II OSK 40/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-16
NSAAdministracyjneWysokansa
ochrona zabytkówwpis do rejestru zabytkówukład ruralistycznyotoczenie zabytkuzmiana przeznaczeniazmiana sposobu użytkowaniapostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu od wyroku WSA w Warszawie, uznając, że sprawa dotyczyła nie tylko zmiany przeznaczenia zabytku, ale również jego otoczenia, co wymagało zgody konserwatora.

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zmiany przeznaczenia zabytku i jego otoczenia. Minister zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, kwestionując interpretację art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez WSA. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję, a sprawa dotyczyła zarówno zabytku, jak i jego otoczenia, co wymagało analizy konserwatorskiej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra o umorzeniu postępowania administracyjnego. WSA uznał, że decyzja Ministra naruszała prawo, w tym zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie. Minister zarzucił WSA naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 8 i 107 § 3 K.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Kwestionowano interpretację przepisu, według której zgoda konserwatora zabytków wymagana jest nie tylko na zmianę przeznaczenia zabytku, ale również jego otoczenia. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę, podkreślił, że wpis do rejestru zabytków może obejmować zarówno zabytek, jak i jego otoczenie, jeśli wykazują one wspólne wartości historyczne i krajobrazowe. Sąd uznał, że WSA prawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w pełnym zakresie wniosku skarżącej, który dotyczył zarówno zmiany przeznaczenia zabytku (art. 36 ust. 1 pkt 2), jak i zmiany sposobu jego użytkowania (art. 36 ust. 1 pkt 9). NSA stwierdził, że kwestia legalizacji budynku letniskowego i zmiany sposobu użytkowania działki była istotą żądania skarżącej, a organ odwoławczy niezasadnie ograniczył się jedynie do zmiany sposobu użytkowania. Sąd podkreślił również, że wykładnia celowościowa art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy jest uzasadniona, aby zapobiec sprzeczności z celami ustawy o ochronie zabytków. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli otoczenie zabytku wykazuje wartości historyczne i krajobrazowe powiązane z zabytkiem, może zostać wpisane do rejestru jako część zabytku lub jako odrębny zabytek, a jego zmiana przeznaczenia lub sposobu użytkowania wymaga zgody konserwatora.

Uzasadnienie

NSA uznał, że wpis otoczenia zabytku do rejestru, wraz z zabytkiem głównym, jest możliwy, gdy otoczenie posiada własne wartości historyczne i krajobrazowe. W takiej sytuacji zmiana przeznaczenia lub sposobu użytkowania otoczenia również podlega ochronie konserwatorskiej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.o.z.i.o.z. art. 36 § 1 pkt 2 i 9

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Pozwolenia konserwatora zabytków wymaga zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru oraz zmiana sposobu jego użytkowania. Interpretacja NSA rozszerza tę zasadę również na otoczenie zabytku, jeśli zostało ono wpisane do rejestru jako część zabytku lub odrębny zabytek.

u.o.z.i.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Pozwolenia konserwatora zabytków wymaga zmiana przeznaczenia zabytku nieruchomego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. NSA wskazał na naruszenie tego przepisu przez organ odwoławczy.

u.o.z.i.o.z. art. 9 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Przepisy dotyczące wpisu do rejestru zabytków, w tym możliwości wpisania otoczenia zabytku.

u.o.z.i.o.z. art. 3 § pkt 1 i 15

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Definicje zabytku i otoczenia zabytku.

u.o.z.i.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.i.o.z. art. 89 § pkt 2

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.i.o.z. art. 91 § ust. 4 pkt 4

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.i.o.z. art. 4

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Ogólne cele ustawy o ochronie zabytków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA prawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w pełnym zakresie wniosku skarżącej. Sprawa dotyczyła nie tylko zmiany przeznaczenia zabytku, ale również jego otoczenia, co wymagało analizy konserwatorskiej. Wykładnia celowościowa art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków jest uzasadniona.

Odrzucone argumenty

Zarzuty Ministra dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego przez WSA. Teza Ministra o właściwości organu do wydania zezwolenia na zmianę przeznaczenia otoczenia zabytku. Argumentacja Ministra o braku konieczności uzyskania zezwolenia konserwatora na zmianę przeznaczenia otoczenia zabytku.

Godne uwagi sformułowania

wpisanie do rejestru zabytków Województwa Pomorskiego, pod numerem rejestru A-1060, zabytku: układu ruralistycznego wsi Karwieńskie Błota I i II w granicach historycznych wraz z otoczeniem. wpis otoczenia zabytku oznaczał nie tylko wyznaczenie terenu otaczającego układ ruralistyczny wsi Karwieńskie Błota I i II. Okoliczności te wskazują, że wartości wyznaczonego otoczenia układu ruralistycznego, w ocenie organu dokonującego wpisu do rejestru, wykraczały poza przesłanki określone w art. 3 pkt 15, co skutkowało rozstrzygnięciem o dokonaniu wpisu do rejestru zabytków Województwa Pomorskiego...

Skład orzekający

Robert Sawuła

przewodniczący

Roman Ciąglewicz

sprawozdawca

Magdalena Dobek-Rak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ochrony zabytków, w szczególności wpisu do rejestru zabytków wraz z otoczeniem oraz konieczności uzyskania zgody konserwatora na zmiany dotyczące zabytku i jego otoczenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wpisu układu ruralistycznego wraz z otoczeniem do rejestru zabytków i może wymagać analizy kontekstu konkretnej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ochrony dziedzictwa kulturowego i interpretacji przepisów dotyczących zabytków, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie oraz dla osób zainteresowanych ochroną zabytków.

Czy zmiana przeznaczenia działki obok zabytkowego dworu wymaga zgody konserwatora? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 40/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Magdalena Dobek-Rak
Robert Sawuła /przewodniczący/
Roman Ciąglewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1082/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-21
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 282
art. 36 ust. 1 pkt 2 i 9
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant: asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1082/21 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia 26 marca 2021 r. znak DOZ-OAiK.650.1357.2020.BKW w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Wyrokiem z dnia 21 września 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1082/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, dalej także: "Minister", z dnia 26 marca 2021 r., znak: DOZ-OAiK.650.1357.2020.BKW, w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz K. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Wyrok zaskarżył w całości.
I. Na zasadzie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. Naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 8 oraz 107 § 3 K.p.a. poprzez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wadliwej oceny uzasadnienia zaskarżonej decyzji poprzez niesłuszne uznanie, że organ naruszył przy orzekaniu w niniejszej sprawie zasadę prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, nie wyjaśnił w uzasadnieniu jaki jest jego zdaniem organ właściwy do załatwiania tej kategorii spraw, ani nie wskazał, czy w jego ocenie w niniejszej sprawie w ogóle nie jest konieczne wydanie zezwolenia przez żaden organ, kiedy to organ dokonał dogłębnej analizy i wyjaśnienia stanu faktycznego a także uczynił zadość wszystkim wyżej wymaganiom wskazanym w ww. przepisach, a błędna ocena działania organu doprowadziła do niesłusznego uchylenia zaskarżonej decyzji. Naruszenie w/w przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło Sąd do wadliwego przekonania, że organy naruszyły zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a błędna ocena działania organu doprowadziła do wydania wadliwego zaskarżonego wyroku.
II. Na zasadzie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami (Dz. U. z 2021 r. poz. 710 ze zm.), dale także: "ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami", poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga nie tylko zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru, ale również jego otoczenia, podczas gdy w przepisie nie ma mowy o otoczeniu a jedynie o zabytku.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że wojewódzki konserwator zabytków jest właściwy w przedmiocie zmiany przeznaczenia otoczenia zabytku, podczas gdy z treści przepisu art. 36 ust.1 pkt 9 to nie wynika.
3. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że konieczne było przełamanie rezultatów wykładni językowej art. 36 ust.1 pkt 9 zastosowanej przez organ odwoławczy, na rzecz wykładni celowościowej.
4. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 36 ust.1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami poprzez jego błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że skoro art. 9 pkt 1 i pkt 2 określa, iż do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków i tym samym w tym trybie może być również wpisane do rejestru otoczenie - to w związku z tym wynikający z art. 36 ust. 1 pkt 9 wymóg, iż pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru oraz sposobu korzystania z tego zabytku należy stosować również do otoczenia takiego zabytku, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów art. 36 ust. 1 pkt 9 ani art. 9 pkt 1 i pkt 2 nie prowadzi do takich wniosków.
Zdaniem Ministra, naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania i prawa materialnego doprowadziły do mylnego stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, co w konsekwencji doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny do nieuzasadnionego uchylenia zaskarżonej decyzji.
Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym również kosztów zastępstwa procesowego.
Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów według norm przypisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.
Przed odniesieniem się do tych zagadnień konieczne jest ustalenie zakresu i charakteru wpisu otoczenia do zabytku wynikającego z decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 17 czerwca 2005 r., znak: WKZ-5340/3/92/863/PWKZ.R.4190-6/3931/2005, w sprawie wpisu do rejestru zabytków.
Treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji sprowadzała się do wpisania do rejestru zabytków Województwa Pomorskiego, pod numerem rejestru A-1060, zabytku: układu ruralistycznego wsi Karwieńskie Błota I i II w granicach historycznych wraz z otoczeniem. W rozstrzygnięciu określono także granice wpisu i granice wpisu otoczenia. Nadto stwierdzono, że granice wpisu wsi oznaczono ciągłą linią czerwoną, granice otoczenia czerwoną linią przerywaną, na kopii mapy ewidencyjnej w skali 1:5000, stanowiącej integralny załącznik decyzji.
Na znajdującej się w aktach kopii załącznika nr 1 do decyzji o wpisie zabytku do rejestru oznaczono kolorem zielonym usytuowanie działki nr [...]. Z oznaczenia tego wynika, że działka ta jest położona w granicach otoczenia.
Jako podstawę prawną decyzji podano przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 9 ust. 1 i 2, art. 89 pkt 2 i art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że jako otoczenie zabytku wyznacza się niezalesione i w większej części niezabudowane obszary położone wzdłuż granic wsch. i zach., w celu jak najlepszej ekspozycji, a także ochrony wartości widokowych układu ruralistycznego, na mocy art. 4 pkt 1, jak stanowi art. 3 pkt 15 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Następnie stwierdzono, że rozległy i równinny teren otoczenia stwarza możliwości prezentacji otwarcia widokowego na panoramę wsi. Ponadto, obszary otoczenia powiązane są historycznie ze wsią Karwieńskie Błota: część wsch. obejmuje dawną wieś Karwieński Dwór, włączoną administracyjnie w 1893 r. w obręb Karwieńskich Błot, część zach. to grunty sąsiadujących wsi Koźlinki i Widowa, związanych z przedmiotową wsią długoletnimi dzierżawami gruntów.
Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków, kontynuując uzasadnienie decyzji o wpisie zauważył, że powyższe ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Według Pomorskiego WKZ, przedstawione wyżej wartości historyczne, ruralistyczne i krajobrazowe jednoznacznie wskazują, że wieś Karwieńskie Błota wraz z otoczeniem jest zabytkiem w myśl art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i wyczerpuje dyspozycję art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, co stanowi podstawę do dokonania wpisu do rejestru zabytków przedmiotowego układu ruralistycznego.
Analizę i wynikającą z tej analizy ocenę prawną treści decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 17 czerwca 2005 r. o wpisie do rejestru zabytków poprzedzić należy uwagami dotyczącymi wzajemnej relacji instytucji materialnych "zabytku" i "otoczenia zabytku". Treść i systematyka definicji zawartych w art. 3 pkt 1 (zabytek) i art. 3 pkt 15 (otoczenie zabytku) wskazują na to, że co do zasady, są to rzeczy o odrębnych cechach istotnych. Wypływa z tego wniosek, że otoczenie zabytku, co do zasady, nie może być utożsamiane z zabytkiem.
Nie oznacza to jednak, że otoczenie pozbawione jest ochrony wynikającej z wpisania zabytku do rejestru. Jest oczywiste, że wpisanie zabytku do rejestru otwiera możliwość wpisania do rejestru, na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a więc w trybie art. 9 ust. 1, także otoczenia zabytku.
Nie można także wykluczyć sytuacji, w której teren otaczający zasadnicze założenie przestrzenne podlegające ochronie, zostanie wpisany do rejestru jako część zabytku. Potrzeba taka może zaistnieć np. w przypadku układu ruralistycznego i jego otoczenia. To, jakiej kwalifikacji prawnej terenu przy zabytku lub otaczającego zabytek dokonana organ wydający decyzję o wpisie jest uwarunkowane okolicznościami sprawy.
Jeśli teren otaczający zabytek w postaci układu ruralistycznego ma służyć tylko ochronie wartości widokowych zabytku oraz jego ochronie przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych, należy w decyzji wyznaczyć ten teren jako otoczenie zabytku (art. 3 pkt 15). Jeśli jednak teren ten, z uwagi na bliskość zasadniczej części układu ruralistycznego, tj. wsi, i z uwagi na związek z tą częścią, reprezentuje wraz ze wsią wartości, o których mowa w art. 3 pkt 1, może zostać wpisany do rejestru z układem ruralistycznym jako jeden zabytek.
W niniejszej sprawie, jak wynika z poprzednio przytoczonego tekstu rozstrzygnięcia decyzji, jej uzasadnienia oraz rysunku zamieszonego na załączniku graficznym, stanowisko organu dokonującego wpisu nie jest jednoznaczne. Wymaga przeprowadzenia analizy interpretacyjnej.
W jej wyniku należy przyjąć, że wpis otoczenia zabytku oznaczał nie tylko wyznaczenie terenu otaczającego układ ruralistyczny wsi Karwieńskie Błota I i II.
Świadczą o tym okoliczności o charakterze formalnym i materialnym.
Zaczynając od kwestii formalnej, nie można abstrahować od tego, że w decyzji o wpisie organ wprost i używając określeń niebudzących wątpliwości stwierdził, że wpisuje do rejestru zabytek, którym jest "następujący zabytek: układ ruralistyczny wsi Karwieńskie Błota I i II w granicach historycznych wraz z otoczeniem".
Natomiast uzasadniając zakres wpisu organ argumentował, że teren w granicach wpisu otoczenia został wyznaczony nie tylko z powodu jak najlepszej ekspozycji i ochrony wartości widokowych. Nadto wskazał, że obszar otoczenia powiązany jest historycznie ze wsią Karwieńskie Błota. Jak już wyżej odnotowano, Pomorski WKZ podkreślił, że część wsch. obejmuje dawną wieś Karwieński Dwór, włączoną administracyjnie w 1893 r. w obręb Karwieńskich Błot, część zach. to grunty sąsiadujących wsi Koźlinki i Widowa, związanych z przedmiotową wsią długoletnimi dzierżawami gruntów.
Okoliczności te wskazują, że wartości wyznaczonego otoczenia układu ruralistycznego, w ocenie organu dokonującego wpisu do rejestru, wykraczały poza przesłanki określone w art. 3 pkt 15, co skutkowało rozstrzygnięciem o dokonaniu wpisu do rejestru zabytków Województwa Pomorskiego, pod numerem rejestru A-1060 zabytku: "układ ruralistyczny wsi Karwieńskie Błota I i II w granicach historycznych wraz z otoczeniem".
Teza organu odwoławczego o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego prowadzonego z wniosku K. J. jest błędna także z innego powodu.
We wniosku skarżąca zwróciła się "o wyrażenie zgody określonej w art. 36 ust. 1 pkt 2 i 9 ustawy z dnia 23 lipca o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami". Przywołanie art. 36 ust. 1 pkt 2 nie było jedynie zabiegiem procesowym. Miało swoje uzasadnienie w celu do jakiego miało doprowadzić uzyskanie zgody organu ochrony zabytków. Skarżąca nawiązała do "sugerowanej/wskazanej przez Inspektora Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Pucku, związanej z potrzebą wydania Warunków Zabudowy, konieczności podjęcia działań legalizacyjnych w przedmiocie zlokalizowanej na działce zabudowy letniskowej".
Przedmiotem sprawy administracyjnej, wyznaczonym żądaniem wnioskodawczyni z dnia 30 sierpnia 2019 r., było zatem uzyskanie następczej zgody na wykonane roboty budowlane, tj. budowę zabudowy letniskowej, jak i następczej zgody na zmienne sposobu użytkowania działki z korzystania rolniczego na korzystanie letniskowe.
Przedmiot ten nie został ograniczony w trakcie postępowania. W piśmie z dnia 3 stycznia 2020 r., złożonym na skutek wezwania organu z dnia 17 grudnia 2019 r., K. J. stwierdziła, że dołącza dowód uiszczenia opłaty w kwocie 82 zł od decyzji w przedmiocie pozwolenia (w trybie art. 36 ustawy) zmiany przeznaczenia zabytku nieruchomego (lub zmiany sposobu korzystania z niego bądź inne czynności z ww. przepisu jego dotyczące) celem umożliwienia uzyskania w gminie tzw. odrolnienia oraz wydania Warunków zabudowy, by na przedmiotowej działce, położonej w obszarze dla którego na chwilę obecną nie jest ustanowiony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, prawnie usankcjonować (zalegalizować) stan faktyczny obejmujący postawienie bez projektu budowlanego domku letniskowego niezwiązanego trwale z gruntem. Skarżąca dodała, że nie koliduje on z ochroną zabytków w rozumieniu ustawy, na dowód czego przedłożyła dokumentację fotograficzną. Zakończyła pismo stwierdzeniem, że mając na względzie wszystko powyższe oraz dotychczasową korespondencję własną w sprawie zwraca się z prośbą o pozytywne rozpatrzenie wniosku co pozwoliłoby jej na korzystanie z działki zgodnie z celem jej nabycia – lege artis.
Dla oceny jaki był przedmiot rozpatrywanej przez organ pierwszej instancji sprawy przypomnieć warto także treść pisma wystosowanego przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do skarżącej w dniu 19 marca 2020 r. Organ nawiązał do pisma skarżącej z dnia 30 sierpnia 2019 r. oraz z dnia 3 stycznia 2020 r. i pozostawił podanie skarżącej bez rozpatrzenia. Wskazał, jako przedmiot sprawy, wydanie pozwolenia z art. 36 ust. 1 pkt 2 i art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Niezależnie od pozostawienia podania bez rozpoznania organ stwierdził m.in., że roboty budowlane, inne działania, podział, zmiana przeznaczenia lub sposobu korzystania z zabytku, spowodowałyby trwały uszczerbek dla wartości zabytku, zniszczyłyby zabytek. Zdaniem organu, warunki zabudowy i budowa domku letniskowego stanowiłyby czynnik zewnętrzny o szkodliwym oddziaływaniu dla zabytku.
W ponagleniu wystosowanym przez skarżącą w trybie art. 37 K.p.a., do Ministra, w dniu 1 kwietnia 2020 r., K. J. wniosła m.in. "o wydanie decyzji w temacie mojego podania dotyczącego wyrażenia zgody w trybie art. 36 ust. 1 pkt 2 i 9 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami".
Stanowisko organu co do przedmiotu sprawy (art. 36 ust. 1 pkt 2 i 9) zostało powtórzone w piśmie Pomorskiego WKZ, skierowanym do skarżącej w dniu 6 sierpnia 2020 r., stanowiącym wezwanie do udziału w podejmowanych czynnościach, dokonania wyjaśnień i uzupełnień podania.
Ograniczenie się przez organ odwoławczy do kwestii zmiany sposobu użytkowania stanowiło naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Pomijając bowiem nawet ocenę o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie art. 36 ust. 1 pkt 9, zauważyć należy, że Minister nie podjął próby wykazania, że także w zakresie art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy, postępowanie jest bezprzedmiotowe, w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a.
Od rozpoznania sprawy w zakresie całości żądania nie zwalniało organu odwoławczego to, że organ pierwszej instancji skupił się na kwestii zmiany przeznaczenia gruntu rolnego.
Innym zagadnieniem jest to, czy wniosek o pozwolenie na wykonywanie robót budowlanych w otoczeniu zabytku i związane z tym pozwolenie na zmianę sposobu korzystania z działki może być merytorycznie rozpatrzony po zakończeniu robót budowlanych. Na obecnym etapie procedury sądowej, z uwagi na konieczność ponowienia postępowania administracyjnego przed organem odwoławczym, kwestii tej nie można przesądzać. Zasadne jest jednak zwrócenie uwagi, że w procedurze legalizacyjnej obowiązek uzyskania przez inwestora wymaganych przepisami odrębnymi pozwoleń, w dacie złożenia wniosku do Pomorskiego WKZ, wynikał z art. 48b ust. 2 pkt 2 w związku z art. 33 ust. 2 pkt 1 Prawa budowlanego. W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd o konieczności uzyskania w procedurze naprawczej, unormowanej przepisami art. 50-51 Prawa budowlanego, w ramach obowiązków nałożonych na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, pozwolenia konserwatora zabytków, o ile jest ono w odniesieniu do wykonywanych lub wykonanych robót wymagane. Inne stanowisko prowadziłoby do stawiania inwestora naruszającego przepisy w sytuacji lepszej, niż inwestora prowadzącego legalnie proces budowlany (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1157/14; wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 524/11).
Z poprzedzających uwag wynika, że zaskarżonym wyrokiem trafnie uchylono zaskarżoną decyzję. Jakkolwiek nie wszystkie przyczyny, dla których należało uchylić zaskarżoną decyzję zostały przez Sąd pierwszej instancji wskazane, to na zakończenie należy dodać, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o konieczności celowościowej wykładni art. 36 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami także zasługuje na aprobatę.
Przedstawione powyżej rozważania oraz okoliczności niniejszej sprawy potwierdzają bowiem tezę, że odrywanie sposobu korzystania z otoczenia zabytku od ochrony samego zabytku w niektórych sytuacjach mogłoby prowadzić do sprzeczności z zasadniczymi celami ustawy, o których mowa w art. 4.
Podkreślić jednak raz jeszcze należy, że zasadniczym obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie odwołania w sprawie, której przedmiot został określony całościowo we wniosku z dnia 30 sierpnia 2019 r. To bowiem, że w trakcie postępowania skarżąca wskazywała, że jej celem dalszym jest "odrolnienie" działki nie świadczy o tym, że zrezygnowała z legalizacji budynku letniskowego. Stanowisko skarżącej w sposób niewątpliwy wskazywało na to, że istota jej żądania polega na chęci legalizacji obiektu budowlanego, tj. budynku letniskowego i w związku z tym korzystania z działki jako terenu letniskowego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI