II OSK 625/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów administracyjnych w sprawie kary za tablice reklamowe, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego braku rekompensaty za legalnie postawione reklamy.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na decyzję o karze za tablice reklamowe niezgodne z uchwałą krajobrazową. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt P 20/19). TK uznał za niezgodny z Konstytucją obowiązek dostosowania legalnie postawionych tablic reklamowych do uchwały krajobrazowej bez zapewnienia odszkodowania. NSA uznał, że jeśli tablice były legalnie postawione przed wejściem w życie uchwały, nałożenie kary i obowiązku ich usunięcia jest bezpodstawne.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki z o.o. sp. k. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. nakładającą karę pieniężną za umieszczenie tablic reklamowych niezgodnych z uchwałą krajobrazową Gdańska. Organy administracji uznały, że tablice o powierzchni 48,66 m² naruszały przepisy uchwały krajobrazowej, a spółka podlega karze pieniężnej zgodnie z art. 37d ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. WSA w Gdańsku oddalił skargę spółki, uznając prawidłowość ustaleń organów i zgodność z prawem uchwały krajobrazowej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów administracyjnych. Kluczową podstawą rozstrzygnięcia był wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r. (sygn. akt P 20/19), który orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 37a ust. 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przepis ten, w zakresie w jakim przewidywał obowiązek dostosowania istniejących tablic reklamowych do zakazów uchwały krajobrazowej bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania, został uznany za niezgodny z art. 21 i 2 Konstytucji RP. NSA stwierdził, że jeśli tablice reklamowe zostały zamontowane legalnie przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej, nałożenie kary pieniężnej i obowiązku ich usunięcia jest bezpodstawne do czasu wprowadzenia odpowiednich regulacji dotyczących odszkodowań. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów, a także odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Sąd dokonał również sprostowania sentencji wyroku WSA w zakresie oznaczenia firmy spółki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, obowiązek ten jest niezgodny z Konstytucją RP, w szczególności z art. 21 i 2 Konstytucji.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał, że brak mechanizmu kompensacyjnego dla podmiotów zobowiązanych do usunięcia legalnie postawionych tablic reklamowych narusza konstytucyjne zasady ochrony własności i zaufania do państwa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.p.z.p. art. 37d § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Podmiot, który umieścił tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe niezgodne z przepisami uchwały, podlega karze pieniężnej.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.z.p. art. 37a § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
u.p.z.p. art. 37a § ust. 9
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale warunków i terminu dostosowania istniejących tablic reklamowych do zakazów uchwały, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 156 § § 1 i 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 190 § ust. 1 i 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucyjne zasady dotyczące mocy powszechnie obowiązującej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i skutków tych orzeczeń.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 189f § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61 § § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność art. 37a ust. 9 u.p.z.p. z Konstytucją RP w zakresie braku mechanizmu odszkodowawczego dla legalnie postawionych tablic reklamowych.
Odrzucone argumenty
Argumenty spółki dotyczące naruszenia art. 7, 10, 77 k.p.a. oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przez WSA (NSA uznał je za wtórne wobec kwestii podstawy prawnej).
Godne uwagi sformułowania
konieczność uwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt P 20/19 pominięcie prawodawcze brak mechanizmu kompensacyjnego powoduje bezprawność ingerencji w prawa majątkowe do czasu wprowadzenia regulacji ustawowych dotyczących podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania [...] nie jest możliwe wywodzenie z uchwał krajobrazowych dalszych skutków prawnych
Skład orzekający
Roman Ciąglewicz
przewodniczący
Jerzy Stankowski
sprawozdawca
Tomasz Bąkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uchwał krajobrazowych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego ochrony własności i braku rekompensaty za legalnie postawione tablice reklamowe."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy tablice reklamowe zostały legalnie postawione przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej i brak jest mechanizmu odszkodowawczego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które ma bezpośredni wpływ na interpretację przepisów dotyczących uchwał krajobrazowych i ochronę praw właścicieli. Pokazuje konflikt między interesem publicznym (ład przestrzenny) a prawami majątkowymi obywateli.
“Legalne reklamy do usunięcia bez odszkodowania? Trybunał Konstytucyjny stawia tamę uchwałom krajobrazowym!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 625/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-04-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-03-22 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Stankowski /sprawozdawca/ Roman Ciąglewicz /przewodniczący/ Tomasz Bąkowski Symbol z opisem 6159 Inne o symbolu podstawowym 615 Hasła tematyczne Zagospodarowanie przestrzenne Sygn. powiązane II SA/Gd 420/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-12-15 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art. 188 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2020 poz 293 art. 37 d ust. 1 Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 420/22 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary za umieszczenie tablic reklamowych 1. prostuje sentencję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce "[...] Spółki z o. o. spółki komandytowej z siedzibą w [...] " wpisuje "[...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w [...] "; 2. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora [...] Zarządu Dróg i Zieleni w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...]; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości. Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 420/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Spółki A sp.k. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...]. Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] Dyrektor [...] Zarządu Dróg i Zieleni w G., wymierzył skarżącej karę pieniężną w kwocie 33.627,59 zł za umieszczenie w dniach 16.10.2020 r. - 15.12.2020 r. (tj. od dnia wszczęcia postępowania do dnia wydania decyzji) pięciu tablic reklamowych o łącznej powierzchni wynoszącej 48,66 m², przy ul. W. [...] w G., na działce nr [...] obręb U., niezgodnie z przepisami uchwały krajobrazowej Gdańska oraz nałożył na skarżącą obowiązek dostosowania ww. pięciu tablic reklamowych do postanowień uchwały krajobrazowej Gdańska bądź usunięcia ww. tablic reklamowych. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez ww. Spółkę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 37d ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2020 r., poz. 293 ze zm.; zwanej dalej: u.p.z.p.), podmiot, który umieścił tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe niezgodne z przepisami uchwały, o której mowa w art. 37a ust. 1, podlega karze pieniężnej. Wskazało także, że Rada Miasta Gdańska podjęła uchwałę nr XLVI 11/1465/18 z dnia 22 lutego 2018 r. w sprawie ustalenia zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabarytów, standardów jakościowych oraz rodzajów materiałów budowlanych z jakich mogą być wykonane na terenie Miasta Gdańska (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2018 r., poz. 1034). Zgodnie z treścią § 2 ust. 1-2 tej uchwały zakazuje się sytuowania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych innych niż określone w niniejszej uchwale. Dopuszcza się sytuowanie wyłącznie takich rodzajów tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, o których mowa w przepisach uchwały, na zasadach i warunkach określonych w przepisach uchwały, z zastrzeżeniem ust. 2. Dla tablic reklamowych i urządzeń reklamowych stanowiących szyldy w niniejszej uchwale określa się zasady i warunki ich sytuowania, gabaryty oraz liczbę szyldów, które mogą być sytuowane na danej nieruchomości. Przedmiotowe reklamy nie spełniają żadnego z warunków określonych ww. uchwale. Niezgodność dotyczy powierzchni tablic reklamowych, która przekracza wielkości określone w uchwale krajobrazowej. Jednocześnie, Kolegium uznało, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej określone w art. 189f § 1 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ww. Spółka zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy; art.189f § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie oraz § 2 ust. 1 uchwały Rady Miasta Gdańska z dnia 22 lutego 2018 r., nr XLVIII/1465/18 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż znajduje on zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazując na te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentacje przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 420/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wyjaśnił, że na mocy art. 37a ust. 1 u.p.z.p. rada gminy uzyskała uprawnienie do ustalenia w formie uchwały zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, ich gabaryty, standardy jakościowe oraz rodzaje materiałów budowlanych, z jakich mogą być wykonane. Celem takiego aktu prawa miejscowego jest uporządkowanie przestrzeni publicznej, a przyjęte w u.p.z.p. regulacje dotyczące tej uchwały wprowadzają w istocie prymat ochrony krajobrazu. W art. 37d u.p.z.p. ustawodawca przewidział karę pieniężną za umieszczenie tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego niezgodnie z przepisami uchwały krajobrazowej. Kara ta jest wymierzana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta w drodze decyzji i obejmuje okres od dnia, w którym organ wszczął postępowanie w sprawie, do dnia dostosowania tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego do przepisów uchwały albo usunięcia tablicy lub urządzenia. W § 2 ust. 1 uchwały krajobrazowej zakazano sytuowania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych innych niż określone w uchwale. Dopuszczono sytuowanie wyłącznie takich rodzajów tablic reklamowych i urządzeń reklamowych, o których mowa w przepisach uchwały, na zasadach i warunkach w niej określonych, z zastrzeżeniem ust. 2. W uchwale krajobrazowej zasady i warunki sytuowania tablic reklamowych i urządzeń reklamowych określono dla poszczególnych obszarów, na które podzielono Miasto Gdańsk, oznaczonych symbolami: SZ, S0, SR, S1, S2, SI, S3 i SP, adekwatnie do występujących w nich charakterystycznych cech krajobrazu przyrodniczo-kulturowego. Z ustaleń poczynionych w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego bezspornie wynika, że skarżąca Spółka jest właścicielem reklam umieszczonych na elewacji budynku przy ul. W. [...] w G. (działka nr [...], obręb U.) o łącznej powierzchni 48,66 m². Skarżąca w toku postępowania nie kwestionowała ustaleń dotyczących treści, miejsca i czasu umieszczenia reklamy na elewacji budynku. Podważała natomiast kwalifikację tej treści jako reklamy w rozumieniu przepisów u.p.z.p., wskazując nadto, że w dacie kolejnej kontroli treść reklam była inna i nie zawierała logo sklepu. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Forma i treść napisów umieszczonych w dniu [...] października 2020 r. na nośnikach zamocowanych na elewacji budynku sklepu przy ul. W. [...] w G. potwierdza, że są to tablice reklamowe, które bez wątpienia służą ekspozycji reklamy produktów oferowanych przez skarżącą w sprzedaży. Również, podczas kolejnych oględzin w dniu [...] listopada 2020 r., pomimo zmiany treści i braku logo firmy, nośniki w dalszym ciągu zawierały reklamę, bowiem bez problemu można było odkodować jakiej firmy dotyczą i w istocie rozpowszechniały oraz nakłaniały do dokonania zakupów w tym konkretnym obiekcie handlowym skarżącej. Zdaniem Sądu, treść reklam zawierała zatem informacje o oferowanych produktach i warunkach ich nabycia, które pełnią funkcję upowszechniającą oraz zachęcającą potencjalnych nabywców, co potwierdza w sposób nie budzący wątpliwości sporządzona w sprawie przez organ I instancji dokumentacja fotograficzna. Tablice reklamowe umieszczone na elewacji obiektu handlowego skarżącej nie spełniają wymogów reklam dopuszczalnych w obszarze oznaczonym symbolem S3, jak i na terenie całego miasta objętego postanowieniami uchwały krajobrazowej. Niezgodność dotyczy formy i wymiarów tablic reklamowych, które przekraczają wielkości określone w przepisach uchwały krajobrazowej. Ponadto, nie wpisują się w definicję żadnego z dopuszczalnych w obszarze S3 rodzajów nośników reklamowych umieszczanych na obiektach. Reklamy te naruszają warunek dotyczący sytuowania reklamy na elewacji nieposiadającej otworów okiennych (z wyłączeniem otworów okiennych klatek schodowych, pomieszczeń technicznych, piwnic i poddaszy), do której nie przylega żaden obiekt lub płaszczyzna ściany innego budynku oraz o wysokości nie mniejszej niż 9 m, liczonej od poziomu terenu do wysokości dolnej krawędzi okapu dachu przy elewacji, na której sytuowana jest reklama, a także wymóg dotyczący sytuowania dolnej krawędzi reklamy nie niżej niż 3 m nad poziomem terenu. W tej sytuacji organy zobligowane były do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania zgodności tablicy reklamowej z uchwałą krajobrazową poprzez obciążenie właściciela reklamy karą pieniężną oraz obowiązkiem jej dostosowania do postanowień reklamy bądź do jej usunięcia, co w pełni odpowiada dyspozycji art. 37d u.p.z.p. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, w świetle ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, że waga naruszenia przez skarżącą prawa - zakazu umieszczania reklam z naruszeniem zasad określonych w uchwale krajobrazowej - nie była znikoma. Skarżąca, jako przedsiębiorca, niewątpliwie powinna mieć wiedzę o obowiązujących zasadach umieszczania reklam na terenie miasta Gdańska, w tym także o ustalonym w uchwale krajobrazowej dwuletnim terminie na dostosowanie istniejących reklam i tablic reklamowych do postanowień uchwały. Nadto, skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej od wielu lat zajmuje się działalnością reklamową i promowaniem oferowanych produktów, w tym umieszczaniem reklam na elewacjach własnych obiektów handlowych. Pomimo tego skarżąca nie podjęła działań celem dostosowania do obowiązujących przepisów. W skardze kasacyjnej Spółka A sp.k.. zaskarżyła ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7,10 § 1 i 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Wskazując na powyższe, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż podane w podstawach tego środka zaskarżenia. Wyłączną przyczyną uwzględnienia skargi kasacyjnej była konieczność uwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt P 20/19 (OTK-A 2023, poz. 102) i na skutkach wymienionego orzeczenia sądu konstytucyjnego – z uwagi na ustalone okoliczności sprawy – Sąd orzekający się skoncentrował. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Równocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrócono uwagę na problem uwzględnienia, przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej, norm konstytucyjnych dotyczących mocy powszechnie obowiązującej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oraz skutków tych orzeczeń w aspekcie ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy (art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP). Zagadnienie to zostało rozstrzygnięte uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 2, poz.16). Zgodnie z tą uchwałą, w sytuacji, w której po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny powinien zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału nie będąc związanym treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był z urzędu uwzględnić wyrok P 20/19. W wyroku P 20/19 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został wydany na skutek dwóch pytań prawnych, sformułowanych w postanowieniach z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 166/18 i z dnia 6 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1954/19. U podstaw tych pytań prawnych legły zastrzeżenia Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 21 i 64 Konstytucji RP) obowiązku dostosowania do wymogów uchwały krajobrazowej tablic reklamowych i urządzeń reklamowych istniejących w dniu wejścia w życie uchwały krajobrazowej i zamontowanych zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem bez równoczesnego zapewnienia odpowiedniego odszkodowania podmiotom zobowiązanym do usunięcia takich tablic. Naczelny Sąd Administracyjny w pytaniach tych zwrócił również uwagę na naruszenie zasady ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji RP), albowiem zakazy w uchwale krajobrazowej mają nie tylko skutek prospektywny (w postaci zakazu wznoszenia nowych tablic i urządzeń reklamowych tego typu w danym miejscu), ale także skutek retrospektywny poprzez nałożenie obowiązku dostosowania tych już istniejących, skutkującego w efekcie obowiązkiem ich rozbiórki bez zapewnienia właścicielowi odszkodowania lub jakiejkolwiek rekompensaty pieniężnej. Warto dodać, że pytanie prawne w sprawie o sygn. akt II OSK 1954/19 zostało zadane w związku z rozpatrywaniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 493/18. W sprawie tej przedmiotem zaskarżenia była uchwała krajobrazowa Gdańska, a jeden z wiodących zarzutów skargi w tej sprawie dotyczył właśnie obowiązku dostosowania istniejących już tablic do wymogów tej uchwały krajobrazowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w nieprawomocnym wyroku z dnia 6 lutego 2019 r. nie podzielił tych zarzutów, wywodząc między innymi, że ewentualne zwolnienie istniejących w dniu wejścia w życie uchwał krajobrazowych nośników reklamowych spod obowiązku dostosowania do ich przepisów utrwaliłoby istniejący "porządek" reklamowy, a tym samym nie byłoby możliwe wprowadzenie realnych zmian. W uzasadnieniu wyroku P 20/19 wskazano, że w badanej sprawie doszło do pominięcia prawodawczego, czyli sytuacji, w której ustawodawca co prawda unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale pominął pewien element regulacji, który powinien być integralną, funkcjonalną częścią jakiejś normy. Trybunał przyznał, że przyjęcie przez organ gminy aktu prawa miejscowego, jakim jest uchwała krajobrazowa, jest niewątpliwie motywowane interesem publicznym, albowiem gmina chce w ten sposób zadbać o przestrzeń publiczną i doprowadzić do tzw. ładu reklamowego. Skutkiem takiego działania jest godzenie w prawa majątkowe właścicieli tablic i nośników powstałych przed wejściem w życie tej uchwały, na podstawie ważnych pozwoleń na budowę. Właściciele są bowiem zmuszeni do usunięcia tablic i nośników objętych uchwałą, na własny koszt i bez zapewnienia im odszkodowania. Oznacza to, że ich prawo własności zostało ograniczone, ponieważ nie mogą oni korzystać ze swojej nieruchomości w zakresie objętym treścią uchwały krajobrazowej, a dodatkowo zmuszeni są do zlikwidowania przedmiotu stanowiącego część ich majątku. Art. 37a ust. 9 u.p.z.p. nie przewiduje przy tym ani możliwości wprowadzenia wyjątków w zakresie dostosowania tablic i nośników do warunków określonych w uchwale krajobrazowej, ani określenia przez organ gminy mechanizmu kompensacyjnego, będącego źródłem słusznego odszkodowania, należnego tym podmiotom na mocy art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Brak tego mechanizmu stanowi pominięcie prawodawcze, którego istnienie sprawia, że w zakresie, w jakim kwestionowany przepis nie przewiduje takiego mechanizmu, jest on niezgodny z ustawą zasadniczą. Dalej Trybunał wskazał, że brak w kwestionowanym przepisie mechanizmu kompensacyjnego powoduje bezprawność ingerencji w prawa majątkowe, czego skutkiem jest naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Uchwała krajobrazowa eliminuje bowiem prawny skutek decyzji administracyjnej o pozwoleniu na budowę wskazanych w niej tablic i nośników reklamowych powstałych przed wejściem w życie uchwały. Podmioty, które występowały o pozwolenia na budowę tablic i nośników reklamowych, działały w pełni legalnie, z przekonaniem, że prawomocna decyzja administracyjna w tym zakresie zabezpiecza ich interes i pozwala na prowadzenie bez przeszkód działalności reklamowej. Odebranie im możliwości prowadzenia tej działalności, bez zapewnienia im słusznego odszkodowania sprawia, że przepisy nie różnicują w ogóle grup podmiotów, które swoją działalność prowadziły legalnie, na podstawie prawomocnych pozwoleń oraz takich, które tablice i nośniki wzniosły bez tych pozwoleń. Prowadzi to do naruszenia interesu właścicieli tablic i nośników reklamowych objętych uchwałą krajobrazową ze względu na legislacyjną działalność państwa, w stosunku do tych podmiotów, które dochowały wszelkiej staranności o legalność swoich działań i którym państwo w majestacie prawa zezwoliło na taką działalność. Z tego powodu Trybunał uznał, że art. 37a ust. 9 u.p.z.p. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek określenia w uchwale, o której mowa w art. 37a ust. 1 u.p.z.p., warunków i terminu dostosowania istniejących w dniu jej wejścia w życie, wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych do zakazów określonych w tej uchwale, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania przez podmioty, które są zobowiązane do ich usunięcia, jest niezgodny z art. 21 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W świetle omówionego wyżej wyroku P 20/19 za niezgodny z Konstytucją RP należy zatem uznać obowiązek dostosowania do zakazów określonych w uchwale krajobrazowej lub obowiązek usunięcia istniejących w dniu wejścia w życie uchwały krajobrazowej tablic reklamowych i urządzeń reklamowych wzniesionych na podstawie zgody budowlanej, bez zapewnienia ustawowych podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania za wspominane dostosowanie lub usunięcie tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego. Wyrok P 20/19 dotyczył wprawdzie bezpośrednio art. 37a ust. 9 u.p.z.p., a nie art. 37d u.p.z.p. (regulującego zasady wymierzania kar i nakładania obowiązku usunięcia tablicy reklamowej lub urządzenia reklamowego na podmiot, który umieścił tablicę reklamową lub urządzenie reklamowe niezgodne z przepisami uchwały krajobrazowej), ale w przypadku tablic reklamowych oraz urządzeń reklamowych zamontowanych przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej dla zrekonstruowania pełnej normy prawnej konieczne jest uwzględnienie również tej części uchwały krajobrazowej, której podstawę uchwalenia stanowił zakwestionowany przez Trybunał art. 37a ust. 9 u.p.z.p. Skutkiem wyroku P 20/19 jest zatem to, że do czasu wprowadzenia regulacji ustawowych dotyczących podstaw i trybu dochodzenia odszkodowania za wspomniane dostosowanie lub usunięcie tablic reklamowych lub urządzeń reklamowych wzniesionych legalnie przed wejściem w życie danej uchwały krajobrazowej, nie jest możliwe wywodzenie z uchwał krajobrazowych dalszych skutków prawnych w omawianym zakresie, gdyż te byłyby niemożliwe do pogodzenia z orzeczeniem sądu konstytucyjnego. Przenosząc powyższe ustalenie na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że w trakcie kontroli przeprowadzonej przez pracowników organu pierwszej instancji przedstawiciel Spółki A sp.k. stwierdził, że tablice zostały zamontowane przed wejściem uchwały krajobrazowej w życie, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Twierdzenie to wprawdzie nie zostało zweryfikowane przez organ, jednakże nie zostało też zakwestionowane, stąd można uznać, że organ milcząco przyjął je jako element stanu faktycznego. Stosownie do tego, co zostało przedstawione w poprzednich akapitach niniejszego uzasadnienia, gdyby okazało się, że mamy do czynienia z tablicami reklamowymi istniejącymi przed wejściem w życie uchwały krajobrazowej i – jak stwierdzili przedstawiciele spółki – legalnymi, to w takiej sytuacji postępowanie w sprawie nałożenia na spółkę kary administracyjnej oraz obowiązku usunięcia spornych tablic reklamowych może okazać się bezprzedmiotowe z uwagi na brak podstawy prawnej do nałożenia na spółkę tych sankcji administracyjnych (art. 105 § 1 k.p.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza w tym miejscu, że ograniczył się jedynie do wyrażenia powyższego stanowiska, które związane było ze skutkami wyroku P 20/19 mogącego rzutować na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z uwagi na jej okoliczności wynikające ze znajdujących się w aktach dokumentów. Przedwczesne natomiast jest odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Kwestie dotyczące właściwego ustalenia momentu wszczęcia postępowania (abstrahując już od tego, że w skardze kasacyjnej nie powołano w kontekście tego zarzutu ani art. 37d ust. 4 u.p.z.p. ani art. 61 § 4 k.p.a.) oraz oceny zaistnienia przesłanek do odstąpienia od wymierzania kary administracyjnej (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.), mają charakter wtórny wobec podstawowego zagadnienia, jakim jest istnienie podstawy prawnej do nałożenia na spółkę przedmiotowych sankcji administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Mając na uwadze przyczyny, które zadecydowały o uwzględnieniu skargi kasacyjnej, na podstawie art. 206 oraz art. 207 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 3 sentencji wyroku. O sprostowaniu sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 3 p.p.s.a. Z akt spawy, w tym z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, wynika, że firma spółki to Spółka A sp. k. z Spółka B sp.k.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI