II OSK 404/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.T. od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na czynność Burmistrza Miasta Zakopane z 2011 r. polegającą na włączeniu karty adresowej willi do gminnej ewidencji zabytków. Skarżąca zarzucała m.in. brak spełnienia ustawowych wymogów do takiej czynności oraz naruszenie jej prawa własności. WSA uznał, że organ miał podstawy do wpisu, opierając się na kartach adresowych i późniejszej weryfikacji przez konserwatora zabytków. NSA, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), uznał przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim dopuszcza ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej i czynnego udziału w postępowaniu. Sąd podkreślił, że naruszenie to uzasadnia uchylenie wyroku WSA i stwierdzenie bezskuteczności czynności organu, zgodnie z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. NSA uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził bezskuteczność czynności organu, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od Miasta Zakopane.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWszelkie sprawy dotyczące wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, naruszenia prawa własności w postępowaniu administracyjnym, stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez sądy administracyjne.
Dotyczy głównie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ich interpretacji w świetle Konstytucji RP i orzecznictwa TK. Konkretny stan faktyczny dotyczy willi, ale zasady są szersze.
Zagadnienia prawne (3)
Czy włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu i możliwości kwestionowania ustaleń organu narusza prawo własności i zasady konstytucyjne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, narusza. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18) stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej.
Uzasadnienie
NSA powołał się na wyrok TK, który uznał, że osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji konstytucyjnych wartości, nie jest niezbędne do ochrony interesu publicznego i nie jest proporcjonalne. Właścicielowi musi być zapewniona możliwość zajęcia stanowiska i zakwestionowania działań organu.
Czy sąd administracyjny powinien stosować przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny nie powinien stosować takiego przepisu, a naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (w tym stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności przepisu) stanowi podstawę do uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i stanowią podstawę do wznowienia postępowania lub uchylenia decyzji. Sąd administracyjny powinien uwzględnić wyrok TK i nie stosować niekonstytucyjnego przepisu, a także uchylić decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
Czy włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków wymagało porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, takie porozumienie jest wymagane.
Uzasadnienie
NSA zauważył, że z akt sprawy nie wynika, aby włączenie obiektu do gminnej ewidencji zabytków odbyło się w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, a pismo konserwatora powołane przez WSA zostało sporządzone 10 lat po włączeniu obiektu do ewidencji. Zarzut strony skarżącej kasacyjnie naruszenia tego przepisu uznać należy za słuszny.
Przepisy (12)
Główne
u.o.z.i.o.z. art. 22 § ust. 4 i 5
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Art. 22 ust. 5 pkt 3 został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia jej jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Wymagane jest porozumienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Konst. RP art. 190 § ust. 1 i 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i skutki prawne wyroków TK dla prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do stwierdzenia bezskuteczności czynności organu.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Pomocnicze
u.o.z.i.o.z. art. 3 § pkt 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku, której spełnienie było kwestionowane przez stronę skarżącą.
r.MKiDN art. 18 § § 18
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Dotyczy prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków.
Konst. RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo własności, które zostało naruszone przez wadliwe postępowanie.
Konst. RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.a. art. 145a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa wznowienia postępowania administracyjnego w przypadku stwierdzenia przez TK niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 22 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego poprzez włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków pomimo niespełnienia ustawowych wymogów i braku porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. • Naruszenie art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez niespełnienie kryteriów ustawowych zakwalifikowania obiektu jako zabytek. • Naruszenie art. 64 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niewyważenie interesu indywidualnego skarżącej z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności i arbitralne przyznanie prymatu ochronie zabytków nad ochroną własności. • Powołanie się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 12/18, który uznał przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej.
Godne uwagi sformułowania
osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. • Nie jest niezbędne do ochrony interesu publicznego. • Nadrzędne cele, jakimi są pielęgnacja dziedzictwa narodowego oraz ochrona dóbr kultury nie upoważniają ustawodawcy do wprowadzania lub utrzymywania takich ograniczeń w wykonywaniu prawa własności, które nie są ani konieczne, ani proporcjonalne dla realizacji tych celów. • nie jest dopuszczalna sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że ma ona zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ. • sąd administracyjny nie powinien takiego przepisu stosować, choćby tylko dla zakończenia toczącej się przed sądem sprawy.
Skład orzekający
Jacek Chlebny
przewodniczący-sprawozdawca
Zdzisław Kostka
członek
Grzegorz Rząsa
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wszelkie sprawy dotyczące wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, naruszenia prawa własności w postępowaniu administracyjnym, stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez sądy administracyjne."
Ograniczenia: Dotyczy głównie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ich interpretacji w świetle Konstytucji RP i orzecznictwa TK. Konkretny stan faktyczny dotyczy willi, ale zasady są szersze.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy konfliktu między ochroną dziedzictwa narodowego a prawem własności, z silnym akcentem na znaczenie wyroków Trybunału Konstytucyjnego dla ochrony praw obywatelskich w postępowaniach administracyjnych.
“Willa zabytkiem? Sąd Najwyższy staje po stronie właściciela i przypomina o konstytucyjnych prawach!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.