ale zawsze przy zastosowaniu procedury umożliwiającej zainteresowanym dostosowanie się do zaistniałej sytuacji i odpowiednie rozporządzenie swoimi prawami.
Za wyżej zaprezentowanym poglądem przemawia też zasada pewności prawa. Zasada ta w szczególnie silny sposób działa tam, gdzie jednostka podporządkowana jest bezpośrednio władzy publicznej.
Zatem właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości, której wartość wzrosła na skutek uchwalenia lub zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a który poniósł nakłady mające wpływ na jej wartość w okresie obowiązywania przepisu art. 37 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, przed wejściem w życie noweli do tej ustawy z dnia 23 listopada 2003 r., uchylającej ten przepis, nie może być wykluczony z kręgu osób, którym opłatę taką można pomniejszyć o przedmiotowe nakłady. W tym też kierunku idzie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki: z dnia 20 grudnia 2006r., II OSK 626/06 oraz z dnia 29 czerwca 2007r., II OSK 988/06, z dnia 10 marca 2008r. II OSK 206/07).
Skoro tak, to uznać należało, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa, gdyż organy administracji winny poczynić ustalenia faktyczne w celu oceny, czy nakłady na nieruchomość poniesione przez skarżącego - w świetle przedstawionych wyżej wywodów prawnych - podlegają odliczeniu od opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanej zmianą przeznaczenia gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego, a jeśli tak to jaka jest wartość tych nakładów i w związku z tym jaka jest wysokość należnej opłaty ustalonej na podstawie art. 36 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, oddalając skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI