II OSK 350/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (DWINB) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który uchylił postanowienie DWINB utrzymujące w mocy karę nałożoną na inwestora (L.B.) za nielegalne użytkowanie budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Kara została nałożona z powodu użytkowania obiektu bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, mimo stwierdzenia istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. DWINB zarzucił sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących kar za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego (art. 59i ust. 4 Prawa budowlanego) oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ argumentował, że inwestor, który dopuścił się nielegalnego użytkowania, powinien podlegać sankcji, nawet jeśli obiekt został wybudowany z istotnymi odstępstwami od projektu. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji. Sąd podkreślił, że kara z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego nie może być nałożona, jeśli obiekt został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę lub z istotnymi odstępstwami od zatwierdzonego projektu. W takich przypadkach organ nadzoru budowlanego powinien wszcząć postępowanie legalizacyjne lub naprawcze, a nie nakładać karę za samo użytkowanie. NSA powołał się na ugruntowane orzecznictwo, zgodnie z którym przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie odnoszą się do obiektów wybudowanych legalnie, ale użytkowanych bez wymaganego pozwolenia na użytkowanie lub zawiadomienia o zakończeniu budowy, a nie do obiektów samowolnie wybudowanych lub zrealizowanych z istotnymi odstępstwami od projektu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej niemożności nakładania kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych w przypadku istotnych odstępstw od projektu, co wymaga postępowania legalizacyjnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem budowlanym i karami za nielegalne użytkowanie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w innych dziedzinach prawa.
Zagadnienia prawne (2)
Czy kara z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego może być nałożona na inwestora, który wybudował obiekt z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kara taka nie może być nałożona, ponieważ sytuacja ta wymaga wszczęcia postępowania legalizacyjnego lub naprawczego, a nie sankcji za samo użytkowanie.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie odnoszą się do obiektów wybudowanych legalnie, ale użytkowanych bez wymaganego pozwolenia na użytkowanie lub zawiadomienia o zakończeniu budowy. W przypadku istotnych odstępstw od projektu, inwestor nie ma prawnej możliwości skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy ani uzyskania pozwolenia na użytkowanie, co wyłącza możliwość nałożenia kary pieniężnej i wymaga postępowania legalizacyjnego.
Czy nowelizacja Prawa budowlanego wprowadzona ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. zmieniła dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w zakresie stosowania kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych w przypadkach istotnych odstępstw od projektu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nowelizacja nie zmieniła tego stanowiska. Celem kary jest przymuszenie do dopełnienia obowiązków związanych z legalnym użytkowaniem, co jest niemożliwe w przypadku samowoli budowlanej lub istotnych odstępstw od projektu bez postępowania legalizacyjnego.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że projektodawca nowelizacji Prawa budowlanego dążył do usprawnienia procedury legalizacji obiektów, a nie do objęcia karą inwestorów, którzy dopuścili się samowoli budowlanej lub istotnych odstępstw od projektu. Kara ma wymuszać dopełnienie niezbędnych czynności warunkujących legalne użytkowanie, co jest niemożliwe przed doprowadzeniem obiektu do stanu zgodnego z prawem lub jego legalizacją.
Przepisy (23)
Główne
p.b. art. 59i § ust. 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Niezastosowanie przepisu, mimo stwierdzenia nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego bez decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.
p.b. art. 55
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Błędna wykładnia, uznanie, że realizacja inwestycji z istotnym odstąpieniem od projektu zwalnia z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania.
p.b. art. 51 § ust. 1 pkt 3 i ust. 4c
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Błędna wykładnia, uznanie, że realizacja inwestycji z istotnym odstąpieniem od projektu zwalnia z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przed przystąpieniem do użytkowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Błędna ocena materiału dowodowego i sprzeczność z ustaleniami faktycznymi, co skutkowało uznaniem, że inwestor nie podlega sankcji z art. 59i ust. 4 P.b.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.b. art. 54
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Naruszenie przepisów art. 54 i 55 p.b. jako podstawa do nałożenia kary z art. 59i ust. 4 p.b.
p.b. art. 59f § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Stosowanie przepisów art. 59f do określenia wysokości kary.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania.
p.p.s.a. art. 187 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do przedstawienia zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów NSA.
p.p.s.a. art. 187 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przejęcie sprawy do rozpoznania przez NSA.
p.p.s.a. art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
p.b. art. 57 § ust. 7
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Przepis uchylony, ale stanowił podstawę do wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw art. 1 § pkt 45 lit. d
Nowelizacja Prawa budowlanego, która uchyliła art. 57 ust. 7.
p.b. art. 51 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Podstawa do nałożenia obowiązku sporządzenia projektu budowlanego zamiennego.
p.b. art. 50 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Podstawa do wszczęcia postępowania legalizacyjnego w przypadku istotnych odstępstw od projektu.
p.b. art. 36a § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Obowiązek uzyskania decyzji o zmianie pozwolenia na budowę w przypadku istotnych odstępstw.
p.b. art. 55 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Zastosowanie do obiektów budowlanych wzniesionych bez pozwolenia na budowę.
p.b. art. 48 § ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Podstawa do wszczęcia postępowania w przypadku budowy obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego nie może być nałożona, jeśli obiekt został wybudowany z istotnym odstąpieniem od zatwierdzonego projektu budowlanego, co wymaga postępowania legalizacyjnego. • Inwestor, który dopuścił się istotnych odstępstw od projektu, nie ma prawnej możliwości skutecznego zawiadomienia o zakończeniu budowy ani uzyskania pozwolenia na użytkowanie, co wyłącza możliwość nałożenia kary pieniężnej.
Odrzucone argumenty
Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania i prawa materialnego, błędnie interpretując przepisy dotyczące kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych. • Inwestor, który dopuścił się nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego, powinien podlegać sankcji, nawet jeśli obiekt został wybudowany z istotnymi odstępstwami od projektu.
Godne uwagi sformułowania
nie można zarzucić inwestorowi niedopełnienia powyższych obowiązków, skoro brak jest prawnych warunków, by działanie takie mógł on skutecznie podjąć w świetle przyjętych w p.b. zasad kształtujących sposób realizacji zamierzenia budowlanego. • Kara, o której mowa w art. 59f ust. 1 p.b., jest wymierzana jedynie w przypadku stwierdzenia w trakcie obowiązkowej kontroli nieprawidłowości w zakresie, o którym mowa w art. 59a ust. 2 p.b., a ponadto pomija, że adresatem obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie nie jest inwestor, który dopuścił się istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę, ale podmiot znajdujący się w sytuacji opisanej w art. 55 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 4 p.b.
Skład orzekający
Wojciech Mazur
przewodniczący
Andrzej Jurkiewicz
sędzia
Grzegorz Antas
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej niemożności nakładania kar za nielegalne użytkowanie obiektów budowlanych w przypadku istotnych odstępstw od projektu, co wymaga postępowania legalizacyjnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem budowlanym i karami za nielegalne użytkowanie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w innych dziedzinach prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu nielegalnego użytkowania obiektów budowlanych i interpretacji przepisów Prawa budowlanego, co jest istotne dla wielu inwestorów i budujących. Wyjaśnia kluczową różnicę między karą za użytkowanie a postępowaniem legalizacyjnym.
“Budujesz z odstępstwami? Uważaj: kara za nielegalne użytkowanie może Cię ominąć!”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.