II OSK 350/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-09
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanenadzór budowlanykaranielegalne użytkowaniepozwolenie na użytkowanieistotne odstępstwo od projektupostępowanie legalizacyjneNSA

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną organu nadzoru budowlanego, potwierdzając, że kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona, jeśli obiekt został wybudowany z istotnym odstąpieniem od projektu, co wymaga postępowania legalizacyjnego, a nie sankcji za samo użytkowanie.

NSA rozpoznał skargę kasacyjną Dolnośląskiego WINB od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił postanowienie o nałożeniu kary za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego. Organ nadzoru budowlanego zarzucał sądowi I instancji naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych. Sąd kasacyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko WSA, że kara nie może być nałożona w przypadku istotnych odstępstw od projektu budowlanego, gdyż wymaga to postępowania legalizacyjnego, a nie sankcji za samo użytkowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który uchylił postanowienie DWINB utrzymujące w mocy karę nałożoną na inwestora (L.B.) za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Kara została nałożona z powodu użytkowania obiektu bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, mimo stwierdzenia istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. DWINB zarzucił sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących kar za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego (art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego) oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ argumentował, że inwestor, który dopuścił się nielegalnego użytkowania, powinien podlegać sankcji, nawet jeśli obiekt został wybudowany z istotnymi odstępstwami od projektu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji. Sąd podkreślił, że kara z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego nie może być nałożona, jeśli obiekt został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę lub z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu. W takich przypadkach organ nadzoru budowlanego powinien wszcząć postępowanie legalizacyjne lub naprawcze, a nie nakładać karę za samo użytkowanie. NSA powołał się na ugruntowane orzecznictwo, zgodnie z którym przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie odnoszą się do obiektów wybudowanych legalnie, ale użytkowanych bez wymaganego pozwolenia na użytkowanie lub zawiadomienia o zakończeniu budowy, a nie do obiektów samowolnie wybudowanych lub zrealizowanych z istotnymi odstępstwami od projektu.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, kara taka nie może być nałożona, ponieważ sytuacja ta wymaga wszczęcia postępowania legalizacyjnego lub naprawczego, a nie sankcji za samo użytkowanie.

Uzasadnienie

NSA potwierdził, że przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie odnoszą się do obiektów wybudowanych legalnie, ale użytkowanych bez wymaganego pozwolenia na użytkowanie lub zawiadomienia o zakończeniu budowy. W przypadku istotnych odstępstw od projektu, inwestor nie ma prawnej możliwości skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy ani uzyskania pozwolenia na użytkowanie, co wyłącza możliwość nałożenia kary pieniężnej i wymaga postępowania legalizacyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (23)

Główne

p.b. art. 59i § ust. 4

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Niezastosowanie przepisu, mimo stwierdzenia nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego bez decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.

p.b. art. 55

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Błędna wykładnia, uznanie, że realizacja inwestycji z istotnym odstąpieniem od projektu zwalnia z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania.

p.b. art. 51 § ust. 1 pkt 3 i ust. 4c

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Błędna wykładnia, uznanie, że realizacja inwestycji z istotnym odstąpieniem od projektu zwalnia z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Błędna ocena materiału dowodowego i sprzeczność z ustaleniami faktycznymi, co skutkowało uznaniem, że inwestor nie podlega sankcji z art. 59i ust. 4 P.b.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.b. art. 54

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Naruszenie przepisów art. 54 i 55 p.b. jako podstawa do nałożenia kary z art. 59i ust. 4 p.b.

p.b. art. 59f § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Stosowanie przepisów art. 59f do określenia wysokości kary.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania.

p.p.s.a. art. 187 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do przedstawienia zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów NSA.

p.p.s.a. art. 187 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przejęcie sprawy do rozpoznania przez NSA.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

p.b. art. 57 § ust. 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis uchylony, ale stanowił podstawę do wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 1 § pkt 45 lit. d

Nowelizacja Prawa budowlanego, która uchyliła art. 57 ust. 7.

p.b. art. 51 § ust. 1 pkt 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Podstawa do nałożenia obowiązku sporządzenia projektu budowlanego zamiennego.

p.b. art. 50 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Podstawa do wszczęcia postępowania legalizacyjnego w przypadku istotnych odstępstw od projektu.

p.b. art. 36a § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Obowiązek uzyskania decyzji o zmianie pozwolenia na budowę w przypadku istotnych odstępstw.

p.b. art. 55 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Zastosowanie do obiektów budowlanych wzniesionych bez pozwolenia na budowę.

p.b. art. 48 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Podstawa do wszczęcia postępowania w przypadku budowy obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona, jeśli obiekt został wybudowany z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego, co wymaga postępowania legalizacyjnego. Inwestor, który dopuścił się istotnych odstępstw od projektu, nie ma prawnej możliwości skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy ani uzyskania pozwolenia na użytkowanie, co wyłącza możliwość nałożenia kary pieniężnej.

Odrzucone argumenty

Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania i prawa materialnego, błędnie interpretując przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych. Inwestor, który dopuścił się nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, powinien podlegać sankcji, nawet jeśli obiekt został wybudowany z istotnymi odstępstwami od projektu.

Godne uwagi sformułowania

nie można zarzucić inwestorowi niedopełnienia powyższych obowiązków, skoro brak jest prawnych warunków, by działanie takie mógł on skutecznie podjąć w świetle przyjętych w p.b. zasad kształtujących sposób realizacji zamierzenia budowlanego. Kara, o której mowa w art. 59f ust. 1 p.b., jest wymierzana jedynie w przypadku stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w art. 59a ust. 2 p.b., a ponadto pomija, że adresatem obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie nie jest inwestor, który dopuścił się istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę, ale podmiot znajdujący się w sytuacji opisanej w art. 55 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 4 p.b.

Skład orzekający

Wojciech Mazur

przewodniczący

Andrzej Jurkiewicz

sędzia

Grzegorz Antas

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej niemożności nakładania kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych w przypadku istotnych odstępstw od projektu, co wymaga postępowania legalizacyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem budowlanym i karami za nielegalne użytkowanie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w innych dziedzinach prawa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu nielegalnego użytkowania obiektów budowlanych i interpretacji przepisów Prawa budowlanego, co jest istotne dla wielu inwestorów i budujących. Wyjaśnia kluczową różnicę między karą za użytkowanie a postępowaniem legalizacyjnym.

Budujesz z odstępstwami? Uważaj: kara za nielegalne użytkowanie może Cię ominąć!

Sektor

budownictwo

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II OSK 350/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Wojciech Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Wr 334/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-10-06
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SA/Wr 334/22 w sprawie ze skargi L.B. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lutego 2022 r. nr 235/2022 w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz L.B. kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 6 października 2022 r., II SA/Wr 334/22, w wyniku rozpoznania skargi L.B., uchylił zaskarżone postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: DWINB) z 25 lutego 2022 r., nr 235/2022, którym wskazany organ po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] (dalej: PINB) z 5 stycznia 2022 r., nr 22/2022 wymierzające skarżącemu jako inwestorowi na podstawie art. 59i ust. 4 w zw. z art. 59f ust. 1 i art. 59g ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm.), dalej: p.b., a także art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., karę w wysokości 10000 zł z tytułu nielegalnego użytkowania budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego zlokalizowanego przy ul. [...] we W.
DWINB złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w sposób oczywiście
sprzeczny z ustalonym niespornie stanem faktycznym i orzeczenie, że inwestor pomimo dopuszczenia się nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego nie jest objęty sankcją z art. 59i ust. 4 p.b.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w sposób oczywiście sprzeczny z ustalonym niespornie stanem faktycznym i podanie w wątpliwość ustaleń danych inwestora oraz treści obowiązków inwestora poprzedzających
legalne użytkowanie obiektu, podczas gdy okoliczności, w oparciu o które dokonano
powyższych ustaleń, są w sprawie niesporne;
3) art. 55 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 3 i ust. 4c p.b. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że realizacja inwestycji z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu, zwalnia inwestora z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania tego obiektu;
4) art. 59i ust. 4 p.b. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy Sąd I instancji jednoznacznie ustalił, że inwestor dopuścił się nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, nie dysponując ostateczną decyzją o pozwoleniu na użytkowanie.
W oparciu o powyższe zarzuty skargi kasacyjnej DWINB wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez organ na uzasadnionych podstawach.
Nie mają usprawiedliwionego charakteru te zarzuty skargi kasacyjnej, które łączą się z przypisaniem Sądowi I instancji naruszenia prawa materialnego poprzez dopuszczenie się przez Sąd w toku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia DWINB błędnej wykładni art. 55 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 3 i ust. 4c, a także art. 59i ust. 4 p.b. Ocena prawna przyjęta przez Sąd w zaskarżonym wyroku opiera się na uznaniu, że organy nadzoru budowlanego nie były upoważnione do wymierzenia skarżącemu jako inwestorowi kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego (budynku mieszkalnego jednorodzinnego), jeżeli w toku postępowania stwierdziły, iż skarżący zrealizował tenże obiekt z istotnym odstąpieniem od projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją organu administracji architektoniczno-budowlanej. Zdaniem Sądu I instancji, realizacja wymagań wynikających z art. 54 i art. 55 p.b., którym odpowiada kompetencja organów nadzoru budowlanego wymieniona w art. 59i ust. 1 i 4 p.b., jest skuteczna tylko w odniesieniu do obiektów, które zostały wykonane zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym i decyzją o pozwoleniu na budowę. Naczelny Sąd Administracyjny ten wniosek interpretacyjny w całości podziela, nie dostrzegając w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentów, które nakazywałyby uznać go za błędny.
Zgodnie z art. 59i ust. 1 p.b., w przypadku stwierdzenia użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i art. 55 p.b. organ nadzoru budowlanego poucza inwestora lub właściciela, że obiekt budowlany nie może być użytkowany bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie lub dokonania skutecznego zawiadomienia o zakończeniu robót budowlanych. Zastosowanie się do powyższego pouczenia, stosownie do art. 59i ust. 3 i 4 p.b., podlega obowiązkowej następczej kontroli organu nadzoru budowlanego, który w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany lub jego część jest nadal użytkowany z naruszeniem art. 54 i art. 55 p.b., zobowiązany jest w drodze postanowienia wymierzyć inwestorowi karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, stosując do kary odpowiednio przepisy art. 59f p.b., przy uwzględnieniu, że stawka opłaty powinna podlegać dziesięciokrotnemu podwyższeniu.
Sankcjonowanie przez ustawodawcę użytkowania obiektu budowlanego, które narusza art. 54 i art. 55 p.b., albowiem nie respektuje obowiązku zawiadomienia organu o zakończeniu robót budowlanych lub zobowiązania polegającego na uzyskaniu przez inwestora decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, jeżeli takie wymaganie ciąży na nim w świetle przepisów p.b., nawiązuje do regulacji przewidzianej w art. 57 ust. 7 p.b., który przed jego uchyleniem z dniem 19 września 2020 r. przez art. 1 pkt 45 lit. d ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471), stanowił, że w przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55 p.b., organ nadzoru budowlanego wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
W odniesieniu do kary, o której mowa w art. 57 ust. 7 p.b., należy przypomnieć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym został sformułowany pogląd, zgodnie z którym nie może być ona stosowana przez organ nadzoru budowlanego z powodu przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego zbudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, lub też wybudowanego na podstawie takiego pozwolenia, niemniej z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę w sytuacji, gdy okoliczność ta pozostaje podstawą prowadzenia względem tego obiektu postępowania legalizacyjnego lub naprawczego. Nie da się jednakże równocześnie zaprzeczyć temu, że kwestia ta podlegała również odmiennej ocenie sądów administracyjnych. Zakładała ona, że we wskazanych przypadkach możliwe jest prowadzenie postępowania w przedmiocie wymierzenia kary. Do tych orzeczeń, w których sądy administracyjne przyjęły, że skoro sankcję w postaci kary pieniężnej stosuje się w odniesieniu do inwestora, który zrealizował obiekt budowlany legalnie, to tym bardziej należy stosować ją wobec inwestora, który zrealizował obiekt budowlany z naruszeniem prawa, nawiązał skarżący organ w uzasadnieniu niniejszej skargi kasacyjnej. Wskazana rozbieżność stanowiła podstawę do przedstawienia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 września 2019 r., II OSK 2641/17 na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. omawianego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec stanu faktycznego zaistniałego w sprawie, w której zostało wydane ww. postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do podjęcia wnioskowanej uchwały, zaznaczoną problematykę tym niemniej szczegółowo rozważył w zapadłym w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku z 30 listopada 2020 r., II OSK 2641/17, ONSAiWSA 2021/2/21, po przejęciu sprawy do rozpoznania (art. 187 § 3 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu tym przyjął, że w stosunku do obiektów budowlanych wzniesionych bez wymaganego pozwolenia na budowę nie ma prawnej możliwości zawiadomienia organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy, co oznacza, że art. 54 p.b. nie ma zastosowania w stosunku do obiektów budowlanych wzniesionych bez pozwolenia na budowę. Do takich obiektów zastosowanie ma art. 55 ust. 1 pkt 2 p.b. Oznacza to, że o przystąpieniu do użytkowania obiektu budowlanego z naruszeniem przepisu art. 55 p.b. można mówić dopiero wówczas, kiedy inwestor przystąpił do użytkowania obiektu budowlanego, w stosunku do którego wydana została decyzja o zatwierdzeniu projektu budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych bądź, jeżeli budowa została zakończona, o zatwierdzeniu projektu budowlanego, zawierająca jednocześnie obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 54 lub art. 55 p.b. nie może służyć do legalizacji nielegalnie wykonanych robót budowlanych. W takiej sytuacji zasadnym jest uruchomienie postępowania naprawczego lub legalizacyjnego, brak jest natomiast podstawy prawnej do wymierzania kary, która ma na celu wymuszenie dopełnienia niezbędnych czynności warunkujących legalne użytkowanie obiektu, gdyż jest to niemożliwe przed doprowadzeniem obiektu do stanu zgodnego z prawem lub jego legalizacją.
Powyższe stanowisko interpretacyjne ma charakter ugruntowany (por. wyrok NSA z 26 marca 2024 r., II OSK 215/23; wyrok NSA z 18 stycznia 2024 r., II OSK 1029/21; wyrok NSA z 24 maja 2023 r., II OSK 1784/20; wyrok NSA z 7 grudnia 2022 r., II OSK 3921/19; wyrok NSA z 5 października 2022 r., II OSK 3082/19; wyrok NSA z 30 sierpnia 2022 r., II OSK 2859/19; wyrok NSA z 8 czerwca 2022 r., II OSK 1938/19; wyrok NSA z 12 maja 2022 r., II OSK 1573/19; wyrok NSA z 17 marca 2022 r., II OSK 907/21; wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., II OSK 37/18), przy czym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, nie zachodzą warunki, by założenia, na których zostało to stanowisko oparte, nie powinny podlegać uwzględnieniu również w stanie prawnym kształtowanym treścią art. 59i p.b. Konstrukcja wynikającej z tego przepisu normy odwołuje się bowiem, podobnie jak w stanie prawnym opartym na dyspozycji art. 57 ust. 7 p.b., do naruszenia art. 54 i art. 55 p.b. Dopuszczalność przypisania inwestorowi wskazanego naruszenia niewątpliwie jest zaś wyłączona tak w przypadku wybudowania obiektu budowlanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (art. 48 ust. 1 p.b.), jak i w przypadku wybudowania obiektu budowlanego w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu lub projekcie architektoniczno-budowlanym (art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b.), ponieważ każda z tych sytuacji, stanowiąc podstawę zobowiązującą organ nadzoru budowlanego do wszczęcia postępowania legalizacyjnego (naprawczego) z uwagi na prowadzenie przez inwestora robót budowlanych z naruszeniem ustawy, pozostaje przeszkodą do skutecznego zawiadomienia organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy albo uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Tymczasem na doprowadzenie do zrealizowania tych właśnie obowiązków przez inwestora zorientowana jest procedura przewidziana przez ustawodawcę w art. 59i ust. 1-7 p.b., pozwalająca na wielokrotne wymierzanie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, jeżeli inwestor powstrzymuje się od zawiadomienia organu o zakończeniu robót budowlanych lub wdrożenia procedury przewidzianej w art. 55 ust. 1 p.b.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zarzucić inwestorowi niedopełnienia powyższych obowiązków, skoro brak jest prawnych warunków, by działanie takie mógł on skutecznie podjąć w świetle przyjętych w p.b. zasad kształtujących sposób realizacji zamierzenia budowlanego. Odwołanie się w art. 59i ust. 1 p.b. do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i art. 55 p.b. zostało wyraźnie powiązane przez ustawodawcę z zakazem użytkowania obiektu bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie lub dokonania skutecznego zawiadomienia o zakończeniu robót budowlanych, o którego treści organ powinien pouczyć inwestora lub właściciela obiektu. Zestawienie ujętego w sposób ogólny działania podlegającego sankcji z treścią czynności nakazanej, której dopełnienie jest zabezpieczone pociągnięciem inwestora do odpowiedzialności, potwierdza, że wymierzenie kary pieniężnej, zdaniem ustawodawcy, powinno być postrzegane jako instrument wymuszający na inwestorze zrealizowanie obowiązków określonych w art. 54 i art. 55 p.b., co różnicuje sytuację prawną inwestora dopuszczającego się samowolnego użytkowania obiektu budowlanego, tj. podmiotu, który zrealizował obiekt budowlany na podstawie udzielonego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia i go użytkuje, pomimo że obiekt ten w sensie prawnym nadal jest objęty procesem inwestycyjnym (por. wyrok TK z 15 stycznia 2007 r., P 19/06, OTK-A 2007/1/2), od przypadku wykonania obiektu budowlanego w warunkach samowoli budowlanej, czy też zrealizowania go z istotnymi odstępstwami, stanowiących odrębny przedmiot stosowanej przez ustawodawcę sankcji prawnej.
Wbrew prezentowanemu przez DWINB twierdzeniu, nowelizacja p.b. wprowadzona ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. nie miała na celu objęcia karą wymierzaną na podstawie art. 59i ust. 4 p.b. zarówno inwestorów, którzy wybudowali obiekt budowlany legalnie, jak i tych, którzy dopuścili się w trakcie jego budowy naruszenia prawa. Przytoczony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej fragment uzasadnienia projektu ustawy (druk nr 121) takiego założenia w żaden sposób nie potwierdza. Projektodawca wskazując w nim (pkt II.42), że działania organu nadzoru budowlanego nie powinny ograniczać się wyłącznie do wymierzenia kary z tytułu przystąpienia do nielegalnego użytkowania, ale powinny zmierzać do "zalegalizowania samowolnie użytkowanego obiektu budowlanego", dał wyraz nie tyle temu, iż omawianej sankcji powinien podlegać inwestor, który dopuścił się samowoli budowlanej lub zrealizował roboty budowlane w sposób opisany w art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b., ale iż zdecydował o potrzebie odejścia od jednorazowości stosowanej dolegliwości finansowej celem nadania wymierzanej karze wymaganej skuteczności. Wyjaśnienie przez ustawodawcę, że celem kary jest przymuszenie do oddania obiektu budowlanego do użytkowania (uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie lub dokonania skutecznego zawiadomienia o zakończeniu robót budowlanych), nie pozwala za trafne tym samym uznać stanowiska organu, iż wprowadzona zmiana ustawy dotychczasowe stanowisko interpretacyjne prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pozbawiać ma w całości aktualności.
Odmiennie niż uznaje skarżący kasacyjnie organ, istotą poglądu zaprezentowanego przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie jest przyjęcie, że realizacja inwestycji z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego zwalnia skarżącego jako inwestora z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, ale stwierdzenie, iż użytkowanie spornego obiektu nie powinno rodzić odpowiedzialności skarżącego za naruszenie obowiązku opisanego w art. 54 p.b., ponieważ uchybiając wymaganiu art. 36a ust. 1 p.b. wobec odstąpienia od uzyskania wymaganej decyzji o zmianie pozwolenia na budowę, skarżący będąc zobowiązany do sporządzenia projektu budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych (art. 51 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b.), nie miał prawnej możliwości skutecznego zawiadomienia PINB o zakończeniu budowy. W złożonej skardze kasacyjnej organ nie poddał jakiemukolwiek rozważeniu kwestii niekonkurencyjności trybu przewidzianego w art. 54 p.b. oraz procedury naprawczej, o zainicjowanie której przez PINB skarżący miał wystąpić wnioskiem z 24 marca 2021 r. Zarzut DWINB, że skarżący zrealizował budynek z istotnymi odstępstwami od projektu budowlanego zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta [...] z 19 października 2001 r., nr 2109IV/2001 i może z tego powodu ponieść konsekwencje przewidziane w art. 59f ust. 1 p.b., a równocześnie nie powinno to skutkować zwolnieniem go od obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie, abstrahuje od tego, iż kara, o której mowa w art. 59f ust. 1 p.b., jest wymierzana jedynie w przypadku stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w art. 59a ust. 2 p.b., a ponadto pomija, że adresatem obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie nie jest inwestor, który dopuścił się istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę, ale podmiot znajdujący się w sytuacji opisanej w art. 55 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 4 p.b., tj. na którego został nałożony obowiązek uzyskania ww. decyzji wobec wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego zamiennego (i pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych). W kontrolowanym przypadku niewątpliwie nie jest stąd możliwe przypisanie Sądowi I instancji błędu wynikającego z naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 59i ust. 4 p.b., będącego następstwem pominięcia, że skarżący użytkuje obiekt budowlany, "nie dysponując ostateczną decyzją o pozwoleniu na użytkowanie".
Sąd I instancji nie dopuścił się zarzucanego mu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ zgodzić się należy z Sądem, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, iż w niniejszej sprawie zaistniały warunki odpowiadające sytuacji, do której nawiązuje treść art. 59i ust. 4 p.b. Nie ma również racji organ nadzoru budowlanego, stwierdzając, że osoba inwestora, a także "treść obowiązku poprzedzającego legalne użytkowanie obiektu oraz okoliczności trwającego nielegalnego użytkowania" mają w sprawie charakter niesporny, albowiem wynikają z decyzji zapadłej na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3 p.b. W kontrolowanej sprawie sytuacja prawna skarżącego niewątpliwie była bezpośrednio kształtowana ciążącymi na nim obowiązkami wynikającymi z treści udzielonego przez organ administracji architektoniczo-budowlanej pozwolenia na budowę. Wobec powyższego DWINB, decydując o wymierzeniu skarżącemu kary, przyjmowanych ustaleń nie mógł poddać weryfikacji, która czyniłaby zbytecznym włączenie w skład akt sprawy ww. pozwolenia na budowę i kolejnych decyzji to pozwolenie zmieniających (z 25 czerwca 2002 r., nr 200/2002 i 14 listopada 2008 r., nr 386/08).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
W kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę