SA/Sz 1148/02

SA/Sz 1148/02 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2004-06-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel
Elżbieta Makowska
Iwona Tomaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Lasy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA I. Tomaszewska (spr.), Sędziowie NSA B. Gebel, E. Makowska, Protokolant J. Białas-Gołąb, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2004r. sprawy ze skargi E..S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew oddala skargę
Uzasadnienie
Burmistrz [...] decyzją z dnia [...]r. [...], na podstawie art. 104 kpa, art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 1994 r. Nr 49 poz. 196 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162 poz. 1138), nałożył karę pieniężną na E. S. za usunięcie bez wymaganego zezwolenia [...] sztuk drzew, w tym: [...] topoli, osik i brzozy omszonej rosnących na terenie działki nr [...]stanowiących własność B. W., [...] topoli osik, [...] brzóz omszonych i wierzby rosnących na terenie działki nr [...]stanowiącej własność Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a dzierżawionej przez T. G. - w wysokości [...]złotych (wyliczonej w załączniku nr [...] stanowiącym integralną część decyzji). W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, że powyższe drzewa rosły w bliskości napowietrznej linii energetycznej [...] KV w Rejonie Energetycznym [...]. Drzewa te zostały wycięte bez wymaganego zezwolenia przez pracowników Firmy D. w ramach prac agrotechnicznych zleconych umową nr [...]z dnia [...]r. przez E., której to firmie E. S. umową nr [...]z dnia [...]r. zleciła wycinkę drzew i krzewów w pasie ochronnym energetycznym w/w linii napowietrznej.
Od decyzji tej odwołała się E. S. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie odwołującej spółki decyzja została wydana z naruszeniem art. 28 kpa, gdyż E. S. nie jest stroną tego postępowania. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, karę pieniężną wymierza się za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, które może być udzielone jedynie właścicielowi lub użytkownikowi nieruchomości, której częścią składową są drzewa i krzewy. Strona skarżąca nie jest użytkownikiem ani właścicielem terenu, na którym rosły usunięte drzewa, dlatego nie mogłaby uzyskać zezwolenia na ich usunięcie. W ocenie Spółki umiejscowienie na przedmiotowych nieruchomościach napowietrznej linii energetycznej nie powoduje powstania służebności gruntowej. Służebność ta powstałaby z chwilą wydania decyzji w trybie art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie ma też wyroku stwierdzającego istnienie służebności na rzecz E. S. na przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji na powyższe okoliczności nie przeprowadził żadnych dowodów, czym naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. Skoro E. S. nie była legitymowana do występowania o zezwolenie, a co za tym idzie, nie jest stroną postępowania; nie może więc być obciążona karą za wycięcie drzew.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. [...] działając na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa oraz na podstawie art. 48 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (t. j. Dz. U. z 1994 r. Nr 49 poz. 196 ze zm.), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz ustawy o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100 poz. 1085) i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162 poz. 1138), utrzymało w mocy wskazaną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że postępowanie w sprawie usunięcia przedmiotowych drzew zostało wszczęte [...]r. Zgodnie zatem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska do niniejszej sprawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (t. j. Dz. U. z 1994 r., Nr 49 poz. 196 ze zm.). Zgodnie z art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, jednostki organizacyjne i osoby fizyczne są obowiązane do utrzymania we właściwym stanie drzewa i krzewy rosnące na użytkowanych nieruchomościach, a usunięcie ich może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta z wyjątkiem przypadków określonych w ust. 4 tego artykułu, który stanowi, że zezwolenie nie jest wymagane na usuniecie:
drzew i krzewów owocowych,
drzew i krzewów sadzonych na plantacjach,
drzew i krzewów których wiek nie przekracza 5 lat,
4) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 30 lat, usuwanych z terenu nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych.
Na podstawie zebranych dowodów w sprawie Kolegium uznało, że usunięte drzewa nie spełniały żadnego z wyżej wymienionych warunków, zatem ich usunięcie wymagało zezwolenia organu gminy. Na podstawie art. 110 ust. 1"b" pkt 2 cyt. ustawy, za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia wójt, burmistrz lub prezydent miasta wymierza karę pieniężną. Organ orzekający podniósł, że kara ta jest sankcją administracyjną za sam brak zezwolenia, ma charakter obiektywny, niezależny od winy. Podmiotem obowiązanym do uzyskania zezwolenia jest osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna użytkująca nieruchomość, mogąca ewentualnie udzielić pełnomocnictwa do uzyskania takiego zezwolenia w jej imieniu innemu podmiotowi. Osoba trzecia nie może być adresatem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, gdyż w żadnym przypadku nie mogłaby uzyskać zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z cudzej nieruchomości, wbrew woli użytkownika tej nieruchomości.
Kolegium za bezsporne uznało ustalenie, że przedmiotowe drzewa usunięte zostały bez wymaganego zezwolenia na zlecenie E. S. - umowa Nr [...]zawarta w dniu [...]r. z firmą E., która to firma poleciła wykonanie tej wycinki firmie D. - umowa Nr [...]z dnia [...]r.
W ocenie organu odwoławczego, obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew spoczywał na E. S., bowiem eksploatacja i konserwacja urządzeń linii elektroenergetycznej w celu zapewnienia bezpieczeństwa obsługi i otoczenia zgodnie z art. 51 pkt. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 1997 r. Prawo Energetyczne (Dz. U. Nr 54 poz. 348 ze zm.), winna być przez Spółkę prowadzona po spełnieniu wymagań ochrony środowiska, a właściciele nieruchomości, z której usunięto drzewa, nie byli zainteresowani ich usunięciem. Spółka jest użytkownikiem terenu znajdującego się pod liniami energetycznymi, w szerokim pojęciu znaczenia tego słowa, gdyż przy wykonywaniu czynności związanych z eksploatacją i konserwacją urządzeń służących przesyłaniu energii elektrycznej ma zagwarantowane prawo wejścia na nieruchomość korzystając z ograniczenia zakresu wykonywania własności (przez faktycznego właściciela nieruchomości), przewidzianego ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami -art. 124 ust. 1 i ust. 6 (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.), co w istocie odpowiada służebności gruntowej na rzecz zakładu energetycznego. Takie stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 2001 r. w sprawie SA/Sz 2069/99 w sprawie ze skargi Z. E.. Zdaniem Kolegium zawarta umowa cywilnoprawna nie może zwolnić strony od odpowiedzialności administracyjnej wynikającej z art. 110 ust. 1 b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, może jedynie stanowić podstawę do ewentualnych roszczeń odszkodowawczych za szkody powstałe na skutek niewłaściwego wykonania umowy i konieczności uiszczenia kar.
Reasumując Kolegium uznało, że skoro drzewa usunięto bez wymaganego zezwolenia, którego obowiązek uzyskania spoczywał na E. S. , to zasadnie organ I instancji wymierzył stronie karę za usunięcie tych drzew w oparciu o zasady określone w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem art. 48 ust. 1, 2 i 4, a także art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. 1994 r. Nr 49 poz. 196 ze zm.) oraz art. 7, 28,77 i 80 kpa. W ocenie strony skarżącej, błędne jest stanowisko organów, że obowiązek uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew spoczywał na E.S., a zatem wobec bezspornego wycięcia [...] drzew zasadne było wymierzenie kary pieniężnej. Przepis art. 110 ust. 1b pkt 2 powyższej ustawy dotyczy jednostki organizacyjnej która narusza wymagania ochrony środowiska. E.S. tych wymagań nie naruszyła, gdyż zawierając umowę Nr [...], zobowiązała wykonawcę (E.) do uzyskania odpowiednich pozwoleń i przeprowadzenia wszelkich uzgodnień formalno-prawnych przed dokonaniem wycinki drzew. Żaden pracownik E.S. nie brał też udziału w wycince drzew, ani też nie zlecał jej przeprowadzenia bez stosownych zezwoleń. Nie można zatem obciążać strony skarżącej odpowiedzialnością za wycinkę drzew bez zezwolenia, skoro nie miała ona ani woli, ani świadomości, że podwykonawca umowy zamierzał i w końcu przeprowadził wycinkę drzew niezgodnie z przepisami. Na poparcie powyższego stanowiska przytoczono wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 1986 r. III S.A. 1313/85 ONSA 1986/1/21.
Odnosząc się do wyroku NSA z dnia 25 kwietnia 2001 r. powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (sygn. akt SA/Sz 2069/99), strona skarżąca podniosła, że pomijając sporne pojmowanie służebności gruntowej, wyrok ten nie potwierdza słuszności stanowiska Kolegium, bowiem w tamtej sprawie drzewa zostały usunięte przez pracowników zakładu energetycznego. Sąd w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, że kara pieniężna za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia winna być nałożona na tę jednostkę, która jest bezpośrednim sprawcą tego usunięcia. Takim w tej sytuacji nie jest skarżący. W ocenie strony skarżącej nie jest ona stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. E. S. nie jest właścicielem ani użytkownikiem przedmiotowych nieruchomości, na których dokonano wycinki drzew. Umiejscowienie na tych nieruchomościach napowietrznej linii energetycznej nie powoduje powstania służebności gruntowej. Stałoby się tak dopiero z chwilą wydania przez starostę decyzji, o której mowa w art. 124 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie ma również wyroku sądowego o stwierdzeniu istnienia służebności gruntowej na rzecz strony skarżącej. Organ I instancji nie przeprowadził żadnych czynności na powyższą okoliczność, co stanowi naruszenie art. 7, 77 i 80 kpa. Zdaniem strony skarżącej wskazana decyzja narusza także przepis art. 48 ust. 4 ustawy o kształtowaniu i ochronie środowiska. Jednym z właścicieli nieruchomości, na której dokonano wycinki, jest osoba fizyczna – B. W. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, wycięte drzewa znajdowały się w wieku od 10 do 35 lat. Z ustaleń dokonanych w sprawie nie wynika więc by na tej nieruchomości znajdowały się wyłącznie ponad 30-letnie drzewa. Przeciwnie, można twierdzić, że drzewa na tym gruncie wcale tego wieku nie przekroczyły. Nie wiadomo bowiem, które drzewa przekroczyły ten wiek i na której rosły nieruchomości. Wiek drzew oceniono bowiem w trakcie sporządzania protokołu do badań specjalistycznych. Nałożenie zatem kary za wycięcie drzew znajdujących się na nieruchomości B. W. było z tego powodu bezpodstawne i również z naruszeniem norm art. 7, 77 i 80 kpa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło ojej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Po wniesieniu skargi, strona skarżąca pismem z dnia [...]r. zawiadomiła, iż następcą prawnym E. S. jest obecnie firma o nazwie G. E..
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Badając zaskarżoną decyzję w zakresie jej zgodności z prawem Sąd uznał, że decyzja ta nie narusza prawa.
W rozpatrywanej sprawie istota sporu pomiędzy stroną skarżącą a organami orzekającymi dotyczy zakresu podmiotowego odpowiedzialności administracyjnej ponoszonej na podstawie art. 110 ust. 1b ustawy (obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji) z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. Nr 49 poz. 196 ze zm.) za usuwanie drzew bez zezwolenia. Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że karę pieniężną można wymierzyć jedynie podmiotowi mającemu interes prawny w przedmiotowej sprawie. Takim podmiotem jest zaś osoba mająca prawo do korzystania z nieruchomości. Wynika to z treści art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, który stanowi, że zezwolenie na wycięcie drzew lub krzewów może uzyskać jedynie użytkownik nieruchomości. Karę pieniężną na podstawie art. 110 ust. 1b tej ustawy można zaś wymierzyć jedynie za usunięcie drzew bez zezwolenia, dlatego podmiotem mogącym ponosić odpowiedzialność administracyjną za usunięcie drzew i krzewów bez zezwolenia jest jedynie użytkownik nieruchomości. Użytkowanie to powinno opierać się na tytule prawnym, przez który należy rozumieć prawo własności, użytkowania wieczystego, zarządu, a także inne ograniczone prawa rzeczowe jak użytkowanie i służebność.
Tak więc karę pieniężną za usunięcie drzew i krzewów wymierza się właścicielom lub posiadaczom samoistnym lub zależnym nieruchomości, na których zostały usunięte drzewa lub krzewy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że linia energetyczna przebiega przez działkę nr [...], której właścicielem jest Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa a dzierżawcą T. G. oraz przez działkę nr [...]będącej własnością B. W. Fakt umiejscowienia linii energetycznej nad powyższymi działkami powoduje, że ich właściciele mają ograniczony zakres wykonywania własności przewidziany przepisami art. 124 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.). Ograniczenia dla właściciela nieruchomości wynikające z zezwolenia o którym mowa w art. 124 ust. 1 tej ustawy, odpowiadają w istocie służebności gruntowej na rzecz zakładu energetycznego. Zasadnie zatem organ orzekający uznał, że uprawnienie strony skarżącej do użytkowania nieruchomości w zakresie umożliwiającym właściwą eksploatację linii energetycznej wynika z ustanowienia na jej rzecz służebności gruntowej, co z kolei czyni stronę skarżącą podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o zezwolenie na wycięcie drzew oraz podmiotem mogącym ponosić odpowiedzialność administracyjną za usunięcie drzew bez zezwolenia, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.
Niezasadny jest zarzut strony skarżącej o naruszeniu przepisu art. 48 ust. 4 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Regulacja art. 48 ust. 4 określa odstępstwa od zasady art. 48 ust. 2 tej ustawy. Wyodrębnia przy tym sytuacje, gdy drzewa i krzewy są usuwane z terenu nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych. W takich sytuacjach zezwolenie nie jest wymagane, gdy wiek drzew i krzewów nie przekracza 30 lat. Strona skarżąca będąca spółką akcyjną występuje w obrocie prawnym jako samodzielny podmiot, zatem spółki akcyjnej nie może dotyczyć regulacja odnosząca się do osób fizycznych.
Z powyższych względów skarga nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).