II OSK 60/06

II OSK 60/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/
Stanisław Nowakowski /sprawozdawca/
Zygmunt Niewiadomski
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Sz 381/05 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2005-10-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
art. 15 ust. 2
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Andrzej Jurkiewicz Sędziowie Zygmunt Niewiadomski Stanisław Nowakowski ( spr.) Protokolant Krzysztof Tkacz po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt II SA/Sz 381/05 w sprawie ze skargi Sł. P. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, 2) zasądza od Sł. P. na rzecz S. P. kwotę 220 ( dwieście dwadzieścia ) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o wymeldowaniu Sł. P. z pobytu stałego z lokalu przy ul. Z. w S.
W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta S. Sł. P. podał, że prowadzi jednoosobowo sklep spożywczy przy ul. P. otwarty od godz. 6 do 19. Zanim sklep zamknie jest już późno i wraca do domu nieraz po godzinie 22. Z tych powodów sąsiedzi mogą go nie widywać w miejscu zamieszkania.
Ustosunkowując się do kosztów utrzymania mieszkania stwierdził, że nie ponosi tych kosztów ze względu na trudną sytuację finansową i za zgodą ojca ureguluje zaległości w późniejszym terminie. Wyjaśnił również, że nie mieszka w lokalu przy ul. K., natomiast w lokalu tym mieszka matka jego dziecka, z którą odwołującego nie łączy żaden związek.
Organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z przepisami procedury administracyjnej i że właściwe zinterpretował i zastosował przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych regulujące kwestię wymeldowania osoby z pobytu stałego. Skorzystał przy tym ze wszystkich dostępnych środków dowodowych i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy.
Dokonując oceny materiału dowodowego w postępowaniu odwoławczym, organ drugiej instancji stwierdził, że Sł. P. opuścił miejsce stałego zameldowania we wrześniu 2003 r., od którego to momentu lokal przy ul. Z. w S. nie stanowi już miejsca, w którym koncentrują się jego interesy życiowe.
Za dokonaniem takiego ustalenia przemawiają w opinii organu odwoławczego wyjaśnienia Sł. P., który zeznał, że w przedmiotowym lokalu przebywa, a raczej tylko nocuje, rzadko, co najwyżej dwa lub trzy razy w tygodniu, a czasami nawet tylko raz na tydzień lub dwa tygodnie oraz zeznania sąsiadów i potwierdzenie okoliczności przez policję. Zdaniem organu odwoławczego nie można przyjąć, iż przedmiotowy lokal stanowi miejsce zamieszkania Sł. P.
Także ustalenia poczynione przez pracowników Urzędu Miejskiego w S. w trakcie kontroli meldunkowej lokalu przy ul. Z. w S., przeprowadzonej w dniu 13 sierpnia 2004 r. oraz w dniu 14 września 2004 r. wskazują na to, że Sł. P. nie mieszka w lokalu, w którym jest zameldowany na pobyt stały.
S. P., (ojciec Sł.) na wniosek którego wszczęto postępowanie administracyjne, przedstawił dokumenty, z których wynika, że od września 2003 r. czyli od - jego zdaniem - momentu opuszczenia lokalu przez Sł. P., znacznie spadły koszty utrzymania przedmiotowego lokalu. Przedstawił również pisemne oświadczenie K. B., która w okresie od 5 stycznia do 17 stycznia 2005 r. przebywała w przedmiotowym lokalu, ponieważ opiekowała się S. P. i w tym czasie ani razu nie widziała Sł. P.
Zdaniem organu drugiej instancji powyższe dokumenty pośrednio wskazują na to, iż Sł. P. faktycznie opuścił przedmiotowy lokal we wrześniu 2003 r. i w nim nie mieszka.
W skardze na wyżej opisaną decyzję, wnosząc o jej uchylenie jak również uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, Sł. P. wskazał na naruszenie art. 6 i 7 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz niezgodne ze stanem faktycznym ustalenie, że opuścił lokal przy ul. Z. Skarżący podniósł, że w lokalu tym nieprzerwanie od 1975 r. zamieszkuje. Podniósł, że do domu wraca późno, po godzinie 22.00, co powoduje, że nie ma kontaktu z sąsiadami. Ponadto w postępowaniu o zameldowanie w lokalu przy ul. Z., które toczyło się w 2003 r. S. P. osobiście zeznał, że syn mieszka w lokalu przy ul. Z. i prowadzi tam swoje gospodarstwo domowe oraz uczestniczy w kosztach utrzymania tego lokalu.
Zdaniem Sł. P., przyczyną mniejszego zużycia wody i prądu jest fakt, że jego ojciec, założył licznik energetyczny na kartę i kiedy go nie ma w domu, nie może korzystać z prądu i ciepłej wody Uważa więc skarżący, że wszystkie wymienione okoliczności dowodzą, że w przedmiotowym mieszkaniu przy ul. Z. koncentrują się jego interesy życiowe i są tu również wszystkie jego rzeczy i dokumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 października 2005 r. sygn. akt II SA/Sz 381/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2004 roku nr [...] i zasądził na rzecz Sł. P. od Wojewody Zachodniopomorskiego koszty postępowania.
W ocenie Sądu, wydanie zgodnej z prawem decyzji administracyjnej warunkuje nie tylko zebranie dużej ilości dowodów w sprawie, lecz przede wszystkim ich jakość (przydatność dla sprawy) oraz należyta ocena. W tej sprawie ocena zebranych dowodów była niewystarczająca. Natomiast organy obu instancji skupiły się na ocenie zewnętrznych znamion przebywania Sł. P. w lokalu przy ul. Z. w S.
Nie odniesiono się natomiast, zdaniem składu orzekającego, do okoliczności podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu odnośnie częstotliwości oraz pór dnia, w których skarżący przebywał w mieszkaniu ze względu na charakter swojej pracy.
Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej dokonując oceny przesłanek koniecznych do dopełnienia obowiązku meldunkowego, nie mogą pomijać sytuacji osób wykonujących różne zawody czy zajęcia związane z nieregularnym, wręcz sporadycznym pobytem w lokalu o różnych porach dnia i nocy. Okoliczności te w istocie pozostają bez wpływu na zamieszkiwanie, albowiem wolą stron jest zamiar stałego przebywania w lokalu i koncentracji tamże swych interesów życiowych. Tak jest w przypadku osób wykonujących pracę np. w systemie zmianowym, samodzielnie prowadzących działalność gospodarczą, zatrudnionych w charakterze kierowców na długich trasach, marynarzy czy wykonujących inne prace związane z kilkudniową czy nawet wielotygodniową nieobecnością, ocena zebranych dowodów winna być szczególnie wnikliwa i ten aspekt sprawy uwzględniać.
Orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawach dotyczących wymeldowania z lokalu wskazuje również na konieczność dokonania oceny zamiaru osoby, w stosunku do której toczy się postępowanie o wymeldowanie. Nie ulega wątpliwości, że zamiar ten należy oceniać w dwóch kategoriach a mianowicie trwałości oraz dobrowolności opuszczenia lokalu. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, organy nie dokonały oceny zebranych dowodów na podstawie przytoczonych wyżej kryteriów. Skarżący przeczył temu, że dobrowolnie i na stałe opuścił lokal przy ul. Z. w S. i przytaczał argumenty, które organ, zdaniem Sądu, ocenił na tyle nieprzekonująco, iż uzasadnione są zarzuty co do braku zgodności z prawem wydanej decyzji o wymeldowaniu.
Zasady postępowania administracyjnego zawarte w artykułach 7 i 77 § 1 Kpa obligują organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Z treści tych przepisów wynika nadto obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Naruszenie tych zasad, stwarza zdaniem sądu pierwszej instancji konieczność ponownego jej rozpatrzenia i wydania zgodnej z prawem decyzji administracyjnej.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik S. P. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że Sł. P. nie opuścił miejsca stałego pobytu przy ulicy Z. i nie powinien być wymeldowany oraz naruszenie przepisów o postępowaniu, co ma wpływ na wynik rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, dopuszczenie się oceny dowolnej uznając, że wbrew przedłożonym dowodom lokal położony przy ulicy Z. jest miejscem centrum życiowego skarżącego jak i pominięcie w pełni wiarygodnych dowodów zebranych przez organy, uzasadniających przyjęcie, że Sł. P. winien być wymeldowany, gdyż swoje centrum życiowe realizuje w innym miejscu.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego zebrany przez organy administracji materiał dowodowy jest wyczerpujący, precyzyjny i przekonywający. Sł. P. poza własnymi oświadczeniami nie złożył w sprawie żadnych wiarygodnych wniosków dowodowych. Jest on osobą dorosłą, przedsiębiorcą prowadzącym sklep a nie osobą bezradną, która wymaga wsparcia osób trzecich.
Nadto podnosi się w skardze kasacyjnej, że w trakcie oględzin pokój, który wcześniej zajmował Sł. P., jest zakurzony, na sprzętach znajdują się stare gazety, sprzed ponad roku a pokój wygląda na niezamieszkały.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, z zeznań Sł. P. i całokształtu materiału dowodowego za udowodnione należy przyjąć, że od 2003 roku zamieszkuje on wraz z konkubiną przy ulicy K. w S. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powyższe okoliczności są pominięte i nie uznane za udowodnione.
Nadto, jak wynika z akt sprawy, wyprowadzka uczestnika postępowania z mieszkania położonego przy ulicy Z., we wrześniu 2003 roku odbyła się całkowicie dobrowolnie. Sł. P. po wyprowadzce nie korzystał z pomocy wymiaru sprawiedliwości ani policji, tak aby dostać się do mieszkania swojego ojca.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Stosownie do art. 174. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Obie te podstawy przywołuje wnoszący skargę kasacyjną pełnomocnik strony. Jednakże odnośnie naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej nie wskazuje się żadnego przepisu, którego naruszenia miałby się dopuścić sąd pierwszej instancji. Jest wprawdzie opis zarzutów natury procesowej i z niego wynika co w skardze kasacyjnej stanowi zarzut, niemniej brak wskazania konkretnego przepisu ustawy stosowanej przez sąd (może być w związku z zastosowaniem przepisu kontrolowanego przez sąd, na przykład z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego) nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na odniesienie się do tak przedstawionych zarzutów, gdyż sąd kasacyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej (art. 183 P.p.s.a.).
Usprawiedliwiony zarzut dotyczy natomiast naruszenia prawa materialnego a mianowicie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1974 r. (Dz. U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Bez zrozumiałego stanu faktycznego i jego oceny nie jest możliwe dokonanie jego subsumcji, która polega na podciągnięciu stanu faktycznego pod stosowaną normę, tak aby można było stan faktyczny wyrazić w języku tej normy.
Organy administracji publicznej dokonały ustaleń i oceny stanu faktycznego w sposób swobodny. Takiej oceny nie można podważać jedynie innym przekonaniem, gdyż nie mieści się ono w kategoriach prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny natomiast przedstawił własną ocenę stanu faktycznego bez wykazania braków oceny w zakresie obowiązujących zasad doświadczenia życiowego, do których się w sprawie odwoływały organy administracyjne, jak również co do zasad wiedzy i logiki.
Stwierdzenie w wyroku sądu pierwszej instancji, że: "Ustalenia mające podstawowe znaczenie do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jako podstawy prawnej wymeldowania nie zostały w ocenie Sądu należycie ocenione w toku postępowania administracyjnego" nie zostały potwierdzone wykazaniem ich błędnego charakteru. W wyroku Sądu dalej czytamy : "Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej dokonując oceny przesłanek koniecznych do dopełnienia obowiązku meldunkowego, nie mogą pomijać sytuacji osób wykonujących różne zawody czy zajęcia związane z nieregularnym, wręcz sporadycznym pobytem w lokalu, pobytem o różnych porach dnia i nocy. Okoliczności te w istocie pozostają bez wpływu na zamieszkiwanie, albowiem wolą stron jest zamiar stałego przebywania w lokalu i koncentracji tamże interesów życiowych. I tak, w przypadku osób wykonujących pracę np. w systemie zmianowym, samodzielnie prowadzących działalność gospodarczą, zatrudnionych w charakterze kierowców na długich trasach, marynarzy czy wykonujących inne prace związane z kilkudniową czy nawet wielotygodniową nieobecnością, ocena zebranych dowodów winna być szczególnie wnikliwa i ten aspekt sprawy uwzględniać(...)," co ma uzasadniać naruszenie prawa materialnego. W rzeczy samej jest to twierdzenie dowolne nie oparte na dowodach zebranych w tej sprawie
Trzeba natomiast przyjąć, że przesłanki, które zostały wykazane (teza udowodniona) nie wymagają by badać dodatkowo teoretyczne możliwości. Ze zgromadzonego bowiem w sprawie materiału dowodowego takiego wniosku wyprowadzić nie można. Wprost przeciwnie, zgromadzony materiał dowodowy w postępowaniu administracyjnym w sposób aż nadto wystarczający pozwalał na zastosowanie w sprawie materialnoprawnej podstawy wymeldowania. Nie zostały przez Sąd pierwszej instancji wykazane naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które by mogły prowadzić do przyjęcia, że zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy było przedwczesne. Jedynie konkretne wskazania co do wadliwości zastosowania w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji (...) mogłyby usprawiedliwić uchylenie zaskarżonych decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji ponownie oceni materiał dowodowy pod kątem zastosowanej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w razie wykazania naruszenia prawa w stopniu bądź to mającym wpływ na wynik sprawy, bądź mającym istotny wpływ na wynik (naruszenie przepisów postępowania) wskaże jakie konkretnie uchybienia wystąpiły i jak ma organ postąpić by je wyeliminować.
Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 P.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku.