II OSK 361/22

II OSK 361/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stankowski
Magdalena Dobek-Rak
Zdzisław Kostka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1962 nr 10 poz 49
art. 4, art. 6, art. 7
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant: starszy asystent sędziego Anita Lewińska-Karwecka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 874/21 w sprawie ze skargi L. A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 874/21, oddalił skargę L. A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 26 marca 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 29 października 2020 r. o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącą.
Skarżąca w skardze kasacyjnej przytoczyła podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:
1/ art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, które przemawiały za potwierdzeniem posiadania przez skarżącą obywatelstwa polskiego,
2/ art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim poprzez błędne uznanie (założenie), że skarżąca nie posiadała ojca obywatelstwa polskiego w chwili urodzenia,
3/ art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim poprzez błędne ustalenie przez Sąd pierwszej instancji, że nastąpiła zmiana w ustaleniu osoby ojca skarżącej,
4/ art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu,
5/ art. 32 Konstytucji RP "w związku z tym, że skarżąca nie jest traktowana równo z osobami (...) [pochodzącymi] ze związków małżeńskich",
6/ art. 34 Konstytucji RP, "gdyż skarżąca urodziła się jako córka Polaka".
We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznania skargi, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna.
W skardze kasacyjnej nie podważono ustaleń faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca urodziła się w Wielkiej Brytanii 24 lipca 1994 r. z rodziców nie pozostających w związku małżeńskim, mianowicie matki będącej obywatelką Wielkiej Brytanii oraz ojca będącego polskim obywatelem, którego ojcostwo zostało ustalone po 12 grudnia 2018 r.
W tym stanie faktycznym, jak trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 347) zgodnie z prawem odmówiono potwierdzenia skarżącej nabycia obywatelstwa polskiego. Zasadnie przy tym zastosowano obowiązujące w chwili urodzenia skarżącej przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. nr 10, poz. 49 ze zm.), w szczególności jej art. 4, art. 6 oraz art. 7 ust. 1.
W art. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim stanowi się, że dziecko nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy oboje rodzice są obywatelami polskimi (pkt 1 ) albo jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest nieznane bądź nieokreślone jest jego obywatelstwo lub nie posiada żadnego obywatelstwa (pkt 2). Skarżąca na podstawie tego przepisu nie nabyła obywatelstwa polskiego, gdyż w chwili jej urodzenia znana była tylko jej matka, która nie miała obywatelstwa polskiego.
W art. 6 powołanej ustawy uregulowano nabycie obywatelstwa polskiego przez dziecko urodzone z rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, a drugie obywatelem innego państwa. Z przepisu tego wynika, że dotyczy on sytuacji, w której ojcostwo dziecka jest prawnie ustalone już w chwili urodzenia dziecka, czy to przez domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki, czy to poprzez uznanie ojcostwa dziecka poczętego, a jeszcze nienarodzonego (art. 62 § 1 i art. 75 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w brzmieniu obowiązującym w chwili urodzenia skarżącej - Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 ze zm.). Taka wykładnia powołanego przepisu wynika z tego, że mowa w nim o rodzicach, zaś matka jest zawsze znana, a ojcostwo wynika z domniemania albo z uznania. W związku z tym skoro uregulowano w nim zasadę nabycia obywatelstwa polskiego, gdy jedno z rodziców ma obywatelstwo polskie, a drugie obywatelstwo innego państwa oraz jako wyjątek od tej zasady tryb wyboru obywatelstwa państwa obcego przez rodziców i to w terminie 3 miesięcy od urodzenia dziecka, to oznacza to, że ustawodawca zakładał, iż dziecko będzie posiadało w chwili urodzenia prawnie uznanych oboje rodziców.
Taką wykładnię art. 6 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim potwierdza art. 7 powołanej ustawy, w którym uregulowano następstwa zmian w zakresie osoby lub obywatelstwa jednego lub obojga rodziców.
Z wszystkich powołanych przepisów wynika, że w przypadku dziecka pozamałżeńskiego, którego ojcostwo nie zostało w chwili jego urodzenia prawnie ustalone, nabycie obywatelstwa polskiego było możliwe jedynie w przypadku, gdy takie obywatelstwo posiadała matka. Nabycie obywatelstwa polskiego następowało wówczas na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Taka sytuacja faktyczna w przypadku skarżącej nie zachodzi, gdyż jej matka nie miała polskiego obywatelstwa.
Skarżąca mogła nabyć obywatelstwo polskie po ojcu jedynie na podstawie art. 7 ust. 1 powołanej ustawy. Powołany przepis przewiduje jednak ograniczenie w postaci terminu jednego roku od urodzenia dziecka, w którym powinna nastąpić mająca podlegać uwzględnieniu przy ustaleniu obywatelstwa zmiana. Inaczej mówiąc, gdyby w ciągu roku od urodzenia się skarżącej zostało prawnie ustalone, że jej ojcem jest polski obywatel, to skarżąca nabyłaby polskie obywatelstwo na podstawie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, chyba że w terminie 3 miesięcy od tego ustalenia poprzez zgodne oświadczenia rodziców lub na podstawie orzeczenia sądu wybrano by dla niej jedynie obywatelstwo brytyjskie. Art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim nie mógł być jednak w sprawie zastosowany, gdyż, jak wynika z niezakwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń organów administracji, prawne ustalenie, że ojcem skarżącej jest polski obywatel miało miejsce nie wcześniej niż 12 grudnia 2018 r. Dodać przy tym należy, że także w ustawie z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim obowiązywał podobny przepis, mianowicie art. 6 ust. 1.
Wyżej przedstawionej trafnej wykładni i właściwego zastosowania istotnych w sprawie przepisów prawa materialnego nie podważono skutecznie w przytoczonych w skardze kasacyjnej podstawach.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżąca w istocie uważa, że do nabycia polskiego obywatelstwa wystarczy wykazanie, iż polski obywatel był jej biologicznym ojcem. Nie jest to jednak wystarczające. Jak wyżej wskazano z powołanych przepisów, w szczególności z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, wynika, że konieczne było prawne ustalenie ojcostwa, a w przypadku dziecka pozamałżeńskiego ustalenie to musi nastąpić w określonym terminie, którego w przypadku skarżącej nie dochowano. Nie stanowi to przy tym naruszenia zasady równości wynikającej z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, czy też dyskryminacji dzieci pozamałżeńskich. Zauważyć należy, że (jak to wyżej wyjaśniono), gdyby skarżąca jako dziecko pozamałżeńskie miała matkę polskiego pochodzenia, to nabyłaby z mocy ustawy polskie obywatelstwo na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Nie zachodzi zatem dyskryminacja dzieci pozamałżeńskich. Zastosowane w sprawie przepisy są natomiast konsekwencją tego, że w przeciwieństwie do macierzyństwa ojcostwo nie jest pewne.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżąca naruszenie zasady równości wywodzi także z tego, że jej siostrze potwierdzono nabycie obywatelstwa polskiego. Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć należy, że z zawartych w aktach administracyjnych dokumentów i twierdzeń skarżącej wynika, że jej sytuacja i sytuacja siostry, o której wspomina, nie były takie same. Przede wszystkim jest to siostra przyrodnia, która nosiła takie nazwisko, jak ojciec skarżącej. Już to może wskazywać, że być może jest ona dzieckiem pochodzącym z małżeństwa ojca skarżącej. Dodać należy, że z akt administracyjnych wynika, iż ojciec skarżącej pozostawał w małżeństwie z inną kobietą niż matka skarżącej od 1974 r.
Zastosowane w sprawie przepisy nie są też sprzeczne z art. 34 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powołany przepis stanowi, że obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi oraz że inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa. Zatem, Konstytucja gwarantuje polskie obywatelstwo jedynie dziecku urodzonemu z obojga rodziców polskiego obywatelstwa. Nabycie polskiego obywatelstwa w innych przypadkach powierzono regulacji ustawowej. Takim innym przypadkiem jest sytuacja, gdy jedno z rodziców jest polskiego obywatelstwa. Nabycie polskiego obywatelstwa w takim przypadku zostało uregulowane w art. 4 pkt 2, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
Odnosząc się do podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim zauważyć należy, że doszło do wspomnianej w tym przepisie zmiany osoby jednego z rodziców. Otóż chodzi o prawne ustalenie ojcostwa polskiego obywatela, które miało miejsce nie wcześniej niż 12 grudnia 2018 r., a więc po upływie roku od urodzenia się skarżącej. Była to zmiana w stosunku do stanu z chwili urodzenia się skarżącej, gdyż wówczas ojciec skarżącej był znany jej matce, ale nie był prawnie uznany.
Jeżeli chodzi o podstawę kasacyjną zawierającą zarzut naruszenia art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), to zauważyć należy, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż niezapewnienie czynnego udziału skarżącej w postępowaniu miało polegać na wydaniu zaskarżonej decyzji "zanim do organu dotarły wyniki badań DNA na potwierdzenie ojcostwa". W związku z tym stwierdzić należy, że w świetle tego, co już powiedziano, wynik badań DNA nie miał w sprawie istotnego znaczenia.
Mając powyższe na uwadze NSA uznając, że podstawy kasacyjne nie są usprawiedliwione, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.