II OSK 637/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną stowarzyszenia działającego na rzecz ochrony środowiska, uznając, że nie wykazało ono interesu społecznego ani uzasadnienia statutowego do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy.
Stowarzyszenie działające na rzecz ochrony środowiska wniosło o stwierdzenie nieważności decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji budowlanej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania, uznając, że stowarzyszenie nie wykazało interesu społecznego ani uzasadnienia statutowego. WSA w Warszawie oddalił skargę stowarzyszenia, a NSA utrzymał ten wyrok w mocy, podkreślając, że organizacja społeczna musi udowodnić istnienie interesu społecznego i zgodność z celami statutowymi, aby móc żądać wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej innej osoby.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [...] od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy. Decyzją z 4 lipca 2017 r. ustalono warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie pawilonów handlowo-usługowych i budynku mieszkalnego. Stowarzyszenie, powołując się na ochronę środowiska, wniosło o stwierdzenie nieważności tej decyzji. SKO odmówiło wszczęcia postępowania, wskazując, że stowarzyszenie nie brało udziału w pierwotnym postępowaniu, a jego cele statutowe (ochrona środowiska) nie są związane z przedmiotem decyzji (warunki zabudowy), ani nie wykazało ono interesu społecznego. WSA w Warszawie oddalił skargę stowarzyszenia, podzielając argumentację SKO i podkreślając, że organizacja społeczna musi wykazać konkretny interes społeczny, a nie tylko ogólne twierdzenia o szkodliwości inwestycji. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, również oddalił ją, stwierdzając, że WSA prawidłowo ocenił sprawę. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a., organizacja społeczna może żądać wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w nim, jeśli jest to uzasadnione celami statutowymi i przemawia za tym interes społeczny. W tej sprawie stowarzyszenie nie wykazało ani zgodności z celami statutowymi (ochrona środowiska vs. warunki zabudowy), ani interesu społecznego, co uniemożliwiło wszczęcie postępowania nieważnościowego. NSA zaznaczył, że postępowanie nieważnościowe nie jest kolejną instancją odwoławczą, a organizacja społeczna musi aktywnie wykazać istnienie interesu społecznego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli organizacja nie wykaże, że żądanie wszczęcia postępowania jest uzasadnione celami statutowymi i przemawia za tym interes społeczny, a przedmiot sprawy (warunki zabudowy) nie jest bezpośrednio związany z ochroną środowiska.
Uzasadnienie
NSA uznał, że stowarzyszenie działające na rzecz ochrony środowiska nie wykazało, iż żądanie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy jest uzasadnione jego celami statutowymi ani że przemawia za tym interes społeczny. Podkreślono, że organizacja musi aktywnie wykazać te przesłanki, a postępowanie nieważnościowe nie jest formą zastąpienia kontroli instancyjnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (8)
Główne
k.p.a. art. 31 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa prawa organizacji społecznej do żądania wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu dotyczącym innej osoby, pod warunkiem uzasadnienia celami statutowymi i przemawiania za tym interesu społecznego.
k.p.a. art. 156 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje oddalenie skargi przez sąd administracyjny, gdy brak podstaw do jej uwzględnienia.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje orzekanie NSA o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.p.a. art. 157 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
u.p.z.p. art. 61 § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Dotyczy warunków ustalania lokalizacji inwestycji celu publicznego albo warunków jej zabudowy.
ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Umożliwia rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w określonych sytuacjach związanych z pandemią.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organizacja społeczna musi wykazać, że żądanie wszczęcia postępowania jest uzasadnione celami statutowymi i przemawia za tym interes społeczny. Przedmiot sprawy (warunki zabudowy) nie był bezpośrednio związany z celem statutowym stowarzyszenia (ochrona środowiska). Stowarzyszenie nie wykazało konkretnego interesu społecznego, a jedynie ogólne twierdzenia o szkodliwości inwestycji. Postępowanie nieważnościowe nie może być traktowane jako kolejna instancja odwoławcza.
Odrzucone argumenty
Argumenty Stowarzyszenia dotyczące wadliwości decyzji o warunkach zabudowy (np. sposób wykonania analizy obszarowej, parametry zabudowy, wpływ na powietrze, brak oceny oddziaływania na środowisko) nie zostały uznane za wystarczające do wszczęcia postępowania nieważnościowego z uwagi na brak wykazania interesu społecznego i zgodności z celami statutowymi.
Godne uwagi sformułowania
Organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1/ wszczęcia postępowania, 2/ dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Postępowanie nieważnościowe nie może służyć podmiotom niezadowolonym z decyzji jako kolejna instancja odwoławcza. To na organizacji społecznej żądającej wszczęcia postępowania ze względu na interes społeczny ciąży obowiązek wykazania istnienia takiego interesu społecznego w danym postępowaniu.
Skład orzekający
Andrzej Jurkiewicz
sprawozdawca
Anna Żak
członek
Grzegorz Czerwiński
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności udziału organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych, wymogi dotyczące wykazania interesu społecznego i zgodności z celami statutowymi, a także ograniczenia postępowania nieważnościowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji organizacji społecznej działającej na rzecz ochrony środowiska, ale zasady dotyczące interesu społecznego i celów statutowych są uniwersalne dla wszystkich organizacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje ważne zasady dotyczące praw organizacji społecznych w postępowaniu administracyjnym i wymogów wykazania interesu społecznego, co jest istotne dla prawników procesualistów i organizacji pozarządowych.
“Czy organizacja ekologiczna może blokować inwestycje? NSA wyjaśnia, kiedy liczy się interes społeczny.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 637/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-03-03 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-02-27 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Jurkiewicz /sprawozdawca/ Anna Żak Grzegorz Czerwiński /przewodniczący/ Symbol z opisem 6153 Warunki zabudowy terenu Sygn. powiązane IV SA/Wa 175/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-08-27 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędzia del. NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 175/19 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 listopada 2018 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 27 sierpnia 2019 r., IV SA/Wa 175/19, oddalił skargę Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 listopada 2018 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 4 lipca 2017 r. Zarząd Dzielnicy [...] [...] ustalił warunki i szczegółowe zasady zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego polegającego na budowie trzech pawilonów handlowo- usługowych oraz budynku mieszkalnego wielorodzinnego, z usługami w parterze, garażem podziemnym, wjazdem, drogami, chodnikami, miejscami postojowymi, elementami zagospodarowania terenu i niezbędną infrastrukturą techniczną nr dz. nr ew. [...] z obr. [...], [...] z obr. [...] oraz [...] (wjazd i infrastruktura) z obr. [...] przy ul. [...] , w dzielnicy [...] [...]. Stowarzyszenie [...] w piśmie z 18 maja 2018 r. wniosło o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, postanowieniem z 16 listopada 2018 r., odmówiło Stowarzyszeniu wszczęcia postępowania w tej sprawie. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że Stowarzyszenie [...] nie brało udziału w postępowaniu zakończonym tą decyzją. Uprawnienie organizacji społecznej obejmuje możliwość żądania wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w sprawie dotyczącej innej osoby, jednakże nie warunkuje to dopuszczenia organizacji społecznej do każdego postępowania. Przepis wymaga, by organizacja społeczna złożyła wniosek, a więc wystąpiła wobec organu z takim żądaniem, zaś o jej dopuszczeniu do udziału w postępowaniu rozstrzyga organ administracji, który ocenia czy jej żądanie jest uzasadnione celami statutowymi, a także interesem społecznym. Samodzielnego uprawnienia do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma organizacja społeczna, albowiem zgodnie z zasadą dyspozycyjności, uprawnienie to służy stronie postępowania. Kolegium dokonało analizy Regulaminu Stowarzyszenia oraz argumentów wskazanych przez Stowarzyszenie jako podstawa złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji i uznało, że Stowarzyszenie nie wykazało, zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a., że żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności jest uzasadnione celami statutowymi Stowarzyszenia i przemawia za tym interes społeczny. Celem Stowarzyszenia jest ochrona środowiska, zaś przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie trzech pawilonów handlowo-usługowych oraz budynku mieszkalnego wielorodzinnego, z usługami w parterze, garażem podziemnym, wjazdem, drogami, chodnikami, miejscami postojowymi, elementami zagospodarowania terenu i niezbędną infrastrukturą techniczną. We wniosku Stowarzyszenie zakwestionowało sposób wykonania analizy obszarowej oraz parametry ustalone na podstawie tej analizy dotyczące wskaźnika powierzchni nowej zabudowy w stosunku do powierzchni działki, szerokości elewacji frontowej i wysokości górnej krawędzi elewacji frontowej. Powołane zagadnienia nie dotyczą ochrony środowiska, ale związane są z ustaleniami dotyczącymi możliwości realizacji planowanego przez inwestora przedsięwzięcia zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i rozporządzeniami wykonawczymi do tej ustawy. Zdaniem Stowarzyszenia, planowane miejsca parkingowe w ilości 155 miejsc, 15 miejsc postojowych dla rowerów i towarzysząca infrastruktura będzie wynosiła więcej niż 0,5 ha, co oznacza, że przed wydaniem decyzji o warunkach zabudowy winna zostać dokonana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Jednak, co zostało podniesione w piśmie inwestora, brak jest jakichkolwiek wyliczeń, na podstawie których Stowarzyszenie podniosło ten argument. Skoro celem Stowarzyszenia jest ochrona środowiska, a postępowanie dotyczyło ustalenia warunków zabudowy, nie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Dzielnicy [...] [...]. Ponadto argument, że wyrażenie zgody na usytuowanie wzdłuż ul. [...] wysokich i długich budynków, spowoduje stagnowanie silnie zanieczyszczonego powietrza na obszarze ul. [...], czyli w strefie przemieszczania się ludzi oraz w strefie mieszkaniowej po przeciwnej stronie ul. [...], nie został poparty żadnymi dowodami. Skargą Stowarzyszenie [...] zaskarżyło powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 31 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 157 § 2 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku uznał, że skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej "p.p.s.a.". Sąd podkreślił, że skarżące Stowarzyszenie nie brało udziału w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy. Nie wniosło też odwołania od decyzji z dnia 4 lipca 2017 r. o warunkach zabudowy. Okoliczność ta sama przez się nie pozbawiała Stowarzyszenia prawa wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy, jednakże wszczęcie takiego postępowania na wniosek Stowarzyszenia wymagało w pierwszej kolejności wykazania przez to Stowarzyszenie przesłanek określonych w art. 31 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd wskazał następnie, że skarżące Stowarzyszenie ani we wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 4 lipca 2017 r., ani w skardze nie wskazuje w wystarczającym stopniu z czego wywodzi interes społeczny w tej sprawie. Generalne powoływanie się w skardze na to, że na terenie [...] realizuje się szereg inwestycji ze szkodą dla społeczeństwa, więc kontrola społeczna za pośrednictwem skarżącego jest celowa i niezbędna nie jest wystarczające. Stowarzyszenie nie skonkretyzowało interesu społecznego jaki przemawiałby za wszczęciem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy inwestycji polegającej na budowie trzech pawilonów handlowo-usługowych oraz budynku mieszkalnego wielorodzinnego. W ocenie Sądu nie są wystarczające ogólnikowe twierdzenia, że decyzja narusza zapisy Programu Ochrony Powietrza dla strefy [...]ani to, że powinna być w tej sprawie przeprowadzona ocena wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, ani także to, że w tej sprawie powinna zostać wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach i już to samo przez się ma wskazywać na interes społeczny w tej sprawie. Przez interes społeczny należy rozumieć uogólniony cel działań, uwzględniający zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności. Nie można zdaniem Sądu pominąć, że Stowarzyszenie występuje z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy inwestycji polegającej na budowie trzech pawilonów handlowo-usługowych oraz budynku mieszkalnego wielorodzinnego, a zatem ocena interesu społecznego powinna być dokonywana także w kontekście ogólnej zasady stabilności decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.). Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji nie może być traktowana przez organizację społeczną jako forma zastąpienia kontroli instancyjnej. Organizacja społeczna występując z żądaniem wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej powinna podać takie okoliczności, które będą świadczyły o tym, że wszczęcie tego rodzaju postępowania jest uzasadnione interesem publicznym. Postępowanie nieważnościowe ma charakter samodzielny i odrębny w stosunku do postępowania zwykłego, organ nadzoru nie rozpatruje sprawy tak, jak w postępowaniu zwykłym, ale w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu Stowarzyszenie, żądając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 4 lipca 2017 r., nie wskazało okoliczności, które mogą uzasadniać stanowisko, że za wszczęciem takiego postępowania na wniosek Stowarzyszenia przemawia interes społeczny. Skarżące Stowarzyszenie podnosi we wniosku zarzuty mające świadczyć o wadliwości kwestionowanej decyzji, ale jednocześnie w niewystarczającym stopniu wskazuje na interes społeczny. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę. Skargą kasacyjną Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a to art. 31 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 157 § 2 k.p.a. przez błędne uznanie, iż cele statutowe skarżącego są rozbieżne z przedmiotem postępowania a za udziałem skarżącego w postępowaniu nie przemawia interes społeczny, a w rezultacie odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Z uwagi na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty przez uchylenie postanowienia w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych, oraz o przeprowadzenie rozprawy. Sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia z 29 listopada 2022 r. Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, który pozwala przewodniczącemu zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd odwoławczy) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej w granicach podstaw, na których ją oparto. Natomiast tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu we wniesionym środku odwoławczym, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 4 lipca 2017 r. o warunkach zabudowy, a w konsekwencji właściwie zastosował konstrukcję prawną z art. 151 p.p.s.a. oddalenia wniesionej skargi, skoro za wszczęciem postępowania nie przemawiają cele statutowe skarżącego Stowarzyszenia jak też za udziałem skarżącego w postępowaniu nie przemawia interes społeczny. Zatem zarzut kasacji naruszenia przepisów postępowania art. 31 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 157 § 2 k.p.a. opisany w petitum wniesionego środka odwoławczego nie jest uzasadniony. Przystępując do wyjaśnienia stanowiska NSA co do niezasadności wniesionego w tej sprawie środka odwoławczego zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 31 § 1 k.p.a. "Organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: 1/ wszczęcia postępowania, 2/ dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny". Natomiast według art. 31 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. Z przepisu tego wynikają dwa podstawowe prawa procesowe organizacji społecznej: po pierwsze - prawo do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego; a po wtóre - prawo żądania dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. Powyższe prawa mogą zostać wyprowadzone po spełnieniu ustawowych przesłanek inicjatywy procesowej organizacji społecznej, które muszą wystąpić łącznie. Jest to przesłanka w postaci uzasadnionego celu statutowego oraz przesłanka stanowiąca, że przemawia za tym interes społeczny (patrz: glosa B. Adamiak do wyroku NSA z 10 listopada 2005 r., II GSK 125/05; porównaj także: wyrok NSA z 13 maja 2014 r., II GSK 501/13). Zarówno SKO jak i Sąd I instancji stwierdzili, że wniosek dotyczący wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest uzasadniony celami statutowymi Stowarzyszenia. To stanowisko jest w pełni akceptowane przez Sąd odwoławczy. Analiza akt sprawy, w tym Regulamin Stowarzyszenia, jednoznacznie wskazuje, że wyłącznym celem Stowarzyszenia jest ochrona środowiska realizowana na różnych polach (działanie na rzecz ochrony środowiska, podejmowanie działań w kwestii ustanawiania prawa i przepisów ochrony środowiska, udział w postępowaniach administracyjnych i sądowych związanych z ochroną środowiska, wnoszenie uwag i wniosków do projektów planów miejscowych, podejmowanie interwencji w przypadku naruszania przepisów ochrony środowiska), gdy tymczasem przedmiotem sprawy w ramach której podjęto próbę wszczęcia postępowania nieważnościowego jest kwestia ustalenia warunków zabudowy. Ustalenie warunków następuje, gdy na terenie planowanej inwestycji nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego a przedmiotem oceny w postępowaniu o wydanie decyzji ustalającej warunki zabudowy może być jedynie spełnienie kryteriów "dobrego sąsiedztwa", o których mowa w art. 61 ust. 1 u.p.z.p. Przedmiotu takiego nie stanowią natomiast zagadnienia związane z wpływem planowanej inwestycji na korzystanie z nieruchomości sąsiadujących, a tym bardziej subiektywnie odczuwana uciążliwość inwestycji. Kwestia spełnienia drugiej z przesłanek w postaci "przemawiania za tym interesu społecznego", została w realiach tej sprawy także prawidłowo wyjaśniona i w sposób jednoznacznie prawidłowy uznano w tym postępowaniu, że za wszczęciem postępowania nieważnościowego na wniosek Stowarzyszenia nie przemawia interes społeczny. Nie budzi wątpliwości, że pojęcie interesu społecznego, o którym mowa w art. 31 § 1 k.p.a., nie zostało ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że temu pojęciu treść nadaje organ administracji publicznej w procesie stosowania norm prawa materialnego w konkretnej sprawie. Rozstrzyganie kwestii udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby musi być połączone z rozważeniem, czy za tym udziałem przemawia interes społeczny. Zatem wniosek o wszczęcie postępowania musi zawierać wszelkie argumenty za nim przemawiające. Innymi słowy, to na organizacji społecznej żądającej wszczęcia postępowania ze względu na interes społeczny ciąży obowiązek wykazania istnienia takiego interesu społecznego w danym postępowaniu (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2012 r., II OSK 122/11). Wskazać trzeba, że organ nie jest zobowiązany do każdorazowego uwzględniania wniosku organizacji społecznej nawet wtedy, gdy charakter rozpoznawanej sprawy jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności. Musi towarzyszyć temu dodatkowa ocena, że organizacja wystąpiła w celu ochrony interesu społecznego. Przy czym podnieść należy, że nie można łączyć kwestii istnienia interesu społecznego z wstępnym ustaleniem zasadności wnioskowanego przez organizację sposobu zakończenia postępowania. W fazie wszczęcia postępowania nie podlegają badaniu przesłanki istotne w stadium rozpoznawczym (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., II OSK 139/09). Natomiast w niniejszej sprawie wniosek organizacji społecznej z 18 maja 2018 r. żądającej wszczęcia postępowania nieważnościowego, nie zawiera wskazania jakie to wartości Stowarzyszenie zamierza chronić w tym postępowaniu i jakie okoliczności będą świadczyły o tym, że wszczęcie nieważnościowego postępowania jest uzasadnione interesem publicznym. Trafnie zwrócono uwagę w motywach zaskarżonego wyroku, iż postępowanie nieważnościowe ma charakter samodzielny i odrębny w stosunku do postępowania zwykłego, organ nadzoru nie rozpatruje sprawy tak, jak w postępowaniu zwykłym, ale w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., a więc wyłącznie ocenia zaistnienie wad kwalifikowanych decyzji. Postępowanie nieważnościowe nie może służyć podmiotom niezadowolonym z decyzji jako kolejna instancja odwoławcza. Natomiast jest oczywiste w realiach tej sprawy, iż Stowarzyszenie, żądając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 4 lipca 2017 r., nie wskazało okoliczności, które mogą uzasadniać stanowisko, że za wszczęciem takiego postępowania na wniosek Stowarzyszenia przemawia interes społeczny, gdyż podnoszone we wniosku zarzuty, zdaniem NSA, świadczą o podnoszonej wadliwości kwestionowanej decyzji, a te okoliczności nie są badane na tym etapie postępowania. Jak już wyżej zaznaczono w fazie wszczęcia postępowania nie podlegają badaniu przesłanki istotne w stadium rozpoznawczym. Tym samym należy zgodzić się z tezą zaskarżonego wyroku, że skarżące Stowarzyszenie w złożonym wniosku nie wskazało okoliczności, które mogą uzasadniać stanowisko, że za wszczęciem postępowania przemawia interes społeczny. Również skarga kasacyjna nie konkretyzuje tego interesu społecznego. Nadmierna lakoniczność uzasadnienia wniesionej skargi kasacyjnej, składającej się z trzech zdań, nie podejmuje nawet próby zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można akceptować sytuacji, w której organizacja społeczna przerzuca cały ciężar ustalenia istnienia konkretnego interesu społecznego w uruchomieniu postępowania administracyjnego na organ. Takiej konkretyzacji nie stanowi wskazanie w skardze kasacyjnej przepisu art. 157 § 2 k.p.a., który stanowi, że "postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu". W sytuacji, gdy organizacja społeczna żąda wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej innej osoby, to musi spełniać ustawowe przesłanki z art. 31 § 1 k.p.a. Dopiero gdy organ uzna żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu. Powyższe okoliczności wskazują na trafność stanowiska Sądu I instancji, przedstawione bowiem uzasadnienie wniosku Stowarzyszenia nie było wystarczające dla wykazania istnienia interesu społecznego w prowadzeniu postępowania nieważnościowego z inicjatywy tej konkretnej organizacji społecznej. Tak sformułowany wniosek nie może być uznany za spełniający wymóg wykazania przez organizację społeczną przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a. i nie może prowadzić do uznania, że Stowarzyszenie wykazało istnienie interesu społecznego uzasadniającego wszczęcie postępowania nieważnościowego. Zatem w sprawie tej nie zaistniały kumulatywnie dwie przesłanki pozwalające na wszczęcie przedmiotowego postepowania nieważnościowego skoro wniosek Stowarzyszenia nie był uzasadniony celami statutowymi jak i nie wykazano istnienia interesu społecznego uzasadniającego wszczęcie postępowania nieważnościowego. Tym samym zarzut skargi kasacyjnej nie okazał się usprawiedliwiony, a więc wniesiona skarga kasacyjna oparta na takich zarzutach nie mogła doprowadzić do podważenia zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu wniesionej skargi kasacyjnej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI