II OSK 620/15

II OSK 620/15 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2015-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-03-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Mazur /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SA/Wr 158/14 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2014-10-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 183 par. 1 i 2, art. 128 par. 2, art. 185 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2014 poz 101
art. 669 i art. 669 (1)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Ś. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 158/14 o odrzuceniu skargi J.Ś. i W.Ś. – następców prawnych po zmarłej S.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 158/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę J.Ś. i W.Ś. – następców prawnych po zmarłej S.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy.
Sąd I instancji wskazał, iż S.Ś. skargą z dnia 25 października 2010 r. zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2010 r. uchylającą – z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia – decyzję Prezydenta Wrocławia umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji obejmującej rozbudowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego w części dotyczącej montażu dwóch okien połaciowych oraz ustalającą na rzecz J.Q. i I.Q. warunki zabudowy dla budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego o taras – w poziomie pietra od strony ogrodu), przewidzianej do realizacji przy ul. S. we Wrocławiu.
Sąd I instancji postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r., na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270, dalej jako "p.p.s.a."), zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie, ze względu na śmierć strony skarżącej. Wobec braku informacji pełnomocnika skarżącej o wszczęciu postępowania o stwierdzenie nabycie spadku, Sąd na podstawie akt administracyjnych sprawy ustalił, że z mocy ustawy następcami prawnymi po skarżącej są: J.Ś. i W.Ś. - zstępni zmarłej. Z akt postępowania wynika również, że w mieszkaniu stanowiącym dotychczas własność skarżącej, pod adresem: ul. S. we Wrocławiu zamieszkuje J.Ś., który wskazuje ten adres jako miejsce zamieszkania i pod tym adresem odbiera również korespondencję.
Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Jednocześnie zarządzeniem z dnia 19 marca 2014 r. wezwał J.Ś. i W.Ś. do wskazania innych osób będących spadkobiercami po zmarłej oraz oświadczenia czy podtrzymują wniesioną skargę. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J.Ś. oświadczył, że postępowanie o stwierdzenie nabycie spadku po skarżącej nie jest zakończone, z tego względu, że "nie ustalono pełnej listy spadkobierców zmarłej, z której część przebywa w ASA i Kanadzie", postępowanie powinno być dalej zawieszone, a o zakończeniu postępowania spadkowego Sąd zostanie powiadomiony. Wobec złożonej odpowiedzi, Sąd wezwał J.Ś. do wskazania pod jaką sygnaturą prowadzona jest przed sądem powszechnym sprawa o nabycie spadku oraz do wskazania adresów zamieszkania ustalonych uczestników tego postępowania sądowego (wezwanie z dnia 15 maja 2014 r. k-158). Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Następnie zarządzeniem z dnia 14 czerwca 2014 r. W.Ś. i J.Ś. – zostali wezwani – w terminie 7 dni – do usunięcia braków formalnych skargi przez jej podpisanie i odesłanie na adres sądowy, ewentualnie o złożenie oświadczenia, czy jako następcy prawni podtrzymują skargę. Ponadto wezwano ww. do nadesłania 8 egzemplarzy skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem. Pouczono ich również, że niewykonanie powyższego wezwania spowoduje skutek w postaci odrzucenia skargi. Powyższe wezwania zostały doręczone adresatom na podstawie art. 73 p.p.s.a. Po dwukrotnym bezskutecznym awizowaniu (w dniu 20 czerwca 2014 i w dniu 30 czerwca 2014 r. – dowód: pisma Poczty Polskiej z dnia 8 września 2014 r. i z dnia 21 sierpnia 2014 r. stanowiące odpowiedź na reklamację K-179, K-177akt sądowych), przesyłka jako niepodjęta w terminie została zwrócona nadawcy. W tych okolicznościach uznano, że wezwania dotyczące usunięcia braków formalnych skargi zostały doręczone prawidłowo - przy przyjęciu wynikającej z art. 73 § 4 p.p.s.a. fikcji doręczenia - w dniu 4 lipca 2014 r. Tym samym siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął z dniem 11 lipca 2014 r. W wyznaczonym terminie wezwanie nie zostało wykonane. Jednocześnie na podstawie informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej, Wydziału XIV Cywilnego oraz z Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyki, VI Wydział Cywilny zostało ustalone, że nie toczy się (ani też nie toczyło się) postępowanie spadkowe po zmarłej S.Ś. (K – 160 oraz K- 185 akt sądowych).
Sąd I instancji odrzucił skargę postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. Przytaczając treść art. 58 § 1 pkt 3, art. 47 § 1 oraz art. 49 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że z uwagi na to, że w realiach niniejszej sprawy następcy prawni po S.Ś. w zakreślonym terminie nie usunęli braków formalnych skargi, przede wszystkim, przez przedłożenie jej niezbędnych opisów, a nadto przez jej podpisanie lub oświadczenie w zakresie wskazanym w wezwaniu sądu – nie można było nadać jej dalszego biegu. Sąd I instancji wyjaśnił, że podejmując zawieszone postępowanie Sąd miał na uwadze przepis art. 128 § 2 p.p.s.a. zgodnie z którym, po upływie roku od daty zawieszenia postępowania, w przypadku kiedy nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku. Mając jednakże na uwadze, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że nadal żyją dzieci zmarłej (na podstawie akt wiadomo o J. i W.) – przy czym J.Ś. zamieszkuje w mieszkaniu skarżącej wchodzącym do spadku (co wskazuje, że objłął spadek), przyjąć należało, że ewentualny wniosek o ustanowienie kuratora może zostać oddalony. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że skoro z postanowienia o nabyciu spadku jak też poświadczenia dziedziczenia nie wynikają żadne skutki konstytutywne, dla dalszego procedowania w sprawie wystarczające jest dysponowanie danymi osobowo-adresowymi spadkobierców zmarłej. Sąd I instancji zaznaczył, że dla sprawdzenia posiadanych informacji dwukrotnie wzywał J.Ś. o wskazanie danych adresowo-osobowych innych ewentualnych spadkobierców (np. dzieci), jednak wezwanie te nie zostały wykonane. Nie znalazło również potwierdzenia oświadczenie J.Ś., że nie zostało zakończone postępowanie spadkowe, gdyż jak wynika z informacji przekazanych przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia Krzyki i Wrocławia Fabryczna, takie postępowanie po zmarłej stronie skarżącej nigdy się nie toczyło. Wobec powyższego Sąd I instancji działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., odrzucił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył J.Ś. reprezentowany przez adwokata. Postanowienie zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego tj.:
- art. 28 k.p.a. w zw. z art. 925 K.c. i art. 1025 § 2 K.c. poprzez niezasadne przyjęcie, iż J.Ś. jest spadkobiercą S.Ś., a tym samym jest stroną postępowania administracyjnego, podczas gdy brak jest domniemania prawnego wynikającego z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, zaś z samego faktu zamieszkiwania w nieruchomości spadkodawczyni nie można domniemywać statusu spadkobiercy tak jak to niezasadnie uczynił WSA we Wrocławiu;
- art. 6 k.p.a. poprzez całkowicie dowolne przyjęcie, że J.Ś. jest spadkobiercą po zmarłej S.Ś. pomimo braku istnienia domniemania prawnego wynikającego z treści postanowienia Sądu spadkowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia;
- art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez niewszechstronne i nie wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz nieustalenie wszystkich stron postępowania administracyjnego;
oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez przedwczesne wydanie postanowienia z dnia 10 marca 2014r. w przedmiocie podjęcia postępowania sądowego pomimo braku zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłej S.Ś. oraz nieustanowienia we właściwej drodze kuratora sądowego;
- art. 128 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie zwrócenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do Sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, pomimo zaistnienia przesłanek jego ustanowienia w świetle oświadczenia J.Ś. w piśmie z dnia 16 kwietnia 2014r., iż zachodzi konieczność ustalenia pełnej listy spadkobierców;
- art. 25 p.p.s.a. poprzez dowolne ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że J.Ś. posiada zdolność do występowania przed Sądem Administracyjnym jako strona, a w konsekwencji
- nieważność postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. polegająca na prowadzeniu postępowania administracyjnego, pomimo nieustalenia w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich stron postępowania oraz braku ich udziału w sprawie.
Stawiając powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 p.p.s.a w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację wskazaną w powyższych zarzutach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie bowiem zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania zawierają usprawiedliwioną podstawę zaskarżenia.
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego podkreślić należy, iż Sąd administracyjny nie stosuje przepisów procesowych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego wobec wyczerpującego uregulowania postępowania sądowoadministracyjnego w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przypomnieć jedynie trzeba, iż rozwiązania prawne wprowadzone ww. ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. regulują w pełni postępowanie przed sądami administracyjnymi, odchodząc od rozwiązania przyjętego w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w której znajdowało się odesłanie do enumeratywnie wyliczonych tam przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym do zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Wprowadzenie pełnej regulacji ww. ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. powoduje, że Sąd administracyjny rozpoznając skargę nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem nie można czynić Sądowi I instancji zarzutu naruszenia prawa materialnego i wywodzić go z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego tak jak wadliwie uczyniono to w niniejszej sprawie.
Natomiast zasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego.
W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Jeżeli zaś w trakcie postępowania strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek śmierci), to Sąd zobowiązany jest zawiesić postępowanie do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku. Ponadto Sąd może podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie, jako następców prawnych zmarłej strony np. poprzez zwrócenie się z urzędu do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony w przypadku, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony (art. 128 § 2 p.p.s.a.).
Rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że skoro nie udało się uzyskać wszystkich potrzebnych informacji co do następców prawnych zmarłych uczestników postępowania w drodze wzywania stron i innych uczestników tego postępowania do nadesłania tych informacji, a od dnia zawieszenia postępowania upłynął już rok, to stosownie do art. 128 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji powinien był wystąpić do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora spadku. Tym bardziej, iż J.Ś. poinformował Sąd I instancji, iż nie ustalono pełnej listy spadkobierców po zmarłej S. Ś., z uwagi na fakt, iż jedyna spadkobierczyni testamentowa zamieszkuje na terytorium Kanady.
Następców prawnych zmarłej osoby fizycznej (spadkobierców) ustala się w trybie przepisów zamieszczonych w Dziale IV "Sprawy z zakresu prawa spadkowego" Kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie do art. 669 k.p.c. o stwierdzeniu nabycia spadku orzeka sąd spadku w drodze postanowienia, po przeprowadzeniu rozprawy. Istnieje również możliwość notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Instytucja ta stanowi pewnego rodzaju alternatywną możliwość uzyskania potwierdzenia praw do spadku, odmienną niż tradycyjna droga sądowa. Dopuszczalne jest zatem stwierdzenie praw do spadku, na wniosek osoby uprawnionej, zarówno przed sądem jak i notariuszem. Należy mieć na uwadze, że zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wywołuje takie same skutki jak prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Niemniej jednak, w przypadku wystąpienia kolizji pomiędzy tymi dwoma formami – pierwszeństwo przysługuje postanowieniu sądu (art. 6691 k.p.c.). Zatem dokumentem potwierdzającym, kto jest spadkobiercą zmarłej S.Ś., będzie odpis prawomocnego postanowienia właściwego sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Tym bardziej, iż jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu toczy się sprawa pod sygn. akt XIV C Ns 1005/08 z wniosku W.Ś. przy udziale S.Ś., J.Ś. oraz M.Ś. o stwierdzenie nabycia spadku po L.Ś. Postępowanie to zostało co prawda zawieszone na skutek niemożności ustalenia adresu zamieszkania M.Ś., jednakże Sąd I instancji powinien się zwrócić to Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu, o udzielenie informacji na jakim etapie obecnie jest wskazane postępowanie.
Mając powyższe na uwadze podzielić należy twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej, iż Sąd I instancji przedwcześnie i w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami prawa wydał postanowienie w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania, dowolnie ustalając spadkobierców zmarłej S.Ś. Tym samym postanowienie o odrzuceniu skargi wobec nieuzupełnienia braków formalnych było także przedwczesne, gdyż zarządzenie zostało skierowane do osób, które mogą nie być spadkobiercami zmarłej S.Ś.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.