II OSK 519/07

II OSK 519/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Kosowska /sprawozdawca/
Jerzy Bujko
Maria Czapska - Górnikiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
III SA/Po 353/06 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2006-09-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
art.15
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Janina Kosowska /spr./ Sędzia NSA Jerzy Bujko Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2006 r. sygn. akt III SA/Po 353/06 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody (...) z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt III SA/Po 353/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi Z. S., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody W. z dnia [...], Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...], Nr [...], zasądził od Wojewody W. na rzecz skarżącego kwotę 355 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Przedstawiając stan faktyczny rozpoznanej sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...], Nr [...], działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), po przeprowadzeniu na wniosek H. B. - pełnomocnika Z. S. postępowania administracyjnego, orzekł o odmowie wymeldowania E. S. z pobytu stałego na os. [...] w P.. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż E. S. jest zameldowana w lokalu na os. [...] w P. od 1980r. Spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu należy do Z. S. na podstawie przydziału lokalu mieszkaniowego nr [...] z dnia [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydziału III Cywilnego z dnia [...], sygn. akt [...]. W dniu [...] została wykonana przez Komornika Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w P. eksmisja E. S. ze spornego lokalu. W ocenie organu była ona nieskuteczna, gdyż eksmitowanej nie było w tym czasie w lokalu. E. S., pomimo eksmisji i wymiany zamków w drzwiach wejściowych przedmiotowego lokalu, nadal w nim mieszka. Fakt ten potwierdziła siostra Z. S. -.H. B., były mąż – Z. S., a także przeprowadzony przez funkcjonariuszy Policji wywiad środowiskowy. Organ podkreślił, iż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby E. S. opuściła przedmiotowy lokal z zamiarem stałego przebywania w innym miejscu, co powoduje, iż brak jest podstaw do wymeldowania jej z miejsca stałego pobytu.
Po rozpoznaniu odwołania Z. S. od powyższej decyzji, Wojewoda W. decyzją z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż stan faktyczny sprawy nie wyczerpuje dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż sprawa rozpoznawana jest w oparciu o aktualnie ustalony stan faktyczny, a nie w oparciu o zdarzenie mające miejsce w dacie eksmisji, tj. [...]. Z zebranego materiału dowodowego wynika zaś, iż E. S. nadal zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Okoliczność tę potwierdziła w pismach z dnia [...] i [...] E. S., jak i odwołujący się który podał, iż pomimo eksmisji i wymiany zamków w drzwiach, była żona nadal mieszka w spornym lokalu, gdyż ma do niego dostęp dzięki pełnoletnim dzieciom.
W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik Z. S. wniósł o zmianę decyzji Wojewody W. w całości w ten sposób, że nakazuje się wymeldowanie E. S. z pobytu stałego na os. [...], ewentualnie o uchylenie decyzji tego organu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, naruszenie prawa procesowego, tj. art. 776 i art. 791 kodeksu postępowania cywilnego, sprzeczność istotnych ustaleń Wojewody W. z treścią zebranego w sprawie materiału oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, badając legalność zaskarżonej decyzji uznał, że skarga jest zasadna. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 tej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Art. 15 ust. 2 ustawy określa natomiast przesłanki wymeldowania, którymi są opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego (trwającego ponad 2 miesiące) oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie przesłanki wskazane w powyższych przepisach zostały spełnione. W dniu [...] została bowiem wykonana wobec E. S. eksmisja z lokalu na os. [...] w P. przez Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w P. i pobyt eksmitowanej w przedmiotowym lokalu nie spełnia w tym wypadku przesłanki zawartej w art. 6 ust 1 cytowanej ustawy. Sąd zaznaczył, że pomimo przeprowadzenia eksmisji podczas nieobecności dłużniczki nie można uznać jej za nieskuteczną, jak to uczyniły organy administracji. W protokole z eksmisji Komornik Sądowy stwierdził bowiem, że dłużniczka opuściła mieszkanie, a ruchomości znajdujące się w nim stanowią własność jej pełnoletnich dzieci (zgodnie z oświadczeniami T. S. i A. D.). Mając na uwadze powyższe zdaniem Sądu należało przyjąć, iż eksmisja jest skuteczna, gdyż E. S. została usunięta z przedmiotowego lokalu w ramach przewidzianej przepisami prawa procedury eksmisyjnej i nie może w nim przebywać. Ponadto nastąpiła wymiana zamków w drzwiach wejściowych. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 14 września 2006 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu E. S. również przyznała, iż w przedmiotowym lokalu zostały wymienione zamki w drzwiach, ale z uwagi na to, że zamieszkują w nim pełnoletnie dzieci, ma do niego swobodny dostęp i ani przez jeden dzień nie opuściła tego lokalu.
Sąd zaznaczył ponadto, że zgodnie z treścią art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. Jednocześnie z utrwalonym w orzecznictwie administracyjnym poglądem, który w pełni podzielił skład orzekający w tej sprawie, egzekucja wyroku orzekającego eksmisję z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy. Jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego przebywa w tym lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. V SA 1398/02).
Bezspornym w sprawie jest, że była żona skarżącego przebywa w mieszkaniu na os. [...[ w P., wbrew jego woli oraz niezgodnie z treścią pkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...], sygn. akt [...] w sprawie o podział majątku wspólnego.
W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu uzasadniona jest ocena, że zaskarżone decyzje naruszają prawo, gdyż zaistniały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, które skutkować winny wydaniem orzeczenia o wymeldowaniu E. S. ze spornego mieszkania. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracyjne powinny wziąć pod uwagę powyższe rozważania.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę kasacyjną złożyła, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, E. S.. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, pełnomocnik skarżącej zgłosił zarzuty:
1) naruszenia prawa materialnego: tj. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w szczególności: art. 15 ust. 2 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż sam fakt dokonania czynności eksmisyjnych niesie domniemanie opuszczenia przez dłużnika egzekucyjnego miejsca stałego pobytu i stanowi przesłankę do jego wymeldowania; art. 9 ust. 2 b poprzez niezastosowanie i pominięcie regulacji stanowiącej, iż zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i nie ma wpływu na jakiekolwiek prawa do lokalu i od praw tych nie zależy oraz art. 6 ust. 1 poprzez niewłaściwe zastosowanie i potraktowanie opisanej tam przesłanki zameldowania jako negatywnej przesłanki do wymeldowania skarżącej;
2) naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik postępowania: tj. art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego pominięcie i nieuwzględnienie obowiązku zapewnienia osobie eksmitowanej pomieszczenia tymczasowego jako warunku, od którego należy uzależnić możliwość przyjęcia, iż osoba eksmitowana przebywa w dotychczasowym miejscu zamieszkania bez zamiaru stałego tam przebywania oraz przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 134 § 1 (w skardze kasacyjnej błędnie podano: art. 134 ust. 1) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia kwestii skuteczności i zgodności z prawem czynności eksmisyjnych, z których Sąd pierwszej instancji wywiódł określone skutki prawne.
Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, obciążenie Z. S. kosztami postępowania ze skargi kasacyjnej na podstawie art. 203 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu według stawek określonych w § 19 pkt 1 i § 18 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększonych o 22% podatku VAT na podstawie § 2 ust. 3 tego rozporządzenia.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podkreśliła, że wskazana w tym przepisie przesłanka wymeldowania jest nie tylko przesłanką wystarczającą, ale także konieczną i od jej faktycznego zaistnienia zależy możliwość wydania przez organ gminy decyzji o wymeldowaniu. Przepis ten został sformułowany na tyle jasno, że wymaga jedynie wykładni literalnej. Niewątpliwe jest, że faktycznie E. S. nie opuściła miejsca stałego pobytu nawet na jeden dzień i nadal tam zamieszkuje. Interpretacja art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności została dokonana przez Sąd pierwszej instancji w oderwaniu od innych przepisów tej ustawy, w tym art. 1 ust. 2 oraz art. 9 ust. 2b, dodanego ustawą zmieniającą. Zmiana ta usunęła istniejące wcześniej wątpliwości i wskazała, że meldunek nie rozstrzyga żadnych praw do lokalu i jest od nich niezależny. Wcześniejsze orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, na który powołał się Sąd pierwszej instancji, zapadły w czasie, gdy w systemie prawnym nie istniał jeszcze przepis art. 9 ust. 2b, zaś art. 15 ust. 2 miał inne brzmienie niż obecnie, zatem należy uznać je za nieaktualne. Autor skargi kasacyjnej ocenił również, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji interpretacja art. 15 ust. 2 cyt. ustawy jest sprzeczna z charakterem i istotą czynności zameldowania, wyłącznie jako aktu rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Wskazał, że na temat charakteru czynności meldunkowych wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2425/02 (Wspólnota 2004/9/58), stwierdzając, iż: "W świetle art. 10 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960), wobec niekonstytucyjności przepisu art. 9 ust. 2 wyłączną przesłanką zameldowania określonej osoby w oznaczonym lokalu jest sam fakt przebywania w nim, bez konieczności legitymowania się dokumentem uprawniającym do tego. To konsekwencja charakteru i istoty czynności zameldowania, wyłącznie jako aktu rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby (art. 1 ust. 2 powyższej ustawy)." W tym stanie sprawy, zdaniem autora skargi kasacyjnej, decyzja o wymeldowaniu skarżącej doprowadziłaby do powstania rozbieżności pomiędzy istniejącym stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności, co jest niezgodne z celem ewidencji oraz narusza obowiązek meldunkowy (art. 10 ustawy o ewidencji ludności). W skardze kasacyjnej wskazano, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., sygn. akt V SA 3089/03, Sąd ten wyraził pogląd, iż wymeldowanie nie jest zależne od uprawnień do przebywania w danym miejscu. Zarzucono ponadto, iż Sąd pierwszej instancji w sposób niewłaściwy zastosował art. 6 ust 1 ustawy o ewidencji ludności, traktując go jako dodatkową przesłankę wymeldowania, której niespełnienie przesądza o konieczności wymeldowania, natomiast ustawowa przesłanka wymeldowania zawarta jest w art. 15 ust. 2, którego jasne sformułowanie nie uprawnia do dokonywania wykładni rozszerzającej, wykraczającej poza ustawę. W skardze kasacyjnej wywiedziono, że wystarczającą podstawą decyzji odmawiającej wymeldowania określonej osoby z miejsca jej pobytu jest ustalenie, iż osoba ta miejsca swego pobytu nie opuściła. Wobec czego prowadzenie rozważań, odnośnie tego czy dana osoba ma zamiar stałego przebywania w miejscu swego zamieszkania jest nieuprawnione, gdyż wykracza poza zakres przesłanki ustawowej wymeldowania.
Podtrzymując powyższe zarzuty podniesiono także, iż Sąd pierwszej instancji nie dość wnikliwie rozważył kwestię skuteczności i zgodności z prawem czynności eksmisyjnych, co miało zasadniczy wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z niespornego stanu faktycznego wynika, że nadal zamieszkuje w lokalu na os. [...] w P. i nie opuściła miejsca swego pobytu. Prowadzi to do wniosku, że egzekucja wyroku eksmisyjnego okazała się bezskuteczna w tym sensie, iż nie wpłynęła na zmianę stanu faktycznego sprawy. E. S. nadal ma swobodny dostęp do lokalu dzięki pełnoletnim dzieciom, które tam zamieszkują i nie zostały eksmitowane. Autor skargi kasacyjnej zarzucił ponadto, iż Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wymogu wprowadzonego przepisem art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego. Komornik, przed przystąpieniem do czynności egzekucyjnych, winien był zwrócić się do gminy o wskazanie lokalu tymczasowego, do którego skarżąca mogłaby się wyprowadzić. Brak podjęcia przez organ egzekucyjny działań w tym zakresie oraz niewskazanie przez wierzyciela pomieszczenia tymczasowego przesądził, w ocenie autora skargi kasacyjnej, o niezgodności z prawem przeprowadzonych czynności eksmisji, które należało wstrzymać. Kwestie te nie były w ogóle przedmiotem badania Sądu, natomiast Sąd winien rozważyć je z urzędu, skoro z faktu przeprowadzenia eksmisji E. S. wywiódł określone skutki prawne. Wskazano, że czynności Komornika nie mają szczególnego waloru prawnego i nie są wiążące dla innych osób, zaś protokół z tych czynności stanowi jedynie dowód tego, że w dniu tj. [...] takie czynności przeprowadzono, a osoba podpisana pod protokołem stwierdziła określony stan faktyczny, aktualny na ten dzień. W przedmiotowej sprawie obowiązek zapewnienia pomieszczenia tymczasowego wynikał przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne, a zatem stwierdzenie, że Komornik działał w zgodzie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w P. Wydział III Cywilny z dnia [...], sygn. akt [...], w sprawie o podział majątku nie jest wystarczające dla uznania zgodności egzekucji z prawem.
Reasumując autor skargi kasacyjnej stwierdził, że przeprowadzone czynności egzekucyjne nie czynią domniemania, iż dłużniczka opuściła miejsce swego zamieszkania, zaś pobyt E. S. w jej dotychczasowym miejscu zamieszkania jest zamieszkiwaniem z zamiarem stałego przebywania. Nie ma ona bowiem dokąd się wyprowadzić, gdyż nie przysługuje jej tytuł prawny do innego lokalu lub pomieszczenia, w którym mogłaby zamieszkać. Zamiar E. S. przebywania w obecnym miejscu zamieszkania nie jest ograniczony konkretnym terminem, gdyż zależy jedynie od wskazania lub znalezienia alternatywnego miejsca zamieszkania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że nie opuściła ona swojego miejsca pobytu, a wobec braku przesłanki koniecznej do wymeldowania, wyrok Sądu uchylający decyzje organów o odmowie wymeldowania skarżącej powinien zostać uchylony.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Z. S. wniósł o: odrzucenie skargi kasacyjnej, gdyż została ona skierowana do niewłaściwego sądu, bowiem została wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Wydział III, mimo iż zgodnie z ustawą - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi winna była być skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, ewentualnie o oddalenie kasacji w całości jako całkowicie bezzasadnej oraz o zasądzenie od E. S. na rzecz Z. S. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wywiedziono, że eksmisja E. S. ze spornego mieszkania została wykonana prawidłowo. Przesłuchana w charakterze strony przed Sądem zeznała, że klucze do mieszkania, które zajmowała zostały wymienione i przechodzi do tego mieszkania do dzieci. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie przyjął, że zaistniały wystarczające podstawy do wymeldowania E. S. z mieszkania, które stanowiło jej miejsce stałego pobytu. Pełnomocnik uznał za błędny zarzut naruszenia przepisów art. 15 ust. 2, art. 9 ust. 2b i art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w sytuacji, gdy przebywa w spornym mieszkaniu wbrew woli Z. S. i niezgodnie z treścią punktu 4 postanowienia Sądu Rejonowego Wydział III Cywilny w P. z dnia [...], sygn. akt [...] oraz biorąc pod uwagę wykonaną eksmisję. Wskazał, że w niniejszej sprawie nie naruszono również art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego, gdyż na Z. S. nie ciążył obowiązek dostarczenia lokalu zastępczego, co stwierdził Sąd Okręgowy w P. w postanowieniu z dnia [...], sygn. akt [...], rozpoznając apelację E. S. od postanowienia z dnia [...], [...], oraz Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia [...], sygn. akt [...] i Sąd Rejonowy w P. w postanowieniu z dnia [...], sygn. akt [...], gdzie odrzucił skargę E. S. o wznowienie postępowania o podział majątku wspólnego wskazując, że jest ona współwłaścicielem nieruchomości położonej w S. i ma możliwości zamieszkania w posadowionym na tej nieruchomości domu, obecnie przez nikogo zajmowanym. Cytowane wyżej postanowienia sądów były znane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu przed wydaniem zaskarżonego wyroku, jednakże nie dotyczyły kwestii wymeldowania E. S. i dlatego nie były przedmiotem uzasadnienia, choć znajdują się w aktach sądowych. Pełnomocnik Z. S. wskazał ponadto, iż zarzuty z art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych i art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie są zasadne, gdyż przedmiotowa sprawa dotyczy kwestii wymeldowania. Zarzuty odnośnie zgodności z prawem czynności eksmisyjnych mogły być przedmiotem skargi na czynności Komornika a nie przedmiotem zasadności wymeldowania E. S. ze spornego mieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 tej ustawy, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi, czyli wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia. W myśl art. 174 powołanej ustawy, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 184 powołanej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Rozpatrując skargę kasacyjną w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji była decyzja Wojewody W. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P., którą na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960), orzeczono o odmowie wymeldowania E. S. z pobytu stałego na os. [...] w P..
Zgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wykonanie obowiązku meldunkowego polega na zameldowaniu lub wymeldowaniu się, stosownie do zmiany miejsca pobytu stałego lub czasowego. Dokonanie czynności meldunkowej bez oświadczenia woli (zgłoszenia) osoby, na której ciąży ten obowiązek, może nastąpić tylko w sytuacjach przewidzianych w tej ustawie. Możliwość wymeldowania na wniosek osoby trzeciej, mającej w tym interes prawny (strony), albo z urzędu, przewiduje art. 15 ust. 2 tej ustawy. Stosownie do wskazanego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że wymeldowanie osoby z miejsca stałego pobytu według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, możliwe było w sytuacji ustalenia spełnienia łącznie dwóch przesłanek, tj. opuszczenia miejsca stałego pobytu oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się.
W ustalonym stanie faktycznym sprawy nie można skutecznie zarzucać, iż Sąd pierwszej instancji naruszył przepis art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy poprzez jego błędną wykładnię. Bezsporne jest, iż w dniu [...] została wykonana wobec E. S. eksmisja z lokalu na os. [...] w P. przez Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w P.. W protokole z eksmisji Komornik Sądowy stwierdził, iż dłużniczka opuściła mieszkanie, zaś obecne przy czynności pełnoletnie dzieci oświadczyły, że ruchomości znajdujące się w mieszkaniu stanowią ich własność. W przedmiotowym lokalu wymieniono zamki w drzwiach wejściowych. E. S. ma swobodny dostęp do tego lokalu i przebywa tam wyłącznie dlatego, iż w przedmiotowym lokalu zamieszkują jej pełnoletnie dzieci. Wobec powyższego pobyt E. S. w lokalu na os. [...] w P. nie może być uznany za pobyt z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych).
Uwzględniając dotychczas prezentowaną linię orzeczniczą w sprawach, w których jak w rozpoznawanej przeprowadzona była egzekucja komornicza, w składzie orzekającym przegłosowane zostało stanowisko, że Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił, iż wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu skarżącej w spornym lokalu.
Jak wyżej podano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, gdy opuszczenie to jest dobrowolne i ma charakter trwały, zaś dobrowolność opuszczenia danego lokalu wyklucza tylko bezprawne działanie osób trzecich (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX 49415 i z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX 80643). wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie można niewątpliwie uznać za działanie nielegalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 1997 r., sygn. akt II SA/Wr 519/96 i z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, niepublikowany, oraz powołany przez Sąd pierwszej instancji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, niepublikowany, zamieszczony w bazie LEX 159189. Zaznaczyć należy, że w powołanych wyrokach stan prawny co do najistotniejszej w rozpatrywanej sprawie kwestii, tj. opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku wykonania egzekucji komorniczej, nie różnił się od obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto w uzasadnieniach tych wyroków (z wyłączeniem orzeczenia z dnia 7 marca 1997 r.) Sądy odniosły się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK-A 2002/3/34). Z tych też względów poglądy w nich zawarte nie straciły na aktualności w związku z cytowanym wyżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.
Wobec powyższego eksmisja skarżącej ze spornego lokalu mieszkalnego na os. [...] w P. mogła być potraktowana jako równoznaczna z opuszczeniem tego lokalu przez skarżącą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący pominięcia i niezastosowania art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który zdaniem autora skargi kasacyjnej stanowiąc, iż zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym, wskazał, że nie zależy ono od prawa do lokalu.
Przede wszystkim należy odróżnić istnienie uprawnienia ("tytułu prawnego") do przebywania w danym lokalu, od sposobu stwierdzenia istnienia tego uprawnienia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, stwierdził niezgodność z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189), który nakładał na osoby dopełniające obowiązku zameldowania się na pobyt stały lub czasowy ponad 2 miesiące wymóg przedstawienia potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym miało nastąpić zameldowanie. Potwierdzenia tego dokonywali zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy właściciele lub zarządcy budynków. Orzekając, iż zaskarżony przepis stanowi ingerencję w wolność człowieka, opisaną w art. 52 ust. 1 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny uznał m. in., że jego obowiązywanie powoduje istotne uciążliwości, związane z możliwością legalnego korzystania z określonego lokalu mieszkalnego. Osoba, która skorzystała z wolności wyboru miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu, zmuszona była w pewnych przypadkach przez dłuższy czas do znoszenia uciążliwości związanych z brakiem zameldowania w zajmowanym lokalu wyłącznie z powodu braku (odmowy) potwierdzenia uprawnień przez właściciela (zarządcę) budynku. Przepis art. 9 ust. 2 w związku z art. 29 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i obowiązującymi przepisami wykonawczymi za szeroko zakreślał ochronę właścicieli budynków którzy, zmuszali osobę, która chciała dopełnić obowiązku meldunkowego, do prowadzenia procedury sądowej w celu uzyskania "zastępczego" potwierdzenia uprawnień do lokalu.
Nie można również pominąć, iż stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu art. 9 ust. 2 ustawy spowodowało konieczność zastąpienia go regulacjami dodanych ust. 2a i 2b oraz wymusiła zmiany art. 15 ust. 2 i art. 29 ust. 1 ustawy związanych z tym przepisem. Znowelizowany art. 9 (dot. ust. 2a) wymaga dla dopełnienia obowiązku meldunkowego w miejscu przebywania osoby przedstawienie do wglądu tytułu prawnego do lokalu i potwierdzonego przez osobę dysponującą tytułem prawnym do lokalu faktu pobytu. Okazanie tytułu prawnego do lokalu pod określonym adresem pozwala organowi upewnić się, że zameldowanie w konkretnym lokalu dokonuje właściwa osoba, a także pozwala stwierdzić, że potwierdzenia faktu pobytu na formularzu meldunkowym dokonał dysponent lokalu. Żądanie do przedstawienia obu tych dokumentów ma na celu uniknięcie meldunków dokonywanych bez wiedzy właściciela (dysponenta) lokalu.
Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, iż wprawdzie art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. stanowi, iż zameldowanie potwierdza faktyczny pobyt osoby w lokalu, jednakże odnosi się do pobytu legalnego. Nielegalny pobyt, oznaczający przebywanie wbrew prawomocnym orzeczeniom sądów, bez zgody osoby uprawnionej do dysponowania lokalem, będący następstwem naruszenia posiadania czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), nie stanowi pobytu stałego z zamiarem zamieszkania. Nie można bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie może sankcjonować instytucja zameldowania.
Odnosząc się natomiast do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, Sąd uznał, iż również nie zasługuje on na uwzględnienie. Podnosząc ten zarzut w skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, iż eksmitowanej należało zapewnić lokal socjalny.
Analizując tak sformułowany zarzut skargi kasacyjnej podnieść należy, iż podstawa kasacyjna wskazana w przepisie art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umożliwia podnoszenie zarzutów przeciwko wyrokowi Sądu pierwszej instancji. Musi więc odnosić się do naruszenia przez ten Sąd przepisów procedury sądowoadministracyjnej, a nie norm procedury cywilnej. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odsyła do stosowania w toku postępowania sądowoadministracyjnego tylko do przepisów kodeksu postępowania cywilnego tylko w sprawach doręczania pism w postępowaniu sądowym (art. 65 § 2), postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 (art. 106 § 5) i do przeprowadzenia dowodów, o których mowa w art. 296 § 1 (art. 296 § 2) oraz w sprawach nieunormowanych w zakresie obrotu zagranicznego (art. 300). W związku z powyższym, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie mógł stosować przepisu art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego, to nie można mu skutecznie zarzucić naruszenia tego przepisu.
W rozpatrywanej skardze kasacyjnej w ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej podniesiono również zarzut naruszenia przepisu ustrojowego, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz przepisu art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niedostateczne wyjaśnienie skuteczności i legalności eksmisji E. S. z lokalu mieszkalnego na os. [...] w P., co miało zasadniczy wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny oceniając zasadność tego zarzutu stwierdza, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie był uprawniony do oceny legalności czynności Komornika Sądowego, w szczególności istnienia obowiązku zapewnienia dłużniczce lokalu służącego zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych. Wprawdzie w myśl art. 1 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2), jednocześnie jednak zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany granicami skargi. Pojęcie "w granicach danej sprawy" obejmuje wszelkie postępowania administracyjne i zapadłe w nich rozstrzygnięcia bez względu na to, czy były zaskarżalne w toku instancji, które poprzedzając zaskarżony akt, warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego podlegającego rozstrzygnięciu. Niezwiązanie granicami skargi nie jest natomiast równoznaczne z prawem sądu administracyjnego do uczynienia przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkich aspektów skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Zatem granice rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyznaczone zostały przez granice sprawy administracyjnej, ta zaś nie dotyczyła prawidłowości egzekucji komorniczej lecz wymeldowania.
Kwestię legalności czynności komornika ustawodawca pozostawił sądom powszechnym (art. 767 § 1 kodeksu postępowania cywilnego).
Ponadto wskazać należy, iż zastosowanie w toku egzekucji komorniczej art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego zostało przesądzone postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...], sygn. akt [...], znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. Postanowienie to stosownie do art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Odnosząc się natomiast do wniosku Z. S. o odrzucenie skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż uchybienie formalne polegające na niewskazaniu tego Sądu w skardze kasacyjnej, stanowi wadliwość, która pozwala na nadanie jej prawidłowego biegu (art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie bowiem z art. 173 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyłącznie do tego zatem Sądu możliwe było wniesienie skargi kasacyjnej.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Orzeczenie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego z urzędu adwokata, reprezentującego skarżącą przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zostanie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.