II OSK 621/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że śmierć właścicieli sąsiednich nieruchomości nie stanowi bezwzględnej podstawy do zawieszenia postępowania o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego, jeśli nie jest to konieczne do przyznania im praw materialnych.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Lublinie, który uchylił postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego. Organy administracji zawiesiły postępowanie z powodu śmierci współwłaścicieli sąsiedniej działki, uznając to za zagadnienie wstępne. WSA uznał, że ustalenie następców prawnych zmarłych nie jest konieczne, jeśli nie przyznaje się im praw materialnych, a jedynie zapewnia udział w postępowaniu. NSA podzielił to stanowisko, oddalając skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który uchylił postanowienia organów obu instancji dotyczące zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego. Organy administracji zawiesiły postępowanie, ponieważ zmarli współwłaściciele sąsiedniej działki, a ich następcy prawni nie zostali ustaleni. WSA w Lublinie uznał, że zawieszenie postępowania było nieuzasadnione, powołując się na orzecznictwo, zgodnie z którym ustalenie następców prawnych zmarłych właścicieli sąsiednich nieruchomości nie jest zagadnieniem wstępnym, jeśli nie przyznaje się im praw materialnych, a jedynie zapewnia udział w postępowaniu. NSA podzielił argumentację WSA, podkreślając, że przepisy procedury administracyjnej mają charakter służebny wobec prawa materialnego. Wskazał, że w przypadku śmierci strony, której mają być przyznane prawa materialne, zawieszenie postępowania jest konieczne. Jednakże w sytuacji, gdy chodzi o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego, a zmarli są właścicielami sąsiednich nieruchomości, nie są oni adresatami decyzji. NSA stwierdził, że organy powinny podjąć starania w celu ustalenia następców prawnych, ale brak takiego ustalenia nie stanowi bezwzględnej podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., zwłaszcza gdy dane potencjalnych spadkobierców są dostępne. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, śmierć współwłaściciela nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji celu publicznego, który nastąpiła przed wszczęciem postępowania, nie stanowi bezwzględnej podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., jeśli nie jest konieczne ustalenie następców prawnych w celu przyznania im praw materialnych.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że przepisy procedury administracyjnej są służebne wobec prawa materialnego. W przypadku ustalania lokalizacji inwestycji celu publicznego, właściciele sąsiednich nieruchomości nie są adresatami decyzji. Dlatego ustalenie ich następców prawnych nie jest zagadnieniem wstępnym, chyba że wymaga tego przyznanie praw materialnych. Organy powinny podjąć starania w celu ustalenia spadkobierców, ale brak takiego ustalenia nie jest bezwzględną przesłanką do zawieszenia postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
K.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Zawieszenie postępowania następuje, jeżeli z powodu śmierci strony lub jej następcy prawnego nie można prowadzić postępowania.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego postanowienia w przypadku naruszenia przepisów postępowania.
Pomocnicze
K.p.a. art. 101 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.c. art. 1027
Kodeks cywilny
Dotyczy wyłączności stwierdzenia nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacjach, gdy strona domaga się przyznania uprawnień prawnomaterialnych wywodzących się z dziedziczenia.
K.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
K.p.a. art. 12
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada szybkości postępowania.
P.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny uchyla postanowienie lub decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania.
K.p.a. art. 30 § § 5
Kodeks postępowania administracyjnego
W sprawach dotyczących spadków nieobjętych, jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku – kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej.
K.c. art. 1035
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedniego stosowania przepisów o zarządzie rzeczą wspólną.
K.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania.
P.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustalenie następców prawnych zmarłych właścicieli sąsiednich nieruchomości nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., jeśli nie przyznaje się im praw materialnych. Organ administracji ma obowiązek samodzielnego ustalenia stron postępowania, a nie przerzucania tego obowiązku na wnioskodawcę.
Odrzucone argumenty
Organ prawidłowo uznał, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzi konieczność ustalenia przez Sąd w postępowaniu cywilnym kręgu osób uprawnionych do występowania w sprawie w charakterze strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. celem zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu. Wykazanie następstwa prawnego właścicieli nieruchomości sąsiadujących stanowi zagadnienie wstępne.
Godne uwagi sformułowania
przepisy procedury administracyjnej służą urzeczywistnianiu norm prawa administracyjnego materialnego instytucje procedury powinny być traktowane jako takie, które mają charakter służebny względem regulacji dotyczących praw i obowiązków materialnoprawnych nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku śmierci osoby, na rzecz której mają być ustalone określone prawa, konieczne jest zawieszenie postępowania nie da się bowiem rozstrzygnąć o czyimś prawie wynikającym z przepisów prawa materialnego w sytuacji, gdy decyzja ma być adresowana do podmiotu, który nie jest jednoznacznie określony w przypadku śmierci właściciela nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie osoby te są, rzecz jasna, stronami postępowania administracyjnego, jednakże nie są one adresatami decyzji w aktach sprawy znajdują się dane "potencjalnych spadkobierców" przekazane przez USC K. wraz z pismem przewodnim z dnia 4 stycznia 2023 r. i odpisami skróconych aktów zgonu, a więc organ powinien się do tych osób zwrócić w celu potwierdzenia, czy rzeczywiście są oni spadkobiercami zmarłych małżonków A. i następnie powiadomić ich o prawie udziału w postępowaniu w charakterze stron (uczestników)
Skład orzekający
Jan Szuma
sędzia del. WSA
Leszek Kiermaszek
przewodniczący
Małgorzata Masternak - Kubiak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że śmierć właściciela sąsiedniej nieruchomości nie jest bezwzględną podstawą do zawieszenia postępowania o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego, gdy nie przyznaje się mu praw materialnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania lokalizacji inwestycji celu publicznego i statusu prawnego właścicieli sąsiednich nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście inwestycji budowlanych i prawa administracyjnego, które może mieć praktyczne znaczenie dla inwestorów i właścicieli nieruchomości.
“Czy śmierć sąsiada zatrzyma Twoją inwestycję? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 621/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-03-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-03-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jan Szuma Leszek Kiermaszek /przewodniczący/ Małgorzata Masternak - Kubiak /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6152 Lokalizacja innej inwestycji celu publicznego Hasła tematyczne Zawieszenie/podjęcie postępowania Sygn. powiązane II SA/Lu 405/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-09-28 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 97 ust. 1 pkt 4 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 405/23 w sprawie ze skargi X Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 lutego 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 405/23, po rozpoznaniu skargi X Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 lutego 2023 r., znak: [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego – w punkcie I. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wójta Gminy K. z dnia 5 stycznia 2023 r., nr [...]. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 5 stycznia 2023 r., nr [...] Wójt Gminy K., na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 101 § 1 K.p.a., w pkt 1) zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] – dalej: "Spółka [...]" o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dla inwestycji polegającej na budowie stacji bazowej telefonii komórkowej wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną na terenie działki nr ewid. [...], obręb S. oraz działki nr ewid. [...], obręb M. L., gm. K., zaś w pkt 2) zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentu wskazującego spadkobierców po zmarłych: H. A. oraz S. A., w terminie 6 miesięcy licząc od daty wydania postanowienia. W trakcie postępowania organ I instancji stwierdził, że współwłaściciele działki nr ewid. [...], graniczącej bezpośrednio z działkami objętymi inwestycją tj. H. A. oraz S. A. zmarli jeszcze przed wszczęciem postępowania (do akt dołączono odpisy skrócone aktów zgonu). Podniósł, że w tej sytuacji zachodzi konieczność ustalenia ich następców prawnych. W zażaleniu Spółka [...] domagała się uchylenia powyższego postanowienia, zarzucając jego wydanie z naruszeniem przepisów postępowania poprzez niepodjęcie przez organ we własnym zakresie działań zmierzających do ustalenia następców prawnych wskazanych osób i bezpodstawne przyjęcie, że wystąpiło zagadnienie wstępne, wymagające zawieszenia postępowania; zarzuciła ponadto, że organ przerzucił na nią obowiązek ustalenia kręgu stron postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie uwzględniło tych zarzutów i podzielając stanowisko oraz ustalenia organu I instancji, utrzymało w mocy powyższe postanowienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Spółka [...] domagała się uchylenia postanowień organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Sąd ten podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażone w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 724/20, że wyłączność stwierdzenia nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, o której mowa w art. 1027 K.c., dotyczy jedynie sytuacji, w której strona domaga się przyznania przez organ administracji określonych uprawnień prawnomaterialnych wywodząc swoje prawa z dziedziczenia, a nie sytuacji, w której chodzi o ustalenie kręgu podmiotów, które mogą być uczestnikami postępowania administracyjnego, ale to nie tym podmiotom ma być przyznane określone uprawnienie. W tym drugim przypadku uprzednie stwierdzenie nabycia spadku nie jest konieczne. Taka właśnie sytuacja zwykle występuje w sprawach o wydanie decyzji o warunkach zabudowy, czy o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego w razie śmierci właściciela nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji. W takim wypadku nie chodzi o nałożenie na spadkobierców tej osoby określonych obowiązków administracyjnych lub przyznanie im uprawnień wynikających z materialnego prawa administracyjnego, lecz wyłącznie o zapewnienie tym osobom udziału w postępowaniu. Decyzja o warunkach zabudowy/lokalizacyjna kształtuje wyłącznie prawa inwestora, który nie musi być właścicielem terenu. Nie tworzy ona, nie przekształca, ani nie znosi żadnego stosunku prawnego. Decyzja o warunkach zabudowy/lokalizacyjna nie rodzi uprawnień i obowiązków po stronie właściciela terenu objętego wnioskiem, lecz kształtuje wyłącznie sytuację prawną osoby, która wniosek o jej wydanie złożyła. Organ nie musi więc wymagać od wnioskodawcy (inwestora) przedstawienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, czy notarialnego poświadczenia dziedziczenia po zmarłych właścicielach sąsiednich nieruchomości. Wyłączność stwierdzenia nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, o której mowa w art. 1027 K.c., dotyczy jedynie sytuacji, w której danej osobie mają być przyznane uprawnienia lub nałożone obowiązki wynikające z przepisów prawa materialnego, a wywodzone z faktu dziedziczenia tych uprawnień lub obowiązków po zmarłym poprzedniku prawnym. Obowiązkiem organu w sprawie o wydanie decyzji o warunkach zabudowy/lokalizacyjnej jest natomiast ustalenie we własnym kręgu stron postępowania poprzez podjęcie wszystkich możliwych czynności. Ustalenie tych okoliczności możliwe jest w dowolny sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 75 § 1 K.p.a.). Z analizy akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że organy takich czynności nie podjęły. W aktach sprawy znajdują się dane "potencjalnych spadkobierców" przekazane przez USC K. wraz z pismem przewodnim z 4 stycznia 2023r. i odpisami skróconych aktów zgonu, a więc organ powinien się do tych osób zwrócić w celu potwierdzenia, czy rzeczywiście są oni spadkobiercami zmarłych małżonków A. i następnie powiadomić ich o prawie udziału w postępowaniu w charakterze stron (uczestników). W ocenie Sądu meriti uchybienie obowiązkowi ustalenia stron postępowania i zawieszenie postępowania należało uznać za istotne naruszenie przepisów postępowania, w tym zasady szybkości (art. 12 K.p.a.). Zarzuty skargi okazały się więc trafne, choć w zakresie ustalenia stron postępowania wnioskodawca powinien - w miarę możliwości - współpracować z organem. To przecież w jego interesie jest przeprowadzenie prawidłowego postępowania, by następnie nie było zagrożone wznowieniem, co wobec braku wszystkich stron, byłoby wysoce prawdopodobne ze względu na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Sąd Wojewódzki wskazał, że ma świadomość, iż w orzecznictwie istnieją rozbieżne poglądy co do tego, czy kwestia ustalenia spadkobierców osoby mogącej być stroną w postępowaniu, jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. – potwierdzeniem tego są choćby przytoczone przez organ i skarżącą odmienne orzeczenia. Sąd meriti dostrzegł jednak, że kwestia ta jest traktowana przez sądy administracyjne jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zazwyczaj w innego rodzaju postępowaniach, niż w przedmiocie wydania decyzji o ustaleniu warunków zabudowy/lokalizacji inwestycji celu publicznego. Ma to miejsce zwykle w postępowaniach toczących się na podstawie przepisów Prawa budowlanego, czy przepisów dotyczących obrotu nieruchomościami. Status strony w tych sprawach ustalany jest na podstawie innych przepisów, niż status strony (uczestnika) postępowania w sprawie o wydanie decyzji ustalającej warunki zabudowy/lokalizacyjnej. Poza tym Sąd rozpoznający skargę podniósł, że nawet zawieszenie postępowania na mocy art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. (tj. w razie śmierci strony w toku, a nie przed wszczęciem postępowania) ma charakter względny, a więc nie bezwarunkowy. W świetle w/w przepisu śmierć jednej ze stron postępowania jeszcze nie uprawnia organu do automatycznego zawieszenia postępowania, czyli wstrzymania czynności procesowych do czasu usunięcia przeszkody w jego prowadzeniu poprzez ustalenie następców prawnych zmarłego. Aby wydanie postanowienia na podstawie tego przepisu było dopuszczalne, organ musi bezwzględnie wykazać, że nie jest możliwe wezwanie do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłego, zarządcy sukcesyjnego, osoby sprawującej zarząd majątkiem masy spadkowej spadku nieobjętego, ewentualnie nie jest możliwe wyznaczenie przez sąd kuratora spadku nieobjętego na wniosek organu administracji publicznej (art. 30 § 5 K.p.a.). Powyższe wynika z użycia w art. 97 pkt 1 K.p.a. spójnika "jeżeli", po którym następuje zdanie podrzędne, wskazujące na okoliczności warunkujące, co ewentualnie stanie się według treści zdania nadrzędnego, tj. zawieszenie postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", uchylił postanowienia organów obu instancji. Ponadto Sąd Wojewódzki dostrzegł, że przed wszczęciem postępowania administracyjnego zmarł także inny uczestnik – W. C. – w jego imieniu odbierała korespondencję M. C. Organ winien więc podjąć odpowiednie czynności w celu ustalenia także jego spadkobierców. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru przesyłek kierowanych do M. C. wynika, że były one odbierane przez M. C. i A. C. – organ powinien więc zwrócić się m.in. do tych osób w celu ustalenia, kto jest spadkobiercą zmarłego W. C. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła uczestniczka postępowania H. K. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 K.p.a. poprzez wadliwe ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i błędne przyjęcie, że wystarczającym dla ustalenia następców prawnych H. A. i S. A., współwłaścicieli działki o nr ewidencyjnym [...], będzie odebranie przez organ oświadczeń od potencjalnych spadkobierców wyżej wymienionych, w sytuacji gdy organ postępowania administracyjnego nie posiada kompetencji do czynienia ustaleń w przedmiotowym zakresie, a krąg spadkobierców może zostać ustalony jedynie w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia; i w konsekwencji bezpodstawne uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Wójta Gminy K. z dnia 5 stycznia 2023 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 97 ust. 1 pkt 4 K.p.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania, w sytuacji, w której organ I i II instancji prawidłowo uznał, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzi konieczność ustalenia przez Sąd w postępowaniu cywilnym kręgu osób uprawnionych do występowania w sprawie w charakterze strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. celem zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że wykazanie następstwa prawnego właścicieli nieruchomości sąsiadujących nie stanowi zagadnienia wstępnego; W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie oświadczył w jej imieniu, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wyrażone w zaskarżonym wyroku, jest trafne w okolicznościach niniejszej sprawy. Na wstępie wskazać należy, że przepisy procedury administracyjnej służą urzeczywistnianiu norm prawa administracyjnego materialnego. W tym kontekście instytucje procedury powinny być traktowane jako takie, które mają charakter służebny względem regulacji dotyczących praw i obowiązków materialnoprawnych. Zatem możliwe jest odmienne potraktowanie strony postępowania będącej podmiotem, na rzecz którego ustalane są określone prawa (np. pozwolenie na budowę, decyzja lokalizacyjna, itp.), a inaczej można kwalifikować udział w postępowaniu osób, które dysponują prawami do nieruchomości sąsiednich objętych obszarem oddziaływania projektowanego obiektu. Nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku śmierci osoby, na rzecz której mają być ustalone określone prawa, konieczne jest zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. Nie da się bowiem rozstrzygnąć o czyimś prawie wynikającym z przepisów prawa materialnego w sytuacji, gdy decyzja ma być adresowana do podmiotu, który nie jest jednoznacznie określony. W takim przypadku rzeczywiście status adresata decyzji – jeżeli przejmuje on prawa i obowiązki osoby zmarłej – powinien być ustalony stosownie do art. 1025 § 1 i 2 oraz art. 1027 K.c. Na tle powyższych uwag uzasadnione jest natomiast odmienne traktowanie stron postępowania w sprawie o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, w razie np. śmierci właściciela nieruchomości sąsiadującej z terenem inwestycji, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Osoby te są, rzecz jasna, stronami postępowania administracyjnego, jednakże nie są one adresatami decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdy w księdze wieczystej bądź w ewidencji gruntów wpisana jest osoba zmarła lub gdy osoba uprawniona do nieruchomości sąsiedniej umiera w toku toczącego się postępowania, ustalenie zaistnienia przesłanki zawieszenia postępowania zależy od bardziej szczegółowych ustaleń. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnośnie problematyki związanej z rzeczowymi prawami do nieruchomości sąsiednich w stosunku do inwestycji, zwrócono uwagę na konieczność uwzględnienia przepisów odrębnych – Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) i Kodeksu cywilnego (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 861/09, LEX nr 706948). Podstawę do sięgnięcia do tych unormowań stanowi art. 30 § 5 K.p.a. W myśl tego przepisu, że w sprawach dotyczących spadków nieobjętych, jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku – kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej. Z treści art. 30 § 5 K.p.a. wynika, że majątek masy spadkowej w przypadku spadku nieobjętego powinien być "reprezentowany" w sposób określony tym przepisem. Spadek uznaje się za nieobjęty, jeżeli spadkobiercy nie sprawują nad majątkiem spadkowym faktycznej pieczy, zwłaszcza nie wykonują czynności wchodzących w zakres zarządu w rozumieniu przepisów o zarządzie rzeczą wspólną (por. J. Gudowski [w:], T. Ereciński Tadeusz (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom IV. Postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2016, wyd. el., komentarz do art. 666, pkt 1). Mając na uwadze powyższe należy zarazem dostrzec, że przepisy o spadkach nieobjętych nie mają zastosowania, jeżeli spadek objął choćby jeden ze spadkobierców, ponieważ w takim przypadku majątek spadkowy jest "reprezentowany", a relacje między spadkobiercami (w tym ochrona pozostałych spadkobierców) gwarantują przepisy art. 199–205 K.c. w związku z art. 611–616 K.p.c. o zarządzie rzeczą wspólną, mające odpowiednie zastosowanie na mocy art. 1035 K.c. Na tej podstawie można wyprowadzić wniosek, że w świetle K.p.a. (patrz wspomniany art. 30 § 5) w przypadku konieczności zapewnienia ochrony praw związanych z rzeczą wymaga się ustalenia osób sprawujących zarząd masą spadkową bądź ustanowienia kuratora, jeżeli mamy do czynienia ze spadkiem nieobjętym. Ustawodawca w tym przepisie wyraża również zasadę odwrotną, a więc że w przypadku spadku objętego pieczę nad majątkiem sprawuje spadkobierca (bądź spadkobiercy), który go objął, a majątek jest w ten sposób zarządzany. Wszystkie powyższe rozważania i uwagi przekładają się pośrednio na okoliczności niniejszej sprawy, jeżeli chodzi o skutki śmierci współwłaścicieli działki nr ewid. [...], graniczącej bezpośrednio z działkami objętymi inwestycją, tj. H. A. oraz S. A., którzy bezsprzecznie zmarli jeszcze przed wszczęciem postępowania oraz, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, innego zmarłego uczestnika postępowania, tj. W. C. Jak wynika z akt sprawy nie ustalono osób, które bezpośrednio objęły pieczę nad spadkiem po tych zmarłych. Trzeba jednak podkreślić, że w aktach sprawy znajdują się dane "potencjalnych spadkobierców" przekazane przez USC K. wraz z pismem przewodnim z dnia 4 stycznia 2023 r. i odpisami skróconych aktów zgonu, a więc organ powinien się do tych osób zwrócić w celu potwierdzenia, czy rzeczywiście są oni spadkobiercami zmarłych małżonków A. i następnie powiadomić ich o prawie udziału w postępowaniu w charakterze stron (uczestników). Co zaś się tyczy zmarłego uczestnika postępowania W. C., to jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, w jego imieniu odbierała korespondencję M. C. Nadto ze zwrotnych potwierdzeń odbioru przesyłek kierowanych do M. C. wynika, że były one odbierane przez M. C. i A. C. – organ winien więc zwrócić się m.in. do tych osób w celu ustalenia, kto jest spadkobiercą zmarłego W. C. Raz jeszcze podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie chodzi o prawa do nieruchomości graniczących z działkami objętymi inwestycją, a nie dotyczącymi samej inwestycji. W takich okolicznościach ustalenie, że w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości zmarli ich właściciele, nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Z żadnego przepisu prawa materialnego bądź procedury nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że przeprowadzenie postępowania spadkowego względem właścicieli nieruchomości sąsiedniej jest warunkiem wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego na rzecz inwestora (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 1315/24, publ. CBOSA). Powyższe refleksje nie wyłączają natomiast ogólnego obowiązku organów administracji publicznej, które powinny – w miarę dostępnych możliwości – podejmować starania mające na celu zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 K.p.a.). Oznacza to, że w przypadku powzięcia informacji o następcach prawnych po zmarłych, których udział w postępowaniu byłby pożądany, należy dane takich osób pozyskać i osoby te włączyć do kręgu stron postępowania. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w okolicznościach niniejszej sprawy – rozpatrywanych indywidualnie – nie zaistniały podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Biorąc to wszystko pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 K.p.a. oraz w zw. z art. 97 ust. 1 pkt 4 K.p.a., a tym samym skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI