II OSK 3845/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą produktów biobójczych, uznając, że mieszanina substancji czynnych, nawet pochodzenia spożywczego, przeznaczona do odstraszania owadów, stanowi produkt biobójczy podlegający pozwoleniu, a nie żywność wyłączoną z regulacji.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Z. Z. od wyroku WSA w Szczecinie, który oddalił jego skargę na decyzję Inspektora Sanitarnego nakazującą wycofanie z obrotu i zakaz wprowadzania produktów biobójczych (repelentów) bez wymaganego pozwolenia. Skarżący argumentował, że jego produkty, oparte na składnikach spożywczych (ocet, czosnek), powinny być traktowane jako żywność wyłączona z regulacji dotyczącej produktów biobójczych na mocy art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że produkt biobójczy to każda substancja lub mieszanina substancji czynnych przeznaczona do odstraszania szkodników, niezależnie od pochodzenia składników, a zwolnienie dotyczy żywności wykorzystywanej jako taka, a nie produktów wytworzonych z jej składników.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Z. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który utrzymał w mocy decyzję Inspektora Sanitarnego nakazującą wycofanie z obrotu i zakaz wprowadzania produktów biobójczych (repelentów przeciw kleszczom, komarom i meszkom) bez wymaganego pozwolenia. Skarżący podnosił, że jego produkty, składające się z substancji o pochodzeniu spożywczym (ocet, czosnek, aromaty), powinny być traktowane jako żywność, a nie produkty biobójcze, i w związku z tym korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 2 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012. Argumentował, że definicja żywności z art. 2 rozporządzenia 178/2002 obejmuje produkty, których spożycia można się spodziewać, a fakt wykorzystania ich jako repelentu nie pozbawia ich cech żywności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia 528/2012, produktem biobójczym jest każda substancja lub mieszanina substancji czynnych przeznaczona do odstraszania organizmów szkodliwych. W niniejszej sprawie produkty skarżącego stanowiły mieszaninę rozpoznanych substancji czynnych (ocet, ekstrakt z czosnku), zgłoszonych do przeglądu w ramach Europejskiej Agencji Chemikaliów, i były przeznaczone do zastosowania jako repelenty. Sąd wyjaśnił, że zwolnienie z art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 dotyczy sytuacji, gdy sama żywność jest wykorzystywana jako repelent lub atraktant, a nie gdy wytwarzany jest nowy produkt biobójczy na bazie składników spożywczych. Wytworzenie takiego produktu, nawet z substancji spożywczych, powoduje utratę cech żywności i nadanie mu funkcji produktu biobójczego, podlegającego procedurze uzyskania pozwolenia. Sąd nie znalazł podstaw do skierowania pytania prejudycjalnego do TSUE.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Produkt biobójczy to każda substancja lub mieszanina substancji czynnych przeznaczona do odstraszania organizmów szkodliwych. Wytworzenie takiego produktu z substancji spożywczych powoduje utratę cech żywności i nadanie mu funkcji produktu biobójczego, podlegającego pozwoleniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kluczowe jest przeznaczenie produktu i jego skład jako mieszaniny substancji czynnych. Nawet jeśli składniki pochodzą z żywności, ich przetworzenie i przeznaczenie do odstraszania owadów kwalifikuje produkt jako biobójczy, a nie jako żywność wyłączoną z regulacji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
Rozporządzenie 528/2012 art. 3 § ust. 1 lit. a
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych
Definicja produktu biobójczego jako 'każdej substancji lub mieszaniny w postaci, w jakiej jest dostarczana użytkownikowi, składającej się z jednej lub kilku substancji czynnych lub zawierającą lub wytwarzającą jedną lub więcej substancji czynnych, której przeznaczeniem jest niszczenie, odstraszanie, unieszkodliwianie organizmów szkodliwych, zapobieganie ich działaniu lub zwalczanie ich w jakikolwiek sposób inny niż działanie czysto fizyczne lub mechaniczne'.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez NSA.
Pomocnicze
Rozporządzenie 178/2002 art. 2
Rozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności
Definicja 'żywności' lub 'środka spożywczego' jako 'jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać'.
Rozporządzenie 528/2012 art. 2 § ust. 5
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych
Wyłączenie stosowania rozporządzenia do żywności i pasz wykorzystywanych jako repelenty lub atraktanty.
P.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
P.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Okoliczności skutkujące nieważnością postępowania.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.
P.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyłączenie stosowania art. 141 § 4 do NSA.
Ustawa COVID-19 art. 15zzs(4) § ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Rozporządzenie 1451/2007 art. 6
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1451/2007 z dnia 4 grudnia 2007 r. w sprawie drugiej fazy 10-letniego programu pracy określonego w art. 16 ust. 2 dyrektywy 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów biobójczych
Zezwolenie na wprowadzanie do obrotu substancji czynnych z żywności/pasz jako środków przyciągających lub odstraszających.
Dyrektywa 98/8/WE art. 16 § ust. 2
Dyrektywa 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. dotycząca wprowadzania do obrotu produktów biobójczych
Wdrożenie 10-letniego programu badania substancji czynnych.
Rozporządzenie 1062/2014
Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 1062/2014 z dnia 4 sierpnia 2014 r. w sprawie programu pracy, którego celem jest systematyczne badanie wszystkich istniejących substancji czynnych zawartych w produktach biobójczych, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012
Program przeglądu substancji czynnych, w tym pochodzenia spożywczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Produkt biobójczy to każda substancja lub mieszanina substancji czynnych przeznaczona do odstraszania organizmów szkodliwych, niezależnie od pochodzenia składników. Zwolnienie z art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 dotyczy żywności wykorzystywanej jako taka, a nie produktów wytworzonych z jej składników, które stają się produktami biobójczymi.
Odrzucone argumenty
Produkty skarżącego, oparte na składnikach spożywczych, stanowią żywność w rozumieniu art. 2 rozporządzenia 178/2002 i powinny być wyłączone z regulacji dotyczącej produktów biobójczych na mocy art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Sąd pierwszej instancji wadliwie zinterpretował przepisy dotyczące definicji żywności i produktów biobójczych.
Godne uwagi sformułowania
Wytwarza się w ten sposób nowy produkt, tracący cechy żywności, mający taką właśnie funkcję. Nie jest to forma wykorzystywania żywności jako repelentów lub atraktantów, o której mowa w art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Trudno jest natomiast forsować tezę, że produkt składający się z substancji czynnych, i to odpowiednio już jako takie rozpoznanych, jest żywnością tylko dlatego, że substancje czynne mają pochodzenie spożywcze.
Skład orzekający
Jan Szuma
sprawozdawca
Paweł Miładowski
przewodniczący
Roman Ciąglewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących produktów biobójczych (rozporządzenie 528/2012) w kontekście produktów pochodzenia spożywczego, zwłaszcza repelentów i atraktantów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej interpretacji przepisów UE w zakresie produktów biobójczych i żywności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy nieoczywistego zastosowania przepisów o produktach biobójczych do produktów codziennego użytku, które mogą być mylone z żywnością. Pokazuje, jak ważne jest precyzyjne rozróżnienie między składnikami a gotowym produktem.
“Czy spray na komary z octu i czosnku to żywność czy niebezpieczny produkt biobójczy? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 3845/19 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2022-12-08 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-12-09 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jan Szuma /sprawozdawca/ Paweł Miładowski /przewodniczący/ Roman Ciąglewicz Symbol z opisem 6205 Nadzór sanitarny Hasła tematyczne Inspekcja sanitarna Sygn. powiązane II SA/Sz 280/19 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2019-06-27 Skarżony organ Inspektor Sanitarny Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U.UE.L 2002 nr 31 poz 1 art. 2 . Rzozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności Dz.U.UE.L 2012 nr 167 poz 1 punkt 21 preambuły , art. 2 pkt 5, art. 3 ust. 1 lit. a, art. 3 ust. 1 lit. u, art. 17 ust. 1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r.w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz.U.UE L z dnia 27 czerwca 2012 r.) Dz.U. 2022 poz 329 art. 141 § 4, art. 176, art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 185, art. 184, art. 193 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U.UE.L 2007 nr 325 poz 3 art. 6 Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1451/2007 z dnia 4 grudnia 2007 r. w sprawie drugiej fazy 10-letniego programu pracy określonego w art. 16 ust. 2 dyrektywy 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów biobójczych Dz.U. 2021 poz 2095 art. 15zzs(4) ust. 3 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 280/19 w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie wycofania produktów z obrotu oraz zakazu wprowadzania ww. produktów do obrotu oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2019 r., II SA/Sz 280/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Z. Z. na decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (zwany dalej "Wojewódzkim Inspektorem") z dnia [...] stycznia 2019 r., [...], którą utrzymano w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (zwanego dalej "Powiatowym Inspektorem") z dnia [...] października 2018 r., [...]. Drugą z wymienionych tu decyzji nakazano Z. Z., prowadzącemu [...] w [...], wycofać z obrotu produkty biobójcze nie posiadające wymaganego pozwolenia na obrót, to jest: a. [...] przeciwko kleszczom i komarom, b. [...] przeciwko kleszczom i komarom o aromacie wanilii i mięty i c. [...] przeciwko meszkom o aromacie wanilii, a także zakazano wprowadzania ich do obrotu do czasu uzyskania wymaganego pozwolenia na obrót (punkty 1. i 2. decyzji). Zarazem polecono wymienione produkty do czasu uzyskania wymaganego pozwolenia na obrót przechowywać w suchym pomieszczeniu o dobrej wentylacji z zapewnieniem ochrony przed działaniem światła, ciepła i dostępem ludzi (punkt 3. decyzji), a także powiadomić Powiatowego Inspektora o sposobie realizacji nakazów dotyczących produktów wymienionych w punktach 1. a, b, c oraz 3 (punkt 4 decyzji). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący zarzucając naruszenie: 1. art. 2 rozporządzenia 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z dnia 31 lutego 2002 r., s. 1-24, Polskie Wydanie Specjalne – rozdział 15, tom 6, s. 463-483) poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie i przyjęcie, że produkty skarżącego nie stanowią żywności w rozumieniu tego przepisu, zgodnie z którym "żywność" (lub "środek spożywczy") oznacza jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać, 2. art. 3 ust. 1 lit. u w zw. z art. 2 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych (Dz. Urz. UE L 167 z dnia 27 czerwca 2012 r., s. 1-123) poprzez błędna wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie i przyjęcie, że produkty skarżącego nie są żywnością wykorzystywaną jako repelenty lub atraktanty i nie ma do nich zastosowania wymieniony przepis wyłączający obowiązek uzyskania pozwolenia na obrót produktem biobójczym, w sytuacji, gdy produkty te stanowią żywość w rozumieniu art. 2 rozporządzenia 178/2002. Wskazując na powyższe skarżący wniósł na podstawie art. 176 oraz art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. W motywach skargi kasacyjnej Z. Z. akcentował, że jego produkty, które nakazano wycofać z obrotu, zostały przez organy i Sąd pierwszej instancji wadliwie zakwalifikowane jako nie stanowiące żywności w rozumieniu art. 2 rozporządzenia 178/2002. Błędnie oceniono, że nie są produktami przeznaczonymi do spożycia ani także produktami, których można spożycia się spodziewać. Skarżący wyjaśniał, że zgodnie z przywołanym przepisem "żywność" (lub "środek spożywczy") oznacza jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać. Fakt, iż produkty skarżącego składające się wyłącznie z żywności przeznaczone są do ochrony skóry ludzi i zwierząt przed ukąszeniami, nie pozbawia ich cech żywności, albowiem z uwagi na ich skład stanowią żywność, co do której można się spodziewać, iż jest do spożycia dla ludzi. Zdaniem skarżącego przyjęta przez Sąd argumentacja prawna w zakresie definicji żywności prowadziłaby do sytuacji, iż żadna żywność, która zostałaby przeznaczona do innych celów niż spożycie, nie mogłaby być na tle niniejszej regulacji uznawana za żywność w rozumieniu powołanego rozporządzenia. W ocenie skarżącego skład produktu decyduje o tym, czy dany produkt można uznać za żywność, przy uwzględnieniu czy nadaje się on do spożycia. Jeżeli nadaje się do spożycia, to można spodziewać się jego spożycia przez ludzi. Z. Z. wywodził, że druga zasadnicza kwestia dotyczy wykładni i zastosowania art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Wyłącza on zastosowanie tego aktu prawnego do żywności i pasz wykorzystywanych jako repelenty lub atraktanty. W ocenie skarżącego Sąd pierwszej instancji uchylił się od dokonania wykładni tego przepisu. Zdaniem Z. Z. art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 został wprowadzony po to, aby wyłączyć spod procedury uzyskania pozwolenia na obrót produktami biobójczymi produkty żywnościowe wykorzystywane jako repelenty lub atraktanty. Sąd tymczasem w zaskarżonym wyroku nie wyjaśnił znaczenia tej regulacji oraz nie przeanalizował na czym polega wykorzystywanie żywności jako repelentów lub atraktantów i w jakich sytuacjach żywność wykorzystywana jako repelent korzysta z dobrodziejstwa z tego przepisu, nie wymagając uzyskania pozwolenia na obrót produktami biobójczymi. W ocenie skarżącego wykładnia art. 2 ust 5 rozporządzenia 528/2012 zarówno w aspekcie językowym, jak również celowościowym wskazuje, iż żywność wykorzystywana jako środek odstraszający nie podlega przepisom rozporządzenia. Przywołał on punkt 21 preambuły rozporządzenia 528/2012, zgodnie z którym bezpieczeństwo żywności i pasz podlega prawu unijnemu, w szczególności przepisom rozporządzenia 178/2002. Z tych powodów zdaniem Z. Z. rozporządzenie 528/2012 nie powinno być stosowane do żywności i pasz wykorzystywanych jako repelenty lub atraktanty. Finalnie skarżący kasacyjnie stwierdził, że gdyby przyjąć stanowisko Sądu pierwszej instancji, to art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 byłby przepisem zbędnym, albowiem zawsze wtedy, gdy żywność jest wykorzystywana jako repelent, to należałoby ją traktować jako nie przeznaczoną do spożycia przez ludzi bądź taką, co do której nie można spodziewać się jej spożycia przez ludzi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Tytułem wprowadzenia przypomnieć jednak trzeba, że w niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego przed organami sanitarnymi ustalono, że produkty wprowadzane do obrotu przez skarżącego (wymienione na wstępie niniejszego uzasadnienia) zawierają takie składniki jak: 10 % ocet spożywczy, wyciąg z czosnku mielonego oraz aromaty zapachowe waniliowy i miętowy, które przez producenta określone zostały jako środki spożywcze. Zarazem stwierdzono, iż te składniki, nawet jako spożywcze, stanowić mogą substancje czynne stosowane w produktach biobójczych. W odniesieniu do produktów [...] wytwarzanych przez przedsiębiorstwo skarżącego ustalono, że zawierają one mieszaninę substancji czynnych, które na etapie postępowania administracyjnego były zidentyfikowane i wciągnięte do listy substancji notyfikowanych zgłoszonych w ramach Europejskiej Agencji Chemikaliów do przeglądu substancji czynnych do zastosowań w produktach biobójczych w grupie produktowej 19, które są również środkami spożywczymi. Lista ta obejmowała między innymi ocet (CAS 8028-52-2), ekstrakt z czosnku, (CAS 8008-99-9), ekstrakt ze słodkich pomarańczy (CAS 8028-48-6), olejki: cytronelowy, z eukaliptusa cytrynowego, skoncentrowany sok jabłkowy, drożdże Saccharomyces cerevisiae (CAS 68876-77-7), sproszkowane jaja, ser, ekstrakt słodowy (CAS 8002-48-0), miód (CAS 8028-66-8) czy D-fruktoza (CAS 57-48-7). Organy obu instancji uznały, że skoro produkty skarżącego stanowią mieszaninę substancji czynnych, to podpadają pod art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia 538/2012 stanowiąc "produkty biobójcze", a jako takie zgodnie z art. 17 ust. 1 tego aktu prawnego nie mogą być udostępniane na rynku ani stosowane, jeśli nie uzyskały pozwolenia. Z. Z. koncentruje się na wykazaniu tezy o błędnej kwalifikacji jego produktu, co związane jest z regulacją zawartą w art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Przepis ten stanowi, że rozporządzenie 528/2012 nie ma zastosowania między innymi do żywności i pasz wykorzystywanych jako repelenty lub atraktanty. Skarżący konsekwentnie prezentuje stanowisko, że jego produkt składa się tylko z substancji dających się zakwalifikować jako żywność, a w konsekwencji powinien korzystać ze zwolnienia z wymogów prawnych właściwych dla produktów biobójczych. Żywność w rozporządzeniu 528/2012 została odrębnie zdefiniowana w art. 3 ust. 1 lit. u, który to przepis Z. Z. także wymienił jako podstawę skargi kasacyjnej. Art. 3 ust. 1 lit. u rozporządzenia 528/2012 odsyła między innymi do art. 2 rozporządzenia 178/2002, który wreszcie stanowi, że "żywność" (lub "środek spożywczy") oznacza jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub, których spożycia przez ludzi można się spodziewać. Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy na wstępie wskazać, że tok rozumowania prezentowany przez skarżącego nie jest pozbawiony logiki. Trudno zaprzeczyć, że oferowane przez niego produkty opierają się na środkach spożywczych. Bezrefleksyjne odczytanie art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 może rzeczywiście wywoływać wrażenie, że mamy do czynienia z "żywnością wykorzystywaną jako repelent", a więc wyłączoną z działania rozporządzenia dotyczącego produktów biobójczych. Stanowisko Z. Z. jest jednak chybione, gdyż opiera się na wadliwych założeniach, co do sensu analizowanych regulacji prawnych, ale też co do tego, które z nich wyrażają zasady, a które wyjątki. W tym miejscu należałoby pokrótce wspomnieć, że kwestia stosowania żywności jako repelentów została już dawniej dostrzeżona przez prawodawcę unijnego (wcześniej wspólnotowego), a współcześnie obowiązujące przepisy odnoszą się do wcześniej zapoczątkowanych procesów. W dyrektywie 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów biobójczych (Dz. Urz. WE L 123 z dnia 24 kwietnia 1998 r., s. 1-63, Polskie wydanie specjalne: rozdział 3, tom 23, s. 3-65), poprzedzającej rozporządzenie 528/2012, w art. 16 ust. 2 przewidziano wdrożenie 10-letniego programu badania substancji czynnych. Program ten miał doprowadzić do stworzenia listy substancji czynnych na potrzeby produktów biobójczych. Program 10-letni oparty został między innymi na rozporządzeniu Komisji 1451/2007 z dnia 4 grudnia 2007 r. w sprawie drugiej fazy 10-letniego programu pracy określonego w art. 16 ust. 2 dyrektywy 98/8/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów biobójczych (Dz. Urz. WE L 325 z dnia 11 grudnia 2007 r., 3-65). W preambule tego aktu prawnego odnotowano, że istnieją substancje czy produkty spożywane zwyczajowo przez ludzi lub zwierzęta, które być wykorzystane do przyciągania lub odstraszania szkodliwych organizmów. W art. 6 rozporządzenia 1451/2007 zezwolono państwom członkowskim, najpóźniej do dnia 14 maja 2010 r., na wprowadzanie do obrotu danej substancji czynnej składającej się wyłącznie z żywności lub pasz przeznaczonych do stosowania jako środki przyciągające lub odstraszające w produktach typu 19 (repelenty i atraktanty). Równolegle trwał proces przeglądu substancji czynnych i dotyczył on także substancji czynnych pochodzenia spożywczego (zob. 15 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 1062/2014 z dnia 4 sierpnia 2014 r. w sprawie programu pracy, którego celem jest systematyczne badanie wszystkich istniejących substancji czynnych zawartych w produktach biobójczych, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012, Dz. Urz. UE L 294 z dnia 10 października 2014 r., s. 1-34, które zastąpiło rozporządzenie 1451/2007). Wskazane wyżej regulacje uświadamiają, że prawodawcy unijnemu znane jest zjawisko wykorzystywania substancji czynnych stanowiących środki spożywcze jako składnika produktów biobójczych, w szczególności repelentów lub atraktantów. Materia ta podlegała w drodze wprowadzonych programów między innymi uporządkowaniu, tak aby substancje czynne, w tym spożywcze, poddać odpowiedniej kwalifikacji. Trudno jest natomiast forsować tezę, że produkt składający się z substancji czynnych, i to odpowiednio już jako takie rozpoznanych, jest żywnością tylko dlatego, że substancje czynne mają pochodzenie spożywcze. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia 528/2012 przez produkt biobójczy należy rozumieć między innymi "każdą substancję lub mieszaninę w postaci, w jakiej jest dostarczana użytkownikowi, składającą się z jednej lub kilku substancji czynnych lub zawierającą lub wytwarzającą jedną lub więcej substancji czynnych, której przeznaczeniem jest niszczenie, odstraszanie, unieszkodliwianie organizmów szkodliwych, zapobieganie ich działaniu lub zwalczanie ich w jakikolwiek sposób inny niż działanie czysto fizyczne lub mechaniczne". Przepis ten ma pierwszoplanowe znaczenie dla kwalifikacji produktu, jako biobójczego. Wynika z niego, że jest to "każda substancja lub mieszanina" składająca się z substancji czynnych, której w szczególności przeznaczeniem jest niszczenie, odstraszanie, unieszkodliwianie organizmów szkodliwych. Art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia 528/2012 nie rozróżnia charakteru substancji czynnych. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że produkty wytwarzane i wprowadzane do obrotu przez skarżącego były mieszaniną substancji czynnych, na tamtym etapie rozpoznanych, takich jak ocet CAS 8082-52-2 i ekstrakt z czosnku CAS 8008-99-9 zgłoszonych Europejskiej Agencji Chemicznej do przeglądu substancji czynnych oraz były one przeznaczone do zastosowania w produkcie w grupie produktowej 19 (repelenty i atraktanty – zob. załącznik 5 do rozporządzenia 528/2012). Skarżący oferował więc produkt będący produktem biobójczym w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia 528/2012. Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej wyjaśnić natomiast należy, że nie jest tak, iż art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 byłoby – przy przyjęciu zaprezentowanego wyżej stanowiska – regulacją zbędną, jak sugeruje Z. Z. Można się w tym miejscu oprzeć na wypowiedzi samego unijnego prawodawcy, który w rozporządzeniu 1062/2014 (a więc w akcie prawnym wprowadzonym w czasie obowiązywania rozporządzenia 528/2012 i na jego podstawie), nawiązując do efektów programów przeglądu substancji czynnych, w preambule wyraźnie podzielił produkty na takie, które składają się z substancji czynnej z żywności i pasz podpadające pod dawniejsze wyłączenie dotyczące żywności i pasz z art. 6 rozporządzenia 1451/2007 od takich, które podpadają pod zwolnienie z art. 2 ust. 5 lit. a rozporządzenia 528/2012 jako żywność i pasze. Nie ulega więc wątpliwości, że czym innym jest produkt biobójczy stosowany jako repelent lub atraktant wytworzony na bazie z rozpoznanej substancji czynnej czy ich mieszaniny, nawet jeżeli te są środkami spożywczymi, a czym innym jest żywność wykorzystywana jako atraktant lub repelent. Skarżący w skardze kasacyjnej stara się forsować swoje stanowisko przez próbę wymuszenia uzyskania odpowiedzi na pytanie, w jakim przypadku żywność lub pasze mogą być wykorzystywane jako repelenty lub atraktanty, sugerując, że w zawsze sprowadzać się to będzie mieszania substancji czynnych spożywczych. Ustosunkowując się do tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie jest jego rolą wypowiadanie się w kwestii stosowania żywności jako repelentów lub atraktantów. Jednak choćby podstawowe rozeznanie, oparte na doświadczeniu życiowym, pozwala ustalić, że istnieją choćby pewne rodzaje roślin czy przypraw, o których sądzi się, że mają (bez przetworzenia, mieszkania) działanie na przykład odstraszające. Istnieje więc zjawisko wykorzystywania żywności jako repelentów lub atraktantów, gdzie jednak nie dochodzi do wyodrębniania czy mieszania substancji czynnych (co jest już wytwarzaniem produktu biobójczego). Z takim zjawiskiem zasadniczo należy łączyć wyjątek z art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie znalazł podstaw do zwrócenia się z pytaniem prejudycjanym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym wykładni art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012 w zw. z art. 2 rozporządzenia 178/2002, o co wnosił skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2022 r. Jak wyżej wyjaśniono, Sąd nie miał wątpliwości, że wytwarzanie produktu z rozpoznanych substancji czynnych, choćby te stanowiły środki spożywcze, którego przeznaczeniem jest niszczenie, odstraszanie, unieszkodliwianie organizmów szkodliwych, zapobieganie ich działaniu lub zwalczanie ich w jakikolwiek sposób inny niż działanie czysto fizyczne lub mechaniczne – jest wytwarzaniem produktu biobójczego. Wytwarza się w ten sposób nowy produkt, tracący cechy żywności, mający taką właśnie funkcję. Nie jest to forma wykorzystywania żywności jako repelentów lub atraktantów, o której mowa w art. 2 ust. 5 rozporządzenia 528/2012. Mając powyższe na względzie, uznając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.) na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 września 2022 r. (k. 75 akt sądowych).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI