II OSK 461/25

II OSK 461/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 1272/24 w sprawie ze skargi adwokata M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 w sprawie ze skargi T.A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 marca 2017 r. nr RdU-459-2/S/15 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny postanawia: 1. podjąć zawieszone postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym; 2. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 oddalił skargę T.A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 marca 2017 r., nr RdU-459-2/S/15 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał ze środków budżetowych tego Sądu na rzecz adwokata M. M. (dalej: "pełnomocnik") kwotę 120 złotych tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz kwotę 27,60 złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług.
Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. pełnomocnik wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego w powyższej sprawie w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22, w którym Trybunał orzekł, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu, w zakresie w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z dnia 10 października 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 1272/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 276 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), odrzucił skargę pełnomocnika. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 270 P.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Stosownie zaś do treści art. 272 § 1 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W ocenie Sądu przepisy te dotyczą zakończenia postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 P.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 P.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołane przepisy dotyczą, zdaniem Sądu, prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, co potwierdza utrwalone i przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo i piśmiennictwo. Przepis art. 270 P.p.s.a. nie umożliwia wznowienia postępowania incydentalnego, wpadkowego, tj. zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej (Sąd powołał postanowienie NSA z dnia 23 października 2018 r., sygn. akt I OZ 942/18, LEX nr 2578494). Według Sądu w przepisach art. 270-285 P.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie.
Sąd zaznaczył, że orzeczeniem kończącym prawomocnie postępowanie w tej sprawie jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2018 r. o sygn. akt IV SA/Wa 1252/17 r. Natomiast postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2018 r. zostało wydane w ramach postępowania incydentalnego (wpadkowego), a zatem nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania.
Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że w świetle art. 275 P.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania nie może być wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego, gdyż referendarz sądowy nie jest sądem.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł pełnomocnik zaskarżając je w całości i zarzucając:
1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one podstawy żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w ramach którego wydano prawomocne orzeczenie niekończące postępowanie, tj. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, którego podstawę prawną stanowiły przepisy uznane następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy z art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji, tj. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa, a w konsekwencji niezastosowanie ich w sprawie;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w związku z art. 276 i art. 270 oraz art. 272 § 1 P.p.s.a. w powiązaniu z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji, polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1252/17, a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto wniósł o rozważenie przedstawienia przez skład orzekający, stosownie do art. 187 § 1 w związku z art. 264 § 2 i art. 15 § 1 pkt 3 P.p.s.a., składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w sprawie.
W związku z wnioskiem Prezesa NSA z dnia 10 lutego 2025 r., znak: BO.511.1.2025 o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny zagadnienia prawnego: "Czy art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy?", postanowieniem z dnia 12 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 461/25 zawieszono postępowanie przed NSA na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 193 P.p.s.a.
Zagadnienie to zostało rozstrzygnięte uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą w dniu 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Dokonując kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia na wstępie należy stwierdzić, że wywiedziony przez pełnomocnika środek odwoławczy zawiera prawidłowe oznaczenie rodzaju pisma jako skarga kasacyjna i nie jest obarczony jakimkolwiek brakiem uniemożliwiającym jego rozpoznanie. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji tej kwestii w ogóle nie rozważał, kierując się założeniem, że od postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postepowania przysługuje skarga kasacyjna, nie zaś zażalenie, niemniej jednak zagadnienie to wymaga analizy z uwagi na rozbieżności występujące w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zgodnie z art. 173 § 1 P.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 48 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl zaś art. 194 § 1 pkt 1a P.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie. Zasadą jest więc, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna, a wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 P.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Wyłączono jedynie możliwość zaskarżenia w drodze skargi kasacyjnej postanowienia o odrzuceniu skargi z powodu wniesienia jej po upływie terminu do jej wniesienia, nieuzupełnienia w terminie jej braków formalnych i wystąpienia "stanu powagi rzeczy osądzonej" (art. 58 § 1 odpowiednio pkt 2, 3 i 4 P.p.s.a), nieuiszczenia pomimo wezwania należnego wpisu (art. 220 § 3 P.p.s.a.) oraz postanowienia o umorzeniu postępowania z przyczyn wymienionych w art. 161 § 1 P.p.s.a. Ustawodawca uznał, że zaskarżanie takich orzeczeń za pomocą sformalizowanego środka odwoławczego jakim jest skarga kasacyjna jest niecelowe. Natomiast postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, wydane na podstawie art. 280 § 1, art. 281 P.p.s.a., czy art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 276 Pp.s.a nie zostało wymienione w art. 173 § 1 P.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej. Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna, nie zaś zażalenie (por. np. postanowienia NSA z: 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OZ 372/18 i 12 września 2018 r., sygn. akt II FZ 545/18, publ.: CBOSA).
Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znany jest pogląd części judykatury, według którego podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z powodu jej niedopuszczalności stanowią art. 280 § 1 i 2 P.p.s.a. odczytywane łącznie, nie zaś art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 276 P.p.s.a., a na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie przysługuje zażalenie, na mocy odpowiednio stosowanego art. 194 § 1 pkt 1a ab initio w związku z art. 276 zdanie pierwsze P.p.s.a., a nie skarga kasacyjna (zob. np. postanowienia NSA z: 31 października 2024 r., sygn. akt I FZ 161/24 i 3 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2033/24; publ.: CBOSA). Z takim stanowiskiem i argumentacją zawartą w tych orzeczeniach na poparcie założonej tezy z powodów, o których była już mowa, nie można się zgodzić. Kwestia niedopuszczalności skargi o wznowienie postępowania z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 276 P.p.s.a.) jest oceniana odrębnie przez sąd na wstępnym etapie postępowania po wniesieniu skargi o wznowienie, niezależnie od badania czy jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to, że właściwym środkiem odwoławczym od postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania jest skarga kasacyjna (tak m.in. NSA w postanowieniu z 28 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 2873/24; publ.: CBOSA).
Przechodząc do oceny podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów w ramach zgłoszonych podstaw podkreślić trzeba, że kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w urzędu.
W myśl art. 270 P.p.s.a., w przypadkach określonych w dziale VII (w przypadkach przewidzianych w przepisach art. 271-285 P.p.s.a.) można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Stosownie zaś do treści art. 272 § 1 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
Na tle cytowanych powyżej przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych wyodrębniły się dwa odmienne zapatrywania co do dopuszczalności wzruszenia, w trybie wznowienia, postanowień w sprawie przyznania wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej z urzędu, ustalonego w oparciu o przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22 za niezgodne z Konstytucją. W wyroku tym Trybunał orzekł, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r., poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP.
Rozbieżności te rozstrzygnęła ostatecznie uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25, zgodnie z którą "Artykuł 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) w związku z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego także w przypadku, gdy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją dotyczy przepisów stanowiących podstawę wydania prawomocnego orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie, w tym orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy." W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia przepisów art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a. musi mieć prokonstytucyjny charakter i uwzględniać w pełnym zakresie treść art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Wprowadzając ten przepis do Konstytucji, ustrojodawca ustanowił generalną normę prawną, stanowiącą samoistną przesłankę wznowienia. Wznowienie postępowania przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP jest więc szczególną instytucją, określaną w doktrynie prawa pojęciem uzdrowienia (sanacji) postępowania opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym. W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że regulacja ta stwarza możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego, ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału. Możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. W uchwale podkreślono również, że wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, nie jest tożsame ze wznowieniem postępowania w ujęciu, w jakim instytucja ta funkcjonuje w poszczególnych procedurach, lecz obejmować ma wszelkie instrumenty proceduralne, przewidziane na wypadek orzeczenia przez Trybunał o niezgodności z Konstytucją podstawy prawnej orzeczenia. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jest zgodność i co do tego, że mechanizmem przewidzianym w tym przepisie muszą być objęte zarówno wyroki, jak i postanowienia, bez względu na kończący bądź niekończący postępowania charakter.
Zdaniem NSA, podejmującego uchwałę, z tej perspektywy oczywiste jest, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP nie pozwala różnicować dopuszczalności wznowienia w zależności od znaczenia orzeczenia dla postępowania (kończące postępowanie w sprawie, incydentalne) czy od jego merytorycznej zawartości. Powołane przepisy art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a., odczytywane w kontekście art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, uzasadniają przyjęcie tezy, że instytucja wznowienia postępowania z powodu wydanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego może znaleźć zastosowanie nie tylko w odniesieniu do prawomocnego orzeczenia sądowego, wydanego na podstawie aktu uznanego za niekonstytucyjny, w ramach postępowania kończącego postępowanie w przedmiocie objętym tym właśnie orzeczeniem sądowym, ale także prawomocnego orzeczenia wydanego w sprawie wpadkowej. Z perspektywy konstytucyjnej chodzi bowiem o możliwość wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie, niekonstytucyjnego przepisu, w ramach "danego postępowania", czyli tego postępowania, w którym orzeczenie to zapadło, kończąc w ten sposób to właściwe dla jego podjęcia postępowanie. Akceptacja stanowiska o niedopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem niekończącym postępowania w danej sprawie, wydanego na stwierdzonej przez Trybunał niekonstytucyjnej podstawie prawnej, prowadziłaby do braku możliwości wykonania wyroku tegoż Trybunału, a ponadto zostałby zakwestionowany ratio legis art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jakim jest przywrócenie stanu konstytucyjności konkretnego orzeczenia.
Z przepisu art. 269 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. wynika, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 27 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 957/23, publ. CBOSA).
Uwzględniając zatem, że sformułowana przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu ocena prawna dopuszczalności wzruszenia, w trybie wznowienia, postanowienia w sprawie przyznania wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej z urzędu, została oparta na założeniu przeciwnym do wyrażonego w przywołanej uchwale, postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 270 i art. 272 § 1 P.p.s.a. oraz art. 190 ust. 4 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, należy uznać za trafne.
Usprawiedliwiony okazał się również postawiony w skardze kasacyjnej zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z obrazą art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 58 § 3 w związku z art. 276 P.p.s.a., jako że brak było podstaw do uznania skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem referendarza sądowego o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za niedopuszczalną.
Za błędny należy uznać pogląd Sądu pierwszej instancji kwestionujący możliwość wzruszenia w trybie wznowienia postępowania orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Wywód przedstawiony w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia opiera się na nieprzekonywującej i uproszczonej interpretacji art. 275 P.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest jednak podstaw, aby referendarza sądowego nie uznać za "sąd" w rozumieniu art. 275 P.p.s.a. Po pierwsze, referendarz sądowy jest organem jurysdykcyjnym, posiadającym kompetencje sądu w zakresie powierzonych mu przez przepisy P.p.s.a. czynności (art. 30, art. 49 § 1, 2 i 4, art. 79, art. 128 § 2, art. 169, art. 234, art. 286 § 1, art. 258 P.p.s.a.). Po drugie, referendarz sądowy, orzekając o przyznaniu lub o odmowie przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia oraz o zwrocie niezbędnych i udokumentowanych wydatków (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.) jest powiązany organizacyjnie (służbowo) i funkcjonalnie z sądem.
Ponownie oceniając dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym postanowieniu oraz pogląd prawny wyrażony w uchwale NSA z dnia 26 maja 2025 r., sygn. akt II FPS 1/25.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 P.p.s.a. podjął zawieszone postępowanie, zaś w oparciu o art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, nie zaś na rozprawie, o co wnioskował pełnomocnik. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje sąd. Kierując się zasadą szybkości postępowania, wyrażoną w art. 7 P.p.s.a., a także uwzględniając okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, zdaniem NSA w składzie orzekającym, nie zaistniała konieczność rozpoznania sprawy na rozprawie.