II OSK 387/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-04-29
NSAAdministracyjneWysokansa
obywatelstwo polskieutrata obywatelstwazmiana obywatelstwazezwolenieRada Państwauchwałaakt stosowania prawaakt normatywnyNSApostępowanie administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, potwierdzając, że brak indywidualnego zezwolenia na zmianę obywatelstwa uniemożliwia stwierdzenie jego utraty.

Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez L.I.G., który wyjechał do Izraela w 1957 r. i tam nabył obywatelstwo. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w skardze kasacyjnej kwestionował wyrok WSA, który uchylił decyzje administracyjne, uznając, że uchwała Rady Państwa z 1958 r. nie mogła stanowić indywidualnego zezwolenia na zmianę obywatelstwa. NSA oddalił skargę, podkreślając, że zezwolenie na zmianę obywatelstwa musi być aktem stosowania prawa w indywidualnej sprawie, a nie generalnym aktem normatywnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje administracyjne odmawiające L.I.G. stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. L.I.G. urodził się w Polsce, a w 1956 r. jego rodzice złożyli podanie o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie dla siebie i syna, po czym wyjechali do Izraela, gdzie w 1957 r. L.I.G. nabył obywatelstwo izraelskie. Organy administracji uznały, że uchwała Rady Państwa z 1958 r. stanowiła generalne zezwolenie na zmianę obywatelstwa dla osób wyjeżdżających do Izraela, co skutkowało utratą obywatelstwa polskiego. WSA zakwestionował tę interpretację, wskazując, że uchwała ta nie mogła stanowić indywidualnego zezwolenia, a organy nie wykazały, by podanie skarżącego zostało przekazane Radzie Państwa i objęte jej rozpatrzeniem. NSA, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził stanowisko WSA. Podkreślono, że zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego, będące przesłanką utraty tego obywatelstwa, musi mieć charakter indywidualnego aktu stosowania prawa, skierowanego do konkretnego adresata. Uchwała Rady Państwa z 1958 r. nie mogła zastąpić takiego indywidualnego zezwolenia, zwłaszcza że skarżący nabył obywatelstwo izraelskie przed jej podjęciem. NSA odrzucił argumentację o uproszczonej procedurze i generalnym charakterze zezwolenia, wskazując na konieczność indywidualnego rozpatrzenia wniosku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała ta nie mogła stanowić indywidualnego zezwolenia, a organy nie wykazały, że podanie skarżącego zostało objęte procedurą rozpatrzenia przez Radę Państwa.

Uzasadnienie

Ustawa o obywatelstwie polskim z 1951 r. traktowała zezwolenie na zmianę obywatelstwa jako indywidualny akt stosowania prawa. Uchwała Rady Państwa z 1958 r. nie mogła zastąpić takiego indywidualnego aktu, zwłaszcza gdy skarżący nabył obywatelstwo obce przed jej podjęciem, a organy nie wykazały, by jego wniosek został formalnie rozpatrzony przez Radę Państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (3)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.p. art. 11 § ust. 1 i 5

Ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim

Pomocnicze

u.o.p. art. 13 § ust. 1, 2 i 3

Ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak indywidualnego zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie. Uchwała Rady Państwa z 1958 r. nie mogła stanowić indywidualnego zezwolenia. Organy nie wykazały, że podanie skarżącego zostało przekazane Radzie Państwa i objęte jej rozpatrzeniem.

Odrzucone argumenty

Uchwała Rady Państwa z 1958 r. stanowiła generalne zezwolenie na zmianę obywatelstwa. Zastosowanie uproszczonej procedury uzyskania zezwolenia na zmianę obywatelstwa. Wystarczający jest wniosek Prezesa Rady Ministrów z 1957 r. do podjęcia uchwały.

Godne uwagi sformułowania

Zezwolenie na zmianę obywatelstwa jest aktem stosowania prawa rozumiany w ten sposób, że określony w ustawie organ (...) orzeka w sprawie określonych osób o zezwoleniu tym osobom na zmianę obywatelstwa polskiego. Uchwała Nr 5/58 Rady Państwa (...) nie mogła stanowić takiego zezwolenia dla skarżącego. Zezwolenie dotyczące zmiany obywatelstwa wywoływało skutek prawny tylko wobec oznaczonej osoby i tylko w odniesieniu do nabycia obywatelstwa obcego konkretnie określonego w orzeczeniu Rady Państwa o zmianie.

Skład orzekający

Krystyna Borkowska

przewodniczący

Małgorzata Dałkowska - Szary

sprawozdawca

Maria Czapska - Górnikiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Utrata obywatelstwa polskiego w kontekście zmian obywatelstwa w przeszłości, interpretacja zezwoleń na zmianę obywatelstwa, charakter aktów prawnych Rady Państwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 50. XX wieku i specyficznej sytuacji emigracji do Izraela.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego aspektu utraty obywatelstwa polskiego, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historii prawa. Pokazuje ewolucję interpretacji przepisów.

Czy wyjazd do Izraela w latach 50. oznaczał automatyczną utratę polskiego obywatelstwa? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 387/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krystyna Borkowska /przewodniczący/
Małgorzata Dałkowska - Szary /sprawozdawca/
Maria Czapska - Górnikiewicz
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1951 nr 4 poz 25
art. 11 ust. 1 i 5
Ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędzia del. NSA Małgorzata Dałkowska - Szary ( spr. ) Protokolant Dominika Sasin - Knothe po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1475/08 w sprawie ze skargi L. I. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie

Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2008 oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] października 2008r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez L.I. G.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] października 2007r. odmawiającą stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez L. I.G.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, iż L. I. G. , urodził się jako L. G., obywatel polski, syn J. i Ł. z domu N. w dniu [...] maja 1955r. w W. W dniu 13 grudnia 1956 r. rodzice skarżącego złożyli podania skierowane do Rady Państwa o udzielenie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie dla siebie i swojego syna - małoletniego wówczas ., i następnie wyjechali z Polski do Izraela, gdzie w dniu 4 marca 1957 r. skarżący nabył obywatelstwo izraelskie.
Zdaniem organu drugiej instancji, warunek uzyskania zezwolenia na zmianę obywatelstwa został spełniony, ponieważ ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25 ze zm.) nie zawierała regulacji w zakresie trybu i formy wydawania przez Radę Państwa zezwoleń w przedmiocie zmiany obywatelstwa polskiego na obce. W rozpoznawanej sprawie miała zastosowanie uchwała Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na pobyt stały do państwa Izrael. Sam fakt spełnienia warunków, przewidzianych w uchwale powodował, że osoby zainteresowane, a do takich zaliczał się skarżący, uzyskiwały zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję pierwszej instancji, stwierdził, że skarżący nie uzyskał zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na obywatelstwo izraelskie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchwała Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na pobyt stały do państwa Izrael nie mogła stanowić takiego zezwolenia dla skarżącego. Ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim samodzielnie określała tryb wydawania przez Radę Państwa orzeczeń w przedmiocie zezwolenia na zamianę obywatelstwa. Zezwolenie to stanowiło akt stosowania prawa. Uchwała Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na pobyt stały do państwa Izrael mogła stanowić takie zezwolenie, jeżeli odnosiła się do osób, które złożyły podanie o zmianę obywatelstwa polskiego przed datą jej podjęcia i wnioski tych osób zostały przedstawione przez Prezesa Rady Ministrów Radzie Państwa. Organy nie wykazały, że podanie rodziców skarżącego zostało przekazane Radzie Państwa przez Prezesa Rady Ministrów, a zatem nie można przyjąć, iż uchwała z dnia 24 stycznia 1958 r. stanowiła zezwolenie na zmianę obywatelstwa skarżącemu. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie zostały spełnione warunki przewidziane w art. 11 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił naruszenie art. 11 ust. 1 i 5 oraz art. 13 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, podnosząc że uchwała Nr 5/58 Rady Państwa była generalnym aktem stosowania prawa upraszczającym procedurę emigracyjną, a nie aktem normatywnym zmieniającym bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 19 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim i wywoływała skutki prawne aż do jej uchylenia. Uchwała ta wiązała organy administracji publicznej w ich działaniach. W przypadku osób, które deklarowały zamiar wyjazdu na stały pobyt do Izraela, Rada Państwa nie wydawała indywidualnych zezwoleń na zmianę obywatelstwa, lecz po złożeniu przez te osoby wniosków o zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na obywatelstwo państwa Izrael oraz sprawdzeniu, że spełniają warunki przewidziane w uchwale Rady Państwa, osobom tym wydawano dokumenty podróży. Dokument taki uprawniał do opuszczenia terytorium Polski. Treść złożonego oświadczenia woli miała kluczowe znaczenie z punktu widzenia obowiązujących ówcześnie zasad postępowania dotyczących zezwolenia na zmianę obywatelstwa. Złożenie wniosku o zezwolenie na zmianę obywatelstwa z jednoczesnym zadeklarowaniem wyjazdu na stały pobyt do Izraela umożliwiało zastosowanie uproszczonej procedury uzyskania zezwolenia na zmianę obywatelstwa, przewidzianej dla osób wymienionych w uchwale Nr 5/58 Rady Państwa, skracając znacznie czas oczekiwania na wydanie dokumentu podróży. Powołując się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2008 r. (IV SA/Wa 650/08), Minister podzielił wyrażony w tym orzeczeniu pogląd, iż z uwagi na treść wniosku Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1957 r. nie ma konieczności ustalania obecnie, w oparciu o szczątkowo zachowane po upływie 50 lat materiały archiwalne, czy wniosek konkretnych osób był przedkładany przez ówczesnego Prezesa Rady Ministrów Radzie Państwa. Wystarczający jest fakt, iż wśród zachowanych dokumentów archiwalnych znajduje się podanie osoby zainteresowanej o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego z daty poprzedzającej podjęcie uchwały przez Radę Państwa.
W oparciu o wskazane podstawy kasacyjne Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie, przychylając się do stanowiska Sądu I instancji zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.
Przytoczona w skardze kasacyjnej podstawa kasacyjna i jej uzasadnienie – w stanie faktycznym tej sprawy, ustalonym przez organy administracji i przyjętym przez Sąd w zaskarżonym wyroku - sprowadza się do oceny, czy skarżący uzyskał zezwolenie władzy polskiej na zmianę obywatelstwa w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego ( por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2007r., II OSK 1267/06, Lex nr 364651, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2008r., II OSK 1440/07 niepubl., wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2009r. II OSK 1765/08 niepubl.). W wyrokach tych podkreślono, że rozpoznając sprawę w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez określoną osobę, na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353 ze zm.), trzeba odnieść się do zdarzeń, których skutkiem jest nabycie i utrata obywatelstwa polskiego. Zdarzeniem, które w ocenie organów spowodowało utratę obywatelstwa polskiego przez skarżącego, było wystąpienie rodziców skarżącego, które obejmowało również skarżącego o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego w związku z wyjazdem do Izraela i uzyskanie takiego zezwolenia w drodze uchwały Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na stały pobyt do państwa Izrael, a także uzyskanie obywatelstwa izraelskiego w dniu 4 marca 1957 r. Wobec powyższego wymaga rozstrzygnięcia, czy w czasie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, powołana uchwała Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. mogła stanowić zezwolenie na zmianę obywatelstwa skarżącego, wywołując skutek w postaci utraty przez skarżącego obywatelstwa polskiego. Ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim przewidywała możliwość utraty obywatelstwa polskiego na skutek nabycia obywatelstwa obcego jedynie po uzyskaniu zezwolenia władzy polskiej na zmianę obywatelstwa (art. 11). Orzekanie o utracie obywatelstwa, w tym o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa w związku z nabyciem obywatelstwa obcego, należało do Rady Państwa. Stosownie do przepisu art. 13 ust. 1, 2 i 3 tej ustawy, o utracie obywatelstwa polskiego orzeka Rada Państwa, orzeczenie o utracie obywatelstwa polskiego następuje na wniosek Prezesa Rady Ministrów, a ogłoszenie takiego orzeczenia w Monitorze Polskim zastępuje doręczenie orzeczenia. Z przepisów tych wynika, iż orzekanie o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa polskiego, ze skutkiem w postaci utraty obywatelstwa polskiego z chwilą nabycia obywatelstwa obcego, odnosiło się do określonej osoby - obywatela polskiego, który wystąpił o uzyskanie zezwolenia na zmianę obywatelstwa. Użycie określeń "orzeka", "orzeczenie" oraz że orzeczenie następuje na wniosek Prezesa Rady Ministrów, a ogłoszenie orzeczenia w Monitorze Polskim zastępuje doręczenie jednoznacznie wskazuje, iż ustawa o obywatelstwie polskim z 1951 r. traktowała zezwolenie na zmianę obywatelstwa jako akt stosowania prawa rozumiany w ten sposób, że określony w ustawie organ (Rada Państwa), z powołaniem się na określoną w ustawie podstawę prawną, orzeka w sprawie określonych osób o zezwoleniu tym osobom na zmianę obywatelstwa polskiego. Tak rozumiana ówczesna regulacja ustawowa nie wskazywała jednak w jakiej formie i w jakim trybie postępowania sprawa o zezwolenie na zmianę obywatelstwa jest załatwiana przez Radę Państwa. Nie budzi obecnie wątpliwości, że nie jest to sprawa rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej w postępowaniu regulowanym przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 ze zm.), a później Kodeksu postępowania administracyjnego (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 1985 r., sygn. III SA 404/85, ONSA z 1985 r. z. 1, poz. 23). Oznacza to, że ustawa o obywatelstwie polskim z 1951 r. samodzielnie określała tryb wydawania przez Radę Państwa orzeczeń w przedmiocie zezwolenia na zmianę obywatelstwa.
W ówcześnie obowiązującym porządku prawnym nie było podstaw do wydania przez Radę Państwa aktu normatywnego określającego zasady i tryb orzekania w sprawach o zezwolenie na zmianę obywatelstwa. Ustawa o obywatelstwie polskim z 1951 r. nie zawierała bowiem przepisu upoważniającego Radę Państwa do wydania aktu normatywnego wykonawczego. W systemie źródeł prawa PRL przyjmowano, że w dziedzinach objętych wyłącznością ustawy oraz w sferze ustawowo uregulowanej Rada Państwa może podejmować uchwały o charakterze normatywnym jako akty normatywne o charakterze wykonawczym tylko na podstawie upoważnienia ustawowego. W tych dziedzinach nie mogły być więc podejmowane uchwały samoistne Rady Państwa (S. Rozmaryn, Ustawa w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, PWN 1964, str. 282). Oznacza to, jak podniesiono powyżej, że zasady i tryb załatwiania spraw o zezwolenie na zmianę obywatelstwa określała wyłącznie ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, a później ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
Zasadniczy problem sprowadza się zatem do oceny, czy uchwała nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na stały pobyt do państwa Izrael może być uznana za zezwolenie na zmianę obywatelstwa skarżącego ze skutkiem utraty obywatelstwa polskiego. W uchwale tej, wskazując jako podstawę prawną art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim, Rada Państwa postanawia: "Zezwala się na zmianę obywatelstwa polskiego na obywatelstwo państwa Izrael osobom, które opuściły bądź opuszczą obszar Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, udając się na stały pobyt do państwa Izrael i złożyły bądź złożą prośbę o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego".
Organ odwoławczy, wnosząc skargę kasacyjną, powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 650/08, w którym przyjęto, iż uchwała Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na stały pobyt do państwa Izrael stanowiła generalne pod względem podmiotowym zezwolenie na zmianę obywatelstwa przez osoby, które opuszczały Polskę w celu wyjazdu na stałe do Izraela, o ile wyraziły chęć zmiany obywatelstwa. Sąd uznał w tym wyroku, że nie miało znaczenia, czy zgoda na zmianę obywatelstwa wyrażona została aktem indywidualnym, czy też generalnym, gdyż ustawa nie wymagała, aby zezwolenie miało charakter decyzji administracyjnej. Według stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonego w tym wyroku nie jest konieczne poszukiwanie charakteru indywidualnego i konkretnego uchwały z dnia 23 stycznia 1958 r. poprzez ustalanie, czy krąg tych osób był jednoznacznie określony wnioskiem (wnioskami) Prezesa Rady Ministrów, o którym mowa w art. 13 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim, wystarczający jest bowiem wniosek Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1957 r. skierowany do Rady Państwa o podjęcie przedmiotowej uchwały.
Należy stwierdzić, że pogląd wyrażony w powoływanym wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2008 r., negujący potrzebę wydania zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego w drodze indywidualnego aktu, pozostaje poglądem odosobnionym nie tylko na tle ugruntowanej, potwierdzonej także w doktrynie (zob. glosa J. Jagielskiego do orzeczenia NSA z dnia 27 października 2005 r., II OSK 965/05, opubl.: OSP 2006/5/64), linii orzeczniczej Naczelnego Sąd Administracyjnego, ale również Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (zob. np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 576/05 i IV SA/Wa 488/05 czy wyrok z dnia 15 lipca 2005 r., IV SA/Wa 613/05, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie potwierdzał prawidłowość prezentowanego w orzecznictwie sądowym stanowiska co do konieczności wykazania w toku postępowania administracyjnego, czy indywidualnie złożony wniosek o wydanie zezwolenia został objęty stosowną procedurą w celu jego załatwienia przez Radę Państwa. Sąd ten konsekwentnie podtrzymywał wyrażane w orzecznictwie oraz doktrynie stanowisko, iż zezwolenie na zmianę obywatelstwa jest aktem stosowania prawa w sprawie dotyczącej określonej osoby. Powoływał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2001 r., III RN 56/01 (OSNAPiUS z 2002 r., nr 13, poz. 299), w którym przyjęto pogląd, iż zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego jako przesłanka utraty obywatelstwa polskiego miało charakter indywidualnego i skierowanego do określonego adresata aktu Rady Państwa. Stanowisko takie, z którym podjęto polemikę w wyroku z dnia 27 czerwca 2008 r., zostało wyrażone m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2005 r., II OSK267/05 (ONSAiWSA 2006/2/66) oraz dwóch wyrokach tego Sądu z dnia 27 października 2005 r., sygn. akt II OSK 1001/05 (Palestra 2006/7-8/290) oraz II OSK 965/05 (ONSAiWSA 2006/2/67). W doktrynie odnośnie udzielania zezwolenia na zmianę obywatelstwa również prezentowany jest pogląd, że zezwolenia dotyczące zmiany obywatelstwa mają indywidualny charakter (J. Jagielski, Obywatelstwo polskie, Warszawa 1998, str. 123; W. Ramus, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980, str. 248), z tym, że W. Ramus dopuszcza możliwość udzielenia generalnego zezwolenia na zmianę obywatelstwa, gdy zmiana obywatelstwa dotyczy większej liczby osób. Stanowisko takie uzasadnione jest tym, że zezwolenie dotyczące zmiany obywatelstwa wywoływało skutek prawny tylko wobec oznaczonej osoby i tylko w odniesieniu do nabycia obywatelstwa obcego konkretnie określonego w orzeczeniu Rady Państwa o zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny nie wykluczył możliwości wykazania, iż omawiana uchwała Rady Państwa stanowiła zezwolenie na zmianę obywatelstwa określonej osoby, ale tylko wówczas, jeżeli zostanie ustalone, że podanie określonej osoby o zezwolenie na zmianę obywatelstwa zostało przekazane Radzie Państwa i było w toku rozpoznawania przez Radę Państwa przed podjęciem tej uchwały. To, że w tekście samej uchwały nie wymienia się z imienia i nazwiska tych osób nie przesądza o tym, że uchwała w tym zakresie nie ma charakteru indywidualnego i konkretnego, jeżeli okazałoby się, iż krąg tych osób był jednoznacznie określony wnioskiem (wnioskami) Prezesa Rady Ministrów, o którym mowa, w art. 13 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 1951 r. Nie można jednak z góry przyjąć założenia, że uchwała nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. stanowiła orzeczenia Rady Państwa o zezwoleniu na zmianę obywatelstwa polskiego dla każdej osoby, która przed podjęciem tej uchwały wystąpiła z podaniem o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego, z uwagi na to, że po upływie 50 lat zostały zachowane tylko szczątkowe materiały archiwalne. Nie można także podzielić poglądu wyrażonego w skardze kasacyjnej oraz powołanym w niej wyroku z dnia 27 czerwca 2008 r., że zezwolenie na zmianę obywatelstwa może być udzielone w formie generalnego aktu.
Natomiast przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja, iż w rozpoznawanej sprawie zastosowano uproszczoną procedurę uzyskania zezwolenia na zmianę obywatelstwa jest sama w sobie sprzeczna. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną organu po złożeniu przez rodziców skarżącego wniosku o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego na obywatelstwo państwa Izrael oraz sprawdzeniu, że spełniają warunki określone w uchwale Nr 5/58 Rady Państwa z dnia 23 stycznia 1958 r. w sprawie zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego osobom wyjeżdżającym na pobyt stały do państwa Izrael, wydano rodzicom skarżącego dokument podróży, co stanowiło konsekwencje udzielenia przez Radę Państwa zezwolenia na zmianę obywatelstwa. Organ nie zwrócił jednak uwagi, że rodzice skarżącego wystąpili z wnioskami o zezwolenia na zmianę obywatelstwa polskiego na izraelskie w dniu 13 grudnia 1956 r., a po przyjeździe do Izraela w marcu 1957 r. skarżący nabył obywatelstwo izraelskie. Zatem organy przed wydaniem paszportu nie miały możliwości sprawdzenia, czy zostały spełnione warunki określone w uchwale Nr 5/58 Rady Państwa, która została podjęta dopiero w dniu 23 stycznia 1958 r., czyli niemal rok po wyjeździe skarżącego do Izraela.
Mając powyższe względy na uwadze w rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie miało to, czy organy administracji w pełni wyjaśniły, czy podanie rodziców skarżącego o zezwolenie na zmianę obywatelstwa zostało objęte wnioskiem Prezesa Rady Ministrów, czy zostało przekazane Radzie Państwa przed podjęciem uchwały z dnia 23 stycznia 1958 r., czy wreszcie tych podań dotyczyła ta uchwała w części zezwalającej na zmianę obywatelstwa polskiego osobom, które złożyły prośbę o takie zezwolenie i opuściły Polskę, a następnie uzyskały obywatelstwo izraelskie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż organy nie wykazały, że podanie w przedmiocie zezwolenia na zmianę obywatelstwa, obejmujące skarżącego zostało przedstawione Radzie Państwa oraz że podania tego dotyczyła uchwała w części zezwalającej na zmianę obywatelstwa polskiego. Oznacza to, że słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje wydane w tej sprawie, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 11 i 13 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI