II OSK 422/09

II OSK 422/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-03-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Gliniecki /przewodniczący/
Wojciech Chróścielewski
Wojciech Mazur /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
III SA/Po 398/08 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2008-11-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174, art. 185 par. 1, art. 203 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie sędzia NSA Wojciech Chróścielewski sędzia del. WSA Wojciech Mazur (spr.) Protokolant Kamil Strzępek po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Po 398/08 w sprawie ze skargi Z. V. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu 2. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz Z. V. kwotę 380,00 złotych (trzysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Po 398/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Z. V., na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 20 czerwca 2008 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kościana z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] o wymeldowaniu Z. V. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym przy ul. [...] w Kościanie.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Decyzją z dnia 20 czerwca 2008 r. Burmistrz Miasta Kościana orzekł o wymeldowaniu Z. V. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Kościanie. W uzasadnieniu organ podał, że z wnioskiem o wymeldowanie ojca wystąpiła A. V. podając, że nie przebywa on pod tym adresem od [...] kwietnia 2006 r. Organ przedstawił przebieg postępowania dowodowego, przytaczając treść pisma Straży Miejskiej w Kościanie z dnia 18 marca 2008 r. oraz zeznania stron - Z. V., A. V. i świadków T. N., E. V., P. S., K. N., a także wnioski z przeprowadzonej w dniu 27 marca 2008 r. wizji w spornym lokalu. Na podstawie powyższych dowodów organ stwierdził, że okolicznością niebudzącą wątpliwości jest to, że Z. V. opuścił przedmiotowy lokal, mimo iż zainteresowany temu zaprzecza twierdząc, że mieszka w spornym lokalu, a jedynie w miesiącu grudniu i styczniu przebywał na urlopie, natomiast od lutego i kwietnia przebywał na zwolnieniu lekarskim i był wówczas u siostry. Organ wskazał, że jeżeli przez zamieszkiwanie w danym lokalu rozumie się koncentrowanie tam swoich spraw życiowych, to nawet pozostawienie w tym lokalu mebli bądź innych ruchomości bez spełnienia w nim podstawowych funkcji związanych z bytowaniem prowadzi do wniosku, iż nastąpiło faktyczne opuszczenie lokalu. Ostatecznie Burmistrz stwierdził, iż całokształt zgromadzonego materiału dowodowego potwierdza, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm. powoływanej dalej jako ustawa o ewidencji ludności (...)) gdyż Z. V. opuścił miejsce stałego pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.
W odwołaniu od tej decyzji Z. V. podniósł, że nie mógł wymeldować się z pobytu stałego na ul. [...], ponieważ prowadzi tam od 1997 r. działalność gospodarczą. Zakwestionował ustalenia organu, co do daty opuszczenia lokalu podając, iż nie mógł opuścić go opuścić w dniu [...] kwietnia 2006 r., gdyż od maja do września 2006 r. cała rodzina, przebywała w domu w Nowym Dębcu, ponieważ w tym czasie w spornym lokalu był przeprowadzany remont. Zdaniem odwołującego rozwiercanie zamków może tylko świadczyć o olbrzymiej chęci dostania się do swojego domu i przebywania w nim mimo zniszczonych rzeczy własnych. Z. V. zarzucił ponadto nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, sugerując stronniczość urzędników. Oświadczył również, że w związku z aktem notarialnym o stałej opiece nad panią Armatys - chorą inwalidką I grupy, jest zmuszony do częstego przebywania pod adresem jej zamieszkania - Kiełczewo, ul. Ogrodowa 2 a.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Wojewoda Wielkopolski po rozpoznaniu odwołania Z. V. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że jest ona prawidłowa i odpowiada obowiązującym przepisom prawa.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy (zeznania świadków, notatka służbowa Straży Miejskiej z dnia 14 marca 2008 r.) pozwala na przyjęcie, iż Z. V. opuścił trwale i dobrowolnie dotychczasowe miejsce pobytu stałego i wszystkie swoje sprawy życiowe skoncentrował w lokalu położonym w K. przy ul. [...].
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. V. zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie art. 6 i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wskutek błędnego przyjęcia, iż nie zamieszkuje on przy ul. [...] w K. z zamiarem stałego tam przebywania oraz, że puścił to miejsce w sposób uzasadniający jego wymeldowanie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jego nieobecność w spornym lokalu w analizowanym okresie była jedynie czasowa i wynikała z przyczyn losowych. Skarżący uznał za zupełnie dowolne twierdzenie, jakoby już w 2006 r. opuścił przedmiotowe mieszkanie. Wskazał, że w grudniu 2007 r. wymeldował się z pobytu czasowego w K. po sprzedaży majątku. Swoje centrum życiowe zlokalizował w domu w Kościanie, gdzie - zgodnie z aktem notarialnym z dnia 21 grudnia 2007 r. - ma zagwarantowane prawo dożywotniego zamieszkiwania i użytkowania tej nieruchomości. Wyjaśnił, że na przełomie 2007 i 2008 r. w związku z urlopem wypoczynkowym przebywał poza granicami Polski, zaś po powrocie - do końca marca 2008 r. - chorował i tylko z tej przyczyny zmuszony był przebywać u siostry w P.. Skarżący podkreślił ponadto, że z uwagi na otwarty konflikt z rodziną, w spornym lokalu nie pozostawił żadnych swoich przedmiotów z obawy przed ich zniszczeniem, czy usunięciem. W końcowej części skargi, skarżący podkreślił, że obecnie, po poprawie stanu zdrowia, przebywa stale w spornym mieszkaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 listopada 2008 r. oddalił skargę Z. V. uznając, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego, o których mowa w art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności tj. nastąpiło dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżący [...] kwietnia 2006 r. opuścił dobrowolnie sporne mieszkanie, nie posiada w nim rzeczy osobistych, nie prowadzi gospodarstwa domowego i nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Potwierdzają to w ocenie Sądu zarówno zeznania świadków jak i przeprowadzona w lokalu wizja, podczas której stwierdzono, że nie ma tam rzeczy skarżącego. Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że zamieszkiwanie z zamiarem stałego przebywania w określonym mieszkaniu musi oznaczać, iż w nim skoncentrowane są interesy życiowe danej osoby, że przebywa ona tam w sensie fizycznym, realizuje w nim swoje potrzeby życiowe, posiada przedmioty i rzeczy osobiste potrzebne do codziennej egzystencji. Miejsce to ma stanowić jej centrum spraw życiowych, a nie okazjonalnych wizyt. Sąd podkreśli, że z reguły przebywanie w innej miejscowości podczas choroby, czy też wyjazd na urlop wypoczynkowy nie stanowią spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania, chyba, że towarzyszą temu inne okoliczności tak, jak w niniejszej sprawie, wskazujące na fakt opuszczenia i to w sposób trwały dotychczasowego miejsca stałego zamieszkania. W ocenie Sądu, taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Organy administracji, co wynika z uzasadnień decyzji, nie kwestionowały okoliczności dotyczących przyczyn przebywania skarżącego poza miejscem stałego zamieszkania. Jednocześnie jednak, w sposób uzasadniony wskazały, że pozostałe, ustalone w toku postępowania okoliczności, dotyczące przebywania skarżącego w spornym domu w Kościanie świadczą o tym, że skarżący dobrowolnie i w sposób trwały opuścił to mieszkanie. Sąd podzielił stanowisko organów, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego twierdzeniom skarżącego, iż nie posiada on żadnych rzeczy w spornym mieszkaniu z obawy przed ich zniszczeniem, należy odmówić wiarygodności.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku Z. V. podniósł zarzut:
- naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako p.p.s.a) poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów administracji dotknięte było wadami uniemożliwiającymi prawidłowe ustalenie stanu faktycznego,
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...) poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że błąd w ustaleniach faktycznych sprawy doprowadził do wadliwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, bowiem nie została spełniona pierwsza i podstawowa przesłanka uzasadniająca wymeldowanie tj. stałe i dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że nigdy nie opuścił na stałe lokalu przy ul. [...] w Kościanie, a czasowe nieprzebywanie w tym miejscu związane było z chorobą, podczas której przebywał u matki korzystając z jej opieki. Ta okoliczność nie została w żaden sposób oceniona, poza lakonicznym stwierdzeniem, że wyjaśnieniom skarżącego w tym zakresie nie można dać wiary. Nieocenione również zostały twierdzenia skarżącego wskazujące na okoliczność, że to była żona niszczyła wszystkie pozostawione rzeczy oraz to, że nie opuścił on spornego lokalu skoro pozostawił w nim swoje meble. Powyższe w ocenie Z. V. uniemożliwiało zastosowanie w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. V. wniosła o jej oddalenie wskazując, że podniesione w niej zarzuty stanowią polemikę z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, pozbawioną logicznych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej wskazano na obie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 p.p.s.a. Zarzuty te okazały się zasadne.
Sformułowany zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazujący na wadliwe ustalenie stanu faktycznego, ściśle związany jest w niniejszej sprawie z zarzutem naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok wydany został bez dokładnej oceny zebranego materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego. Niewyjaśnione bowiem zostały okoliczności, co do daty ewentualnego opuszczenia lokalu oraz charakteru opuszczenia miejsca pobytu stałego, na które skarżący wskazywał już na etapie postępowania odwoławczego, a które ponownie rozwinięte zostały w skardze.
Na wstępie podkreślić należy, że obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, OTK-A 2002/3/34).
Z uwagi na to, że opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobytu, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy ewidencji ludności (...), jest traktowane jako fakt prawotwórczy, uprawniający organ administracji do wymeldowania z pobytu stałego, dla zagadnienia prawidłowej wykładni omawianego przepisu najistotniejsze znaczenie ma określenie wymaganych cech tej okoliczności oraz sposobu, w jaki może ona zostać w toku postępowania udowodniona.
Wprawdzie we wskazanym art. 15 ust. 2, ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia ma być potwierdzony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu w/w przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, lecz wypracowane zostało jednocześnie stanowisko, zgodnie z którym o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00). Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić bowiem w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu.
Taki stan prawny oraz ugruntowane stanowisko judykatury w szczególny sposób zobowiązuje organy administracji publicznej do precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kpa), a sąd administracyjny do kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który to przepis jako ustrojowy zobowiązuje sąd do wykonania zadań wynikających z ustaw w tym zakresie.
W przedmiotowej sprawie skarżący już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji postawiły zarzuty, które powtórzył w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a następnie w skardze kasacyjnej, dotyczące dokonania ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez uznanie, że w sprawie doszło do trwałego opuszczenia lokalu. Konsekwentnie podtrzymywał on, że opuszczenie lokalu przy ul. [...] nastąpiło w związku z chorobą, podczas której przebywał on czasowo u swojej matki nie mogąc liczyć na pomoc skonfliktowanej z nim żony i córki. Niezależnie od powyższego analiza akt sprawy wskazuje na szereg rozbieżności w zeznaniach przesłuchanych świadków, co do daty opuszczenia lokalu przez Z. V.. I tak córka A. V. wskazuje na datę [...] kwietnia 2006 r. (K.10 akt administracyjnych), żona E. V., że był to 30 czerwca 2006 r. (K.12), zaś z notatki Straży Miejskiej wynika, że opuszczenie lokalu miało miejsce w marcu 2006 r. (K.14). Także z zawiadomienia o przestępstwie z dnia 22 sierpnia 2007 r. (K.46) wynika, że skarżący przebywa "nagminnie i systematyczne" w spornym lokalu. Z zeznań żony skarżącego E. V. zawartych w protokole przyjęcia zawiadomienia o przestępstwie z 16 stycznia 2007 r. (K.53) wynika, iż kilka razy w tygodniu skarżący przebywa w domu i ma klucze do mieszkania. Uznanie w tej sytuacji przez Sąd I instancji, że organy administracji zasadnie przyjęły jakoby z zeznań tych jednoznacznie wynikało opuszczenie przez Z. V. spornego mieszkania w dniu [...] kwietnia 2006 r. należy uznać za nieuprawnione. Okoliczność ta bowiem nie została w sposób precyzyjny wyjaśniona. Uszło także uwadze organów administracji, jak i Sądu I instancji, że w okresie maj – wrzesień 2006 r. Z. V. przeprowadzał i finansował remont lokalu przy ul. [...] (czego nie kwestionowały żona i wnioskująca o wymeldowanie córka) i wspólnie z rodziną na czas remontu przebywał w innym miejscu. Nie wyjaśniono tym samym, czy po zakończeniu remontu powrócił on z rodziną do spornego lokalu, gdzie od 1997 r. do chwili obecnej ma zarejestrowaną działalność gospodarczą (K.38). Z akt sprawy wynika również, że po sprzedaży w grudniu 2007 r. majątku w K. i wymeldowaniu się z pobytu czasowego w tym miejscu Z. V. powrócił do spornego lokalu, gdzie jak twierdzi skoncentrował swoje centrum życiowe. Sąd I instancji nie rozważył w ogóle tej kwestii, szczególnie w kontekście daty zbycia tegoż majątku i daty wystąpienia przez jego córkę z wnioskiem o wymeldowanie (4 marca 2008 r.), a także istnienia konfliktu pomiędzy stronami postępowania i toczących się spraw przed sądem powszechnym - rozwodowej oraz o podział majątku dorobkowego między skarżącym i jego żoną E. V..
Niewyjaśnienie przez organy administracji powyższych okoliczności i zaakceptowanie takiego stanowiska przez Sąd I instancji powoduje, że niejasne są przesłanki, które spowodowały nieuwzględnienie podniesionych w skardze zarzutów. Należy podkreślić, że na Sądzie I instancji ciąży obowiązek nie tylko odniesienia się do zarzutów skargi, ale z uwagi na niezwiązanie granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a) winien on z urzędu dokonać pełnej kontroli, co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu. W rezultacie należy zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, że wbrew ocenie Sądu I instancji i organów orzekających w sprawie, ocena zebranego materiał dowodowego nie była wyczerpująca, co w konsekwencji spowodowało nieprecyzyjne ustalenie stanu faktycznego.
W tej sytuacji za trafny należało uznać powołany w skardze kasacyjnej zarzut dokonania błędnej subsumcji stanu faktycznego, przez jego wadliwą analizę i niepełne uwzględnienie. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.