II OSK 389/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że postępowanie w sprawie samowoli budowlanej wszczyna się z urzędu, a nie na wniosek strony.
Sprawa dotyczyła odmowy wszczęcia postępowania w sprawie samowoli budowlanej budynku gospodarczego. WSA uchylił postanowienie organów nadzoru budowlanego, uznając, że postępowanie można wszcząć na wniosek strony, nawet jeśli przepisy przewidują wszczęcie z urzędu. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że art. 53a Prawa budowlanego stanowi lex specialis i postępowanie w tym rozdziale wszczyna się wyłącznie z urzędu, co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania na wniosek strony.
Sprawa wywodzi się z wniosku K. i P. L. o przeprowadzenie kontroli samowoli budowlanej budynku gospodarczego, polegającej na wymianie więźby dachowej i pokrycia, a także wystawaniu okapu poza granicę działki. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (PINB) odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na art. 53a Prawa budowlanego, który stanowi, że postępowania w tym rozdziale wszczyna się z urzędu. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB) utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienia organów, uznając, że art. 53a Prawa budowlanego nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony, jeśli ma ona interes prawny. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że art. 53a Prawa budowlanego jest przepisem szczególnym (lex specialis) wobec art. 61 k.p.a. i przesądza o wszczynaniu postępowań w rozdziale 5a Prawa budowlanego wyłącznie z urzędu. W związku z tym, odmowa wszczęcia postępowania na wniosek strony była zasadna. NSA podkreślił, że zawiadomienie strony powinno jednak stanowić asumpt dla organu do podjęcia działań z urzędu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Postępowanie to może być wszczęte wyłącznie z urzędu, zgodnie z art. 53a Prawa budowlanego, który stanowi lex specialis wobec ogólnej zasady wszczynania postępowań administracyjnych na wniosek strony.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 53a Prawa budowlanego jednoznacznie przesądza o wszczynaniu postępowań w tym rozdziale z urzędu, co wyklucza możliwość wszczęcia ich na wniosek strony, nawet jeśli strona powołuje się na swój interes prawny.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (19)
Główne
Pr.bud. art. 53a § 1
Ustawa Prawo budowlane
Postępowania uregulowane w rozdziale 5a Prawa budowlanego (w tym postępowanie legalizacyjne i naprawcze) wszczyna się z urzędu, co stanowi lex specialis wobec art. 61 k.p.a.
k.p.a. art. 61a § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do odmowy wszczęcia postępowania, gdy żądanie pochodzi od osoby niebędącej stroną lub gdy zachodzą inne uzasadnione przyczyny.
Pomocnicze
Pr.bud. art. 1 § 42
Ustawa Prawo budowlane
Zmiana wprowadzająca art. 53a Pr.bud.
k.p.a. art. 61
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Ogólna zasada wszczynania postępowania administracyjnego na żądanie strony lub z urzędu.
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 144
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez WSA.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie kosztów postępowania przez WSA.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi uzasadnienia wyroku.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 203 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.a. art. 182
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo prokuratora do zwrócenia się do organu o wszczęcie postępowania.
k.p.a. art. 229 § 2
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Skarga na zaniechanie organu.
Pr.bud. art. 83 § 1
Ustawa Prawo budowlane
Pr.bud. art. 83 § 2
Ustawa Prawo budowlane
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 53a Prawa budowlanego stanowi lex specialis i przesądza o wszczynaniu postępowań w rozdziale 5a wyłącznie z urzędu, co wyklucza możliwość wszczęcia postępowania na wniosek strony. Odmowa wszczęcia postępowania na wniosek strony jest zasadna, gdy przepisy prawa materialnego stanowią, że postępowanie może być wszczęte tylko z urzędu.
Odrzucone argumenty
WSA uznał, że art. 53a Prawa budowlanego nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony, jeśli ma ona interes prawny. WSA uznał, że odmowa wszczęcia postępowania była przedwczesna, ponieważ organ nie zbadał statusu skarżących i nie ustalił przesłanek prowadzenia postępowania naprawczego.
Godne uwagi sformułowania
art. 53a Prawa budowlanego stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 k.p.a. postępowania uregulowane w rozdziale 5a ustawy Prawo budowlane, w tym postępowanie legalizacyjne, są inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności. zawiadomienie pochodzącego od podmiotu, który domaga się aktywności po stronie organu, powinno stanowić asumpt dla organu nadzoru budowlanego do podjęcia stosownych działań z urzędu.
Skład orzekający
Tomasz Zbrojewski
przewodniczący sprawozdawca
Andrzej Wawrzyniak
sędzia
Mirosław Gdesz
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 53a Prawa budowlanego w kontekście wszczynania postępowań nadzoru budowlanego na wniosek strony."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, gdzie przepisy prawa materialnego wyraźnie przewidują wszczęcie postępowania z urzędu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie budowlanym – czy obywatel może inicjować postępowanie w sprawie samowoli budowlanej, czy też organ działa wyłącznie z własnej inicjatywy. Jest to istotne dla prawników procesowych i praktyków prawa budowlanego.
“Czy można zmusić nadzór budowlany do działania? NSA wyjaśnia, kiedy wniosek strony to za mało.”
Dane finansowe
WPS: 460 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 389/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-05-24 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-02-24 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Wawrzyniak Mirosław Gdesz Tomasz Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s Sygn. powiązane VIII SA/Wa 585/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-23 Skarżony organ Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 585/21 w sprawie ze skargi K. L. i P. L. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 kwietnia 2021 r., nr 514/2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza solidarnie od K. L. i P. L. na rzecz Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 585/21, po rozpoznaniu skargi K. L. i P. L. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 kwietnia 2021 r., nr 514/2021, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania: 1) uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]; 2) zasądził od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem z dnia 16 grudnia 2020 r. K. i P. L. (właściciele działki o nr ew. [...] w miejscowości K., gmina [...]) wystąpili do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (PINB) o przeprowadzenie kontroli samowoli budowlanej budynku gospodarczego na działce nr ew. [...] w K., gm. [...], w związku z wykonaniem prac na powyższym budynku, polegających na wymianie więźby dachowej oraz pokrycia dachowego. PINB stwierdził, że żądanie skarżących dotyczy postępowania, o którym mowa w rozdziale 5a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r. poz. 1333, zwana dalej: "Pr.bud."), tj. postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy. Stosownie do treści art. 53a Pr.bud. postępowania uregulowane w tym rozdziale wszczyna się z urzędu. W związku z powyższym PINB postanowieniem z dnia 12 lutego 2021 r., znak: PINB.7141/39/20, w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia K. i P. L., utrzymał w mocy postanowienie organu powiatowego. Organ odwoławczy powołał się na art. 53a ust. 1 Pr.bud. oraz stwierdził, że PINB otrzymując podanie skarżących dotyczące przeprowadzenia kontroli samowoli budowlanej budynku gospodarczego prawidłowo odmówił wszczęcia postepowania administracyjnego w ww. sprawie na wniosek skarżących. Organ podkreślił, że art. 53a Prawa budowlanego stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania, poprzez mylną interpretację przepisów ustawy Prawo budowlane, w tym art. 53a oraz niewypełnienie obowiązków organu odwoławczego wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących postępowania odwoławczego oraz obowiązków wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu wskazali m.in., że w swym wniosku z dnia 16 grudnia 2020 r. wnieśli o przeprowadzenie kontroli samowoli budowlanej budynku gospodarczego na działce ewidencyjnej [...], usytuowanego w granicy działki skarżących o nr ew. [...] w K., gmina [...]. Kontrola winna dotyczyć prac budowlanych polegających na częściowej rozbiórce budynku, wymianie więźby dachu, położeniu folii, wymianie pokrycia oraz okoliczności wystawania okapu dachu poza granicę na działkę skarżących bez obowiązkowego odprowadzenia wody deszczowej. Stwierdzili, że PINB w piśmie z dnia 25 stycznia 2021 r. nie uwzględnił argumentów skarżących, co skutkowało brakiem wszczęcia postępowania. Przeprowadzone 9 lutego 2021 r. wznowienie znaków granicznych działek o nr ew. [...] i [...] przez uprawnionego geodetę potwierdziło, że przedmiotowy budynek gospodarczy jest położony w granicy działki skarżących o nr ew. [...]. Zarzucili, że PINB i WINB w swych postanowieniach nie odnieśli się do meritum sprawy, czyli naruszenia przepisów Prawa budowlanego. W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę wskazał, że wejście w życie art. 53a ust. 1 Pr.bud., który wskazuje, że postępowania określone w rozdziale 5a "wszczyna się z urzędu", nie niweczy dorobku orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis ten należy wykładać w ten sposób, że dookreśla on, iż postępowania legalizacyjne i naprawcze organy nadzoru budowlanego są uprawnione i obowiązane (gdy zachodzi taka potrzeba) wszczynać i prowadzić z urzędu. Przepis ten nie reguluje jednak sytuacji, w której żąda wszczęcia tego rodzaju postępowań osoba mająca w tym interes prawny. Wszakże art. 53a ust. 1 Pr.bud. nie stanowi, że postępowania dotyczące rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy prowadzi się "wyłącznie z urzędu". Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie art. 53a ust. 1 Pr.bud. wprost nie ma zastosowania. Brak jest uzasadnionych podstaw do wyłączenia dopuszczalności wszczęcia postępowania na żądanie strony poprzez przyjęcie wyłącznie zasady oficjalności (wszczęcia postępowania z urzędu). W razie gdy jednostka żąda wszczęcia postępowania ze względu na swój interes prawny, to nie można jej tego prawa pozbawić wywodząc o dopuszczalności wszczęcia postępowania jedynie z urzędu. Sąd Wojewódzki stwierdził, że wniosek o wszczęcie postępowania naprawczego powinien albo prowadzić do wszczęcia takiego postępowania, jeżeli są ku temu uzasadnione podstawy podmiotowe i przedmiotowe, natomiast gdy okaże się, że z wnioskiem występuje osoba nie mająca interesu prawnego albo ustalono, że naruszeń uzasadniających postępowanie naprawcze (legalizacyjne) brak, to wówczas należy odpowiednio zastosować art. 61a § 1 k.p.a. W każdym jednak razie żądanie osoby powołującej się na swój interes i poszukującej ochrony prawnej w postępowaniu naprawczym (legalizacyjnym) powinno być rozpatrzone. Zdaniem Sądu, skoro pismo skarżących z dnia 16 grudnia 2020 r. stanowiło w istocie wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie zgodności z prawem budowy na działce nr ew. [...], to należało ustalić definitywnie, czy skarżący są osobami mającymi interes prawny w weryfikacji zgodność z prawem wskazanej budowy oraz czy zachodzą przedmiotowe przesłanki prowadzenia postępowania naprawczego wobec inwestora. W zależności od tych ustaleń organ dopiero powinien podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Odmowa wszczęcia postępowania, z powołaniem wyłącznie na art. 53a ust. 1 Pr.bud., bez badania statusu skarżących oraz bez przedstawienia ustaleń dotyczących prac budowlanych na działce [...], była przedwczesna. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji wyroku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył WINB, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie organ zarzucił: I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie: 1) art. 53a ust. 1 Pr.bud., poprzez jego niewłaściwą interpretację polegającą na przyjęciu, że wbrew jego jednoznacznemu brzmieniu, możliwe jest wszczęcie postępowania, prowadzonego na podstawie przepisów Rozdziału 5a Prawa budowlanego, na wniosek strony; 2. art. 61a § 1 k.p.a. (rozumianego jako przepis prawa materialnego w rozumieniu przepisów p.p.s.a.), poprzez uznanie za wadliwą odmowę wszczęcia postępowania na podstawie tego przepisu, mimo ustalenia przez organy, że z uwagi na przedmiot postępowania i wyraźny wymóg prowadzenia go nie na wniosek, lecz z urzędu, konieczne jest zastosowanie instytucji odmowy wszczęcia postępowania na wniosek strony; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwego ustalenia naruszenia przez organy dyspozycji przepisu postępowania, mimo wystąpienia okoliczności w postaci wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania przez stronę w sprawie, w której, zgodnie z przepisem prawa materialnego, postępowanie może być prowadzone i wszczęte jedynie z urzędu; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zamieszczenie w uzasadnieniu wyroku zaleceń co do dalszego prowadzenia postępowania, które są niezrozumiałe oraz nie mają uzasadnienia prawnego, co z kolei nie pozwala organom na odczytanie intencji Sądu co do sposobu prowadzenia sprawy, w kontekście jej okoliczności i ustaleń Sądu i może spowodować naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej Sądu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. i P. L. wnieśli o jej oddalenie oraz o "obciążenie kosztami postępowania stronę skarżącą, t.j. Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwione uznaje podstawy kasacyjne z punktów I.1) i 2) oraz II.1) opisanego wyżej środka zaskarżenia. Spór w niniejszej sprawie wynikł na tle wprowadzonego do ustawy Prawo budowlane (art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2020 r. poz. 417) art. 53a ust. 1 (postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale wszczyna się z urzędu). Sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy z uwagi na dyspozycję ww. przepisu możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania w trybie nadzoru budowlanego na wniosek podmiotu, który żąda od organu podjęcia działań, powołując się na własny interes. Z uzasadnienia wprowadzonych zmian wynika, że "rozstrzygnięcia podejmowane w ramach postępowań dotyczących naruszenia ustawy - Prawo budowlane mają charakter nakazów lub zakazów. Podstawą wszczęcia tych postępowań jest naruszenie przepisów prawa. Dlatego postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek"; "Z żądaniem wszczęcia takiego postępowania będzie mógł również wystąpić właściciel lub zarządca obiektu budowlanego (...) - w przypadku uznania tego żądania za zasadne organ z urzędu będzie wszczynał to postępowanie" (Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, druk nr 121, s. 45 i 50). Przepis art. 53a przesądził, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a ustawy Prawo budowlane, a więc postępowania w sprawie rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy, wszczyna się z urzędu. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 53a Pr.bud., jego literalne brzmienie jak i materiały legislacyjne nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że postępowania uregulowane w rozdziale 5a ustawy Prawo budowlane, w tym postępowanie legalizacyjne, są inicjowane wyłącznie na zasadzie oficjalności. Art. 53a ust. 1 Pr.bud. stanowi lex specialis w stosunku do ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 k.p.a. (postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu). Przechodząc dalej, zauważyć należy, że art. 61a § 1 k.p.a. stwarza podstawy do wyodrębnienia dwóch różnych grup przesłanek odmowy wszczęcia postępowania, które można podzielić wedle kryterium podmiotowego (z żądaniem wszczęcia postępowania występuje osoba niebędąca stroną postępowania) oraz przedmiotowego (inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiają wszczęcie postępowania). Przesłanka podmiotowa odmowy wszczęcia postępowania zachodzi, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty, a więc w przypadku niewątpliwego i nieskomplikowanego ustalenia, że żądanie osoby dotyczy cudzej sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania powinna mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma wątpliwości co do przyczyn podmiotowych takiego rozstrzygnięcia. Zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone zasadniczo do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. W doktrynie i orzecznictwie odnoszącym się do przesłanki przedmiotowej określonej w art. 61a § 1 k.p.a. wskazuje się, że organ wydaje postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania jeżeli m. in.: żądanie jednostki dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją; żądanie jednostki dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie; nastąpiło przedawnienie materialnoprawne - upływ terminu, po którym jednostka nie może domagać się uprawnienia. Ponadto do innych uzasadnionych przyczyn odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego należy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, a także sytuacja, w której w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zostało zakończone. Powyższy katalog nie jest wyczerpujący. Ponadto, przyjmuje się, że postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego jest aktem formalnym, a nie merytorycznym, gdyż na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Ocena wniosku sprowadza się do ustalenia (na etapie wstępnym, przed formalnym uruchomieniem postępowania), czy został on złożony przez stronę postępowania i czy nie zachodzą żadne inne przeszkody natury przedmiotowej uniemożliwiające prowadzenie takiego postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2827/21 i powołane w nim orzecznictwo). Sąd w składzie obecnie orzekającym za niewadliwe uznaje zatem stanowisko organu administracji publicznej, że w sytuacji, gdy postępowanie może być wszczęte wyłącznie z urzędu, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania na wniosek strony i zasadna jest odmowa wszczęcia takiego postępowania administracyjnego z wniosku określonego podmiotu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także pogląd prezentowany w przywołanym wyżej wyroku z dnia 7 lutego 2023 r., że organ nadzoru budowlanego powinien, gdy z żądaniem wszczęcia postępowania występuje osoba trzecia powołująca się na posiadanie interesu prawnego, dokonać oceny żądania pod kątem spełnienia przesłanek przedmiotowych wraz z oceną, czy rzeczywiście doszło do naruszeń uzasadniających wszczęcie postępowania w trybie nadzoru budowlanego (legalizacyjnego, naprawczego). Zawiadomienie pochodzącego od podmiotu, który domaga się aktywności po stronie organu, powinno stanowić asumpt dla organu nadzoru budowlanego do podjęcia stosownych działań z urzędu. Organ winien przeprowadzić wstępną analizę sprawy pod kątem zasadności wszczęcia postępowania z urzędu oraz poinformować o jej wynikach podmiot. W przypadku zaś stwierdzenia podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, obowiązkiem organu jest ustalenie kręgu stron postępowania, w którym może znaleźć się też osoba "inicjująca postępowanie", zawiadomienie o jego wszczęciu, wydanie stosowanego aktu. Na marginesie, w przypadku wszczęcia postępowania z urzędu i wydania decyzji, w sytuacji pominięcia podmiotu "inicjującego postępowanie", może on ew. żądać wznowienia postępowania, powołując się na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., ew. złożyć odwołanie od wydanej w pierwszej instancji decyzji, bądź skargę do sądu administracyjnego od decyzji ostatecznej. W tym miejscu należy, na marginesie, zauważyć, że PINB przeprowadził z urzędu kontrolę na nieruchomości nr ew. [...] i o jej wynikach poinformował skarżących w piśmie z dnia 25 stycznia 2021 r., znak: PINB.7141/39/20. Nadto, dodać, że stan niezrealizowania żądania podmiotu domagającego się wszczęcia i prowadzenia postępowania, jeżeli towarzyszą mu zastrzeżenia co do trafności oceny, którą kieruje się powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, może stanowić podstawę wniesienia do organu wyższego stopnia, tj. wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego (art. 229 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 i 2 Pr.bud.) skargi na przypisywane powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego "zaniechanie". Jej podzielenie w związku z uznaniem, że stwierdzony stan rzeczy uzasadnia przypisanie organowi zaniedbania (nienależytego wykonywania zadań z zakresu nadzoru nad przestrzeganiem przepisów Prawa budowanego) powinien doprowadzić do wszczęcia z urzędu wnioskowanego postępowania. Podmiot domagający się wszczęcia i prowadzenia postępowania może również wystąpić ze swoimi zastrzeżeniami do prokuratora, któremu służy prawo zwrócenia się do organu nadzoru budowlanego o wszczęcie postępowania w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem (art. 182 k.p.a.). Na gruncie przepisów Działu IV k.p.a. przyjmuje się, że organ administracji jest związany wnioskiem prokuratora złożonym na podstawie ww. przepisu i nie może odmówić wszczęcia postępowania. Prokurator jest przy tym zobowiązany do przeciwdziałania wszelkim naruszeniom prawa, co oznacza, że podejmowane przez niego działania powinny mieć na uwadze nie tylko fakt naruszenia interesu społecznego, ale także interesu indywidualnego wynikającego z rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem przepisów (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2475/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieusprawiedliwiony natomiast okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z dyspozycją którego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom zawartym w ww. przepisie. Sąd I instancji wskazał podstawę prawną wyroku (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a.) i wyjaśnił w dostateczny i jednoznaczny sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku jest zrozumiałe i nawiązuje do podstawy zaskarżonego postanowienia. To, że skarżący kasacyjnie organ nie podziela meriti stanowiska sądu a quo, nie dowodzi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Ponadto, ww. zarzut traci na znaczeniu w sytuacji uchylenia zaskarżonego wyroku, z przyczyn wskazanych wyżej. Mając powyższe na względzie oraz fakt, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI