II OSK 461/25

II OSK 461/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Zawieszono postępowanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 125 par. 1 pkt 1, art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1272/24 w sprawie ze skargi adwokata M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 marca 2017 r. nr RdU-459-2/S/15 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 oddalił skargę T. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 marca 2017 r. nr RdU-459-2/S/15 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. M. (dalej: "pełnomocnik") kwotę 120 złotych tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz kwotę 27,60 złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług.
Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. pełnomocnik wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego w powyższej sprawie w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22, w którym Trybunał orzekł, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, w zakresie w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1272/24 odrzucił skargę o wznowienie postępowania zakończonego wymienionym na wstępie postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r.
Sąd uznał, że skarga o wznowienie postępowania jest niedopuszczalna i dlatego skargę tę odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 276 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.)
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 270 P.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Stosownie zaś do treści art. 272 § 1 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W ocenie Sądu przepisy te dotyczą zakończenia postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 P.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 P.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołane przepisy dotyczą, zdaniem Sądu, prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, co potwierdza utrwalone i przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo i piśmiennictwo. Przepis art. 270 P.p.s.a. nie umożliwia wznowienia postępowania incydentalnego, wpadkowego, tj. zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej (Sąd powołał postanowienie NSA z dnia 23 października 2018 r., sygn. akt I OZ 942/18, LEX nr 2578494). Według Sądu w przepisach art. 270-285 P.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie.
Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że w świetle art. 275 P.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania nie może być wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego, gdyż referendarz sądowy nie jest sądem.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł pełnomocnik zaskarżając je w całości.
W oparciu o podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. pełnomocnik zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one podstawy żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w ramach którego wydano prawomocne orzeczenie niekończące postępowanie, tj. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, którego podstawę prawną stanowiły przepisy uznane następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy z art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji, tj. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa, a w konsekwencji niezastosowanie ich w sprawie.
Z kolei na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. pełnomocnik zarzucił naruszenie: art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w związku z art. 276 i art. 270 oraz art. 272 § 1 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1252/17, a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji.
W oparciu o wskazane zarzuty kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto wniósł o rozważenie przedstawienia przez skład orzekający, stosownie do art. 187 § 1 w związku z art. 264 § 2 i art. 15 § 1 pkt 3 P.p.s.a., składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przez odesłanie zawarte w art. 193 zd. 1 in principio P.p.s.a. przywołany przepis stosuje się odpowiednio do postępowania prowadzonego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Po wniesieniu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 10 lutego 2025 r. wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny następującego zagadnienia prawnego: "Czy art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy?" Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt II FPS 1/25.
Skoro skarga kasacyjna wniesiona została od postanowienia sądu odrzucającego skargę o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, zagadnienie objęte wnioskiem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy kwestii prawnej mającej istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie.
W związku z tym zachodzi przesłanka do zawieszenie postępowania kasacyjnego do czasu rozstrzygnięcia wniosku Prezesa NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.