II OSK 3424/19

II OSK 3424/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-11-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Broda
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Gl 263/19 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2019-06-12
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1367
par 5 ust. 1, par. 6 oraz par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 263/19 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia 15 stycznia 2019 r. nr NS-HP.2332.2.61.2018 w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r., III SA/Gl 263/19, oddalił skargę D. O. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach (dalej "ŚPWIS") z dnia 15 stycznia 2019 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Zaskarżoną decyzją ŚPWIS, po rozpatrzeniu odwołania D. O., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gliwicach z dnia 3 września 2018 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej wymienionej w poz. 19.5 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (j.t.Dz.U.2013.1367).
D. O. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o jej uchylenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.
Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że w trakcie trwania zatrudnienia u skarżącej nie ujawniło się przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej, które to schorzenie wymienione jest pod poz. 19.5 wykazu chorób zawodowych. Skarżąca od 2013 r. jest pod kontrolą neurologiczną z rozpoznaniem m.in. objawów rwy szyjno-barkowej (zespół korzeniowy). W badaniach obrazowych (MR i RTG) z 2013, 2016 i 2017 r. stwierdzono wielopoziomowe zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. W kończynach dolnych przeprowadzone w marcu 2017 r. badanie EMG wykazało średniego stopnia polineuropatię czuciowo-ruchową o charakterze demielizacyjnym z cechami uszkodzenia na poziomie korzeniowym. W lutym 2018 r. rozpoznano bark zamrożony lewy i uszkodzenie stożka rotatorów. Badanie MR barku lewego wykazało zmiany zwyrodnieniowe stawu barkowo-obojczykowego, niewielkie uszkodzenie pierścienia rotatorów oraz obrzmienie tkanek w okolicy interwału rotatorów. Badanie porównawcze obu barków wykazało po stronie lewej cechy ciasnoty podbarkowej i ścieńczenie ścięngien mięśni nadgrzbietowych i podgrzbietowych (zespół stożka rotatorów), a w badaniu USG obu łokci – cechy entezopatii mięśni zginaczy nadgarstka lewego. Aktualnie nie stwierdzono objawów okołostawowego zapalenia barków ani zapalenia nadkłykci kości ramiennych. W badaniach RTG stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe w stawach obojczykowo-barkowych. Na podstawie przedstawionej dokumentacji lekarskiej nie stwierdzono przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej w całym okresie zatrudnienia ani do roku o jego ustaniu. Rozpoznanie entezopatii postawiono dopiero w lutym 2018 r. Organ orzeczniczy II stopnia w wydanej opinii podkreślił, że w czasie obserwacji klinicznej skarżącej, która miała miejsce od 19 do 21 czerwca 2018 r. nie stwierdzono nawet podejrzenia schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych. Również ocena sposobu wykonywania pracy w kontekście ryzyka choroby zawodowej z poz.19/.5 wykazu nie znajduje uzasadnienia. Stwierdzono zmiany zwyrodnieniowe w stawach obojczykowo-barkowych, które nie widnieją w wykazie chorób zawodowych, chociaż mogą być następstwem sposobu wykonywania pracy. Istota sporu sprowadzała się zatem do odpowiedzi na pytanie czy organy obu instancji zasadnie orzekły o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej z poz. 19.5 rozporządzenia. Zdaniem organu w sprawie brak przesłanek do jej stwierdzenia z racji braku objawów chorób widniejącej w wykazie. Brak rozpoznania choroby widniejącej w wykazie wyklucza wydanie pozytywnego orzeczenia. Sama skarżąca podkreśla, że leczy się od 15 lat w związku z dolegliwościami głosu i układu ruchu (przesłuchanie z 14.09.2017 r.), a bóle barkowe nasiliły się od lat 10, jednakże w związku z brakiem rozpoznania u skarżącej choroby wymienionej w pozycji 19.5 wykazu w czasie obserwacji klinicznej i braku leczenia tego schorzenia w okresie zatrudnienia i bezpośrednio po jego zakończeniu uzasadniają wydane rozstrzygniecie. Sąd zgodził się z organem, że nie można czasu zatrudnienia traktować według dat wynikających z formalnych dokumentów ale według rzeczywistego wykonywania pracy, w tym przypadku gry na akordeonie. Skarżąca sama wskazała, że grała ok. 8-10 godzin dziennie w czasie lekcji, przygotowania do lekcji, prowadzenia zespołu czy przygotowania akademii, uroczystości, konkursów. Bezspornie od 1 września 2016 r. skarżąca korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia i pracy nie świadczyła. W sierpniu i wrześniu 2017 r. chorowała na gardło, co potwierdza zaświadczenie laryngologa. Zasadnie zatem wskazano, że jednorazowe rozpoznanie zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej lewej w lutym 2018 r. nie pozostaje w związku z wykonywaną pracą ani sposobem jej wykonywania, gdyż wykonywania pracy zaprzestała w czerwcu 2016 r. Sąd zgodził się ze skarżącą, że w przypadku gry na akordeonie występuje obciążenie stawów barkowych (akordeon zawieszony jest na szelkach wiszących na obu ramionach), ale jak sama wyjaśniła lewa ręka odciąga i przyciąga miech, a prawa naciska klawisze. Można grać na stojąco i siedząco ale trzeba przenosić instrument zawieszony na ramieniu lub w futerale. Przeprowadzone badania potwierdziły zmiany zwyrodnieniowe w stawach obojczykowo-barkowych skarżącej. Rozpoznanie ciasnoty podbarkowej i nieznacznego uszkodzenia pierścienia rotarów oraz zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramieniowej po stronie lewej (entezopatia) datowane jest dopiero na luty 2018 r. i nie były leczone (brak zapisów w dokumentacji). Natomiast badanie kliniczne z 23 lipca 2018 r. wykazało zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego bez objawów korzeniowych. Agrawacyjne ograniczenie ruchomości czynnej kręgosłupa szyjnego i barku lewego, które to choroby nie widnieją w wykazie chorób zawodowych. W tym kontekście spór o wagę akordeonu wraz z futerałem nie jest istotny, podobnie jak brak chronometrażu. Skarżąca w ramach wykonywanej pracy nigdy nie świadczyła jej w sposób ciągły przez 8 godzin dziennie wykonując ruchy monotypowe czy też w warunkach opisanych w piśmie z 12 grudnia 2018 r. Sąd zaznaczył, że skarżąca nie podważyła ustaleń organu w tym zakresie. Przykładowo z karty narażenia zawodowego z 18 października 2018 r. wynika, że zajęcia muzyczne to 9 z 20 godzin tygodniowo, nie licząc pracy w bibliotece-świetlicy – 11 godzin tygodniowo, która nie obejmowała gry na instrumencie. Nadto lekcje trwają 45 minut i można grać na stojąco i siedząco. Zatem brak etiologii zawodowej schorzenia (sposobem wykonywania pracy) wynika również z dochodzenia epidemiologicznego (karta narażenia zawodowego) w miejscach pracy skarżącej, gdzie powielono opis sposobu pracy wskazany przez orzeczników, którzy wykluczyli jego związek z chorobą zawodową skarżącej, gdyż jej nie stwierdzono. Nie oznacza to, że sposób wykonywania pracy nie miał wpływu na stan zdrowia skarżącej, który jednak nie uzasadnia stwierdzenia choroby zawodowej. W ocenie Sądu orzeczenia lekarskie i pismo uzupełniające, którym dysponowały organy obu instancji, zawierają wszystkie elementy merytoryczne, istotne dla rozstrzygnięcia. Spełniają warunki formalne, zostały należycie i wyczerpująco uzasadnione oraz wskazują, że z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy skarżącej, stwierdzić należy, że rozpoznana u D. O. choroba nie widnieje w wykazie chorób zawodowych i chociaż pozostaje w związku z wykonywaną pracą zawodową, to nie pozwala na uznanie jej za chorobę zawodową, tak jak tego wymaga art. 235¹ Kodeksu pracy (dalej k.p.). Odmienne twierdzenia skarżącej w tym zakresie są nadinterpretacją wyrwanych z kontekstu sformułowań zawartych w orzeczeniu, które abstrahują od całej treści tego dokumentu i jego końcowych wniosków.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D. O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
1) przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2018.1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 7, 77 § 1 i 78 k.p.a., przez błędna ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, z pominięciem mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na jakikolwiek czynnik pozazawodowy, który mógł być powodem zachorowania skarżącej, co winno skutkować uznaniem z przeważającym prawdopodobieństwem, iż powodem zachorowania skarżącej był czynnik w postaci sposobu wykonywania przez skarżącą pracy, związanego z obciążeniem układu ruchu;
2) przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. przez błędną ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym nieuchyleniu decyzji wydanej z naruszeniem wynikającego z naczelnej zasady prawdy obiektywnej obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w szczególności nieprzeprowadzeniu dowodu z ustalenia dokładnego chronometrażu pracy skarżącej;
3) prawa materialnego, tj. art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2351 k.p. oraz w zw. z § 5 ust. 1, § 6 oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, które miało wypływ na wynik sprawy - polegające na dokonaniu błędnej wykładni tych przepisów skutkujące niewłaściwym przyjęciem, iż rozpoznana u D. O. choroba nie widnieje w wykazie chorób zawodowych chociaż pozostaje w związku z wykonywaną pracą zawodową, co nie pozwala na uznanie jej za chorobę zawodową.
W piśmie z dnia 28 czerwca 2022 r. ŚPWIS podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2022.329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty odnoszące się zarówno do naruszenia przez organy przepisów postępowania, w tym polegającego na niewystarczającym wyjaśnieniu i uzasadnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, jak i do naruszenia art. 235¹ k.p., w istocie stanowią polemikę z orzeczeniami lekarskimi, na podstawie których organy administracyjne nie stwierdziły u skarżącej kasacyjnie choroby zawodowej. Podkreślić trzeba, że kwestionowane przez skarżącą rozstrzygnięcia zostały wydane na podstawie orzeczeń Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Sosnowcu oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, które to jednostki orzecznicze, właściwe do rozpoznania chorób zawodowych, dysponowały niezbędną dokumentacją lekarską i wiedzą specjalistyczną z zakresu medycyny. Wbrew zarzutom podnoszonym w skardze kasacyjnej, organy administracyjne ustosunkowały się do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i nie zaniechały żadnych mających wpływ na wynik sprawy czynności. W szczególności w piśmie z dnia 19 listopad 2018 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w wydanym w dniu 24 lipca 2018 r. orzeczeniu lekarskim. Skoro zatem jednostki orzecznicze zajęły jednoznaczne stanowisko w kwestii braku możliwości stwierdzenia u skarżącej kasacyjnie choroby zawodowej, do podważenia prawidłowości orzeczeń lekarskich konieczne byłoby posiadanie wiadomości specjalnych. Zauważyć przy tym wypada, że jednostki orzecznicze, będące w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych wyspecjalizowanymi podmiotami, dysponującymi konieczną wiedzą i profesjonalnym sprzętem do przeprowadzania koniecznych badań, miały możliwość uzyskania od skarżącej wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania występujących u niej schorzeń, czasu i przyczyn ich powstania i gdyby zachodziła konieczność uzyskania dalszych wyjaśnień lub uzupełnienia dowodów, jednostki te niewątpliwie podjęłyby w tym kierunku niezbędne czynności. Jak już wyżej podkreślono, do skutecznego zakwestionowania orzeczeń sporządzonych przez wyspecjalizowane jednostki medyczne konieczne byłoby posiadanie wiadomości specjalnych. Natomiast sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty nie odwołują się do wiadomości specjalnych z zakresu medycyny pracy i rozpoznawania chorób zawodowych, a jedynie – w istocie – do subiektywnych odczuć osób nie posiadających w tym zakresie wiedzy specjalistycznej.
Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie NSA, orzeczenia lekarskie placówek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego i prawidłowo sporządzone pod względem formalnym są dla organu wiążące. Nie oznacza to jednak, że zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego nie jest w ogóle możliwe. Jednakże należy mieć na uwadze, że zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie). Nie może to jednak dotyczyć treści merytorycznej tych orzeczeń. Zakwestionować orzeczenie lekarskie można także w przypadku, gdy w materiale dowodowym sprawy znajdują się inne orzeczenia lekarskie o odmiennej treści, lecz nawet wówczas organy i sąd nie są uprawnione do zakwestionowania merytorycznie treści orzeczenia, a jedynie mogą domagać się wydania dalszych orzeczeń przez inne uprawnione podmioty w celu ujednolicenia stanowiska (por. np. wyrok NSA z 23.05.2012 r., II OSK 617/12, LEX nr 1219165).
Wymaganą okolicznością dla stwierdzenia choroby zawodowej jest, przy uwzględnieniu oceny warunków pracy, bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzenie, że choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (wyrok NSA z 7.12.2010 r., II OSK 1740/10, LEX nr 644355). Do ustalenia tych okoliczności niezbędna jest jednak wiedza specjalna, a taką dysponują właściwe do orzekania w zakresie chorób zawodowych jednostki orzecznicze, jakimi są m.in. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Sosnowcu oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu.
W tym stanie rzeczy, skoro w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono uzasadnionych przesłanek do zakwestionowania wydanych orzeczeń lekarskich, Sąd I instancji nie miał podstaw do uznania za naruszające prawo decyzji opierających się na tych orzeczeniach.
Mając na względzie powyższe stwierdzić trzeba, że wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty w realiach tej sprawy nie znalazły usprawiedliwionych podstaw.
W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie znalazły usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.