II OSK 33/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną J.M., A.M. i B.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gliwicach, który oddalił ich sprzeciwy od decyzji Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (ŚWINB). Sprawa dotyczyła nakazu rozbiórki samowolnej rozbudowy budynku gospodarczego. Pierwotnie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (PINB) wydał decyzję nakazującą rozbiórkę, jednak ŚWINB uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania PINB, powołując się na art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.). Kluczowym elementem, który legł u podstaw decyzji kasatoryjnej ŚWINB i późniejszego wyroku WSA, była śmierć pierwotnego adresata decyzji, F.M. Organ odwoławczy uznał, że obowiązek rozbiórki powinien zostać nałożony na następców prawnych zmarłego, a wydanie decyzji na etapie odwoławczym naruszyłoby zasadę dwuinstancyjności postępowania. WSA w Gliwicach zgodził się z tym stanowiskiem, oddalając sprzeciwy od decyzji ŚWINB. Skarżący kasacyjnie zarzucali naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 138 § 2 K.p.a., a także przepisów prawa materialnego dotyczących samowoli budowlanej i kwalifikacji wiaty jako obiektu budowlanego. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał zarzuty za nieusprawiedliwione. Sąd podkreślił, że w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej ocenia się jedynie zasadność zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., a nie meritum sprawy. Stwierdzono, że śmierć adresata decyzji i konieczność zapewnienia czynnego udziału spadkobierców w postępowaniu, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a. i art. 78 Konstytucji RP), uzasadniały uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ograniczył się do kontroli formalnej decyzji kasatoryjnej, nie rozstrzygając o prawach i obowiązkach stron. Zarzuty naruszenia prawa materialnego uznano za przedwczesne, gdyż sprawa wymagała ponownego merytorycznego rozpoznania przez organy administracji z uwzględnieniem aktualnego kręgu stron. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUzasadnienie stosowania art. 138 § 2 K.p.a. w przypadku śmierci strony postępowania administracyjnego oraz zakres kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z decyzją kasatoryjną i śmiercią strony.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a. (decyzja kasatoryjna) w sytuacji, gdy adresat decyzji organu I instancji zmarł, a obowiązek rozbiórki ma być nałożony na jego następców prawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. było uzasadnione, ponieważ śmierć adresata decyzji i konieczność zapewnienia czynnego udziału spadkobierców w postępowaniu, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, wymagały ponownego rozpoznania sprawy przez organ I instancji.
Uzasadnienie
Śmierć strony postępowania administracyjnego i konieczność nałożenia obowiązku na jej następców prawnych, którzy muszą mieć zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania oraz gwarancje dwuinstancyjności, usprawiedliwiają wydanie decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy, zamiast rozstrzygnięcia merytorycznego.
Czy sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od decyzji kasatoryjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., może badać meritum sprawy i dokonywać wykładni przepisów prawa materialnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania takiej decyzji (tj. prawidłowość zastosowania art. 138 § 2 K.p.a.), a nie rozstrzyga o prawach lub obowiązkach stron ani nie dokonuje wykładni prawa materialnego.
Uzasadnienie
Zakres kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej jest ograniczony do oceny formalnych warunków wydania tej decyzji. Badanie meritum sprawy i stosowanie prawa materialnego byłoby przedwczesne i niedopuszczalne na tym etapie, gdyż sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez organy administracji.
Czy w sytuacji, gdy organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, sąd pierwszej instancji powinien odnieść się do złożonych przez stronę dodatkowych dokumentów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku odnosić się do złożonych przez stronę dodatkowych dokumentów, ponieważ jego zadaniem było jedynie zbadanie zasadności zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. przez organ odwoławczy.
Uzasadnienie
Kontrola sądu pierwszej instancji w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej ogranicza się do oceny przesłanek zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. i nie obejmuje merytorycznej oceny materiału dowodowego, który powinien zostać zebrany przez organ I instancji.
Przepisy (10)
Główne
K.p.a. art. 138 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Uzasadnia uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdy organ odwoławczy nie może rozstrzygnąć sprawy co do istoty ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie, a także z uwagi na naruszenie zasady dwuinstancyjności w przypadku śmierci strony i konieczności zapewnienia udziału następców prawnych.
uPb art. 48 § ust. 1
Ustawa - Prawo budowlane
Dotyczy nakazu rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia.
Pomocnicze
K.p.a. art. 15
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która musi być realizowana w sposób realny, a nie tylko formalny.
K.p.a. art. 136
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy, jednak w sytuacji opisanej w art. 138 § 2 K.p.a. nie jest to wystarczające.
uPb art. 48 § ust. 3
Ustawa - Prawo budowlane
Dotyczy sytuacji, gdy samowola budowlana zaistniała pod rządami ustawy Prawo budowlane.
uPb art. 49b
Ustawa - Prawo budowlane
Dotyczy wiat jako obiektów budowlanych.
uPb art. 29 § ust. 1 pkt 2c
Ustawa - Prawo budowlane
Dotyczy obiektów budowlanych, które nie wymagają pozwolenia na budowę, w tym wiat o powierzchni do 35 m2.
Ppsa art. 183 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.
Ppsa art. 64e
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a.
Ppsa art. 151a § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Śmierć strony postępowania administracyjnego uzasadnia zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. w celu zapewnienia czynnego udziału następców prawnych i realizacji zasady dwuinstancyjności. • Sąd administracyjny w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej bada jedynie zasadność zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., a nie meritum sprawy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 138 § 2, 2a, 2b, art. 136 K.p.a., art. 7, 77, 80, 145 Ppsa) przez organ odwoławczy i sąd pierwszej instancji. • Zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 48 ust. 3 uPb, art. 49b w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2c uPb) dotyczące błędnej wykładni przepisów o samowoli budowlanej i kwalifikacji wiaty.
Godne uwagi sformułowania
zasada dwuinstancyjności musi mieć charakter realny, a nie jedynie formalny • sąd administracyjny ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. • zarzuty naruszenia prawa materialnego należy uznać co najmniej za przedwczesne
Skład orzekający
Robert Sawuła
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania art. 138 § 2 K.p.a. w przypadku śmierci strony postępowania administracyjnego oraz zakres kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z decyzją kasatoryjną i śmiercią strony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje ważne zasady postępowania administracyjnego, takie jak zasada dwuinstancyjności i konsekwencje śmierci strony w trakcie postępowania, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.
“Śmierć strony w postępowaniu budowlanym – jak wpływa na rozbiórkę samowoli?”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.