II OSK 3937/19

Naczelny Sąd Administracyjny2022-12-07
NSAAdministracyjneWysokansa
zabytkiochrona zabytkównieruchomościwartość historycznawartość artystycznastan technicznyautentyzmprawo administracyjnepostępowanie administracyjnesądy administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i stwierdził bezskuteczność czynności organu w przedmiocie odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków, uznając, że utracił on cechy zabytku.

Sprawa dotyczyła odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę właściciela, uznając, że budynek posiada wartości historyczne i artystyczne. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że budynek jest w katastrofalnym stanie technicznym, utracił autentyczną substancję i większość elementów dekoracyjnych, przez co nie spełnia już definicji zabytku. W związku z tym czynność organu konserwatorskiego została uznana za bezskuteczną.

Sprawa wywodzi się ze skargi kasacyjnej spółki z o.o. sp.k. na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił skargę na pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odmawiające skreślenia budynku z wykazu zabytków. Spółka argumentowała, że budynek nie posiada wartości historycznych ani artystycznych, a jego stan techniczny i liczne przebudowy doprowadziły do utraty cech zabytku. Sąd pierwszej instancji uznał, że budynek, mimo złego stanu technicznego, zachował wartości artystyczne i historyczne, wpisując się w kontekst urbanistyczny i posiadając autentyczną substancję. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za zasadną. Sąd podkreślił, że definicja zabytku wymaga posiadania wartości historycznej, artystycznej lub naukowej oraz że autentyzm jest kluczowym kryterium. W ocenie NSA, przedmiotowy budynek jest w katastrofalnym stanie technicznym, utracił dach, większość substancji, elementy dekoracyjne, a jego stan grozi katastrofą budowlaną. W związku z tym, uznał, że budynek nie posiada już cech zabytku, co skutkowało uchyleniem wyroku WSA i stwierdzeniem bezskuteczności czynności organu konserwatorskiego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, budynek, który jest w katastrofalnym stanie technicznym, utracił autentyczną substancję, dach, elementy dekoracyjne i jego stan grozi katastrofą budowlaną, nie posiada już wartości historycznej, artystycznej ani naukowej, a zatem nie spełnia definicji zabytku.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że definicja zabytku wymaga posiadania wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a kluczowym kryterium jest autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji. W przypadku analizowanego budynku, jego stan techniczny i utrata substancji sprawiają, że nie posiada on już tych cech.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 146 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.z.i.o.z. art. 3 § pkt 1

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. O uznaniu decydują cechy obiektu i jego właściwości, a nie formalne wpisy.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. zzs4 ust. 3

u.o.z.i.o.z. art. 3 § pkt 1-2

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.i.o.z. art. 22 § ust. 2

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.i.o.z. art. 22 § ust. 4

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem

Argumenty

Skuteczne argumenty

Budynek utracił autentyczną substancję i cechy zabytku z powodu katastrofalnego stanu technicznego, braku dachu, elementów dekoracyjnych i licznych przebudów.

Odrzucone argumenty

Budynek posiada wartości historyczne i artystyczne, które pozwalają uznać go za zabytek (argumentacja organu i WSA).

Godne uwagi sformułowania

brak autentyzmu obiektu przesądza o utracie wartości zabytkowych budynek jest w katastrofalnym stanie technicznym i utracił tzw. autentyczną substancję większość budynku [...] w rzeczywistości już nie istnieje

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Arkadiusz Despot-Mładanowicz

członek

Agnieszka Wilczewska-Rzepecka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji zabytku w kontekście jego stanu technicznego i utraty autentyzmu; kryteria oceny wartości zabytkowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji budynku w bardzo złym stanie technicznym, który utracił większość swojej pierwotnej substancji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak stan techniczny i utrata autentyczności mogą wpłynąć na status prawny zabytku, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i konserwatorów zabytków.

Czy zrujnowany budynek nadal jest zabytkiem? NSA odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 3937/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska - Rzepecka /sprawozdawca/
Arkadiusz Despot - Mładanowicz
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
IV SA/Po 352/19 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-08-14
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 188 w zw. z art. 193 i art. 146 par. 1, 203 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2067
art. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 352/19 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. na pismo [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza bezskuteczność czynności w przedmiocie odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków; 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rzecz [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. kwotę 1 154 (jeden tysiąc sto pięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 352/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. na pismo [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków, oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał na następujące ustalenia faktyczne.
W dniu [...] listopada 2018 r. skarżąca złożyła w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w P. wiosek o wykreślenie z gminnej ewidencji zabytków budynku dawnego Szpitala [...] w P. przy ul. [...] położonego na działkach o nr [...] i [...], obręb [...], ark. 27. Z uwagi na ujęcie przedmiotowego budynku w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, wniosek ten został potraktowany przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako wniosek o wykreślenie z tego wykazu.
[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], poinformował skarżącą o odmowie skreślenia przedmiotowego budynku z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków ze względu na posiadane przez zabytek wartości historyczne i artystyczne.
Na opisaną wyżej czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W., zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik tej sprawy, tj. art. 3 pkt 1-2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji budynku i ustalenie, że budynek posiada wartość historyczną i artystyczną, która pozwala uznać go za zabytek;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 8 k.p.a., a także art. "77 ust. 1", art. 80 k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie przez organ stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, niedokonanie prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, pominięcie przy rozstrzyganiu słusznego interesu skarżącej, w szczególności poprzez:
• dokonane przez organ nadinterpretacje, nieuprawnione wysuwanie niczym nieodpartych tez oraz celowe przeinaczenia faktów, które są kluczowe dla ustalenia czy budynek nosi cechy zabytku,
• dowolną i nieprawidłową ocenę i interpretację treści opinii eksperckich przedłożonych w sprawie, a zwłaszcza oparcie się na opinii rzeczoznawcy mgra inż. K. A., powołanego przez organ, która zawiera szereg dyskwalifikujących błędów merytorycznych (np. stawianie twierdzeń przez autora opinii dotyczących stanu technicznego budynku bez przeprowadzenia dowodu z oględzin wnętrza budynku)
• brak możliwości wypowiedzenia się skarżącej co do zebranych przez organ dowodów i materiałów, materiałów zwłaszcza co do ww. opinii rzeczoznawcy,
– co skutkowało nieuzasadnionym i bezpodstawnym uznaniem przez organ, że budynek ma wartość zabytkową, w sytuacji gdy prawidłowe, obiektywne i całościowe rozpatrzenie materiału dowodowego powinno prowadzić do wniosku, że budynek w aktualnym stanie zachowania nie ma wartości zabytkowej, a w szczególności nie ma wartości artystycznej, a już na pewno nie wyższej niż przeciętna. Odmowa skreślenia budynku z wykazu zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków została dokonana na podstawie niepełnej dokumentacji, bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego, na podstawie dowolnie ocenionego materiału dowodowego, bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej jako współwłaściciela budynku.
W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej w upływem terminu, a w przeciwnym wypadku o oddalenie jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarga została wniesiona w ustawowym terminie, a następnie uznał ją za niezasadną.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przedmiotowa sprawa dotyczy wykreślenia budynku z wykazu zabytków. Przedmiotowy budynek nie jest bowiem aktualnie ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków w rozumieniu art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ani w gminnej ewidencji zabytków, o jakiej mowa w art. 22 ust. 4 ww. ustawy oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661), a w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków i wyznaczonych do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków. Sąd dodał, że przedmiotowy budynek jest częścią zespołu urbanistyczno-architektonicznego śródmieścia P. wpisanego decyzją z [...] czerwca 1979 r. do rejestru zabytków pod nr rej. [...].
Sąd wojewódzki podkreślił, że postępowanie w sprawie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami k.p.a., w którym organ administracji wydawałby decyzję lub postanowienie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ale także to, że w tym postępowaniu nie ma miejsca na szczegółowe czynności wyjaśniające. Zwrócić należy uwagę na to, że przepisy regulujące prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków nie przewidują nawet tego, aby właściciel lub posiadacz zabytku został zawiadomiony o tym, że zabytek został włączony do takiej ewidencji. Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona.
W ocenie Sądu, uwzględniając uproszczony charakter postępowania w sprawie wykazu zabytków i dopuszczenia możliwości wykreślenia z tego wykazu [...] Wojewódzki Konserwatora Zabytków w wystarczający sposób wykazał, że odmowa wykreślenia z wykazu zabytku nie była dowolna.
Sąd wojewódzki przypomniał treść art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ zgromadził obszerny materiał dowodowy, mimo uproszczonego charakteru prowadzonego postępowania w sprawie wykreślenia budynku położonego w P. przy ul. [...] z wykazu zabytków. W oparciu o zgromadzony materiał organ odniósł się do zasadniczego zarzutu skargi dokonania błędnej kwalifikacji przedmiotowego budynku jako zabytku i ustalenia, że posiada on wartość historyczną i artystyczną, która pozwala uznać go za zabytek. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo wykazał także, że zachowała się przynajmniej część autentycznej substancji budynku, co stanowi ważną cechę zabytku, która jest bez wątpienia widocznym poświadczeniem przeszłości. Twierdzenie to organ sformułował w oparciu o opinię prof. dr hab. inż. arch. D. K., przedłożoną przez skarżącą, która nie kwestionuje oryginalności zachowanej substancji ścian, tj. materiału, z którego zbudowana jest fasada. Organ słusznie, w ocenie Sądu, podkreślał, że wartość historyczna obiektu staje się priorytetowa i godna uwagi jeżeli obiekt był miejscem ważnych funkcji społecznych, a bez wątpienia budynek przy ul. [...] przez lata działalności w nim Szpitala [...] utrwalił się w świadomości poznaniaków jako miejsce ważne i istotne w krajobrazie społecznym miasta. Przy czym nie jest istotne, przez ile lat budynek ten pełnił taką funkcję.
Organ wykazał, że pomimo zniszczeń, przebudowy i późniejszej degradacji budynek przy ul. [...] zachował wartości artystyczne oceniane poprzez usytuowanie w terenie, kompozycję bryły, materiały, styl – dekoracje. Z załączonej dokumentacji zdjęciowej, także ze zdjęcia budynku dołączonego na rozprawie do akt sprawy przez skarżącą wynika, że przedmiotowy budynek zachował zwartą, historyczną bryłę, mimo zdjętego obecnie dachu, którego kształt można odtworzyć, nadal stanowi ważną część północnej pierzei ul. [...] o charakterze zawartej zabudowy szeregu kamienic.
Zdaniem Sądu wojewódzkiego, znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia i ryciny budynku w jego obecnym stanie jednoznacznie wskazują, że kompozycja, czyli dyspozycja linii, płaszczyzn, podziałów elewacji budynku od strony ul. [...] pozostała bez zmian w stosunku do stanu z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Porównując obecny wygląd elewacji południowej ze zdjęciami archiwalnymi istotnie przedmiotowy budynek nadal pozostał pięciokondygnacyjny (do momentu ściągnięcia dachu był pięciokondygnacyjny z użytkowym poddaszem). Elewacja południowa nadal jest jedenastoosiowa z dwoma dwuosiowymi pseudoryzalitami. Nie zmieniły się kształt rytmicznie zgrupowanych otworów okiennych w partii drugiej kondygnacji zamkniętych arkadowo, w pozostałych kondygnacjach prostokątnych. Oprócz zachowanych, wspomnianych elementów związanych z kompozycją elewacji południowej (dyspozycja kondygnacji, otworów okiennych, ich wielkość i kształt, obecność pseudoryzalitów), zachowało się boniowanie pierwszej i drugiej kondygnacji, profilowane gzymsy pomiędzy drugą i trzecią oraz czwartą i piątą kondygnacjami, gzyms koronujący, profilowane obramienia okienne, gzymsy podokienne, nadokienniki czwartej kondygnacji, pilastry pomiędzy otworami okiennymi piątej kondygnacji. Do momentu ściągnięcia dachu, ważnymi elementami wystroju elewacji były dwie wystawki dachowe zwieńczone trójkątnymi tympanonami podtrzymywanymi przez pilastry ujmujące otwór okienny.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, tego stanowiska organu nie podważa stwierdzenie skarżącej, że budynek utracił dawne zdobienia, balkony, boniowanie powyżej drugiej kondygnacji, a także – jak to mocno akcentowano – drzwi wejściowe do budynku od strony ul. [...] zlikwidowano i nowe wejście usytuowano od tyłu budynku. Jak wskazał organ, łatwo dostrzegalne są bowiem zachowane charakterystyczne detale elewacji budynku z okresu jego powstania, wskazujące na jego wartość historyczną i artystyczną, a także i to, że wpisuje się on w całość architektoniczną ul. [...]. Przyjąć także należy, że zabytkowego charakteru budynku, zwłaszcza jego ściany frontowej i bocznej, nie odbiera mu przebudowanie wnętrza związane z dostosowaniem do potrzeb szpitala, skoro budynek powstał jako mieszkalny. W ocenie Sądu wyraźnie podnoszone przez skarżącej usunięcia charakterystycznych detali i ozdób nie przesądzają o utracie cech zabytku, którymi poza wyglądem zewnętrznym są także związane z nim wartości historyczne i artystyczne oraz świadomość jego określonych walorów w przeświadczeniu społeczności lokalnej.
Sąd wojewódzki stwierdził więc, że w świetle zebranych materiałów dowodowych Wojewódzki Konserwator Zabytków wykazał, że przedmiotowy budynek przy ul. [...], mimo swojego niekwestionowanego złego stanu technicznego, nadal zachował i posiada walory oraz cechy zabytku, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece na zabytkami.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W., zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji obiektu budowlanego i ustalenie, że obiekt posiada wartość historyczną i artystyczną, która pozwala uznać go za zabytek.
Na podstawie przywołanego zarzutu, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że przedmiotowy budynek nie pochodzi z XIX w. ale z początku XX w., co ma istotne znaczenie dla sprawy. Budynki z XX w. reprezentują bowiem styl architektoniczny odmienny od tego z wieków poprzednich i z tego powodu nie wskazano ich w uzasadnieniu do decyzji o objęciu zespołu urbanistyczno-architektonicznego Starego Miasta P. ochroną. Rozciągnięcie tej ochrony na przedmiotowy budynek i uznanie w ten sposób, że posiada on wartość historyczną i zabytkową jest błędne. Nie tylko nie dowodzi posiadania to tych wartości, ale nawet ich nie uprawdopodabnia. Ponadto, zdaniem skarżącej kasacyjnie, budynek ten, wbrew twierdzeniom organu, nie posiada również wartości artystycznych. Powojenna odbudowa doprowadziła do bardzo wielu zmian, ale przede wszystkim w jej toku nie zostały odtworzone te cechy budynku, które mogłyby stanowić o jego wartości artystycznej.
W piśmie z [...] listopada 2019 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W piśmie z [...] listopada 2022 r. skarżąca kasacyjnie przedstawiła uzupełnienie uzasadnienia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy dodać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że strona wnosząca ten środek odwoławczy, zarzucając naruszenie konkretnych przepisów prawa w określonej formie, sama wyznacza obszar kontroli kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny bierze zaś pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.
Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jak wskazuje się w doktrynie, o uznaniu danego dobra za zabytek przesądzają względy materialne, nie formalne. W konsekwencji o tym, czy mamy do czynienia z zabytkiem, decydują cechy obiektu (przedmiotu) i jego właściwości [...]. W ramach dokonywania wykładni terminów ustawowych i ustalania, czy konkretny obiekt wypełnia przesłanki uznania go za zabytek, niezbędne jest odniesienie się do wszystkich kryteriów wskazanych w definicji. Oznacza to, że objęcie określonej nieruchomości ochroną przez wpisanie jej do rejestru zabytków wymaga jednoznacznego wykazania, że jej zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (A. Ginter, A. Michalak [w:] A. Ginter, A. Michalak, Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2016, art. 3). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się też, że za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji. Choć stopień zachowania oryginalnej substancji zabytku nie jest jedynym wyznacznikiem jego autentyzmu, jednakże stanowi niewątpliwy wyznacznik i źródło wartości zabytkowych. Kryterium autentyczności, w rozumieniu materiałów, technologii, konkretnych rozwiązań projektowych, nierozerwalnie związane jest z pojęciem stanu oryginalnego, który pełni rolę dokumentu historycznego i wiąże się z oryginalnością samej substancji. Brak autentyzmu obiektu przesądza o utracie wartości zabytkowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1848/19, LEX nr 3398645).
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, w tym z ekspertyz i protokołu oględzin oraz pisma skarżącej kasacyjnie z [...]listopada 2022 r. i dołączonych do niego zdjęć, przedmiotowy budynek jest w katastrofalnym stanie technicznym i utracił tzw. autentyczną substancję. Budynek ten nie posiada dachu, w tym okien dachowych i lukarn, usunięta została wschodnia oficyna budynku i zlikwidowane zostały wejścia od ul. [...]. Elewacja frontowa i boczna utraciła elementy dekoracyjne i odbiega od tej, która istniała przed II Wojną Światową. Zmieniła się liczba osi elewacji i kształty kolumn, zamurowano część okien, wybito nowe okna, wykonano nowe tynki, nie zachowała się stolarka okienna. Z uwagi na zły stan budynku, nawet zachowanie jedynie ścian frontowych grozi katastrofą budowlaną. Powyższe oznacza, że większość budynku, co do którego organ konserwatorski odmówił skreślenia z wykazu zabytków nieruchomych, wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, w rzeczywistości już nie istnieje.
Skoro zatem, zgodnie z przywołanym art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek powinien posiadać wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a przedmiotowy budynek takich cech już nie posiada, zasadne było uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie bezskuteczności czynności w przedmiocie odmowy skreślenia budynku z wykazu zabytków.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie bez znaczenia jest także fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 79/20, uchylił decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] października 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Konserwatora Zabytków w P. z [...] czerwca 2019 r., odmawiającą udzielenia zgody na rozbiórkę budynku zlokalizowanego przy ul. [...] w P. Sąd wojewódzki, wydając powyższe rozstrzygnięcie, wskazał na konieczność przeprowadzenia ponownej oceny dokumentów złożonych w sprawie opinii i ekspertyz oraz opinii biegłego w kontekście, czy wnioskowany do rozbiórki budynek nadal posiada wartości architektoniczne i historyczne, zwłaszcza że organ konserwatorski przyznał w toku postępowania, że wielokrotne przebudowy fasady budynku w istocie sprawiły, że zmienił on swój pierwotny, oryginalny wygląd.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach w pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z [...] sierpnia 2022 r.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI