III SA/Lu 345/22

III SA/Lu 345/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Jerzy Marcinowski /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Hałabis
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 124 § 1 i 2; art. 107 § 3; art. 126;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 195
art. 5 pkt 3 i 4
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Dz.U. 2021 poz 2069
art. 5 ust. 1 pkt. lit b; art. 17; art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2;
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Dz.U. 2016 poz 849
§ 2 i § 3; § 5;
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 § 2 pkt 6 lit c; art. 33 § 1 pkt 2, pkt 8; art. 2 § 1 pkt 10;
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny ("organ II instancji", "organ odwoławczy" lub "WIS"), po rozpatrzeniu zażalenia M. M. ("skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chełmie ("organ I instancji", "wierzyciel" lub "PIS") z dnia 24 lutego 2022 r., w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismami z dnia 27 marca 2019 r. i z dnia 27 maja 2019 r. organ I instancji poinformował skarżącą o ustawowym obowiązku poddania jej małoletniego syna [...] (urodzonego [...] 2017 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince i różyczce.
Upomnieniem z dnia [...] 2019 r., PIS wezwał skarżącą do niezwłocznego wykonania obowiązku zaszczepienia syna.
W dniu [...] 2021 r. organ I instancji wydał wobec skarżącej tytuł wykonawczy nr [...], w którym na podstawie art. 5 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 195 z późn. zm.), art. 5 ust. 1 pkt. lit b oraz art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657) - dalej: "ustawa o zwalczaniu zakażeń" lub "ustawa", a także § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) – dalej: "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r.", w którym nakazał skarżącej poddanie syna, wyżej wymienionym obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Organ I instancji w dniu [...] 2021 r. złożył do Wojewody Lubelskiego wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec skarżącej, żądając zastosowania środka egzekucji w postaci grzywny w celu przymuszenia, w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy.
Pismem z dnia [...] 2021 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.), dalej: "u.p.e.a.", z uwagi na brak wymagalności obowiązku szczepień.
PIS, postanowieniem z dnia 24 lutego 2022 r., odrzucił zarzuty skarżącej jako nieuzasadnione. Wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zwalczaniu zakażeń. Tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy: zawiera treść obowiązku podlegającego egzekucji oraz podstawę prawną obowiązku. Powołując się na regulację zawartą w art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń stwierdził, że realizowanie obowiązku szczepień oznacza równoczesne egzekwowanie, nierozerwalnie związanego ze szczepieniem, obowiązku poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu.
Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez skarżącą, postanowieniem z dnia 19 maja 2022 r. WIS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że lekarz zgłaszający z [...] w C. w piśmie z dnia 1 lutego 2019 r. nie stwierdził przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych u dziecka oraz zwrócił uwagę na uchylanie się rodziców od realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Wierzyciel wielokrotnie zwracał się do podmiotów leczniczych z pytaniem o stan uodpornienia dziecka. W piśmie z dnia 30 czerwca 2021 r. lekarz poinformował organ I instancji, że rodzice w dalszym ciągu odmawiają poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Nie stwierdził natomiast przeciwwskazań do wykonania szczepienia.
Organ odwoławczy wskazał szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych, określone przepisami m.in. ustawy o zwalczaniu zakażeń oraz rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Program Szczepień Ochronnych (dalej "PSO") został wydany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń i stanowi prawne źródło obowiązku wykonania szczepień. PSO jest aktem administracyjnym wydawanym przez właściwy i kompetentny organ administracji publicznej, realizujący określone zadania publiczne w zakresie zapobiegania chorobom zakaźnym. Zawiera on informacje oraz wytyczne dotyczące sposobu realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Jest on aktem wiążącym dla obywateli, bowiem obowiązek jego stosowania wynika z zapisów § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia ewentualnych przeciwwskazań, na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym obejmuje całą procedurę, tj. badanie kwalifikacyjne oraz szczepienie ochronne. Badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu.
Organ odwoławczy uznał za niezasadny zarzut, że zamknięcie przychodni uniemożliwiło podjęcie skarżącej kroków związanych z realizacją szczepienia. Zauważył, że podmiot leczniczy nie świadczył usług od dnia [...] 2021 r. Natomiast dziecko urodziło się [...] 2017 r. i od chwili urodzenia nie wykonano u niego żadnych szczepień ochronnych. Zatem zobowiązana miała ponad 4 lata, aby wykonać ciążący na niej obowiązek szczepień, a w przypadku zamknięcia przychodni, mogła w każdej chwili zapisać dziecko do dowolnego podmiotu medycznego posiadającego umowę z NFZ.
W skardze na powyższe postanowienie, skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 87 Konstytucji, w związku z art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń poprzez zaliczenie PSO, ogłoszonego w formie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo tego, iż akt ten jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczania praw obywateli;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zwalczaniu zakażeń, w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego określonego przedziału wiekowego;
3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego;
4. art. 124 § 1 i 2 k.p.a., w związku z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 126 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, a także wskazania dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił przyznania waloru wiarygodności;
5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1, w związku z art. 47 i art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;
6. art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zwalczaniu zakażeń poprzez uznanie, że nałożona na skarżącą kara nie stanowi środka zbyt uciążliwego.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach i umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Wniosła również o zwrócenie się przez sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, braku właściwego rejestru powikłań, tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.
Wniosła również o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego UE, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji. Wniosła również o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunały.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Podkreślić należy, że wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.
Zwrócić należy uwagę, że art. 33 u.p.e.a., został zmieniony na mocy art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.), która weszła w życie z dniem 30 lipca 2020 r.
Z uwagi na fakt, że tytuł wykonawczy nr [...] wystawiono w dniu [...] 2021 r., nie ma podstaw do zastosowania przepisów u.p.e.a. w brzmieniu sprzed wspomnianej nowelizacji. Zatem, za chybiony należy uznać zarzut wymieniony w pkt 6 skargi, dotyczący naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. W znowelizowanym brzmieniu art. 33, przesłanka zbytniej uciążliwości kary, nie może być bowiem podstawą zarzutu.
Zauważyć również należy, że w zarzucie trzecim skargi wskazano na naruszenie m.in. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przepis ten przed wspomnianą nowelizacją stanowił, że podstawą zarzutu jest odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Jak wyżej wskazano, przepis ten nie mógł zostać zastosowany, z uwagi na jego zmianę (obecnie § 1 nie posiada punktów). Jednakże, z uwagi na treść zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] 2021 r. (naruszenie art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.), treść przepisu art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a sprzed nowelizacji, a także uzasadnienie skargi, sąd uznał wskazanie w skardze art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. zamiast art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a., za oczywistą omyłkę.
Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia dnia [...] 2021 r. wobec skarżącej tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o zwalczaniu zakażeń.
Podstawą do wydania tytułu egzekucyjnego było niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego dziecka skarżącej A. M., obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku m.in. pismami z dnia 27 marca 2019 r. i 27 maja 2019 r. Z uwagi na nieskuteczność tych pism, wierzyciel wystosował w dniu [...] 2019 r. upomnienie, w którym wezwał stronę do wykonania obowiązku. Następnie wystąpił do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wniosła zarzuty na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a.
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zwalczaniu zakażeń, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1.
Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 17 ust. 10 ustawy, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. Przepis § 5 rozporządzenia stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z PSO na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.
Szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualna publikacja tekstu jednolitego: Dz.U. z 2022 r., poz. 2561).
Szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia organizmu przeciwko tej chorobie. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się:
1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz
2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.
Nie ma zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych. Natomiast w PSO, ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny, dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia. Nie wynika natomiast z niego obowiązek szczepień ochronnych. Nie można z niego wywieść dodatkowych norm, aniżeli te wynikające z ustawy i rozporządzenia, jak słusznie zauważa skarżąca.
Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP – ustawy i rozporządzenia są źródłami prawa powszechnie obowiązującego. Jednakże organy w niniejszej sprawie, obowiązku szczepień ochronnych u dziecka skarżącej nie wywiodły z PSO, lecz z przepisów ustawy i rozporządzenia.
Okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w PSO na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie stanowi naruszenia konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, skoro podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu zakażeń).
Natomiast w § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., określono maksymalną granicę wieku dziecka, które ma zostać zaszczepione konkretną szczepionką. Opracowanie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). Ogłoszenie komunikatu nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, wynikającego z mocy prawa.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 2867/19, obowiązek szczepień wynika z mocy prawa - z ustawy i ogłoszenie tego komunikatu nie ma wpływu na jego istnienie. Komunikat wskazuje, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinno poddać się określone osoby. Nie kreuje zatem samego obowiązku szczepień a tylko go doprecyzowuje.
Sąd podziela również pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 2772/19, zgodnie z którym "w § 3 rozporządzenia uregulowano przedział okresu w zakresie chorób, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. Fakt, że w przepisie tym został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że to po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Określony w komunikacie Głównego Inspektora Nadzoru Sanitarnego okres czasu, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności tego obowiązku. Niewykonanie tego obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności omawianego obowiązku".
A. M. urodził się [...] 2017 r., a zatem z uwagi na jego wiek, obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny. Niesporne jest bowiem, że już przed dniem tytułu wykonawczego doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko chorobom wymienionym w tytule.
Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z określonymi wzorcami konstytucyjnymi. Wprost przeciwnie, na mocy art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożono na władze publiczne, obowiązek zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki.
Skoro obowiązek wykonania szczepień wynika z aktu rangi ustawy, to nie ma uzasadnionych podstaw do kwestionowania jego zgodności z Konstytucją RP (por. przykładowo wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. II OSK 2547/18; z dnia 25 maja 2022 r., sygn. II OSK 3130/19; z dnia 30 maja 2022 r., sygn. II OSK 2867/19, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. II OSK 3091/19).
Trzeba podkreślić, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.
Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca była informowana o obowiązku wykonania szczepień ochronnych u syna zarówno przez organ I instancji jak i przez Przychodnię Lekarzy Rodzinnych [...] w C.. Lekarz z przychodni wskazywał na liczne osobiste, telefoniczne wezwania na szczepienie. Nadto w upomnieniu poinformowano skarżącą o obowiązku i skutkach niepoddania syna szczepieniu obowiązkowym.
Jak stwierdził lekarz z [...] w C. w pismach z dnia 30 czerwca 2021 r. i z dnia 22 listopada 2019 r., u dziecka nie stwierdzono przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych. W sprawie nie ma dokumentacji medycznej, stwierdzającej istnienie takich przeciwwskazań. Skarżąca nie podważyła ustaleń organów w tym zakresie. Skarżąca miała nie tylko możliwość udokumentowania tej okoliczności w przeciągu kilkunastu miesięcy, ale przede wszystkim jej wykazania w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń. Poddanie się takiemu badaniu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej.
Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Podkreślić należy, że z art. 17 ust. 2 ustawy wynika konieczność poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Oznacza to powinność poddania się również badaniom kwalifikacyjnym, celem wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Odmowa wzięcia udziału w badaniu, uniemożliwia wykonanie szczepienia i powinna być traktowana jako odmowa poddania się temu szczepieniu (patrz: wyrok NSA z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18).
Zatem, niepoddanie dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnego do szczepienia nie stanowi przesłanki wskazującej na niewykonalność wyżej opisanego obowiązku szczepienia u dziecka skarżącej.
W ocenie sądu, w komunikacie Głównego Inspektora Nadzoru Sanitarnego – okres czasu, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Jak wcześniej wskazano, obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym, jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Jednocześnie brak jest przepisu, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 lutego 2013 r., sygn. II SA/Ke 7/13). W tych okolicznościach, w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie był zaszczepiony mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza, do czego de facto przyczyniła się matka, kwestionując istnienie obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Wbrew zarzutom skargi, obowiązek skarżącej poddania małoletniego syna szczepieniom ochronnym istnieje i jest wymagalny.
Niewykonanie obowiązku stanowiło natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Syn skarżącej podlega obowiązkowi szczepień ochronnych przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym z dnia [...] 2021 r. Opiekę nad małoletnim synem [...] sprawuje m.in. skarżąca, będąca jego matką. Na niej więc spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń. Treść tego obowiązku została stwierdzona w tytule wykonawczym z dnia [...] 2021 r., wystawionym przez organ I instancji.
W konsekwencji, za chybione należy uznać zarzuty wymienione w pkt 1 – 3 skargi.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1, w związku z art. 47, w związku z art. 68 Konstytucji RP (pkt 5 skargi).
W myśl art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm. – zwanej dalej "Konwencją") – każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. Natomiast, zgodnie z art. 8 ust. 2, niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób (ust. 2).
Chroniona prawem wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m. in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wprost wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z zasadą poszanowania życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (zob. wyroki NSA: z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. II OSK 2547/18; z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. II OSK 1622/18; z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. II OSK 739/19; z dnia 30 maja 2022 r., sygn. II OSK 2867/19). Ponadto, o czym była wcześniej mowa – ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia.
Niesłuszny jest zarzut wymieniony w pkt 4 skargi. W ocenie sądu, nie zostały naruszone przepisy postępowania. Organy podjęły wszelkie czynności, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia. Prawidłowo ustalony w sprawie stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Wbrew zarzutowi, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia czyni zadość wymogom określonym w art. 124 § 1 i 2 k.p.a. oraz w art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. W szczególności zawiera ono uzasadnienie faktyczne i prawne odpowiadające standardowi przewidzianemu w art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z wnioskiem o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń, z odpowiednimi wzorcami konstytucyjnymi wskazanymi przez skarżącą. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym – wyłącznie wątpliwości sądu, a nie strony skarżącej, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu określonego pytania prawnego. W przedmiotowej sprawie, nie ma podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje zasada proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Należy bowiem wyważyć konflikt dwóch interesów – indywidualnego i ogólnospołecznego. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane również do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP).
Podobnie, z uwagi na te same przesłanki, jak wyżej – sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (omyłkowo powołanego w skardze jako Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej) o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w zakresie wskazanym w skardze i tym samym, postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2022 r. odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.
W tym kontekście, zasadne jest przywołanie stanowiska zaprezentowanego w wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021r., 47621/13 (Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych. W swym rozstrzygnięciu Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zatem, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa (zob. Warecka Katarzyna, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, opubl. LEX/el. 2021).
Mając na uwadze powyższe sąd oddalił skargę jako bezzasadną, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a."
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.