II OSK 601/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-25
NSAbudowlaneWysokansa
pozwolenie na budowęprawo budowlanewznowienie postępowanianaruszenie prawaprzedawnieniegranica działkiNSAadministracja budowlana

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji o pozwoleniu na budowę, uznając, że mimo wadliwości decyzji, nie można jej uchylić z powodu upływu terminu przedawnienia.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej D. M. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił jej skargę na decyzję Wojewody stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa pozwolenia na budowę z 2009 r. Skarżąca podnosiła, że pierwotna decyzja była wadliwa z powodu braku jej udziału w postępowaniu i błędnego ustalenia granicy działki. NSA uznał, że przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a.) zostały spełnione, jednakże z powodu upływu pięcioletniego terminu z art. 146 § 1 K.p.a., nie było możliwe uchylenie pierwotnej decyzji. Sąd podkreślił, że upływ terminu nie sanuje wadliwej decyzji, ale uniemożliwia jej merytoryczne uchylenie.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) we Wrocławiu, który oddalił skargę skarżącej na decyzję Wojewody Dolnośląskiego. Wojewoda stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji Starosty Strzelińskiego z 7 kwietnia 2009 r. o pozwoleniu na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Skarżąca podnosiła, że pierwotna decyzja była wadliwa z powodu braku jej udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.) oraz wyjścia na jaw nowych okoliczności dotyczących przebiegu granicy działki (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.). WSA we Wrocławiu, opierając się na wcześniejszych wyrokach, uznał, że Wojewoda prawidłowo zweryfikował przesłanki wznowienia postępowania. Sąd pierwszej instancji zgodził się, że nieruchomość skarżącej znajdowała się w obszarze oddziaływania inwestycji, a także że inny przebieg granicy działki, potwierdzony prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, stanowił nową okoliczność. Jednakże, mimo stwierdzenia wadliwości decyzji z 2009 r., WSA uznał, że nie można jej uchylić z powodu upływu pięcioletniego terminu określonego w art. 146 § 1 K.p.a., który upłynął w 2014 r. NSA w składzie orzekającym przychylił się do poglądu, że upływ terminu z art. 146 § 1 K.p.a. pozbawia organ kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w tym do ustalenia materialnoprawnych wad decyzji. Sąd podkreślił, że choć decyzja z 2009 r. była wadliwa, to z powodu upływu terminu przedawnienia nie mogła zostać uchylona, a jedynie stwierdzono jej wydanie z naruszeniem prawa, zgodnie z art. 151 § 2 K.p.a. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadnione, w tym dotyczące wadliwości uzasadnienia wyroku WSA oraz kwestii wyłączenia pracowników organów administracji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, po upływie terminu z art. 146 § 1 K.p.a. organ może stwierdzić naruszenie prawa, ale nie może uchylić decyzji, co wynika z bezwzględnego zakazu merytorycznego orzekania.

Uzasadnienie

NSA przychylił się do poglądu, że upływ terminu z art. 146 § 1 K.p.a. pozbawia organ kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, w tym do ustalenia materialnoprawnych wad decyzji. Organ może jedynie stwierdzić naruszenie prawa i wskazać przyczynę uniemożliwiającą uchylenie decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (11)

Główne

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Brak udziału strony w postępowaniu.

K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi.

K.p.a. art. 146 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zakaz uchylenia decyzji po upływie pięciu lat od jej doręczenia lub ogłoszenia, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zostać wydana wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

K.p.a. art. 151 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

W przypadku stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, organ stwierdza ten fakt i wskazuje przyczyny, dla których nie uchyla decyzji.

Pomocnicze

p.b. art. 34 § ust. 1

Ustawa - Prawo budowlane

Wymagania dotyczące projektu budowlanego w świetle przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym lub przepisów szczególnych.

p.b. art. 34 § ust. 3 pkt 1

Ustawa - Prawo budowlane

Projekt budowlany powinien zawierać projekt zagospodarowania działki lub terenu, sporządzony na aktualnej mapie.

p.g.k. art. 22 § ust. 2

Ustawa - Prawo geodezyjne i kartograficzne

Podstawa do dokonania zmian w ewidencji gruntów po prawomocnym wyroku o rozgraniczeniu.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wiążący charakter wyroków sądu pierwszej instancji dla organów administracji.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez NSA.

P.p.s.a. art. 365 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Upływ pięcioletniego terminu z art. 146 § 1 K.p.a. uniemożliwia uchylenie decyzji, mimo stwierdzenia naruszenia prawa. Prawomocny wyrok sądu powszechnego ustalający granicę działki stanowi nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania. Pismo strony informujące o przekroczeniu granicy nie jest wystarczającym dowodem do podważenia danych z mapy zasadniczej.

Odrzucone argumenty

Wadliwość uzasadnienia wyroku WSA z powodu braku odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi. Niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i art. 365 § 1 K.p.c. w ocenie znaczenia wyroku sądu powszechnego. Naruszenie przepisów dotyczących wyłączenia pracowników organów administracji. Niewłaściwa interpretacja art. 151 § 2 K.p.a. przez Wojewodę i WSA.

Godne uwagi sformułowania

upływ pięcioletniego terminu określonego w art. 146 § 1 K.p.a. uniemożliwia uchylenie decyzji bezwzględny zakaz merytorycznego orzekania w sprawie nie oznacza sanacji takiej decyzji decyzja wadliwa, wydana z naruszeniem prawa

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Masternak - Kubiak

sędzia

Jan Szuma

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 146 § 1 K.p.a. w kontekście wznowienia postępowania administracyjnego i możliwości uchylenia decyzji po upływie terminu przedawnienia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy stwierdzono naruszenie prawa, ale upłynął termin do uchylenia decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań administracyjnych i długotrwałe spory dotyczące pozwoleń na budowę, a także kluczowe znaczenie terminów procesowych.

Wadliwe pozwolenie na budowę sprzed 15 lat nie zostanie uchylone. Kluczowy jest termin przedawnienia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 601/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Szuma
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Sygn. powiązane
II SA/Wr 313/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-10-26
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 313/23 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 16 marca 2023 r. Nr IF-O.7840.1.411.2022.PF w przedmiocie stwierdzenia wydania, z naruszeniem prawa, decyzji o udzieleniu pozwolenia na budowę oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 313/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę D. M. (dalej: "skarżąca") na decyzję Wojewody Dolnośląskiego (dalej: "Wojewoda" bądź "organ odwoławczy") z dnia 16 marca 2023 r., nr IF-O.7840.1.411.2022.PF w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego z naruszeniem prawa.
Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Decyzją z dnia 7 kwietnia 2009 r., nr 128/2009 Starosta Strzeliński (dalej "Starosta") zatwierdził projekt budowlany i udzielił S. O. i J. O. (dalej: "inwestorzy") pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z przyłączami kanalizacji sanitarnej, przyłączem wodociągowym, wewnętrzną linią zasilającą oraz bezodpływowym zbiornikiem na nieczystości płynne, na działce nr [...] w P., gminie S. Powyższa decyzja została zmieniona decyzjami Starosty z: 7 maja 2009 r. i 19 listopada 2013 r.
Skarżąca w dniu 6 maja 2009 r. wystąpiła do Starosty z podaniem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 7 kwietnia 2009 r. Jako podstawę wznowienia wskazała art. 145 § 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. dalej: "K.p.a.").
Starosta postanowieniem z dnia 25 maja 2009 r. wznowił postępowanie, a w toku tego postępowania kilkukrotnie odmawiał uchylenia własnej decyzji z 7 kwietnia 2009 r., które następnie Wojewoda uchylał i przekazywał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą od decyzji Starosty z dnia 30 kwietnia 2015 r., nr 173/2015 Wojewoda decyzją z dnia 21 lipca 2015 r., nr O-442/15 uchylił powyższą decyzję i orzekając o istocie sprawy odmówił uchylenia decyzji z 7 kwietnia 2009 r.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła skarżąca. Sąd ten wyrokiem z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 678/15 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję Starosty. Stwierdził, że organ powołując się na negatywną przesłankę uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania przewidzianą w art. 146 § 2 K.p.a. (wydanie po wznowieniu wyłącznie decyzji odpowiadającej w swej istocie decyzji dotychczasowej) wadliwie zastosował art. 151 § 1 K.p.a. odmawiając uchylenia decyzji ostatecznej. Zdaniem Sądu organ powinien był stwierdzić, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Ponadto zwrócił uwagę, że organ skupił się na ocenie tylko jednej przesłanki wznowienia dotyczącej braku udziału skarżącej w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.), a nie ocenił kolejnej przesłanki, którą było wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.).
W związku z tym prawomocnym wyrokiem decyzją z dnia 15 grudnia 2016 r., Starosta ponownie odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. Na skutek odwołania od tej decyzji wniesionego przez skarżącą decyzją z dnia 9 czerwca 2017 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
W międzyczasie skarżąca w dniu 6 maja 2017 r. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 7 kwietnia 2009 r. także w oparciu o przesłankę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., a Starosta postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. na tej podstawie wznowił postępowanie.
Rozpoznając ponownie sprawę w dniu 31 lipca 2017 r. Starosta wydał dwie decyzje. Pierwszą (nr 290/2017), podjętą na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. art. 146 § 1 K.p.a., stwierdził wydanie decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. z naruszeniem prawa w związku z zaistnieniem przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. Z kolei drugą (nr 291/2017) w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. nie stwierdzając podstawy do wznowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a.
Po rozpatrzeniu odwołań od ww. decyzji wniesionych przez skarżącą Wojewoda w dniu 29 maja 2018 r. decyzją nr 0-310/18 utrzymał w mocy decyzję nr 290/2017, natomiast decyzją nr 0-311/18 uchylił zaskarżoną decyzję Starosty w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wr 545/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 29 maja 2019 r., nr 0-310/18. Stwierdził, że ww. decyzja jest wadliwa i nie znajduje podstawy prawnej w treści art. 151 § 1 i § 2 K.p.a. Wyjaśnił, że organ nie może orzekać w jednej decyzji jednocześnie o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa wraz ze wskazaniem okoliczności, z powodu których nie uchylił decyzji oraz odmawiać uchylenia decyzji dotychczasowej. Stwierdził także, że decyzja wydana na podstawie art. 151 § 2 K.p.a. powinna wyraźnie przesądzać, czy poprzednio wdana decyzja była wadliwa materialnie, a nie tylko formalnie (przez wadę procesową powodującą wznowienie).
Z kolei wyrokiem z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wr 546/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi skarżącej, uchylił decyzję Wojewody z dnia 29 maja 2019 r., nr 0-311/18 wskazując, że brak stwierdzenia podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. powinien skutkować odmową uchylenia decyzji dotychczasowej, a nie umorzeniem postępowania.
W dalszym postępowaniu na wniosek Starosty Wojewoda wyznaczył Starostę Świdnickiego do rozpatrzenia wniosku skarżącej o wznowienie postępowania.
Decyzją z dnia 12 października 2022 r., nr 972/2022 Starosta Świdnicki, na podstawie art. 151 § 2 K.p.a., stwierdził naruszenie prawa w decyzji Starosty z 7 kwietnia 2009 r. oraz brak możliwości uchylenia powyższej decyzji z powodu upływu terminu określonego w art. 146 § 1 K.p.a.
W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącą od powyższej decyzji Wojewoda decyzją z dnia 16 marca 2023 r., nr IF-O.7840.1.411.2022.PF uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz orzekając o istocie sprawy stwierdził, że decyzja z dnia 7 kwietnia 2009 r. wydana została z naruszeniem prawa.
Wojewoda dokonał analizy wystąpienia wad wznowieniowych określonych w art. 145 §1 pkt 4 i 5 K.p.a. i uznał, że nie zapewniono skarżącej udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 7 kwietnia 2009 r. (art. 10 § 1 K.p.a., art. 28 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, ze zm., dalej: "p.b.", § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynku i ich usytuowanie, Dz. U. z 2019 r. poz. 1065, ze zm., dalej: "rozporządzenie") oraz udzielono pozwolenia na budowę w oparciu o mapę, która nie przedstawia prawidłowego przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]. Wskazał, że o przesunięciu tej granicy Starosta powziął informację po wydaniu decyzji, co potwierdza wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., sygn. akt [...] o rozgraniczeniu pomiędzy ww. działkami. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że doszło do naruszenia § 8 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. Nr 120, poz. 1133), gdyż zawarte w projekcie budowlanym dane liczbowe dotyczące elementów uległy zmianie i nie odpowiadały rzeczywistym wymiarom, ze względu na zmianę przebiegu granicy. Jednocześnie stwierdził, że zachodzi przeszkoda do uchylenia decyzji z 7 kwietnia 2009 r. ze względu na przedawnienie, o którym mowa w art. 146 § 1 K.p.a. Wskazał, że w związku z zaistnieniem przesłanek wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. termin przedawnienia wynosi pięć lat. Ponadto dostrzegł, że Starosta błędnie sformułował sentencję decyzji z 12 października 2022 r. stwierdzając naruszenie prawa w decyzji z 7 kwietnia 2009 r. i brak możliwości jej uchylenia z przyczyn określonych w art. 146 § 1 K.p.a. Odwołując się do treści art. 151 § 2 K.p.a. Wojewoda wyjaśnił, że decyzja w takim przypadku przybiera formę rozstrzygnięcia polegającego tylko na stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa i organ nie orzeka dodatkowo o nieuchyleniu decyzji, zaś w uzasadnieniu decyzji wskazuje jakiego naruszenia przepisów proceduralnych dopuścił się organ w poprzednim postępowaniu.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła skarżąca wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Uwzględniając wiążący charakter własnych wyroków z 18 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 678/15 i z 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wr 545/18 (art. 153 P.p.s.a.) stwierdził, że Wojewoda prawidłowo zweryfikował przesłanki wznowienia wskazane przez skarżącą.
W odniesieniu do wady wznowieniowej wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. zgodził się z oceną organu odwoławczego, że nieruchomość skarżącej znajduje się w obszarze odziaływania inwestycji ze względu na zbliżenie budynku do granic działki (§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz konieczność zapewnienia pomieszczeniom przeznaczonym na pobyt ludzi odpowiedniego nasłonecznienia i naświetlenia, a zatem objęta pozwoleniem na budowę inwestycja powoduje ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości skarżącej.
Odnośnie przesłanki wznowienia określonej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Sąd pierwszej instancji podzielił wywody organu odwoławczego, że okolicznością nową i nieznaną wcześniej Staroście na dzień wydania decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. był inny przebieg granicy między działkami nr [...] i nr [...] niż ujawniony w projekcie budowlanym. Wyjaśnił, że wydając wspomnianą decyzję organ ten bazował na projekcie zagospodarowania terenu sporządzonym na aktualnej wówczas mapie do celów projektowych, przyjętej do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego w S. i nie miał kompetencji ani środków do weryfikacji i podważania we własnym zakresie danych dotyczących przebiegu granicy. Dopiero prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. o rozgraniczeniu nieruchomości i zobowiązaniu do wydania skarżącej części działki nr [...] o powierzchni 63 m2 stanowił podstawę do dokonania stosownych zmian w ewidencji gruntów (art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne) i tym samym stał się dla niego wiążący. Z tego względu Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu skarżącej, że w dacie wydania decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. Starosta dysponował dokumentami potwierdzającymi inny przebieg granicy niż wynikający z dokumentów znajdujących się zasobie geodezyjnym. Zdaniem Sądu pismo skarżącej z dnia 27 marca 2009 r. nie stanowiło dowodu na tę okoliczność.
Ponadto zgodził się z Wojewodą, że inwestorzy nie przedłożyli oświadczenia o dysponowaniu nieruchomością stanowiącą części działki skarżącej na cele budowlane, a także podzielił zastrzeżenia skarżącej odnośnie bilansu terenu oraz wskaźnika powierzchni zabudowy i terenów zielonych. W tym zakresie stwierdził, że z uwagi na zmianę przebiegu granicy zawarte w projekcie dane liczbowe dotyczące tych elementów uległy zmianie.
W dalszych wywodach Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że pomimo opisanych wyżej wadliwości, nie można uchylić decyzji Starosty z dnia 7 kwietnia 2009 r., z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 K.p.a. Termin ten upłynął w dniu 23 kwietnia 2014 r.
Zwrócił również uwagę, że prawidłowo Wojewoda dokonał korekty rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, gdyż art. 151 § 2 K.p.a. nie przewiduje decyzji orzekającej o stwierdzeniu naruszenia prawa w decyzji ostatecznej oraz o braku możliwości jej uchylenia, lecz organ powinien stwierdzić wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji decyzja Wojewody zawiera wszystkie elementy z art. 151 § 2 K.p.a. Zaznaczył, że przepis ten nie wymaga wyliczenia przepisów prawnych, które zostały naruszone i nie konkretyzuje, w której części decyzji należy zamieścić okoliczności z powodu których organ nie uchyla decyzji. Odwołując się do treści art. 107 § 1 k.p.a. wytłumaczył, że integralnymi elementami decyzji są rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił stan faktyczny sprawy, przywołał wszystkie przepisy, które miały zastosowanie i wyjaśnił znaczenie jakie miały one na gruncie tej sprawy, a nadto powołał przepisy będące podstawą stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i powody dla których nie można było wydać innego rozstrzygnięcia. Niezależnie od tego Sąd podkreślił, że wskazane przez skarżącą uchybienia (lakoniczne przedstawienie przebiegu postępowania, brak wyjaśnienia przyczyn wyłączenia pracowników Starosty Strzelińskiego, wpływ na wieloletni czas trwania postępowania) i tak nie miałoby istotnego wpływu na wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił zarzutu naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 i art. 24 § 4 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. Podkreślił, że postępowanie nadzwyczajne w niniejszej sprawie nie toczyło się z urzędu, lecz z wniosku skarżącej i organ związany był podstawami wznowieniowymi wskazanymi przez skarżącą w podaniu, tj. art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a.
Nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., podnosząc, że skarżąca nie wyjaśniła, jakich istotnych dla wyniku sprawy, wniosków dowodowych i oświadczeń na skutek uchybienia nie złożyła przed wydaniem decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika będącą radcą prawnym. Zaskarżyła wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na jego treść, tj.:
1) art. 141 § 4 P.p.s.a w związku z art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a poprzez sporządzenie wadliwego, lakonicznego uzasadnienia wyroku uniemożliwiającego przeprowadzenie pełnej kontroli orzeczenia, a także wybiorcze poddanie przez sąd ocenie jedynie jednostkowych dowodów sprawy z pominięciem poddania takiej ocenie dowodów pozostałych i bez podania wyjaśnienia pominięcia innych dowodów, z przekroczeniem zasady wynikającej z treści art. 133 P.p.s.a orzekania na podstawie akt sprawy, a także w związku z naruszeniem art. 1 pkt 1 K.p.a., w szczególności w kontekście zarzutów skargi skarżącej dotyczących naruszeń przepisów postępowania wznowieniowego poprzez brak wyraźnego określenia których postępowań wznowieniowych dotyczy zaskarżona decyzja i wydany wyrok, prowadzenia postępowania przez pracowników organu podlegających wyłączeniu stosownie do treści art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., wadliwości wydanej decyzji co skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi wobec braku stwierdzenia przez Sąd podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji;
2) art. 151 P.p.s.a w związku z art. 134 P.p.s.a. oraz art 24 § 1 pkt 5 K.p.a. i art 24 § 4 K.p.a. w związku z art 77 K.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącej w wyniku zaniechania przez sąd przeprowadzenia kontroli czynności postępowania dowodowego będącego wynikiem udziału w tym postępowaniu wyłączonych następnie ze sprawy pracowników Starostwa Strzelińskiego, zarzutów skargi skarżącej pomimo w tym zakresie. Niestety akta sprawy nie zawierają wniosków pracowników o wyłączenie ich od udziału w postępowaniu, co nie pozwala na czynienie wiążących ustaleń co do daty powstania przyczyny uzasadniającej wyłączenie, natomiast decyzja Wojewody nie wskazuje jakie czynności dowodowe w sprawie wyłączeni pracownicy podejmowali i które z tych czynności, w tym uzyskane w ich wyniku materiały stanowiły materiał dowodowy postępowania wznowieniowego oraz podstawę dowodową wydania zaskarżonej decyzji;
3) art. 134 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz w związku z art. 26 § 2 K.p.a. poprzez brak poddania z urzędu sądowej kontroli postanowienia Starosty o wyłączeniu pracowników od udziału w sprawie i postanowienia Wojewody z dnia 6 lipca 2022 r. o przekazaniu sprawy do prowadzenia innemu organowi w związku z treścią zarzutów skarżącej zawartych w pkt 1 i 2 petitum skargi i wyłączenia możliwości weryfikacji tych zarzutów przez sąd wobec niekompletności akt sprawy, braku dokumentów w aktach sprawy w postaci wniosków pracowników Starostwa Strzelińskiego o ich wyłączenie od udziału w sprawie, o których mowa w postanowieniu Starosty;
4) art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 134 P.p.s.a. oraz art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 7 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 81 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a. wobec nieuwzględnienia przez Sąd okoliczności przeprowadzenia postępowania odwoławczego i wydania zaskarżonej decyzji przy braku zachowania zasady obiektywizmu przez organ drugiej instancji, z ramienia którego sprawę przez cały okres jej wieloletniego trwania prowadził ten sam pracownik Urzędu Wojewódzkiego, w sytuacji gdy na organ nakładane były przez sąd obowiązki zapłaty na rzecz skarżącej sum pieniężnych, wskutek stwierdzenia w wydanych wyrokach prowadzenia przez Wojewodę postępowań odwoławczych z rażącą bezczynnością oraz rażącym naruszeniem prawa;
5) art. 151 P.p.s.a w związku z art. 151 § 2 K.p.a. w związku z art. 146 § 1 K.p.a. w związku z art. 107 § 1-5 K.p.a. wynikającą z nieuwzględnienia zarzutu skargi o niezgodności z przepisami wobec braku wskazania (wymienienia) w treści rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji Wojewody naruszeń prawa, do których doszło w związku z wydaniem decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. oraz wskazania przepisów prawa, które te naruszenia wyczerpywały;
6) art. 151 P.p.s.a w związku z art. 75 § 1 K.p.a. oraz w związku z art. 76 K.p.a. poprzez uznanie, że pismo skarżącej z dnia 27 marca 2009 r. informujące Starostę o przekroczeniu granicy jej nieruchomości i ingerencji inwestycji budowlanej w jej nieruchomość nie stanowiło dowodu oraz dokumentu uzasadniającego wstrzymanie wydania decyzji Starosty z 7 kwietnia 2009 r.;
7) art. 151 P.p.s.a w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 365 § 1 K.p.c. wobec uznania przez Sąd, iż ustalenie granicy działki skarżącej i inwestorów wynikającej z wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [....] r., sygn. akt [...] stanowiło nową nieznaną organowi administracyjnemu okoliczność, podczas gdy z treści uzasadnienia wyroku wynika, że sądowe rozgraniczenie nastąpiło według granicy zgodnej ze stanem prawnym, istniejącym w dniu wydania decyzji Starosty z dnia 7 kwietnia 2009 r.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów opłaty pocztowej wniesienia skargi kasacyjnej drogą pocztową. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że nie wnosi o zasądzanie kosztów zastępstwa procesowego, zrzekła się także przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik rozwinęła zgłoszone zarzuty mające przemawiać za zasadnością skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna z braku usprawiedliwionych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. kontrola instancyjna orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego sprawowana jest w ramach zakreślonych przez podstawy kasacyjne, wskazane i uzasadnione w skardze kasacyjnej, bez możliwości dokonywania przez Naczelny Sąd Administracyjny ich samodzielnej konkretyzacji, uściślania czy korekty (zob. wyrok NSA z 4 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 2164/17, publ.: CBOSA). Oznacza to, że Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą.
Odnosząc się do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów stwierdzić należy, że niezasadnie zarzucono naruszenie art. 107 § 1-5 K.p.a. zgłoszonego w powiązaniu z art. 151 P.p.s.a. oraz art. 151 § 2 i art. 146 § 1 K.p.a. dotyczącego jednak tylko konstrukcji decyzji administracyjnej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że osnowa decyzji powinna być sformułowana jasno i precyzyjnie. Rozstrzygnięcie musi być zatem ujęte w taki sposób, aby nie było wątpliwości, czego ono dotyczy (zob. np. wyroki NSA z: 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 800/15; 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1923/07; publ.: CBOSA). Przepis art. 151 § 2 K.p.a. nie konkretyzuje, w której części decyzji należy przywołać okoliczności, z powodu których nie uchyla się decyzji, tzn. czy w sentencji, czy w uzasadnieniu. Zdaniem NSA powinno to nastąpić w osnowie (sentencji) decyzji, zaś motywy winny zostać wyłożone w uzasadnieniu. Sąd dostrzega, że rzeczywiście zaskarżona decyzja nie odpowiada w pełni powyższym wymogom, jednak uchybienie to nie dyskwalifikuje wydanego aktu administracyjnego. Wyczerpujące wyjaśnienie przyczyny odmowy uchylenia decyzji Starosty z dnia 7 kwietnia 2009 r. znajduje pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 16 marca 2023 r. (począwszy od s. 9), stanowiącego przecież jej integralną część (art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a.). W omawianej materii uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 107 § 3 K.p.a. Organ po przedstawieniu w nim stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, wyjaśnił, z jakich przyczyn nie jest możliwe uchylenie decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego we wznowionym postępowaniu. Jednocześnie z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, w sposób nienasuwający wątpliwości interpretacyjnych, że organ powołując się na treść art. 151 § 2 K.p.a. zastosował art. 146 § 1 K.p.a. wskazując stwierdzone naruszenie prawa i okoliczności, z powodu których nie uchylił dotychczasowej decyzji.
NSA stoi na stanowisku, że skoro zaskarżona decyzja Wojewody z dnia 16 marca 2023 r. zawiera niezbędne ustalenia i prawne motywy działania organu, a jednocześnie w świetle materiału zawartego w aktach sprawy sąd administracyjny jest w stanie zweryfikować trafność oceny organu w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki (upływu czasu) i braku możliwości wydania decyzji merytorycznej, to tym samym - jakkolwiek osnowa zaskarżonej decyzji ogranicza się tylko do stwierdzenia, że decyzja Starosty z dnia 7 kwietnia 2009 r. została wydana z naruszeniem prawa nie wymieniając okoliczności, z powodu których organ tej decyzji nie uchylił - uchybienie w tym zakresie nie jest wadliwością istotną, uzasadniającą tylko z tego powodu usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. i w związku z art. 365 § 1 K.p.c. Z mocy z art. 365 § 1 K.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Według Sądu Najwyższego, wynikająca z art. 365 K.p.c. moc wiążąca orzeczenia oznacza, że żaden z podmiotów nią objętych nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego określonej treści, niezależnie od tego, czy był stroną postępowania (zob. wyrok SN z 15 lipca 1998 r., sygn. akt II UKN 129/98, OSNP 1999/13/437). Prawomocnym orzeczeniem są związane, prócz sądów administracyjnych, także inne organy państwowe i organy administracji publicznej, zarówno rządowe, jak i samorządowe. Skutki prawomocności orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym w pełni akceptuje doktryna (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz 2022, s. 503).
Kwestia sporu co do przebiegu granicy powinna być poddana analizie według stanu prawnego z daty wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. W art. 34 ust. 1 p.b. (w brzmieniu z daty wydania decyzji z 7 kwietnia 2009 r.) wskazano wymagania jakie projekt budowlany powinien spełniać w świetle przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym lub w pozwoleniu wymaganym przepisem szczególnym. Natomiast według art. 34 ust. 3 pkt 1 p.b. projekt budowlany powinien zawierać projekt zagospodarowania działki lub terenu, sporządzony na aktualnej mapie, obejmujący m.in. określenie granic działki lub terenu.
Utrwalony jest pogląd, według którego w postępowaniu w przedmiocie pozwolenia na budowę nie można kwestionować treści mapy zasadniczej opatrzonej klauzulą uwierzytelniającą, która daje pewność organowi zatwierdzającemu projekt budowlany, że został on sporządzony na mapie zasadniczej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjno - kartograficznego. Należy przyjąć, że mapa ta przedstawia aktualny stan faktyczny i prawny odzwierciedlony w zasobie geodezyjnym i kartograficznym (por. m.in. wyroki NSA z: 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1088/18 i 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 3257/19; publ.: CBOSA).
W tym kontekście należy odnotować, że Starosta wydając decyzję o pozwoleniu na budowę oparł się na aktualnej na tamten czas mapie, na której został sporządzony projekt zagospodarowania terenu. Ocena możliwości planowanej zabudowy działki inwestorów była zaś uzasadniona treścią obowiązujących w dacie jej dokonania przepisów prawa budowlanego i rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Jeśli stosowne dokumenty geodezyjne, w tym także mapy, obarczone były uchybieniem w postaci błędnego wskazania przebiegu granicy, może to stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. (por. Anna Ostrowska [w:] "Prawo budowlane. Komentarz", pod red. A. Glinieckiego, Warszawa 2016, pkt 8 do art. 34 oraz wyrok NSA z dnia 6 lipca 2004 r., sygn. akt OSK 485/04; publ. CBOSA).
W związku z powyższym należy przyjąć, że zmiana przebiegu granicy na skutek przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego mogła być rozpatrywana w kontekście nowej okoliczności, nieznanej wcześniej organowi (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.).
Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a w związku z art. 75 § 1 i art. 76 K.p.a. Choć przepisy procedury administracyjnej nie określają zamkniętego katalogu środków dowodowych i dopuszczają w postępowaniu środki dowodowe nienazwane, jeżeli mogą przyczynić się do wykrycia prawdy obiektywnej, a nie są sprzeczne z prawem, to jednak biorąc pod uwagę brzmienie art. 34 ust. 1 oraz ust. 3 pkt 1 p.b. należy uznać, że pismo skarżącej z dnia 27 marca 2009 r., w którym informowała organ o samowolnym przesunięciu granicy, nie mogło stanowić podstawy do zakwestionowania legalności decyzji z dnia 7 kwietnia 2009 r. W tym zakresie NSA w składzie orzekającym podziela argumentację Sądu pierwszej instancji, że nie był to dowód potwierdzający inny przebieg granicy między działkami niż wynikający z dokumentów znajdujących się w zasobie geodezyjno-kartograficznym i wydanych przez właściwe organy. Rację ma też Wojewódzki Sąd Administracyjny, że dopiero prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. był dla Starosty wiążący i mógł podważyć prawdziwość danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków.
Chybiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. oraz z art 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W szczególności brak jest podstaw do uznania, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a., który określa wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy procesowej. Zgodnie z brzmieniem art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a nadto wskazania co do dalszego postępowania (jeżeli sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji).
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które skład orzekający NSA podziela, iż prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. (zob. wyroki NSA z: 7 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 16/12; 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GSK 886/13; 31 października 2017 r., sygn. akt I GSK 2343/15,12 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1054/17; publ.: CBOSA).
Uzasadnienie opisanego na wstępie wyroku spełnia wymagania wynikające z treści art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił wyczerpująco istotne dla wyniku sprawy kwestie oraz odniósł się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i na jego podstawie wydał rozstrzygnięcie. Zarzutem naruszenia powołanego przepisu nie można zaś skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd administracyjny stanu faktycznego, czy dokonania błędnych ustaleń faktycznych, czy też błędnego rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo należy podkreślić, że zarzut w tym zakresie został częściowo błędnie sformułowany. Nie może jednocześnie dojść do obrazy art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., ponieważ przepisy te, określane jako wynikowe, wzajemnie się wykluczają.
Przedmiotem postępowania wznowieniowego nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, ale jedynie zbadanie, czy zaistniały okoliczności wskazane we wniosku o wznowienie postępowania, a zarazem dopuszczalne jest rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Inna jest waga zakresu naruszeń prawa uwzględnianych w postępowaniu wznowieniowym, które toczy się tylko w zakresie oceny, czy zachodzą przesłanki ściśle wyliczone w art. 145 - 145b K.p.a. Wyłącznym celem takiego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zakończone ostateczną decyzją było dotknięte jedną z wad wymienionych we wskazanych przepisach i następnie wydanie jednego z możliwych, przewidzianych w art. 151 K.p.a. rozstrzygnięć. Naturalną konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że postępowania nadzwyczajne nie mogą zastępować kontroli instancyjnej oraz ewentualnego badania legalności merytorycznej decyzji ostatecznej
Istota rozstrzygnięcia tej sprawy sprowadza się do oceny, czy Wojewoda prawidłowo stwierdził przesłanki wznowienia postępowania oraz orzekł o odmowie merytorycznego rozpoznania sprawy we wznowionym postępowaniu z uwagi na upływ pięcioletniego terminu wskazanego w art. 146 § 1 K.p.a. W tym zaś zakresie Sąd pierwszej instancji wypowiedział się w sposób wyczerpujący.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie było przedmiotem sporu, ale też nie budziło wątpliwości, że zostały spełnione przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. Skarżąca, mimo że jest właścicielem nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością, na której udzielono pozwolenia na budowę z przekroczeniem granicy jej działki, nie brała udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 7 kwietnia 2009 r. o pozwoleniu na budowę i zatwierdzeniu projektu budowlanego, w sytuacji gdy obiekt budowlany oddziaływał na jej nieruchomość.
W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie ziściły się pozytywne przesłanki wznowieniowe określone w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a., a zarazem negatywna przesłanka wymieniona w art. 146 § 1 K.p.a., gdyż od dnia doręczenia decyzji z 7 kwietnia 2009 r. upłynęło już 5 lat, nie było możliwe uchylenie wadliwej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega występującą zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie rozbieżność dotyczącą zakresu stosowania art. 146 § 1 K.p.a. Według jednego z poglądów, upływ terminu wskazanego w art. 146 § 1 K.p.a. pozbawia organ kompetencji do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w tym też określenia rodzaju materialnoprawnych wad, którymi dotknięta była ostateczna decyzja. Wyklucza to nie tylko uchylenie decyzji, ale w ogóle możliwość merytorycznego rozpatrywania sprawy (zob. wyroki NSA z: 3 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 200/22; 20 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 2767/18; 14 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1783/15; 26 maja 2015 r., 19 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 239/20; 8 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 2604/18; 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 15/21; 14 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 412/21; publ.: CBOSA; T. Kiełkowski, Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty w postępowaniu administracyjnym wznowionym z przyczyn formalnych a ochrona prawa słusznie nabytego na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, PPP 2021/7–8, s. 131). Według drugiego poglądu, upływ terminu wskazanego w art. 146 § 1 K.p.a. nie wyklucza rozpoznania istoty sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną; organ ma zbadać sprawę w pełnym zakresie, w tym ustalić materialnoprawne wady ostatecznej decyzji (zob. wyroki NSA z: 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 937/16; 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 841/17; 25 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1846/13; publ.: CBOSA; K. Sobieralski, P. Janiak, Skutki prawne wystąpienia negatywnych przesłanek wznowienia ogólnego postępowania administracyjnego [w:] Jednostka wobec władczej ingerencji organów administracji publicznej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Barbarze Adamiak, red. J. Korczak, K. Sobieralski, Wrocław 2019, s. 521).
NSA w składzie orzekającym przychyla się do pierwszego z przywołanych wyżej poglądów. Z normy prawnej wypływającej z treści art. 146 § 1 K.p.a. wynika wszak bezwzględny zakaz merytorycznego orzekania w sprawie, co oznacza też zakaz dokonywania ustaleń materialnoprawnych wadliwości decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego. Pełny zakres badania i rozpoznania sprawy wznowieniowej dopuszczalny jest w przypadku skorzystania przez organ administracji z kompetencji zawartej w art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. (tj. wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy) lub w art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 K.p.a. (tj. odmowy uchylenia decyzji z uwagi na to, że w wyniku postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej). Wskazane wyżej kompetencje orzecznicze organu administracji orzekającego w trybie wznowienia postępowania aktualizują się jednak wyłącznie w sytuacji braku wystąpienia negatywnej przesłanki w postaci upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 146 § 1 K.p.a. W powołanym wyroku z 3 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 200/22 trafnie zwrócono uwagę na treść art. 149 § 2 K.p.a., zgodnie z którym postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przepis ten jednak nie nakłada na organ administracji obowiązku badania tej istoty w każdej możliwej sytuacji procesowej. Zakres bowiem rozpoznania sprawy może być węższy (ograniczony), o ile przepisy dotyczące wznowienia postępowania to przewidują. W sytuacji zaś wystąpienia przeszkody do uchylenia decyzji z uwagi na określony prawem upływ czasu od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia (art. 146 § 1 K.p.a.) nie ma podstaw do prowadzenia przez organ administracji pełnego postępowania co do istoty sprawy, w tym do badania materialnoprawnych wad decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania. Podstawą rozstrzygnięcia organu administracji jest bowiem stwierdzony fakt naruszenia prawa przy wydaniu tejże decyzji oraz wskazana przyczyna uniemożliwiająca jej uchylenie.
Trzeba wyraźnie podkreślić, że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 K.p.a. nie oznacza sanacji takiej decyzji. Pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia, jest ona decyzją wadliwą, wydaną z naruszeniem prawa. Na gruncie przepisów procedury administracyjnej prawne konsekwencje takiego stanu rzeczy uregulowane są w art. 151 § 2. Zadość temu wymogowi czyni zapadła w tej sprawie decyzja Wojewody z dnia 16 marca 2023 r., która słusznie została uznana przez Sąd pierwszej instancji co do zasady za prawidłową, aczkolwiek zawierającą niefortunnie skonstruowaną sentencję (osnowę), o czym była już mowa wcześniej.
Nie mogą zostać uznane za skuteczne zarzuty dotyczące braku poddania ocenie czynności podjętych przez pracowników organu podlegających wyłączeniu, a więc odnoszące się do naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 134 P.p.s.a., art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., art. 24 § 4 K.p.a. oraz art. 77 K.p.a., a także art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 134 P.p.s.a. oraz art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w związku z art. 7 K.p.a., art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 81 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a. Jednocześnie powtórzyć należy za Sądem pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż zaistniała przesłanka wznowienia postępowania, którą Sąd ten powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Twierdzenie skarżącej w tej kwestii jest twierdzeniem dowolnym i nieuzasadnionym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że nie ma podstaw do takiej wykładni art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., która rozciągałaby jego zastosowanie również na sytuacje, gdy organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie na skutek bądź to uprzedniego uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, bądź też uchylenia decyzji organu odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji (por. wyroki NSA z: 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 905/20; 12 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 153/20; publ: CBOSA). Oznacza to, że art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przesłankę wyłączenia pracownika organu wiąże bezpośrednio z wniesieniem środka zaskarżenia, co oznacza, że osoba wydająca decyzję w pierwszej instancji nie może rozpoznać środka zaskarżenia od decyzji, w której wydaniu brała udział. Powyższa reguła nie odnosi się jednak do sytuacji ponownego rozpatrzenia sprawy przez pracowników organu, których wcześniejsze rozstrzygnięcie zostało uchylone na skutek kontroli sądowej bądź na skutek rozpatrzenia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 570/18; publ.: CBOSA).
Konsekwentnie, zdaniem NSA, dla podważenia prawidłowości zaskarżonego wyroku nie ma też znaczenia podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia odwołująca się do braku skontrolowania przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Starosty o wyłączeniu pracowników. Zarzuty naruszenia art. 134 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 pkt 5 K.p.a. oraz w związku z art. 26 § 2 K.p.a. są więc niezasadne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI