II OSK 477/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-17
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalizacjarozbudowaprzepisy intertemporalnenadzór budowlanypostępowanie administracyjneNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą legalności rozbudowy budynku mieszkalnego, uznając, że zastosowanie miały przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z 2003 r., a nie przepisy przejściowe dotyczące starszych samowoli budowlanych.

Sprawa dotyczyła legalności rozbudowy budynku mieszkalnego, która miała miejsce między 2000 a 2003 rokiem. Organy nadzoru budowlanego nałożyły obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, uznając samowolę budowlaną. WSA w Opolu oddalił skargę, a NSA w wyroku z 17 listopada 2023 r. oddalił skargę kasacyjną. Kluczowe było ustalenie, że postępowanie zostało wszczęte po nowelizacji Prawa budowlanego w 2003 r., co wykluczyło zastosowanie przepisów przejściowych i starszych regulacji dotyczących legalizacji samowoli budowlanych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 listopada 2023 r. oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Opolu, który wcześniej oddalił skargę na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Sprawa dotyczyła legalności rozbudowy budynku mieszkalnego, która według ustaleń organów nadzoru budowlanego miała miejsce między 2000 a 2003 rokiem. Organy nałożyły na inwestorów obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, uznając samowolę budowlaną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał te ustalenia za prawidłowe, wskazując, że postępowanie zostało wszczęte po zmianach w Prawie budowlanym wprowadzonych ustawą z 27 marca 2003 r., co skutkowało zastosowaniem przepisów w nowym brzmieniu. Skarga kasacyjna podnosiła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, kwestionując zastosowanie art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego w brzmieniu po 2003 r. zamiast art. 49 w brzmieniu sprzed nowelizacji, a także zarzucając organom administracji nierzetelne zebranie materiału dowodowego. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za bezzasadne. Sąd podkreślił, że organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy, a przepisy intertemporalne nie pozwalały na zastosowanie starszych regulacji, gdyż postępowanie zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji z 2003 r. Nawet wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący przepisów przejściowych nie miał zastosowania, ponieważ nie spełniono warunków określonych w ustawie z 2007 r. dotyczącej obiektów wybudowanych przed 1998 r.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Stosuje się przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z 2003 r., ponieważ postępowanie zostało wszczęte po tej dacie, a przepisy przejściowe nie pozwalają na zastosowanie starszych regulacji w tym przypadku.

Uzasadnienie

NSA uznał, że zgodnie z przepisami przejściowymi ustawy nowelizującej Prawo budowlane z 2003 r. (art. 7 ust. 1 i 2), do spraw wszczętych po wejściu w życie ustawy stosuje się nowe przepisy. Nawet wyrok Trybunału Konstytucyjny dotyczący przepisów intertemporalnych nie zmienił tej zasady w analizowanym przypadku, gdyż nie zostały spełnione warunki określone w późniejszej ustawie z 2007 r.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

p.b. art. 48 § ust. 2 i 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Zastosowanie art. 48 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym po 11 lipca 2003 r. było prawidłowe, ponieważ postępowanie zostało wszczęte po tej dacie.

Pomocnicze

p.b. art. 49

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis art. 49 w brzmieniu obowiązującym przed 11 lipca 2003 r. nie miał zastosowania ze względu na datę wszczęcia postępowania.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej nie nakłada obowiązku poszukiwania dowodów na rzecz strony.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego został spełniony.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena materiału dowodowego dokonana przez organy była prawidłowa.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie tego przepisu nie zostało stwierdzone.

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw art. 7 § ust. 1 i 2

Przepisy te regulują stosowanie przepisów dotychczasowych lub nowych w sprawach wszczętych przed wejściem w życie ustawy. W tej sprawie zastosowanie miały nowe przepisy.

Ustawa z dnia 10 maja 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 3 § ust. 1 i 2

Przepisy te nie miały zastosowania, gdyż nie spełniono warunków dotyczących daty zakończenia budowy i wszczęcia postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie przepisów Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z 2003 r. ze względu na datę wszczęcia postępowania administracyjnego. Organy nadzoru budowlanego prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego w brzmieniu po 2003 r. zamiast art. 49 w brzmieniu sprzed nowelizacji. Naruszenie przepisów postępowania poprzez nierzetelne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz ustalenie stanu faktycznego pomimo wątpliwości.

Godne uwagi sformułowania

Nakaz rozbiórki jest najdalej idącą i dotkliwą sankcją za naruszenie rygorów p.b. i ma charakter wyjątkowy, zaś w przypadku gdy zachodzą przesłanki do zastosowania procedury legalizacyjnej należy ją inwestorom umożliwić. Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, iż organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania.

Skład orzekający

Małgorzata Miron

przewodniczący

Piotr Broda

sprawozdawca

Roman Ciąglewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych w prawie budowlanym, zwłaszcza w kontekście samowoli budowlanych i nowelizacji z 2003 r. oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy postępowanie zostało wszczęte po nowelizacji, ale dotyczy budowy sprzed nowelizacji. Kluczowe jest ustalenie daty zakończenia budowy i daty wszczęcia postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu samowoli budowlanej i skomplikowanych przepisów intertemporalnych, które często sprawiają trudności interpretacyjne. Wyrok wyjaśnia, kiedy stosuje się stare, a kiedy nowe przepisy.

Samowola budowlana sprzed lat: Kiedy stosujemy stare, a kiedy nowe przepisy Prawa budowlanego?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 477/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Miron /przewodniczący/
Piotr Broda /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Op 130/20 - Wyrok WSA w Opolu z 2020-11-05
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 471
art. 7 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2019 poz 1186
art. 48 ust. 2, art. 49
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) Protokolant: asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej I.M. i M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Op 130/20 w sprawie ze skargi I.M. i M.M. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 lutego 2020 r. nr 47/2020 w przedmiocie nałożenia obowiązku w sprawie legalności rozbudowy budynku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Op 130/20, oddalił skargę I.Z. i M.M. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu (dalej: WINB) z dnia 14 lutego 2020 r. nr 47/2020 w przedmiocie nałożenia obowiązku w sprawie legalności rozbudowy budynku.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 12 marca 2018 r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB) przeprowadzili kontrolę na działce nr [...] położonej w J. przy ul. [...], podczas której ustalili, iż na tejże działce istnieje parterowy, podpiwniczony budynek mieszkalny z dachem płaskim. Do podstawowej bryły budynku w stronę działki nr [...] dobudowano część budynku, tj. wykusz o wymiarach ok 2,84 m x 5,20 m, w którym poziom podłogi jest obniżony od przyległego terenu działki o około 50 cm. Na dachu tej części budynku znajduje się taras. Ustalono również, że odległość wykusza od granicy z działką sąsiednią budowlaną niezabudowaną nr [...] wynosi 2,40 m oraz że w ścianie rozbudowy od strony działki [...] znajdują się otwory okienne. Podczas kontroli I.M. oświadczyła, że wraz z mężem zakupili działkę w 2000 r. i kształt budynku od czasu kupna jest niezmieniony, a w spornej jego części wymieniono jedynie okna. Strony przedłożyły też akt notarialny, potwierdzający nabycie przedmiotowej nieruchomości w dniu 4 sierpnia 2000 r.
W toku prowadzonego postępowania na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego PINB ustalił, iż w 1966 r. kształt budynku nie obejmował spornego wykuszu. Z kolei na podstawie zapisów uchwały Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] listopada [...] r., Nr [...], w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wyznaczonego obszaru w gminie [...], w obrębie sołectwa [...] (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z [...] r. Nr [...], poz. [...]) dalej: m.p.z.p., organ stwierdził, że działka nr [...], jak i działka sąsiednia nr [...] znajduje się na terenie oznaczonym 116 MN tj. tereny mieszkalnictwa rodzinnego o niskiej intensywności. Organ powiatowy przesłuchał także w sprawie szereg świadków. W ocenie organu ,najprzydatniejszych informacji udzielił J.P. podnosząc, że w miejscu rozbudowy przed 2000 r. znajdował się wjazd do garażu. Wskazał, że do rozbudowy mogło dojść pomiędzy lutym a kwietniem 2000 r., a inwestorem mógł być M.M. lub jego ojciec. W tak ustalonym stanie faktycznym PINB postanowieniem z 16 grudnia 2019 r. nr 81/2019 nałożył na podstawie art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.) dalej: p.b. na I.M. i M.M., jako inwestorów samowolnej rozbudowy przedmiotowego budynku obowiązek przedłożenia w terminie do 30 czerwca 2020 r.: 1) zaświadczenia Burmistrza Zdzieszowic o zgodności zrealizowanej inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego; 2) dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz ust. 3 p.b. tj.: - czterech egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7, aktualnym na dzień opracowania projektu, wyjaśniając, że do projektu architektoniczno-budowlanego nie stosuje się przepisu art. 20 ust. 3 pkt 2, oświadczenia o posiadanym prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Organ powiatowy doszedł do wniosku, że w sprawie doszło do rozbudowy budynku mieszkalnego, ponieważ dobudowana parterowa część budynku jest funkcjonalnie połączona z przylegającym budynkiem mieszkalnym, a obie części są połączone ze sobą. Graniczną zaś datą powstania obiektu jest 4 sierpnia 2000 r. Co prawda obiekt zgodny jest z obowiązującym na tymże terenie m.p.z.p., nie spełnia jednak wymogów warunków technicznych, gdyż rozbudowa budynku została zlokalizowana w odległości mniejszej niż 3 m od granicy z sąsiednią działką budowlaną. Dodatkowo w ścianie rozbudowy znajdującej się w odległości 2,40 m od wskazanej granicy wykonano otwory okienne, co narusza § 12 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2012 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1065) dalej: r.w.t., jak i w przepisach obowiązującego w chwili powstania rozbudowy rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. (Dz. U. Nr 15, poz. 140 ze zm.) dalej: rozporządzenie. Pomimo powyższego organ I instancji uznał, iż istnieje możliwość zalegalizowania samowolnej rozbudowy, co znalazło wyraz w wydanym postanowieniu z dnia 16 grudnia 2019 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli I.M. i M.M., zaś WINB w wyniku jego rozpoznania postanowieniem z dnia 14 lutego 2020 r. nr 47/2020 utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy za udowodnione uznał, iż roboty budowlane zostały wykonane co najmniej w 2000 r. Z dokumentów przekazanych przez Geodetę Powiatowego wynika, że w 1996 r. na działce nie było rozbudowanej części. Strony oświadczyły, że zakupiły budynek w kształcie obecnym, jednak nie dołączyły żadnych dokumentów na poparcie swojego stanowiska. Sama treść przedłożonego aktu notarialnego również na to nie wskazuje. Także treść zeznań świadków wskazuje na datę rozbudowy pomiędzy 2000 a 2003 r. Dalej WINB za prawidłowe uznał prowadzenie przedmiotowego postępowania w trybie art. 48 p.b. z uwagi na zgodność inwestycji z m.p.z.p. oraz możliwość usunięcia niezgodności z r.w.t mając na uwadze obecne rozwiązania technologiczne, co umożliwi doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z przepisami bez konieczności nakazania rozbiórki całej rozbudowy (być może jedynie jej części).
Strony wniosły skargę na postanowienie WINB zarzucając naruszenie art. art 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej: k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji wydanie postanowienia, pomimo że niemożliwe jest w przedmiotowej sprawie zastosowanie właściwej normy prawa materialnego wskutek braku ustalenia jednoznacznej daty zakończenia rozbudowy budynku mieszkalnego, a zatem brak jest podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy; art. 7a k.p.a. poprzez brak jego zastosowania, wyrażający się w ustaleniu stanu faktycznego pomimo istnienia niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, których nie można interpretować na niekorzyść strony; art. 7a k.p.a. poprzez brak jego zastosowania, wyrażający się w ustaleniu stanu faktycznego pomimo istnienia niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, których nie można interpretować na niekorzyść strony; art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Skarżący sformułowali również zarzut naruszenia art. 48 ust. 2 p.b. w brzmieniu obowiązującym po 11 lipca 2003 r. poprzez jego zastosowanie, zamiast przepisu obowiązującego w dacie zakończenia rozbudowy budynku mieszkalnego - art. 49 p.b. w brzmieniu obowiązującym przed 11 lipca 2003 r. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 130/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącym wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu powołanym wyżej wyrokiem oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, iż zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że organu nadzoru budowlanego prawidłowo zakwalifikowały sporne roboty budowane, jako rozbudowę budynku mieszkalnego, przez którą należy rozumieć zmianę charakterystycznych parametrów obiektu, takich jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji, która jednak nie prowadzi do powstania żadnego nowego obiektu, lecz do modyfikacji obiektu wcześniej istniejącego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie dobudowana część budynku doprowadziła do zmiany charakterystycznych parametrów. Następnie Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 48 p.b., którego analiza doprowadziła do wniosku, że nakaz rozbiórki jest najdalej idącą i dotkliwą sankcją za naruszenie rygorów p.b. i ma charakter wyjątkowy, zaś w przypadku gdy zachodzą przesłanki do zastosowania procedury legalizacyjnej należy ją inwestorom umożliwić. Z uwagi na powyższe prawidłowo PINB wydał postanowienie z dnia 16 grudnia 2016 r.
W zakresie spornej kwestii tj. daty wykonania rozbudowy Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe ustalenia organów tj. iż do rozbudowy doszło pomiędzy 2000 a 2003 r., co znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków w szczególności świadka J.P.. Stanowisko organów nadzoru budowlanego koresponduje także z treścią aktu notarialnego. Sąd podkreślił także, iż w sprawie nie mogły znaleźć zastosowania przepisy p.b. w brzmieniu obowiązującym do 11 lipca 2003 r., ponieważ postępowanie dotyczące samowolnej rozbudowy budynku zostało wszczęte 1 sierpnia 2019 r. Zatem stan prawny obwiązujący do 11 lipca 2003 r. mógłby mieć znaczenie tylko wówczas, gdyby postępowania prowadzone przez organy nadzoru w niniejszej sprawie zostało przed tym dniem wszczęte i niezakończone ostateczną decyzją, co nie miało miejsca.
Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu ustalenia organów I i II instancji co do stany faktycznego sprawy uznał za właściwe i zgodne z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli skarżący zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przepisy intertemporalne nie zezwalają na zastosowanie art. 49 p.b. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 11 lipca 2003 r., do sprawy wszczętych po dniu 11 lipca 2003 r., podczas gdy Trybunał Konstytucyjny dnia 18 października 2006 r. w sprawie o sygn. akt P 27/05 orzekł, że art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw, w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie art. 49 ust. 1 p.b. w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 lipca 2003 r. do budowy obiektu budowlanego lub jego części, mimo że pięcioletni termin od zakończenia budowy upłynął do dnia 10 lipca 2003 r., jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Powyższe oznacza, że spełnienie przed dniem wejścia w życie ustawy z 2003 r o zmianie ustawy Prawo Budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw przesłanek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego, określonych w art. 49 p.b. w brzmieniu obowiązującym przed tym dniem, winno skutkować możliwością legalizacji samowoli budowlanej w oparciu o dotychczasową regulację, bez względu na datę wszczęcia postępowania administracyjnego. Jeżeli bowiem podmiot, który samowolnie wzniósł obiekt budowlany, spełniał przed dniem wejścia w życie ustawy z 2003 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw przesłanki uzyskania pozwolenia na użytkowanie tego obiektu, to wejście w życie kolejnych zmian nie może być traktowane jako uchylenie skutków prawnych, które ziściły się przed wejściem w życie tych zmian;
2) art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawa budowlanego w brzemieniu obowiązującym po 11 lipca 2003 r. poprzez jego zastosowanie zamiast przepisu obowiązującego w dacie zakończenia rozbudowy budynku mieszkalnego zlokalizowanego w J. przy ul. [...], numer ewidencyjny gruntu [...] tj., art. 49 p.b. w brzmieniu obowiązującym przed 11 lipca 2003 r.;
II. przepisów postępowania tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., polegające na:
- braku dostrzeżenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, iż organy administracji publicznej obowiązane były w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona;
- uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawidłowości w zakresie ustalenia stanu faktycznego przez organy administracji publicznej, podczas gdy stan faktyczny został ustalony pomimo istnienia niedających się usunąć wątpliwości co do okoliczności, których nie można interpretować na niekorzyść strony, w szczególności braku ustalenia przez organy jednoznacznej daty zakończenia rozbudowy budynku mieszkalnego oraz braku jakichkolwiek dowodów pozwalających na zaprzeczenie, iż nie została spełniona przesłanka 5 letniego terminu od dnia zakończenia rozbudowy z art. 49 ust 1 p.b. sprzed nowelizacji z dnia 11 lipca 2003 r. i w konsekwencji zastosowania przepisu art. 48 p.b. w brzmieniu obowiązującym po 11 lipca 2003 r.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, ewentualnie w razie uznania, że istniały podstawy do umorzenia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu, o uchylenie zaskarżonego orzeczenie oraz umorzenie postępowania, oraz o wstrzymanie wykonania w całości postanowienia PINB utrzymanego w mocy postanowieniem WINB z powodu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie wnieśli o rozpoznania sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
Nietrafny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 7a, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej organy nadzoru budowlanego zebrały niezbędny dla wydania kwestionowanego postanowienia materiał dowodowy i poddały go prawidłowej ocenie, która nie nosiła cech dowolności. Obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanowi także źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania. Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, iż organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy. W rozpoznawanej sprawie zakres koniecznych do ustalenia faktów określał art. 48 ust. 2 i 3 p.b. stanowiący podstawę nałożonego obowiązku.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego należy zauważyć, że nie było przeszkód natury intertemporalnej do stosowania art. 48 ust. 2 w związku z art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186 z późn. zm. - obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm.). Przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 80, poz. 718), samowola budowlana była regulowana przepisami art. 48 oraz art. 49 Prawa budowlanego. Zgodnie z art. 48 Prawa budowlanego, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie noweli z dnia 27 marca 2003 r., tj. przed 11 lipca 2003 r., właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ. Według zaś art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego, w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 grudnia 1997 r., nie można nakazać rozbiórki, o której mowa w art. 48, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części, a jego istnienie nie narusza przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Na właścicielu spoczywa wówczas obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego.
Wskazaną ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw zmieniono treść art. 48 i art. 49, wprowadzając możliwość legalizacji samowolnej budowy i obowiązek uiszczenia, w razie dopuszczalności legalizacji, opłaty legalizacyjnej. Jednocześnie uchylono przepis art. 49 Prawa budowlanego w poprzednim brzmieniu. Stany przejściowe uregulowały przepisy art. 7 ust. 1 i 2 noweli z dnia 27 marca 2003 r. W myśl art. 7 ust. 1, do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 2, do postępowań - dotyczących obiektów budowlanych lub ich części będących w budowie albo wybudowanych bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ - wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy art. 1 pkt 37-39 oraz - w części odnoszącej się do art. 48 ust. 2 ustawy, o której mowa w art. 1-1 pkt 41.
Skoro rozbudowa, będąca przedmiotem niniejszej sprawy, została wykonana w okresie miedzy 2000 r. i 2003 r., to jest ona objęta hipotezą art. 7 ust. 2 Prawa budowlanego. Zauważyć jednak trzeba, że wyrokiem z dnia 18 października 2006 r., sygn. akt P 27/05, (OTK-A 2006/9/124), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:
1. Art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 80, poz. 718) w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 lipca 2003 r., do budowy obiektu budowlanego lub jego części, mimo że pięcioletni termin od zakończenia budowy upłynął do dnia 10 lipca 2003 r., jest niezgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.
2. Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 93, poz. 888) w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie art. 49 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 lipca 2003 r., do budowy obiektu budowlanego lub jego części, mimo że pięcioletni termin od zakończenia budowy upłynął do dnia 10 lipca 2003 r., jest niezgodny z art. 32 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.
Konsekwencją powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego było uchwalenie ustawy z dnia 10 maja 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 665). Przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi, że do obiektu budowlanego lub jego części wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ administracji publicznej, jeżeli budowa została zakończona po dniu 31 grudnia 1994 r. a przed dniem 11 lipca 1998 r., i przed dniem 11 lipca 2003 r. nie zostało wszczęte postępowanie administracyjne przez właściwy organ nadzoru budowlanego, nie stosuje się do dnia 1 stycznia 2008 r. przepisów art. 48-49b ustawy, o której mowa w art. 1. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku, o którym mowa w ust. 1, na właścicielu spoczywa obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. W razie nieuzyskania pozwolenia na użytkowanie, właściwy organ nadzoru budowlanego nakazuje rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części.
W niniejszej sprawie nie został spełniony wymóg uzyskania przez właściciela pozwolenia na użytkowanie, a ustalony termin - 1 stycznia 2008 r. - upłynął.
W świetle niewątpliwych ustaleń faktycznych, nie została spełniona przesłanka uznania niniejszej sprawy za przypadek, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2007 r. Roboty nie zostały nawet rozpoczęte przed dniem 11 lipca 1998 r., nie zachodzi zatem wymóg zakończenia robót przed tą datą.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 i 2 noweli z dnia 27 marca 2003 r., poprzez błędną wykładnię, jak i art. 48 ust. 2 oraz art. 49 Prawa budowlanego, poprzez niewłaściwe zastosowanie, są więc bezzasadne.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI