II OSK 535/25

II OSK 535/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 519
art. 348 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1583/24 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 8 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.967.2019/MMa w przedmiocie zobowiązania do powrotu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 19 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1583/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę R. S. obywatela Republiki Tadżykistanu (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 8 kwietnia 2024 r. nr DL.WIPO.412.967.2019/MMa w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Decyzją tą, po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Warszawie (dalej: "Komendant", "organ pierwszej instancji") z 21 czerwca 2019 r. nr NW-WW/16/D-ZDP/2019, którą zobowiązano skarżącego do powrotu oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "RP") i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat od dnia wykonania decyzji – Szef Urzędu uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu (pkt 1); zakazał ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat (pkt 2) oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części (pkt 3).
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
- art. 302 ust. 1 pkt 16 lit.a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") poprzez ich zastosowanie i uznanie, że wobec cudzoziemca zachodzą przesłanki do wydania decyzji o zobowiązanie do powrotu i orzeczenie zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen, jak też błędne stwierdzenie, że
w niniejszym przypadku zachodzą przesłanki negatywne do wydania takiej decyzji;
- art. 348 ust. 1 u.o.c. poprzez nieprawidłowe uznanie, że zobowiązanie cudzoziemca do powrotu do kraju pochodzenia nie będzie stanowiło zagrożenia dla jego życia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego, gdzie w rzeczywistości zarówno ogólna sytuacja humanitarna na terenie Tadżykistanu, jak też jego indywidualna sytuacja świadczy o istnieniu zagrożeń, związanych z powrotem do kraju pochodzenia. Nie może tam wrócić bez ryzyka bycia poddanym represjom ze strony służb. Sytuacja w kraju ciągle jest niestabilna, panuje w nim reżim. Ponadto dopuszczono się niewłaściwej wykładni w/w przepisu i przyjęto, iż pomimo spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie, brak jest podstaw do jego zastosowania;
2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy,
a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA w Warszawie skargi skarżącego w sytuacji, gdy decyzję organu administracyjnego w I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, a to:
- art. 10 § 1, art. 28 i art. 40 § 2 k.p.a., a ponadto przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7, art. 10 § 1, art. 75 "oraz art." k.p.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę wszelkich wskazywanych przez stronę okoliczności mogących stanowić podstawę przyznania prawa do pobytu tolerowanego lub prawa do pobytu ze względów humanitarnych na terytorium RP - w sytuacji gdy organ państwowy działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie
i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania oraz biorąc pod uwagę przedstawione przez nią dowody, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie;
- art. 7, art. 77 § 1 i 2, art. 80, art 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 348 pkt 1 lit.a i b u.o.c. poprzez niesprawdzenie, czy zobowiązanie go do opuszczenia terytorium RP może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej: "Konwencja") cudzoziemiec mógłby zostać poddany nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w wyniku niezebrania
i niedokonania wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, tj.: niezapoznania się z aktualną sytuacją w kraju pochodzenia, w kontekście żywionych przez cudzoziemca obaw przed naruszeniem jego podstawowych praw człowieka wskazanych w Konwencji w związku z byciem krewnym [...] Islamskiej Partii Odrodzenia Tadżykistanu (dalej: "IPOT") – M. K.; niezapoznanie się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej cioci cudzoziemca – G. S., której mocą decyzji Szefa Urzędu z 3 sierpnia 2017 r. udzielono ochrony uzupełniającej, oraz poprzez niewskazanie w uzasadnieniu do decyzji dowodów, na których organ się oparł, przyczyn z powodu których, innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej w zakresie w jakim orzekał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące udzielenie zgody na pobyt humanitarny;
- art. 7, art. 77 § 1 i 2, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 348 pkt 2 u.o.c. poprzez niezebranie i nie dokonanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego
w sprawie i w efekcie niesprawdzenie czy zobowiązanie cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP będzie wiązało się z naruszeniem jego prawa do życia rodzinnego i prywatnego;
- art. 7, art. 77 § 1 i 2, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 351 u.o.c. poprzez niezebranie i nie dokonanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego
w sprawie i w efekcie niesprawdzenie czy zobowiązanie cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP będzie wiązało się z naruszeniem jego Konwencyjnych praw o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności: prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej;
- art. 7, art. 77 § 1 i 2 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 319 pkt 1 w zw. z art. 318 ust. 1-2 oraz art. 315 ust. 2 pkt 1-2 i z art. 302 ust. 1 pkt 16 lit.a u.o.c. poprzez dokonanie swobodnej oceny dowodów w zakresie orzekania o spełnieniu przesłanek do wydania decyzji w zakresie orzeczenia o wymiarze zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen na okres powyżej 6 miesięcy oraz w zakresie nieorzekania terminu do dobrowolnego powrotu;
- art. 10 § 1, art. 28 i art. 40 § 2 k.p.a, a ponadto mające wpływ na wynik sprawy naruszenie:
- art. 13, art. 14, art. 15, art. 16, art. 17, art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1, art. 42 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1504; dalej: "ustawa o ochronie") oraz art. 15 ust. 2 Konwencji poprzez stwierdzenie, że jego wniosek jest niedopuszczalny, a tym samym uznania, że nie spełnia przesłanek do nadania statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej ani pobytu tolerowanego, gdzie merytorycznie nie zostały zbadane dowody zgłaszane przez skarżącego;
- istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i niezapoznanie się z aktualnymi informacjami dotyczącymi Tadżykistanu w kontekście indywidualnej sytuacji skarżącego, tj.: a) zjawiska traktowania opozycjonistów przez władze kraju oraz szansy na realne i skuteczne wsparcie ze strony władz w przypadku takiego prześladowania, co skutkowało dokonaniem dowolnej oceny materiału dowodowego i błędnym przyjęciem, że nie zaistniały, ani nie zostały przedstawione przez skarżącego nowe dowody, ani nowe okoliczności faktyczne znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony humanitarnej bądź zgody na pobyt tolerowany; b) czy armia tadżycka nie popełniła żadnych zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennych lub zbrodni przeciwko ludzkości w rozumieniu przepisów prawa międzynarodowego; c) możliwości poszukiwania skutecznej ochrony przez skarżącego na terenie Tadżykistanu; d) braku ustalenia, czy wobec skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek z art. 303 ust. 1 pkt 5-7, 9, 11-13 u.o.c., a w szczególności poprzez brak ustalenia czy skarżący nie przebywa w Polsce na podstawie wizy Schengen, czy skarżącemu nie udzielono zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium RP, czy skarżący nie posiada zezwolenia pobytowego lub innego zezwolenia uprawniającego do pobytu, udzielone przez inne państwa obszaru Schengen, czy skarżący może zostać niezwłocznie przekazany do państwa trzeciego na podstawie umowy międzynarodowej o przekazywaniu i przyjmowaniu osób po uprzednim zatrzymaniu w związku z przekroczeniem granicy wbrew przepisom prawa, czy skarżący przebywa w Polsce na podstawie zaświadczenia o byciu ofiarą handlu ludźmi, czy skarżący może zostać przekazany do innego państwa członkowskiego UE na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów
i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym
z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (wersja przekształcona), (Dz. U. UE. L. z 2013 r. nr 180 poz. 31; dalej: "rozporządzenie 604/2013");
- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy,
a w szczególności art. 107 § 1-5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 77, art. 78, art. 79, art. 80, art. 81, art. 85, art. 86, art. 89, art. 90, art. 95 k.p.a., art. 2 Konstytucji RP, art. 2-8 Konwencji, przede wszystkim przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz błędne ustalenie stanu faktycznego
i prawnego, błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, wadliwie sporządzone uzasadnienie decyzji polegające na braku wyjaśnienia: dlaczego fakt w postaci koligacji rodzinnych z G. S., bliskie pokrewieństwo (rodzona siostra ojca wnioskodawcy) nie pozwolił potraktować jego sytuacji w sposób analogiczny, do ciotki, iż cała rodzina jest traktowana jako terroryści, przeciwnicy władzy w Tadżykistanie, a powrót do kraju pochodzenia narazi go na tortury, skazanie bez prawa do sądu, adwokata, zagrożone jest jego życie i zdrowie, prawo do wolności, poprzez niewyjaśnienie tych okoliczności przez organy I i II instancji a uczynione przez WSA w Warszawie w sposób subiektywny zgodny z polityką organu; dlaczego fakt w postaci koligacji rodzinnych z M. K., bliskie pokrewieństwo (wujek wnioskodawcy, ze strony matki) nie pozwolił potraktować jego sytuacji w sposób analogiczny, do wujka (który uzyskał ochronę
w [...]), iż cała rodzina jest traktowana jako terroryści, przeciwnicy władzy
w Tadżykistanie, a powrót do kraju pochodzenia narazi go na tortury, skazanie bez prawa do sądu, adwokata, zagrożone jest jego życie i zdrowie, prawo do wolności; (żeby udowodnić pokrewieństwo skarżący chciał w tej sprawie złożyć obszerne wyjaśnienia, podał świadków, którzy taki stan rzeczy potwierdzą, chciał, aby wezwano również wujka, który to potwierdzi (organ powinien to wykonać z urzędu
w ramach pomocy prawnej, skoro miał wątpliwości), jednak organ odmówił mu tego prawa, nie przeprowadzając powyższych czynności, natomiast WSA w Warszawie
w sposób subiektywny zgodny z polityką organu, sam też nie przeprowadził tego dowodu, choć M. K. przyszedł do sądu i chciał składać wyjaśnienia osobiście; dlaczego z faktu posiadania potwierdzenia rejestracji z OBWE do udziału w konferencji, w której cudzoziemiec brał udział - nie uznano, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, że cudzoziemiec w kraju pochodzenia będzie miał
z tego tytułu kłopoty, powrót do kraju pochodzenia narazi go na tortury, skazanie bez prawa do sądu, adwokata, zagrożone jest jego życie i zdrowie, prawo do wolności, poprzez niewyjaśnienie tych okoliczności przez organy I i II instancji a uczynione przez WSA w Warszawie w sposób subiektywny zgodny z polityką organu; dlaczego fakt umieszczenia danych skarżącego na liście osób powiązanych z terroryzmem, opublikowanej na stronie związanej z reżimem w Tadżykistanie (wniosek dowodowy złożony 3 kwietnia 2020 r.) nie został uznany, iż powrót do kraju pochodzenia narazi go na tortury, skazanie bez prawa do sądu, adwokata, zagrożone jest jego życie
i zdrowie, prawo do wolności, poprzez niewyjaśnienie tych okoliczności przez organy I i II instancji a uczynione przez WSA w Warszawie w sposób subiektywny zgodny
z polityką organu; dlaczego z faktu wszczęcia wobec cudzoziemca postępowania karnego w kraju pochodzenia, nie uznano, iż powrót do kraju pochodzenia narazi go na tortury, skazanie bez prawa do sądu, adwokata, zagrożone jest jego życie
i zdrowie, prawo do wolności, poprzez niewyjaśnienie tych okoliczności przez organy I i II instancji a uczynione przez WSA w Warszawie w sposób subiektywny zgodny
z polityką organu;
pomimo dopuszczenia dowodów na etapie postępowania sądowego, nie uwzględnienia ich na korzyść skarżącego, tj.: kopi listy z Tadżyckiego Banku Narodowego wraz z tłumaczeniem, na potwierdzenie faktu, iż skarżący figuruje na liście terrorystów i ekstremistów sporządzonej przez Narodowy Bank Tadżykistanu, pod pozycją 1700, w związku z tym nie może powrócić do kraju pochodzenia, bo czekają go tortury, nieludzkie traktowanie, skazanie bez przyznania obrońcy na wiele lat więzienia; pisma z 23 kwietnia 2024 r. F. M., syna więźnia politycznego, wiceprzewodniczącego IOPT na potwierdzenie faktu, iż skarżący jest w dalszym ciągu poszukiwany przez Służby Specjalne w Tadżykistanie, jest przez nie traktowany jak terrorysta; w przypadku zobowiązania wnioskodawcy do powrotu do kraju ojczystego, życie i bezpieczeństwo jego jest bezpośrednio zagrożone
w Tadżykistanie; pisma M. K. z 25 maja 2024 r. wraz z tłumaczeniem, na potwierdzenie faktu, iż skarżący jest bliskim krewnym [...] partii IPOT, jego żona jest ciotką jego mamy, jest on również zwolennikiem Islamskiej Partii Odrodzenia, w związku z tym nie może powrócić do kraju pochodzenia, bo czekają go tortury, nieludzkie traktowanie, skazanie bez przyznania obrońcy na wiele lat więzienia, w przypadku powrotu do Tadżykistanu zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, lub mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji; pisma z 7 czerwca 2024 r. G. S., rodzonej siostry ojca skarżącego, która za swoją działalność polityczną musiała uciekać z Tadżykistanu, w Polsce otrzymała ochronę, na potwierdzenie faktu,
iż skarżący jest w dalszym ciągu poszukiwany przez Służby Specjalne
w Tadżykistanie, jest przez nie traktowany jak terrorysta, w przypadku zobowiązania wnioskodawcy do powrotu do kraju ojczystego, życie i bezpieczeństwo jego jest bezpośrednio zagrożone w Tadżykistanie, czekają go tortury, nieludzkie traktowanie, naruszenie jego prawa do wolności, do rodziny, do rzetelnego procesu sądowego, ukarany bez podstawy prawnej, cała rodzina jest traktowana w Tadżykistanie jako terroryści, przeciwnicy władzy w Tadżykistanie; pisma A. G. na potwierdzenie faktu, że podczas pobytu w Polsce zintegrował się ze społeczeństwem polskim (jego centrum życiowym jest Polska i ciocia G. S. z dziećmi, w przypadku powrotu do Tadżykistanu zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, lub mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji; pisma A. K., wolontariuszki z Fundacji Chlebem i Solą, która pomagała w nauce dzieciom cioci G. S. i poznała skarżącego, na potwierdzenie faktu, że podczas pobytu w Polsce zintegrował się ze społeczeństwem polskim, jego centrum życiowym jest Polska i ciocia G. S. z dziećmi, w przypadku powrotu do Tadżykistanu zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, lub mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji.
Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie
w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie; rozpoznanie sprawy na rozprawie; wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych prawem.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych
w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować
z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. W skardze kasacyjnej powołano m.in. liczne zarzuty dotyczące naruszenia ustawy o ochronie oraz naruszenia przepisów postępowania w związku z tą ustawą. Zarzuty te było w sposób oczywisty bezzasadne, albowiem przedmiotem niniejszego postępowania była decyzja zobowiązująca skarżącego do powrotu, a nie decyzja w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. Dodać warto, że sprawa dotycząca czwartego już wniosku skarżącego w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej została prawomocnie zakończona wyrokiem NSA z 2 września 2025 r., sygn. akt
II OSK 20/25, CBOSA. Podobnie, w sprawie nie mogły mieć zastosowania przepisy rozporządzenia 604/2013. Oczywiście bezzasadne były również zarzuty dotyczące naruszenia art. 302 ust. 1 pkt 16 lit.a u.o.c. W sprawie nie było przecież sporne, że postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji odmownej. Zarzut ten nie została zresztą w sposób rzeczowy uzasadniony.
3.5. Bezzasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zasad zbierania
i oceny dowodów (m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Otóż organy przeprowadziły podstawowe dowody istotne z punktu widzenia zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Przede wszystkim skarżący został przesłuchany,
a w sprawie zgromadzono liczne raporty Wydziału Informacji o Kraju Pochodzenia ("WIKP") dotyczące sytuacji bezpieczeństwa w kraju pochodzenia oraz sytuacji osób zaangażowanych w działalność ruchu IPOT. Zasadnie natomiast organy nie przeprowadziły wnioskowanych przez skarżącego dowodów ze źródeł osobowych (chodzi o przesłuchanie M. K.). Wymaga podkreślenia, że nie każdy wniosek dowodowy, nawet jeżeli dotyczy okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, zasługuje na uwzględnienie. Zasada zawarta w art. 75 § 1 k.p.a. musi być wykładana w powiązaniu m.in. z art. 7 oraz art. 12 k.p.a., z których to przepisów wynika obowiązek sprawnego prowadzenia postępowania, którego celem jest realizacja relewantnych norm materialnego prawa administracyjnego. Stąd też w postępowaniu administracyjnym zastosowanie znajdują ogólnie przyjęte w nauce procesu przesłanki oddalenia wniosków dowodowych, których egzemplifikację znajdziemy m.in. w art. 170 § 1 k.p.k. Do takich przesłanek zalicza się zatem, obok oczywiście nieistotności dla rozstrzygnięcia faktów objętych wnioskiem dowodowym, m.in. nieprzydatność wnioskowanego dowodu do stwierdzenia danej okoliczności, niemożność przeprowadzenia danego dowodu lub składanie wniosków dowodowych w celu przedłużenia postępowania. Dowód z przesłuchanie M. K. był nieprzydatny do stwierdzenia, w sposób zobiektywizowany, ewentualnego występowania realnego zagrożenia dla życia i zdrowia skarżącego w razie powrotu do kraju pochodzenia. Otóż sytuacja w kraju pochodzenia mogła być ustalona
w oparciu o zobiektywizowane analizy przygotowane przez WIKP, a nie oświadczenia osób zainteresowanych w określonym wyniku postępowania, również z uwagi na ich sytuację migracyjną oraz zaangażowanie polityczne. Otóż wskazany M. K. jest, według oświadczeń skarżącego, [...] Islamskiej Partii Odrodzenia Tadżykistanu w Polsce. Z kolei powiązania skarżącego z tą osobą, która jest mężem ciotki skarżącego, nie były kwestią sporną. Czym innym jest natomiast dokonanie zobiektywizowanej oceny, czy tego rodzaju powiązania uzasadniają przyjęcie, że życie lub zdrowie skarżącego jest rzeczywiście zagrożone w razie powrotu do kraju pochodzenia.
3.6. Również ocena dowodów przeprowadzona przez organy, a zaakceptowana przez WSA w Warszawie, nie narusza zasad logiki i doświadczenia życiowego. Wymaga przy tym podkreślenia, że dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej należy wówczas wykazać, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone,
a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału
w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2503/24, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. Dotyczy to również akcentowanej szczególnie silnie kwestii listy Tadżyckiego Banku Narodowego w sprawie terrorystów i ekstremistów
z 2020 r.. Otóż zasadnie odwołano się tu w zaskarżonym wyroku do informacji zawartej w opracowaniu WIKP UdSC nr DPU-WIKP-424-502/2021 z dnia 19 listopada 2021 r. Otóż ustalono, że dane skarżącego nie widnieją na opublikowanej w dniu 25 czerwca 2021 r. tzw. "liście terrorystów i ekstremistów", a nadto, że dane skarżącego nie widnieją na żadnej znanej WIKP ogólnodostępnej liście osób poszukiwanych przez tadżyckie organy ścigania. W tym miejscu trzeba również podkreślić, że twierdzenia i dowody zgłaszane przez skarżącego w niniejszej sprawie, w części dotyczącej ewentualnego zagrożenia dla życia lub zdrowia w kraju pochodzenia (m.in. art. 348 pkt 1 u.o.c. w zw. z art. 2-3 Konwencji), w zasadniczej części pokrywały się z twierdzeniami i dowodami zgłaszanymi przez skarżącego
w kolejnych postępowaniach statusowych. Dotyczy to w szczególności sprawy zainicjowanej czwartym już wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej,
w której to sprawie zapadł wspomniany wyrok NSA z 2 września 2025 r., sygn. akt II OSK 20/25. W tym miejscu trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest z urzędu uwzględnić okoliczność, że w obrocie prawnym funkcjonuje, przywołany wyżej, prawomocny wyrok NSA oraz ostateczna decyzja Rady do Spraw Uchodźców. W tym kontekście należy zauważyć, że nie jest dopuszczalne w postępowaniu w sprawie zobowiązania do powrotu zakwestionowanie ustaleń poczynionych w sprawie dotyczącej udzielenia ochrony międzynarodowej. Takie postępowanie naruszałoby zasadę prawomocności materialnej orzeczeń sądów administracyjnych (art. 170 p.p.s.a.) – por. np. wyrok NSA z 9 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 12/22 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1374/22 - CBOSA. Trzeba mieć przy tym na uwadze, zasadniczą zbieżność przesłanek udzielenia ochrony uzupełniającej (art. 15 pkt 1 i 2 ustawy
o ochronie oraz przesłanek udzielania zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych (art. 348 pkt 1 u.o.c.) – por. np. wyrok NSA z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1411/24, CBOSA. W realiach niniejszej sprawy niedopuszczalne jest zatem przyjęcie, wbrew temu, co ustalono w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej zakończonym ostateczną decyzją, że wobec skarżącego istnieje, w razie powrotu do kraju pochodzenia, realne zagrożenie doznania poważnej krzywdy. Przeciwne podejście naruszałoby nie tylko przywołaną wyżej zasadę prawomocności materialnej orzeczeń sądów administracyjnych (art. 170 p.p.s.a.), ale również zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.) – por. np. wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1373/22; wyrok NSA z 6 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2145/22; wyrok NSA z 12 września 2024 r., sygn. akt II OSK 2222/23 – CBOSA. Obie przywołane zasady procesowe stanowią istotny element zasady pewności prawa i stabilności stosunków prawnych, stanowiącej z kolei nieodzowny element demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Tymczasem, we wszystkich postępowaniach statusowych z udziałem skarżącego przyjmowano stanowczo, że fakt udzielenia ochrony uzupełniającej ciotce skarżącego z uwagi na działalność opozycyjną jej męża nie jest wystarczający do przyjęcia, że z tego tytułu skarżący jest narażony na ryzyko wyrządzenia mu poważnej krzywdy w kraju pochodzenia.
3.7. Bezzasadne okazały się również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa do ochrony życia prywatnego (art. 348 pkt 2 u.o.c. w zw. z art. 8 Konwencji). W tym miejscu należy przypomnieć, że z samej istoty suwerenności państwa, której nieodzowną częścią jest sprawowanie kontroli nad danym terytorium, wynika prawo do określania zasad przebywania cudzoziemców na terytorium danego państwa. Przywołane przepisy ustawy o cudzoziemcach oraz Konwencji tej zasady nie przekreślają, a jedynie przewidują od niej wyjątek, uzasadniony potrzebą ochrony pewnych wartości w aspekcie zasady proporcjonalności. Innymi słowy, wydalenie osoby przebywającej nielegalnie na terytorium państwa-strony Konwencji stanowi przejaw realizacji zasady ochrony porządku publicznego i nie stanowi samo przez się naruszenia Konwencji, nawet jeżeli cudzoziemiec prowadzi tu życie prywatne lub rodzinne. Dopiero zaistnienie szczególnych okoliczności pozwala na przełamanie wspomnianej zasady (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2110/23, CBOSA). Stąd też
w orzecznictwie za ugruntowany uznaje się pogląd, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania ich pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy (por. np. wyrok NSA z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2293/22; wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2830/21; wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 28 czerwca 2011 r., skarga nr 55597/09, NUNEZ v. NORWEGIA, LEX nr 846368.). Okolicznościami istotnymi z punktu widzenia przyznania ochrony na podstawie art. 348 pkt 2 u.o.c. są w szczególności: okres pobytu cudzoziemca w państwie orzekającym o zobowiązaniu do powrotu, legalność tego pobytu w pewnym okresie, wiek cudzoziemca, intensywność więzi prywatnych lub rodzinnych, posiadanie dzieci z obywatelem polskim, związki
z krajem pochodzenia (por. np. wyrok NSA z 4 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1419/22, CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach niniejszej sprawy oczywiste jest, że nie można mówić o naruszeniu zasady proporcjonalności poprzez zobowiązanie skarżącego do powrotu. Po pierwsze, skarżący, poza okresem trwania pierwszego postępowania statusowego zainicjowanego wnioskiem z 2017 r., nie przebywał w Polsce w oparciu o tytuły pobytowe. Po drugie, nie sposób przyjąć, że skarżący jest osobą zintegrowaną
z Polską. Brak jest w szczególności dowodów na to, że zna dobrze język polski, polską kulturę i tradycję lub utrzymuje wieloletnie intensywne kontakty towarzyskie
z obywatelami Polski, a tym bardziej, że pozostaje w trwałym związku z obywatelką Polski posiada dzieci z taką obywatelką.
3.8. Końcowo trzeba wskazać, w kontekście zgłaszania dowodów dotyczących okoliczności, które wystąpiły już po wydaniu zaskarżonej decyzji, że sądowa kontrola decyzji w sprawie zobowiązania do powrotu jest przeprowadzana z uwzględnieniem stanu prawnego i faktycznego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonego aktu (por. np. wyrok NSA z 10 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1468/, CBOSA). Zasada ta wywodzona jest m.in. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. (kontrolna funkcja sądownictwa administracyjnego), art. 133 § 1 p.p.s.a. (orzekanie na podstawie akt sprawy), a także można ją wyprowadzić z art. 145 p.p.s.a., w którym wskazano okoliczności, których wystąpienie może uzasadniać uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie. W sprawach dotyczących zobowiązania cudzoziemca do powrotu ustawodawca przewidział natomiast odrębny tryb postępowania w przypadku stwierdzenia po wydaniu ostatecznej decyzji okoliczności, o których mowa w art. 348 lub 351 ustawy o cudzoziemcach, w tym m.in. faktu, że w kraju pochodzenia zagrożone będzie prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa cudzoziemca zobowiązanego do powrotu. W takim wypadku, zgodnie z art. 356 ust. 2 pkt 1 tej ustawy jeżeli okoliczność, o której mowa w art. 348 lub art. 351 pkt 1 lub 2 u.o.c. wyszła na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu - z urzędu wszczyna się odrębne postępowanie. Jednolite orzecznictwo NSA przyjmuje, że w takiej sytuacji przepis ten jest rozumiany nie jako uprawnienie organu administracji do wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, gdy przesłanki udzielenia takiej zgody wyjdą na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, ale jako jego obowiązek, w tym wówczas, gdy cudzoziemiec zażąda wszczęcia postępowania w takiej sprawie (zamiast wielu zob. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1132/23 i cyt. tam orzeczenia).
3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak
w sentencji.