II OSK 630/05

Naczelny Sąd Administracyjny2006-01-26
NSAAdministracyjneWysokansa
planowanie przestrzenneprawo własnościinteres publicznyochrona środowiskazielenie publicznecele publicznezagospodarowanie terenuuchwała rady gminyskarga kasacyjna

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne dotyczące miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając, że gmina działała w granicach swoich uprawnień, uwzględniając interes publiczny i ochronę środowiska.

Sprawa dotyczyła skarg kasacyjnych od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił skargi na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Wzgórza Staroniwskie". Skarżący kwestionowali przeznaczenie ich działek pod zieleń parkową oraz pod usługi oświaty (szkołę i przedszkole), a także pod drogi komunikacyjne. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi, uznając, że gmina miała prawo ustalać przeznaczenie terenów zgodnie z przepisami prawa, uwzględniając potrzeby ochrony środowiska i interes publiczny, nawet jeśli ograniczało to prawo własności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne E. K. oraz K. i E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który oddalił ich skargi na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Wzgórza Staroniwskie". Skarżąca E. K. zarzucała naruszenie prawa materialnego, w tym art. 4 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, twierdząc, że gmina przekroczyła swoje władztwo planistyczne, przeznaczając jej działkę pod publiczną zieleń parkową bez możliwości wywłaszczenia. Podnosiła, że plan nie może ograniczać prawa własności, gdyż ograniczenia te mogą wynikać jedynie z ustawy, a nie z aktu prawa miejscowego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że gmina działała w granicach prawa, uwzględniając potrzebę terenów zielonych dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i ochronę środowiska (obszar przewietrzania miasta). Sąd podkreślił, że zieleń gminna jest celem publicznym w rozumieniu ustawy o samorządzie gminnym, nawet jeśli nie jest wymieniona wprost w ustawie o gospodarce nieruchomościami jako podstawa do wywłaszczenia. Skarżący K. i E. D. kwestionowali przeznaczenie ich nieruchomości pod szkołę, przedszkole oraz drogi komunikacyjne. Zarzucali naruszenie art. 64 Konstytucji RP i art. 10 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, twierdząc, że interes inwestora został przedłożony nad interes właścicieli. Sąd uznał, że ustalenia planu dotyczące terenów oświaty i dróg były uzasadnione potrzebami projektowanego osiedla i mieściły się w granicach władztwa planistycznego gminy. Sąd podkreślił, że kontroluje zgodność aktu z prawem, a nie jego celowość. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił obie skargi kasacyjne, stwierdzając, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił legalność uchwały Rady Miasta, a gmina działała w granicach przyznanych jej uprawnień, uwzględniając zarówno interes publiczny, jak i przepisy prawa materialnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, gmina może przeznaczyć prywatną działkę pod zieleń parkową, jeśli jest to uzasadnione potrzebami ochrony środowiska i interesem publicznym, nawet jeśli nie ma możliwości wywłaszczenia. Prawo własności może być ograniczone przez przepisy ustawy i akty prawa miejscowego, takie jak plan zagospodarowania przestrzennego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że gmina działała w granicach prawa, uwzględniając potrzebę terenów zielonych dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i ochronę środowiska. Podkreślono, że zieleń gminna jest celem publicznym, a ograniczenie prawa własności przez plan zagospodarowania przestrzennego jest dopuszczalne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

ppsa art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym

Upoważnia gminę do ustalania przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu.

Pomocnicze

ppsa art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa art. 1 § ust. 2 pkt 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym

Wymaga uwzględnienia wymagań ochrony środowiska przyrodniczego, zdrowia i bezpieczeństwa.

ustawa art. 10 § ust. 1 pkt 8

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym

W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ustala się, w zależności od potrzeb szczególne warunki zagospodarowania terenów, w tym zakaz zabudowy, wynikające z potrzeb ochrony środowiska przyrodniczego i prawidłowego gospodarowania zasobami przyrody.

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska art. 72

ustawa art. 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym

Prawo jest ograniczone przez ustawy i zasady współżycia społecznego.

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa art. 24 § ust. 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym

u.g.n. art. 6

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 10 i 12

Ustawa z dnia 8 marca 1999 r. o samorządzie gminnym

Do zadań gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym terenów rekreacyjnych, zieleni gminnej.

ustawa art. 33

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym

Ustalenia planu miejscowego na równi z innymi ustaleniami kształtują sposób wykonywania własności.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § ust. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gmina działała w granicach prawa, uwzględniając potrzeby ochrony środowiska i interes publiczny. Przeznaczenie terenów pod zieleń parkową i usługi oświaty było uzasadnione potrzebami osiedla. Plan zagospodarowania przestrzennego może ograniczać prawo własności, zgodnie z ustawą. Zieleń gminna jest celem publicznym.

Odrzucone argumenty

Gmina przekroczyła władztwo planistyczne, przeznaczając prywatną działkę pod zieleń parkową bez możliwości wywłaszczenia. Plan nie może ograniczać prawa własności, gdyż ograniczenia te mogą wynikać tylko z ustawy. Interes inwestora został przedłożony nad interes właścicieli. Zieleń publiczna nie jest celem publicznym w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Godne uwagi sformułowania

w zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się wymagania ochrony środowiska przyrodniczego, zdrowia i bezpieczeństwa w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ustala się, w zależności od potrzeb szczególne warunki zagospodarowania terenów, w tym zakaz zabudowy, wynikające z potrzeb ochrony środowiska przyrodniczego każdy, kto ma tytuł prawny do terenu, ma prawo do jego zagospodarowania. Prawo to jest jednak ograniczone przez ustawy i zasady współżycia społecznego ustalenia planu miejscowego na równi z innymi ustaleniami kształtują sposób wykonywania własności

Skład orzekający

Maria Rzążewska

przewodniczący sprawozdawca

Jerzy Bujko

członek

Andrzej Jurkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności ograniczenia prawa własności przez miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zwłaszcza w kontekście terenów zielonych i celów publicznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki polskiego prawa planowania przestrzennego i interpretacji przepisów dotyczących własności i interesu publicznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu między prawem własności a interesem publicznym w kontekście planowania przestrzennego, co jest tematem często budzącym emocje i zainteresowanie.

Czy gmina może zamienić Twoją działkę w park bez Twojej zgody?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 630/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Jerzy Bujko
Maria Rzążewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Planowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
SA/Rz 1201/03 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2005-01-21
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Rzążewska (spr. ), Sędziowie NSA Jerzy Bujko, Andrzej Jurkiewicz, Protokolant Wiesława Koślińska, po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2006 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K., K. i E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. akt SA/Rz 1201/03 w sprawie ze skarg Ł. J., J. F., M. Z., K. i E. D., A. M., D. O., E. K., E. S.A., G. Sp. z o.o. oraz A. C., M. F., J. S. – następców prawnych A. Ć., M. Ć., jak również B. B., M. B. – następców prawnych H. G. i A. G. na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa z dnia 8 lipca 2003 r. Nr XI/111/2003 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Wzgórza Staroniwskie" w Rzeszowie oddala skargi kasacyjne
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w powołaniu na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa oddalił skargi: Ł. J., J. F., M. Z., K. i E. D., A. M., D. O., E. K., E. S.A., G. Sp. z o.o. oraz A. C., M. F., J. S. – następców prawnych A. Ć., M. Ć., jak również B. B., Marka B. – następców prawnych H. G. i A. G. na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa z dnia 8 lipca 2003 r. Nr XI/111/2003 odrzucającej zarzuty do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Wzgórza Staroniwskie".
W odniesieniu do skargi E. K. w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podniesiono, że wniesiony przez nią zarzut dotyczy rozwiązań w projekcie planu w zakresie przeznaczenia jej działki nr 302 pod publiczną zieleń parkową. Wskazano, że akta sprawy zawierają opinię fizjograficzną, która była podstawą odrzucenia zarzutów, a która określa teren, którym objęta jest m.in. nieruchomość skarżącej, jako taki, który z uwagi na swoje właściwości powinien pozostać niezabudowany. Przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139) dalej zwaną ustawą stanowi, że w zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się wymagania ochrony środowiska przyrodniczego, zdrowia i bezpieczeństwa. Stosownie do przepisu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy – w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ustala się, w zależności od potrzeb szczególne warunki zagospodarowania terenów, w tym zakaz zabudowy, wynikające z potrzeb ochrony środowiska przyrodniczego (...) i prawidłowego gospodarowania zasobami przyrody. Przepis ten wiąże się z przepisem art. 72 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, w myśl którego, przy wprowadzaniu (...) niektórych obszarów o cennych walorach krajobrazowych określa się zasady korzystania z nich oraz niezbędne zakazy i nakazy dostosowane do przedmiotu ochrony i jej zakresu, umożliwiające zachowanie chronionych wartości przyrodniczych lub krajobrazowych. W ocenie Sądu, gmina w sposób wyczerpujący przedstawiła argumenty przemawiające za odrzuceniem zarzutów skarżącej, przeznaczając teren objęty w projekcie planu symbolem 1 ZPm działała w granicach swoich uprawnień i nie nadużyła przysługującego jej władztwa planistycznego, bowiem nowopowstające osiedle mieszkaniowe, dla ich prawidłowego funkcjonowania powinny mieć wyznaczone tereny przeznaczone pod zieleń i rekreację. Takimi terenami powinny być z kolei tereny najlepiej się do tego nadające, ze względu na ich położenie, ukształtowanie, czy inne walory. Przedmiotowy teren, określony w opinii jako dolina, którą spływają do centrum miasta masy chłodnego powietrza, ma znaczenie nie tylko dla osiedla "Wzgórza Staroniwskie", ale także dla całego miasta.
Niewątpliwie każdy, kto ma tytuł prawny do terenu, ma prawo do jego zagospodarowania. Prawo to jest jednak ograniczone przez ustawy i zasady współżycia społecznego (przepis art. 3 ustawy). Konieczność wyznaczenia terenów przeznaczonych pod zieleń i rekreację wymagało wytypowania terenów najbardziej do tego odpowiednich. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy upoważnia gminę do ustalania przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu. W rozpoznawanej sprawie, gmina przeznaczając przedmiotowy teren pod zieleń parkową oparła się na opinii fizjograficznej opracowanej przez biegłego z listy Wojewody Podkarpackiego, w świetle której z uwagi na właściwości tego terenu nie powinien być on przeznaczony pod budownictwo.
W zakresie skargi K. i E. D. Sąd podniósł, że dotyczy ona terenów oznaczonych w projekcie planu symbolem 1UPo i 2UPo przeznaczonych pod szkołę i przedszkole. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dokonywane jest ustalanie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu, a zgodnie z art. 10 ustawy, w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ustala się, w zależności od potrzeb przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnych funkcjach. Podniesiono, że przedłożona dokumentacja planistyczna zawiera dane odnośnie usług oświaty podstawowej na terenach istniejących i projektowanych osiedli mieszkaniowych, z których wynika, że na terenie objętym projektem planu, jako uzupełnienie usług oświaty, które docelowo będą obsługiwać około 5 600 mieszkańców, przewidziano teren około 1,12 ha pod szkołę i około 0,56 ha pod przedszkole. Projektowane usługi oświaty mają charakter kameralny, a zarezerwowana powierzchnia pozwala na wybudowanie obiektów niedużych, lecz pokrywających zapotrzebowanie projektowanego osiedla. Sąd nie podziela słuszności zarzutów tych skarżących co do przeznaczenia części ich nieruchomości pod usługi oświaty, bowiem niewątpliwie usługi te należą do podstawowych, a ustalanie przeznaczenia terenu należy, zgodnie z art. 4 ustawy do zadań własnych gminy.
Zarzuty tych skarżących dotyczące terenów oznaczonych w projekcie planu symbolami 1KL, 2KL, 3KL i 4KX/KD przeznaczonych pod drogi dla obsługi komunikacyjnej projektowanych terenów zabudowy mieszkaniowej – nie są uzasadnione. Przeznaczenie części nieruchomości pod realizację dróg nie nosi cech dowolności a projekt planu uwzględnia w tym zakresie wymagania przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym jest jedną z ustaw, która może ograniczać własność. Artykuł 64 Konstytucji RP chroni własność, dozwalając jednocześnie na ograniczenie tego prawa pod warunkiem, że dokonuje się tego w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności. Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwem, obowiązek uwzględnienia zarzutu do projektu planu zagospodarowania przestrzennego powstaje wówczas, gdy naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia wnoszącego zarzut jest związane z jednoczesnym naruszeniem obiektywnego porządku prawnego. Ustalenia w zakresie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu zawarte w projekcie planu są wynikiem założeń technicznych i możliwości finansowych i gospodarczych gminy i te czynniki najczęściej decydują o konkretnych rozwiązaniach, które nie zawsze pozwalają na realizację planów wyłącznie w granicach terenów należących do Gminy, czy Skarbu Państwa. Wówczas dopuszcza się naruszenie cudzej własności, jednocześnie dając poszkodowanemu możliwości dochodzenia stosownego zadośćuczynienia.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podniesiono nadto, że obowiązek uwzględnienia zarzutu do projektu planu powstaje wówczas, gdy naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia powiązane jest z naruszeniem obiektywnego porządku prawnego, czyli konkretnej normy prawa materialnego. Natomiast naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia wnoszącego zarzut, gdy pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem w granicach przysługującego gminie władztwa planistycznego (art. 4 ust. 1 ustawy) w ramach którego rada gminy ustala przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenów położonych na obszarze gminy nie musi prowadzić do uwzględnienia zarzutu. Wówczas, mimo że naruszony zostaje chroniony prawem status wnoszącego zarzut, w szczególności wynikający z uprawnień właścicielskich, nie ma obowiązku uwzględnienia zarzutu i tym samym radzie gminy nie można zarzucić, że zgłoszony zarzut został przez nią odrzucony (vide wyrok NSA z dnia 23 grudnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1420 i z dnia 14 grudnia 1998 r. sygn. akt IV SA 743/98).
Skarga kasacyjna E. K. zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 4 ust. 1 ustawy polegające na błędnej wykładni tego przepisu przyjmującej, że władztwo planistyczne gminy daje gminie podstawę do swobodnego wyznaczania zasad zagospodarowania przestrzennego i przeznaczenia terenów w projekcie planu miejscowego bez powiązania z przepisami ustaw szczególnych, które określają sposób realizacji celów przyjętych w planie miejscowym oraz
- naruszenie art. 2 i art. 3 pkt 2 ustawy polegające na przyjęciu, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego może wyznaczać przeznaczenie terenów w oderwaniu od zasad wynikających z ustaw,
- naruszenie art. 33 ustawy w związku z art. 64 Konstytucji RP, przez przyjęcie, że ustalenia planu miejscowego mogą stanowić podstawę ograniczenia wykonywania własności i uznanie, że ustalenia planu nie ingerują nadmiernie w prawo własności,
2) naruszenie przepisów art. 24 ustawy przez odrzucenie zarzutów do projektu planu i brak uzasadnienia faktycznego i prawnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że żaden przepis nie daje gminie tytułu do urządzenia na działce zieleni. Nie do przyjęcia jest planowanie na prywatnej własności przestrzeni publicznej skoro gmina nie ma prawnego mechanizmu aby faktycznie taką zieleń urządzić. Jest tak dlatego, że przepisy prawa nie traktują urządzenia zieleni jako celu publicznego, dla realizacji którego można przymusowo (wywłaszczając) przejąć nieruchomość. Istnienie takiej sytuacji oznacza, że plan ustalając nierealne przeznaczenia gruntów stanowi w istocie blokadę, dla korzystania swobodnego z własności, a takie działanie jest niedopuszczalne. Gmina w planie może ustalać przeznaczenie terenów dla realizacji celów publicznych (np. zieleni publicznej) tylko wtedy, gdy przepisy ustawy szczególnej dają gminie prawo do wystąpienia o przyjęcie objętego planem terenu dla realizacji zaplanowanego celu. Urządzenie zieleni publicznej na działce skarżącej jest niemożliwe skoro działki tej nie można wywłaszczyć, a wywłaszczyć jej nie można, bo zieleń publiczna nie jest celem publicznym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).
Sąd dopuszczając w wyroku odmienny pogląd za możliwy i zasadny błędnie zinterpretował treść art. 4 ust. 1 ustawy i istotę władztwa planistycznego gminy, gdyż trudno zgodzić się z treścią tezy, że skarżąca jako właścicielka na swojej nieruchomości będzie zobowiązana urządzić zieleń publiczną, a do takiego wniosku prowadzi przedstawiona przez Sąd argumentacja, która odrywa istotę władztwa planistycznego od realnej możliwości realizacji przyjętych zapisów. Takie działania są niczym nie uzasadnionym ograniczeniem właściciela.
Zaskarżony wyrok narusza prawo także wtedy, gdy Sąd przyjmuje, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego może ograniczać prawo własności, a przez to pozostaje w zgodzie z treścią art. 64 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej plan nie może być podstawą ograniczenia własności. Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie ten aspekt sprawy podnosiła i Sąd do niego nie odniósł się w sposób zadawalający, gdyż stwierdził tylko, że ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym jest jedną z ustaw (to akurat nie budzi wątpliwości) i dlatego może ograniczać prawo własności. W istocie prawo własności skarżącej nie ograniczyła ustawa, ale projekt planu miejscowego (plan miejscowy), który według procedury określonej w ustawie zostaje opracowany. Z faktu, że akt władczy przyjęty jest w procedurze określonej w ustawie nie wynika, że jest ustawą. Artykuł 64 ust. 2 Konstytucji RP jednoznacznie wskazuje, że własność może by ograniczona tylko w ustawie.
Skarga kasacyjna wniesiona od tego wyroku przez K. i E. D. zarzuca:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, tj. art. 1 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy poprzez przyjęcie, iż uwzględnienie przy planowaniu przeznaczenia nieruchomości objętych planem wyłącznie potrzeb inwestora, dążącego do zagospodarowania terenu kosztem interesu właścicieli nieruchomości, pomimo możliwości wykorzystania dla potrzeb wskazanych w planie celów, działek podmiotów bezpośrednio zainteresowanych, w tym działek należących do Gminy Rzeszów mieści się w wynikających z tych przepisów trybie i zasadach postępowania w sprawach przeznaczenia terenów na określone cele i ustalania zasad ich zagospodarowania,
2) art. 64 Konstytucji w związku z art. 10 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, iż wynikają z ustaleń projektu planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego dla obszaru "Wzgórza Staroniwskie", przeznaczenie należących do skarżących działek pod potrzeby budowy szkoły i przedszkola, oraz usytuowanie na nich ciągów komunikacyjnych, związanych z budową przez prywatnego inwestora osiedla mieszkaniowego, mieści się w granicach dozwolonego przez te przepisy ograniczenia prawa własności, pomimo że w sposób oczywisty przedkłada interes inwestora ponad interes skarżących.
Konkluzje obydwu skarg kasacyjnych zawierają wnioski o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Uregulowanie zawarte w art. 4 ust. 1 ustawy przyznaje gminie uprawnienie do ustalania przeznaczania i zasad gospodarowania terenu i niewątpliwie, jak podnoszą obydwie skargi kasacyjne, z uprawnienia tego nie wynika dowolność działania gminy w zakresie przeznaczenia terenu na określony cel w planie miejscowym. Działanie gminy mające źródło w omawianym przepisie musi odbywać się w granicach wymienionych w art. 1 ust. 2 ustawy oraz z poszanowaniem porządku prawnego wynikającego z innych ustaw. W szczególności stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy winny być uwzględnione walory ekonomiczne i prawo własności, co ma szczególne znaczenie przy kolizji interesu indywidualnego z interesem zbiorowym.
Podkreślić należy, że w naszym ustawodawstwie nie ma uregulowań, które dawałyby wprost prymat interesowi zbiorowemu nad interesem indywidualnym, jeśli zaś w zagospodarowaniu przestrzennym zaistnieje konieczność dania pierwszeństwu interesowi publicznemu kosztem interesu indywidualnego to winny być wykazane racjonalne przesłanki takiego wyboru. W rozpoznawanej sprawie zaskarżona uchwała wymienia przyczyny, dla których określone tereny w projekcie planu musiały zostać przeznaczone dla realizacji w przyszłości celu publicznego. Oceniając zarzuty skargi Sąd I instancji szczegółowo ocenił argumentację skarżących zasadnie dochodząc do wniosku, że nie daje ona podstaw do przypisania Radzie Miasta działania z przekroczeniem granic art. 4 ust. 1 ustawy. Stanowisko Sądu w tym zakresie nie stanowi naruszenia wymienionego przepisu. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy plan miejscowy określa tereny przeznaczone dla realizacji celu publicznego. Stosownie do treści art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy w planie miejscowym określa się również szczególne warunki zagospodarowania terenów wynikające z potrzeb ochrony środowiska przyrodniczego i prawidłowego gospodarowania zasobami przyrody, w tym wprowadza się zakaz zabudowy. Wyznaczenie terenów w projekcie planu dla realizacji celów publicznych i wprowadzenie określonych zakazów miało zatem umocowanie w tych regulacjach jak i w powołanym przez Sąd I instancji art. 72 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.). Stąd nie można podzielić trafności zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 2 ustawy, gdyż dokonane przez Sąd ocena legalności zaskarżonej uchwały została dokonana z uwzględnieniem zarówno wymagań ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym jak i ustaw szczególnych.
Niewadliwa jest również ocena zarzutu w zaskarżonym orzeczeniu, że uchwała przeciwko której została wniesiona skarga odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 24 ust. 3 ustawy.
Przywołany w skardze kasacyjnej E. K. art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymienia określone cele publiczne ale zawarte w tym uregulowaniu przedsięwzięcia są celami publicznymi wyłącznie w rozumieniu tej ustawy, co wiąże się z określonymi skutkami prawnymi związanymi z gospodarowaniem nieruchomościami np. takim jak wywłaszczenie czy prawo pierwokupu.
Z regulacji zawartej w wymienionym przepisie nie można wyprowadzać wniosku, że inne cele służące zaspokojeniu potrzeb wspólnoty (zbiorowości) nie są celami publicznymi tylko dlatego, że nie zostały ujęte w tym unormowaniu. Uregulowanie to przesądza bowiem wyłącznie o tym, że do wymienionych w nim zamierzeń mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, natomiast nie może ono stanowić wyznacznika dla oceny co jest celem publicznym w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym. Podkreślić należy, że w myśl art. 7 ust. 1 pkt 10 i 12 ustawy z dnia 8 marca 1999 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001, Nr 142, poz. 1591 ze zm.) do zadań gminy należy zaspakajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty obejmujących kulturę fizyczną i turystykę, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, zieleni gminnej.
Oznacza to, że również przedsięwzięcia służące zaspakajaniu potrzeb społeczności gminnej wymienione w przywołanym przepisie choć nie zostały ujęte w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy zaliczyć do inwestycji publicznych.
Wskazywana w skardze kasacyjnej E. K. niemożność pozyskania na taki cel jak publiczna zieleń miejska terenu drogą wywłaszczenia nie pozbawia tego rodzaju zamierzeń cech inwestycji publicznych, bowiem kwestia ta pozostaje bez wpływu na znaczenie jakie mają te inwestycje w zapewnieniu potrzeb zbiorowości, w tym przypadku zbiorowości na poziomie gminy. Natomiast ograniczenia w zakresie dopuszczalności wywłaszczenia gruntu należy wyłącznie do sfery realizacji tych zamierzeń, przy czym nie można z góry wykluczyć możliwości pozyskania gruntu na taki cel czynnością cywilnoprawną.
Nie jest również trafny zarzut tej skargi kasacyjnej naruszenia art. 3 pkt 2 ustawy, bowiem z przepisu tego nie wynika obowiązek przeznaczania pod zabudowę każdego terenu, a do tego w istocie zmierza argumentacja skarżącej.
Nie można też podzielić trafności zarzutu tej skargi odnoszącego się do art. 4 ustawy, bowiem Sąd I instancji tego uregulowania nie naruszył odnosząc się do zgromadzonej dokumentacji planistycznej i zawartych w niej ekspertyz, prawidłowo ocenił, że Gmina działała w granicach tego przepisu i udokumentowała przyczyny, którymi się kierowała nie uwzględniają wniosku o dopuszczenie zabudowy terenu w skład, którego wchodzi działka należąca do tej skarżącej. Zgromadzone w przedstawionych aktach dokumenty potwierdzają stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku, że jest to obszar przewietrzenia nie tylko terenu objętego projektem planu, ale też całego Rzeszowa.
Rola sądu administracyjnego polega na badaniu zaskarżonego aktu w zakresie jego zgodności z prawem i w tym zakresie ocena Sądu I instancji została dokonana niewadliwe, w tym prawidłowa jest ocena, że zaskarżona uchwała została podjęta w granicach wyznaczonych art. 4 ust. 1 i 24 ust. 3 ustawy.
Nieprzeznaczenia działki wnoszącej skargę kasacyjną na cele budowlane i wprowadzenie zakazu zabudowy kompleksu terenu w skład którego wchodzi ta działka nie można utożsamiać wprost z nadużyciem prawa przez gminę, skoro działka skarżącej nie ma charakteru działki budowlanej, a brak jest uregulowań, z których wynikałby obowiązek gminy przeznaczenia pod zabudowę wszystkich terenów położonych w granicach miast. Zwrócić należy przy tym uwagę, że przewidziany w projekcie planu zakaz zabudowy nie dotyczy tylko działki skarżącej ale i innych osób i obejmuje areał 3,2 ha (§ 40 projektu planu). Rada Miasta w zaskarżonej uchwale szczegółowo wykazała przesłanki jakimi się kierowała przewidując kwestionowane w projekcie planu rozwiązanie i Sąd I instancji w granicach swej kognicji trafnie ocenił, że działaniu organu gminy nie można przypisać cech dowolności.
Również nie można podzielić trafności zarzutów skargi kasacyjnej wniesionej przez K. i E. D., że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 1 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy, bowiem w rozpoznawanej sprawie zasady wynikające z tych przepisów nie zostały naruszone, a Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w zaskarżonej uchwale Rada Miasta wykazała konieczność przeznaczenia terenu obejmującego część nieruchomości należących do wnoszących skargę kasacyjną na cele publiczne, tj. pod budowę dróg i na cele oświaty. O czym już była mowa uprzednio, sąd administracyjny kontroluje wyłącznie zgodność z prawem zaskarżonego aktu natomiast nie bada go pod względem celowości i słuszności (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie mógł wobec tego Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie wypowiadać się czy trafne są przyjęte przez Radę Miasta założenia projektu planu w tym czy na cele inwestycji oświaty i realizację dróg winny być wyznaczone inne tereny niż przyjęto w projekcie, a w istocie do tego ograniczają się zarzuty skargi kasacyjnej.
Nie są uzasadnione zarzuty obu skarg dotyczące naruszenia art. 64 Konstytucji. Uregulowania zawarte w Konstytucji chronią prawo własności, ale jednocześnie dopuszczają do ograniczenia tego prawa w tym do jego odjęcia w drodze wywłaszczenia, co może mieć miejsce w przypadku realizacji celu publicznego wymienionego w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uchwalając plan miejscowy gmina może przeznaczyć na realizację celów publicznych nie tylko grunty skomunalizowane bądź należące do Skarbu Państwa w tym może przeznaczać na ten cel grunty stanowiące własność osób fizycznych i prawnych, i w tym względzie nie ma ograniczeń ustawowych.
Podkreślić należy, że art. 33 ustawy przewiduje, że ustalenia planu miejscowego na równi z innymi ustaleniami kształtują sposób wykonywania własności, a zatem akt rangi ustawowej przewidział możliwość ingerencji w sposób wykonywania własności, uregulowaniami prawa miejscowego jakim jest plan zagospodarowania przestrzennego. Nie można w związku z tym podzielić stanowiska skargi kasacyjnej E. K., że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 33 ustawy w związku z art. 64, bowiem właśnie pierwszy z wymienionych przepisów dozwala poprzez ustalenie planu kształtować sposób wykonywania własności, co trafnie wywiódł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji. Nie można też podzielić zarzutu tej skargi kasacyjnej o nadmiernej i nieproporcjonalnej ingerencji w uprawnienia właścicielskie wnoszącej tę skargę, skoro podług twierdzeń tej skarżącej i składanego przez nią wniosku o zmianie planu wynika, że działka skarżącej zgodnie z uregulowaniami planu dotychczas była wyłączona spod zabudowy, a podług § 64 projektu planu do czasu realizacji celu w nim wyznaczonego przewiduje się dotychczasowy sposób użytkowania nieruchomości zachowując zakaz jego zabudowy. O ile wnosząca skargą kasacyjną odmówiłaby zbycia nieruchomości na rzecz gminy, wówczas gdy byłby realizowany cel wyznaczony w planie, to w oparciu o wymieniony zapis będzie wykonywać swe prawo własności w sposób dotychczasowy.
Nie można wobec tego podzielić trafności zarzutu skargi kasacyjnej o pozbawieniu, wbrew treści art. 64 Konstytucji zapisami planu, prawa własności.
Z przyczyn wymienionych, wobec braku usprawiedliwionych podstaw skarg kasacyjnych, na podstawie art. 184 ppsa orzeczono o ich oddaleniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI