II OSK 606/23

II OSK 606/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Piotr Broda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1605/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-06-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1605/21 w sprawie ze skargi I.O. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 września 2021 r. znak: WO-II.621.1.14.2021 w przedmiocie odmowy wymeldowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1605/21, w wyniku rozpoznania skargi I.O. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 27 września 2021 r. w przedmiocie odmowy wymeldowania, uchylił zaskarżoną decyzję.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Burmistrz Miasta i Gminy Wolbrom decyzją z dnia 4 stycznia 2021 r. znak: WOO.5343.5.33.2019 działając na podstawie art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019, poz. 1397 ze zm.), dalej: u.e.l. orzekł o wymeldowaniu A.O. z pobytu stałego przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w prowadzonym postępowaniu ustalono, że A.O. nie mieszka pod wskazanym adresem. Burmistrz wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Olkuszu I Wydział Cywilny z 11 lutego 2019 r., sygn. akt I Ns 318/17 orzeczono o zobowiązaniu A.O., jako sprawcy przemocy w rodzinie, do opuszczenia przedmiotowego mieszkania, które zajmował wspólnie z siostrą I.O. - członkiem rodziny dotkniętym przemocą. Organ I instancji wskazał, iż A.O. aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym w Krakowie, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. W związku ze wskazanymi okolicznościami Burmistrz podkreśli, że w sytuacji, gdy osoba została pozbawiona wolności w związku z orzeczeniem sądu, to należało uznać, że opuszczenie stałego miejsca zamieszkania było dobrowolne.
Odwołanie do powyższej decyzji wniósł A.O. Wojewoda Małopolski w wyniku jego rozpoznania decyzją z dnia 27 września 2021 r. znak: WO-II.621.1.14.2021 uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie wymeldowania A.O. z pobytu stałego pod adresem W., ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że z materiału dowodowego wynika, iż Sąd Rejonowy w Olkuszu Wydział I Cywilny postanowieniem z 11 lutego 2019 r., sygn. akt I Ns 318/17 zobowiązał A.O., jako sprawcę przemocy w rodzinie, do opuszczenia przedmiotowego lokalu zajmowanego wspólnie z siostrą. W wykonaniu tego postanowienia, Komornik Sądowy 5 sierpnia 2019 r. dokonał eksmisji A.O.. Organ II instancji podkreślił, że eksmitowany nie był obecny podczas wykonywania czynności egzekucyjnych, gdyż został pozbawiony możliwości wzięcia w nim udziału, nie miał też wiedzy zarówno o wydanym przez Sąd Rejonowy w Olkuszu postanowieniu z dnia 11 lutego 2019 r., jak również o planowanej i przeprowadzonej eksmisji. Dalej Wojewoda Małopolski wskazał, że z zeznań stron postępowania oraz słuchanych w spawie świadków wynika, że budynek przy ul. [...] w W. składa się z dwóch odrębnych lokali mieszkalnych. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że I.O. i A.O. mieszkają co prawda pod tym samym adresem, lecz w odrębnych budynkach, z osobnymi wejściami. Z uwagi na nieobecność A.O. podczas przeprowadzonych czynności egzekucyjnych, egzekucja ta ograniczyła się do budynku wskazanego przez uczestniczkę I.O.. W ocenie Wojewody Małopolskiego A.O. do dnia 5 lipca 2019 r. koncentrował swoje sprawy życiowe w miejscu zameldowania tj. przy ul. [...] w W. We wskazanej dacie, odwołujący się został zatrzymany przez funkcjonariuszy Policji i osadzony w areszcie śledczym, a obecnie przebywa w zakładzie karnym Ponadto z oświadczeń A.O. wynika, iż wyłącznie czasowo opuścił on budynek, w którym jest zameldowany, co jest związanie z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Po zakończeniu tej kary, uczestnik chce powrócić pod ww. adres.
Reasumując w ocenie organu II instancji opuszczenie przez A.O. budynku ma charakter dobrowolny, albowiem popełniając czyny zabronione, musiał zdawać sobie sprawę, że zostanie osadzony w zakładzie karnym. Niemniej jednak, opuszczenie to nie ma charakteru trwałego, skoro czasowo przebywa on w zakładzie penitencjarnym i po jego opuszczeniu ma prawo wrócić do miejsca zameldowania na pobyt stały gdyż tam koncentrował swoje sprawy życiowe przed osadzeniem. Jeżeli odwołujący się po opuszczeniu zakładu karnego nie wróci do miejsca zameldowania na pobyt stały, skupi swoje sprawy życiowe pod innym adresem, wówczas dopiero powstanie obowiązek aktualizacji ewidencji ludności w tym zakresie.
Skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego wywiodła I.O. zarzucając decyzji naruszenie: 1) art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm.), dalej: k.p.c. poprzez naruszenie zasady związania organów administracji orzeczeniami sądów powszechnych, tj. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Olkuszu z 12 lutego 2019 r. sygn. akt I Ns 318/17; 2) art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego przez A.O.; 3) błędne ustalenie, że dom stanowiący własność I.O. przy ul. [...] w W., składa się z dwóch odrębnych budynków, w sytuacji gdy jest to jeden budynek z dwoma wejściami; 4) pominięcie wyroku Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt II K 688/19, którym skazano A.O. za kradzież z włamaniem, na szkodę skarżącej i jej partnera; 5) brak uwzględnienia faktu umorzenia postępowania o składanie przez skarżącą fałszywych zeznań; 6) brak uwzględnienia zeznań świadków (M. Gduli, A. Paulewicza) z których wynika, że uczestnik nadużywał alkoholu i dewastował dom. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasadzenia kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie Sąd przytoczył treść art. 35 u.e.l. podnosząc, iż postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzanie do zgodności ewidencji rzeczywistym stanem rzeczy. Sama przy tym decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia praw do lokalu. Przesłanka zaś opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l., będzie spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.
Sąd I instancji wyjaśnił, iż w sprawie organy administracji ustaliły, że uczestnik A.O. nie przebywa w miejscu zameldowania, gdyż został osadzony w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności. W aktach znajduje się informacja z Krajowego Rejestru Karnego, z której wynika fakt odbywania przez uczestnika kary pozbawienia wolności, a stan ten przy tym nie uległ zmianie także w toku postępowania sądowego. Sąd wojewódzki podkreślił również, iż bezspornym był także fakt, że choć A.O. przed osadzeniem w zakładzie karnym mieszkał w lokalu przy ul. [...] w W., to jednak niewątpliwie nie posiada on żadnego tytułu prawnego do tego lokalu, gdyż wyniku zawarcia w dniu 1 sierpnia 2009 r. umowy darowizny pomiędzy skarżącą, a A.O., skarżąca stała się jedyną właścicielką nieruchomości [...] w W. wraz z budynkiem stodoły i murowanym budynkiem gospodarczym. W wyniku zaś przeprowadzonej w dniu 5 sierpnia 2019 r. eksmisji A.O., jego rzeczy zostały usunięte z przedmiotowego lokalu. Ze składanych natomiast przez uczestnika w toku postępowania administracyjnego oświadczeń wynika, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności deklaruje on chęć powrotu do spornego lokalu.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności Sąd stwierdził, że opuszczenie przez A.O. nieruchomości przy ul. [...] w W. miało niewątpliwie charakter dobrowolny, jak i trwały. Jak bowiem wyżej wskazano, wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastąpiło jego osadzenie w zakładzie karnym, gdzie wciąż przebywa. W zakresie zaś oceny trwałości opuszczenia lokalu będącego miejscem zameldowania, decydujące znaczenie ma to, gdzie dana osoba koncentruje swoje centrum życiowe i jaką utrzymuje ona więź z przedmiotowym lokalem. Odwołujący się nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, zatem nie łączą go z nim żadne więzy. Brak zatem przebywania w tymże lokalu, połączony z brakiem jakiegokolwiek do niego tytułu prawnego oraz brakiem obiektywnej możliwości powrotu do tego lokalu, musi być traktowany jako trwałe opuszczenie miejsca pobytu.
Sąd wojewódzki podkreślił również, że to nie czynności eksmisyjne podjęte przez komornika w ramach wykonania orzeczenia sądu wydanego względem uczestnika, jako sprawcy przemocy domowej były podstawą opuszczenia przez niego miejsca dotychczasowego pobytu, lecz podstawą tą było wykonywanie przez A.O. kary pozbawienia wolności i związane z tym osadzenie w areszcie śledczym, a następnie w zakładzie karnym. Sama przy tym wola powrotu uczestnika do przedmiotowego lokalu, po zakończeniu kary pozbawienia wolności nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy jego wymeldowania w sytuacji, gdy brak jest podstaw do uznania, że uczestnik dysponuje obiektywną możliwością powrotu pod wskazany adres. Także podnoszona przez organ odwoławczy kwestia dotycząca układu funkcjonalnego spornego budynku tj. istnienie dwóch oddzielnych wejść nie miała znaczenia dla wyniku tej sprawy.
Skargę kasacyjną wniósł A.O. zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wadliwe wykonanie kontroli decyzji administracyjnej i uwzględnienie skargi I.O., podczas gdy skarga ta powinna zostać oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.;
2) art. 35 u.e.l., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że doszło do spełnienia wszystkich przesłanek umożliwiających wymeldowanie uczestnika A.O. z pobytu stałego, tj. nastąpiło dobrowolne i trwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego, co doprowadziło do przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, iż zaskarżona przez I.O. decyzja Wojewody Małopolskiego została wydana z naruszeniem prawa materialnego i skutkowało wyrokiem uchylającym zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonał błędnej wykładni przesłanki "trwałości" opuszczenia miejsca stałego pobytu, uznając, że dla jej spełnienia wystarczające w niniejszej sprawie jest opróżnienie lokalu z rzeczy uczestnika A.O. w toku postępowania egzekucyjnego, podczas gdy uczestnik ten deklaruje chęć powrotu do spornego lokalu i podejmuje on szereg czynności celem wzruszenia niekorzystnych dla niego orzeczeń sądowych związanych z opuszczeniem przez niego lokalu, jak również opróżnieniem lokalu z jego rzeczy w toku przeprowadzonej eksmisji.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi A.O. z urzędu według norm prawem przepisanych, gdyż koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części. Jednocześnie skarżący oświadczył, iż nie wnosi o przeprowadzenie w sprawie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną I.O. wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania, w którym wydano zaskarżony wyrok. W granicach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również powodów przemawiających za uchyleniem kwestionowanego orzeczenia z tych powodów.
Nie był trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w ramach którego skarżący kasacyjnie stara się zakwestionować przeprowadzoną przez Sąd wojewódzki kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Należy zauważyć, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a w zw. z art. 151 p.p.s.a. nie mógł stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Normy te są normami o charakterze "wynikowym" regulującymi jedynie sposób rozstrzygnięcia co do skargi. Dla potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia tych przepisów niezbędne jest wskazanie naruszenia innych przepisów proceduralnych lub materialnych, którym Sąd uchybił. Ewentualne naruszenie w zakresie ustalenia podstaw do oddalenia lub uwzględniania skargi następuje w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Kontroli tej Sąd dokonuje na podstawie konkretnych przepisów p.p.s.a. W konsekwencji należy przyjąć, że wymienioną w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podstawą skargi kasacyjnej mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, w powiązaniu z konkretnym przepisem wynikowym, a nie tylko przepisy określające samo rozstrzygnięcie.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 35 u.e.l. mający polegać zdaniem skarżącego kasacyjnie na jego błędnej wykładni oraz niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu, że dla spełnienia przesłanki "trwałości opuszczenia lokalu" wystarczające jest opróżnienie lokalu z rzeczy skarżącego w wyniku eksmisji, pomimo, że skarżący deklaruje chęć powrotu do lokalu i podejmuje działania w celu wzruszenia niekorzystnych dla niego rozstrzygnięć sądowych.
Zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi cechować się dobrowolnością i trwałością. Ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. (por. wyroki NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 394/13, z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1236/13; z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 515/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie sposób uznać w rozpoznawanej sprawie, aby opuszczenie lokalu nie miało także charakteru trwałego. Świadczy o tym osadzenie skarżącego w Zakładzie Karnym na okres 1 roku i 2 miesięcy, przeprowadzony uprzednio nakaz eksmisji z zajmowanego lokalu na podstawie orzeczenia sądu, brak tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, oraz wola właściciela tego lokalu, który złożył wniosek o wymeldowanie skarżącego kasacyjnie z miejsca z pobytu stałego. Należy zauważyć, że na równi z dobrowolnością i trwałością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, np. w związku z nakazem eksmisji, odbywaniem kary pozbawienia wolności, nakazem opuszczenia lokalu z uwagi na znęcanie się nad członkiem rodziny lub zakazem zbliżania się do członków rodziny (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 387/22, LEX nr 3572670).
W realiach niniejszej sprawy powodem opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego było postanowienie Sądu Rejonowego w Olkuszu z dnia 11 lutego 2019 r. sygn. akt I Ns 318/17, którym zobowiązano skarżącego do opuszczenia zajmowanego lokalu na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1390 z późn. zm.). Wykonanie tego postanowienia zostało udowodnione dokumentem urzędowym - komorniczym postanowieniem o zakończeniu egzekucji tego obowiązku. Późniejsze osadzenie w zakładzie karnym jedynie potwierdza jedynie fakt spełnienia przesłanki trwałości opuszczenia lokalu. Wobec powyższego, opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu należy uznać za spełniające przesłanki z art. 35 u.e.l., a orzekającą o wymeldowaniu zaskarżoną decyzję i oddalający skargę na nią wyrok Sądu wojewódzkiego - za zgodne z prawem.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na mocy art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, bowiem w sytuacji gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał skarżącemu prawo pomocy ustanawiając dla niego adwokata, zaś oceniając sytuację majątkową skarżącego wskazał, że jego sytuacja materialna jest niekorzystna, w tym znaczeniu, że jako osadzony w Zakładzie Karanym pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów, to w sprawie tej należało odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając iż w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi przepis art. 207 § 2 p.p.s.a.
Jednocześnie na mocy art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.