II OSK 325/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-15
NSAAdministracyjneWysokansa
samorząd terytorialnyzarządzanie instytucją kulturyodwołanie dyrektoraprawo pracygospodarka mieniem komunalnymkonsultacjeopinie stowarzyszeńustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnejprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na zarządzenie o odwołaniu dyrektora centrum kultury, uznając, że organ prawidłowo przeprowadził konsultacje z organizacjami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zarządzenia Burmistrza o odwołaniu dyrektora centrum kultury, uznając, że nie zasięgnięto opinii wszystkich właściwych stowarzyszeń. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że organ prawidłowo ustalił krąg opiniujących podmiotów i zasięgnął ich opinii, a brak wiążącego charakteru tych opinii nie stanowił podstawy do stwierdzenia nieważności zarządzenia. NSA oddalił skargę, uznając, że odwołanie dyrektora było uzasadnione stwierdzonymi nieprawidłowościami w audycie.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta i Gminy P. od wyroku WSA w Kielcach, który stwierdził nieważność zarządzenia Burmistrza o odwołaniu dyrektora centrum kultury. WSA uznał, że Burmistrz nie dopełnił wymogów art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, nie zasięgając opinii wszystkich właściwych stowarzyszeń i organizacji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał zarzuty Burmistrza za zasadne. NSA podkreślił, że obowiązek zasięgnięcia opinii ma charakter konsultacyjny i nie jest wiążący dla organu. Sąd uznał, że Burmistrz prawidłowo ustalił krąg podmiotów, do których zwrócił się o opinię, i zasięgnął ich stanowiska, co było wystarczające do spełnienia wymogów prawnych. NSA stwierdził, że nie można utożsamiać pominięcia niektórych stowarzyszeń z całkowitym brakiem konsultacji. Ponadto, NSA wskazał, że podstawą odwołania były poważne nieprawidłowości w gospodarowaniu mieniem komunalnym i naruszenia przepisów prawa pracy, stwierdzone w obszernym audycie, co stanowiło wystarczającą podstawę do wydania zarządzenia. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i oddalił skargę, zasądzając koszty postępowania od skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Organ samorządowy musi ustalić krąg właściwych stowarzyszeń i zasięgnąć ich opinii, jednakże nie jest związany ich stanowiskiem, a pominięcie niektórych stowarzyszeń, które nie są właściwe ze względu na rodzaj działalności, nie stanowi istotnego naruszenia prawa skutkującego nieważnością zarządzenia.

Uzasadnienie

NSA uznał, że obowiązek zasięgnięcia opinii ma charakter konsultacyjny. Organ prawidłowo ustalił krąg właściwych podmiotów i zasięgnął ich opinii, co było wystarczające. Pominięcie stowarzyszeń niewłaściwych ze względu na profil działalności instytucji nie jest istotnym naruszeniem prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (30)

Główne

u.o.p.d.k. art. 15 § 1

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Wymaga zasięgnięcia opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję przed odwołaniem dyrektora. Obowiązek ten ma charakter konsultacyjny.

P.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia organu, jeśli zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości albo jako naruszające przepisy.

Dz.U. 2020 poz 194 art. 15 § 1

Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.o.p.d.k. art. 15 § 5

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Dyrektor jest zobowiązany do przestrzegania umowy określającej warunki organizacyjno-finansowe działalności instytucji kultury oraz program jej działania.

u.o.p.d.k. art. 15 § 6

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Odwołanie dyrektora może nastąpić z określonych przyczyn, w tym naruszenia przepisów prawa.

u.s.g. art. 30 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Burmistrz wykonuje zadania gminy określone w przepisach prawa.

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Organ nadzoru orzeka o nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy w przypadku istotnego naruszenia prawa.

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa o samorządzie gminnym

Nieważność uchwały lub zarządzenia organu gminy stwierdza się, jeżeli naruszenie prawa miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

P.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę co do istoty, jeśli sprawa została dostatecznie wyjaśniona.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi kasacyjnej, NSA oddala skargę.

P.p.s.a. art. 203 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania.

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wyrok sądu powinien zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, rozważania prawne i odpowiedź na zarzuty oraz uzasadnienie wyroku.

P.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 5

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 6

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 2020 poz 194 art. 15 § 7

Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Dz.U. z 2022 r. poz. 559 art. 30 § 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 art. 70

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 203 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2022 r., poz. 329 art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.f.p. art. 68

Ustawa o finansach publicznych

u.f.p. art. 69 § 1

Ustawa o finansach publicznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ prawidłowo ustalił krąg właściwych stowarzyszeń i zasięgnął ich opinii. Brak wiążącego charakteru opinii stowarzyszeń nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności zarządzenia. Stwierdzone w audycie nieprawidłowości w gospodarowaniu mieniem i naruszenia prawa pracy stanowiły wystarczającą podstawę do odwołania dyrektora.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie uznał, że organ nie dopełnił wymogów konsultacyjnych. WSA błędnie stwierdził nieważność zarządzenia, mimo jego zgodności z prawem. WSA wadliwie wyjaśnił okoliczności faktyczne i prawne, błędnie ustalając brak dopełnienia procedury konsultacyjnej.

Godne uwagi sformułowania

opiniowanie jest najluźniejszą formą współdziałania organów nie można stawiać znaku równości między całkowitym pominięciem przez organizatora kultury działań konsultacyjnych, a zasięgnięciem opinii wybranych stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności instytucja kultury podlega rygorom ustawy o finansach publicznych

Skład orzekający

Małgorzata Masternak - Kubiak

przewodniczący sprawozdawca

Andrzej Jurkiewicz

sędzia

Mirosław Gdesz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja wymogów proceduralnych dotyczących odwoływania dyrektorów instytucji kultury, w szczególności zakresu i charakteru konsultacji z organizacjami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odwołania dyrektora instytucji kultury, z uwzględnieniem przepisów ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w zarządzaniu instytucjami kultury, a rozstrzygnięcie NSA precyzuje zakres obowiązków organów samorządowych w procesie odwoływania dyrektorów.

Czy burmistrz musi pytać wszystkich o zdanie? NSA wyjaśnia zasady odwoływania dyrektorów kultury.

Sektor

kultura

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 325/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Ke 273/22 - Wyrok WSA w Kielcach z 2022-10-25
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 194
art. 15 ust. 1, ust. 7
Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej - tj
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak (spr.), Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, sędzia NSA Mirosław Gdesz, Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta i Gminy P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt II SA/Ke 273/22 w sprawie ze skargi J. J. na zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 31 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odwołania dyrektora centrum kultury i sztuki 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od J. J. na rzecz Miasta i Gminy P. kwotę 510 (pięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 273/22, po rozpoznaniu skargi J. J. na zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 31 marca 2022 r., nr [...], w przedmiocie odwołania dyrektora centrum kultury i sztuki – stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji ww. zarządzeniem Burmistrz Miasta i Gminy P., działając na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 559, ze zm.) – dalej: "u.s.g.", art. 15 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 194 ze zm.) – dalej: "ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej", oraz art. 70 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.), po zasięgnięciu stosownych opinii odwołał J. J. ze stanowiska Dyrektora Centrum Kultury i Sztuki w P. z dniem 31 marca 2022 r., wskazując, że powodem odwołania jest stwierdzone w wyniku przeprowadzonego audytu pt. "Ocena funkcjonowania pod względem finansowym, prawnym i organizacyjnym Centrum Kultury i Sztuki w P." naruszenie przepisów prawa polegające na nieprawidłowościach w gospodarowaniu mieniem komunalnym oraz w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na ww. zarządzenie skierowała J. J. - dalej jako: "skarżąca".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z dnia 1 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodów z:
1. pisma Stowarzyszenia Przyjaciół [...] z 17 maja 2022 r.;
2. pisma Stowarzyszenia [...] z dnia 10 maja 2022 r.;
3. wydruków ze wskazanych stron internetowych;
4. odpisu KRS Stowarzyszenia [...];
5. pisma Stowarzyszenia [...];
6. wydruku z portalu Facebook (wpis Stowarzyszenia [...])
- na okoliczność ich treści, w szczególności faktu współpracy między tymi podmiotami oraz Centrum Kultury i Sztuki w P. i ich nieuzasadnionego pominięcia w procedurze opiniowania odwołania skarżącej, a w konsekwencji nieważności zaskarżonego zarządzenia.
Na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. Sąd pierwszej instancji:
- oddalił wnioski stron o odroczenie rozprawy i zawieszenie postępowania,
- zobowiązał organ do nadesłania opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych udzielonych na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w związku z powołaniem J. J. na stanowisko Dyrektora Centrum Kultury i Sztuki w P.;
- oddalił wniosek skarżącej o dopuszczenie dowodu zawarty w pkt g na stronie 3 skargi.
Przy piśmie z dnia 5 września 2022 r. pełnomocnik organu przesłał:
- pismo Stowarzyszenia [...] w P.,
- pismo Stowarzyszenia "[...]" w P.,
- pismo Stowarzyszenia [...] w P.,
- pismo Lokalnej Grupy [...] w P.,
- pismo Stowarzyszenia "[...]" w P.,
wskazując dodatkowo, że Międzyzakładowy Związek [...], pomimo zapytania, nie wyraził swojej opinii.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Jak podniósł Sąd meriti, zastosowanie art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wymaga dużej rozwagi i rzeczywistego uwzględnienia celu tego unormowania. Nie można zatem z jednej strony wymagać, by ustalenia organu w zakresie podmiotów, których opinii należy zasięgnąć przed odwołaniem dyrektora, miały charakter nieograniczony, a obowiązek opiniowania dotyczył bezwzględnie wszystkich stowarzyszeń zawodowych i twórczych działających na danym terenie, w tym w szczególności zawsze także tych, których opinii zasięgano na etapie powołania dyrektora. Z drugiej strony jednak działania organu w tym przedmiocie nie mogą mieć charakteru pozornego – organ winien wykazać, że dokonał rzetelnych ustaleń, a zwłaszcza w procesie opiniowania nie powinny zostać pominięte te podmioty, które rzeczywiście z daną instytucją współpracowały w okresie zajmowania stanowiska przed dyrektora, dzięki czemu mogą posiadać rzeczywistą wiedzę na temat jego osoby, zaangażowania czy posiadanych kompetencji. Podkreślić też należy, że użyte przez ustawodawcę w przepisie art. 15 ust. 6 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej sformułowanie: "może być odwołany" oznacza, że decyzja w tym zakresie, pozostawiona uznaniu organu (organizatora), jednakże ograniczona przepisami prawa, nie może mieć dowolnego lub arbitralnego charakteru, lecz powinna zostać szczegółowo umotywowana w uzasadnieniu podjętego aktu. Elementem takiego uzasadnienia winno być rozważenie, również w kontekście stwierdzonych uchybień w działalności dyrektora, opinii powziętych uprzednio w trybie art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wbrew twierdzeniom organu wyrażonym w odpowiedzi na skargę, Burmistrz Miasta i Gminy P. przed podjęciem zaskarżonego zarządzenia nie dopełnił wymogów art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w opisanym wyżej rozumieniu.
Jak wynika z treści zaskarżonego aktu – organ zwrócił się przed jego wydaniem o opinie do 9 podmiotów. Jak wynika z akt postępowania, uzyskano odpowiedzi od pięciu podmiotów, przy czym dwa spośród nich, tj. Koło Gospodyń Wiejskich "[...]" i Koło Gospodyń Wiejskich "[...]" z siedzibą w M. nie były w stanie wyrazić opinii z uwagi na brak współpracy ze skarżącą jako Dyrektorem CKiS w P. Pozostałe trzy opinie były pozytywne dla skarżącej. Jak się jednak okazuje, spośród 9 podmiotów, do jakich się zwrócono, jedynie 3 wyraziły realne stanowisko w sprawie, co już pokazuje, że ustalony krąg podmiotów opiniujących mógł być ustalony nie do końca rzetelnie. Konstatacja taka, będąca zaprzeczeniem stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, znajduje potwierdzenie także w innych okolicznościach sprawy.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego twierdzenie organu, że wyczerpał wszelkie dostępne możliwości ustalenia podmiotów, które mogłyby wyrazić opinię w przedmiocie odwołania skarżącej, nie znajduje oparcia w aktach postępowania, gdzie nie ma jakiegokolwiek potwierdzenia dokonywanych w tym zakresie ustaleń. Co więcej, organ wiedzy w tym zakresie mógł w prosty sposób zasięgnąć choćby zwracając się z zapytaniem do samej skarżącej, czy też przede wszystkim na podstawie listy podmiotów, jakie opiniowały skarżącą przy okazji jej powołania na stanowisko, co powinno wynikać choćby z akt osobowych skarżącej (nota bene opinie te zostały nadesłane przez Burmistrza na wezwanie Sądu). Podkreślić po raz kolejny należy, że oczywiście nie ma wymogu zasięgania opinii podmiotów, które opiniowały na etapie powołania dyrektora. Niemniej jednak niewątpliwie może to być cenne źródło wiedzy na temat potencjalnych stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez daną instytucję – zwłaszcza w sytuacji gdy, jak w niniejszym przypadku, organ (jak twierdzi) wyczerpał możliwości, na podstawie których mógłby dokonać ustaleń w tym zakresie. Co więcej, jak się okazuje na podstawie informacji dostarczonych przez skarżącą w piśmie z dnia 1 sierpnia 2022 r. oraz załącznikach do tego pisma, Stowarzyszenie [...] z siedzibą w P., które wyrażało opinię na etapie powołania skarżącej na stanowisko wielokrotnie i w sposób realny współpracowało ze skarżącą jako Dyrektorem CKiS w P., przy okazji realizacji wielu projektów i inicjatyw społecznych. Niewątpliwie także przedmiot i cel działania ww. Stowarzyszenia pokrywa się z zakresem działalności CKiS w P., określonym w § 9-12 uchwały Nr [...] z dnia 28 maja 2021 r. Rady Miejskiej w P. w sprawie zmiany statutu Centrum Kultury i Sztuki w P. stanowiącego załącznik do uchwały Nr [...] z dnia 13 grudnia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Świętokrzyskiego z 2021 r. poz. [...]). Podobnie rzecz się przedstawia w przypadku Stowarzyszenia [...], z którym J. J. podczas pełnienia przez nią funkcji Dyrektora CKiS współpracowała. Kolejnymi podmiotami tego rodzaju, z którymi skarżąca współpracowała są Stowarzyszenie [...], czy Stowarzyszenie [...]. Nic nie stało na przeszkodzie, by na temat współpracy z trzema ostatnimi podmiotami organ zaczerpnął wiedzy od samej skarżącej. Z kolei w 2020 r. – na etapie powołania skarżącej – swoje opinie wyrażały także, zajmując określone merytoryczne stanowisko na temat jej osoby, a zatem posiadając wiedzę w tym zakresie, Stowarzyszenie [...] w P. oraz Lokalna Grupa [...] w P.
Powyższe okoliczności pokazują zdaniem Sądu Wojewódzkiego, że ustalenia organu w przedmiocie opiniujących podmiotów nie były – wbrew jego twierdzeniom – do końca pełne i rzetelne. Należy zresztą zwrócić uwagę, co podnosi także skarżąca, na tempo w jakim odbyła się cała procedura, co siłą rzeczy musiało rzutować także na rzetelność jej przeprowadzenia. Otóż w dniu 10 marca 2022 r. rozpoczęła się ocena działalności CKiS w ramach audytu, zaś już w dniu 17 marca 2022 r. wystosowano pisma do wymienionych wyżej dziewięciu podmiotów opiniujących. W zaskarżonym zarządzeniu, poza wyliczeniem tych podmiotów, nie odniesiono się w żaden sposób do wyników tej procedury i jej wpływu na podjętą decyzję.
Taki sposób procedowania w ocenie Sądu meriti prowadzi do wniosku, że doszło do istotnego naruszenia dyspozycji art. 15 ust. 1 ustawy, tj. naruszenia trybu odwołania dyrektora instytucji kultury. To zaś samo w sobie rzutowało na konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonego zarządzenia na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej: "P.p.s.a.".
Ubocznie Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że ani w podstawie prawnej uchwały, ani też w jej uzasadnieniu, nie powołano się na przepis art. 15 ust. 6 ustawy, nie mówiąc już o konkretnym punkcie tego przepisu. Można jedynie domyślać się, że odwołanie nastąpiło na podstawie punktu 3 (z powodu naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Burmistrz Miasta i Gminy P. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że przed podjęciem zaskarżonego zarządzenia Burmistrz Miasta i Gminy P. nie dopełnił wymogów konsultacyjnych o których mowa w tym przepisie, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny potwierdza prawidłowość procedury zasięgania opinii związków zawodowych, stowarzyszeń zawodowych i twórczych o których mowa w tym przepisie w okresie poprzedzającym odwołanie dyrektora jednostki;
b) art. 91 ust 1 i 4 u.s.g. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia Nr [...] z dnia 31 marca 2022 r. wydanego przez Burmistrza Miasta i Gminy P., mimo, że nie doszło do istotnego naruszenia prawa przy wydaniu tego zarządzenia;
2. przepisów procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 3 § 1 i § 2, 5 i 6 P.p.s.a. w zw. z art 147 § 1 P.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach swego ustrojowego obowiązku zweryfikowania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem oraz poprzez uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia pomimo jego zgodności z prawem;
b) art 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych w sprawie przez WSA w Kielcach mające istotny wpływ na wynik sprawy i dokonanie błędnego ustalenia, że Burmistrz Miasta i Gminy P. nie dopełnił procedury wynikającej z art 15 ust 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej pomimo tego, że ustawa nie precyzuje w jakim trybie mają się one odbywać, ani w jaki sposób Burmistrz ma w sposób nie budzący wątpliwości weryfikować zgodność działania stowarzyszeń z celami CKiSz.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., zaś w przypadku uznania, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, wnoszę o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty zgodnie z art. 188 P.p.s.a.;
Ponadto, wniesiono o:
1) wyznaczenie rozprawy i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie;
2) zasądzenie na rzecz organu, na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;
3) na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a. - o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci odpisu wyroku Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Pracy z dnia 20 października 2022 roku wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem na okoliczność: stwierdzenia przez sąd cywilny rozpoznający sprawę z powództwa J. J. o odszkodowanie, że Burmistrz wydając sporne zarządzenie spełnił wymogi formalne, w tym związane z zasięgnięciem opinii związku zawodowego oraz stowarzyszeń twórczych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. J. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm prawem przewidzianych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Zasadnie Burmistrz zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 147 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej polegające na dokonaniu wadliwej oceny, że przeprowadzony przed wydaniem zarządzenia o odwołaniu ze stanowiska proces zasięgnięcia opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych, miał charakter pozorny, co w konsekwencji zostało zakwalifikowane przez Sąd pierwszej instancji jako istotne naruszenie prawa.
Z art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wynika, że dyrektora instytucji kultury odwołuje organizator, po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Obowiązkiem organizatora jest ustalenie, jakie związki zawodowe oraz stowarzyszenia zawodowe i twórcze działają na terenie gminy. W dalszej kolejności powinien on zasięgnąć ich opinii w zakresie osoby odwoływanego dyrektora instytucji kultury (zob. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. II OSK 2545/11, LEX nr 1113786; wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2009 r., sygn. II OSK 834/09, LEX nr 688786). Pominięcie wspomnianych działań konsultacyjnych stanowi istotne naruszenie prawa (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 585/16, LEX nr 2106720). Niemniej nie można stawiać znaku równości między całkowitym pominięciem przez organizatora kultury działań konsultacyjnych, a zasięgnięciem opinii wybranych stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj prowadzonej przez instytucję działalności. Pominięcie stowarzyszeń zawodowych i twórczych, niewłaściwych ze względu na rodzaj działalności, nie stanowi naruszenia prawa o charakterze istotnym, skutkującym stwierdzeniem nieważności zarządzenia (por. wyroki NSA: z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 717/18, LEX nr 3043566; z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1535/20, LEX nr 3074625; z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt 724/19, LEX nr 3333546).
Sąd pierwszej instancji ustalił, że organizator zwrócił się do 9 podmiotów z prośbą o wyrażenie opinii co do zamiaru odwołania skarżącej ze stanowiska Dyrektora Centrum Kultury i Sztuki w P. Uzyskano odpowiedzi od pięciu podmiotów, przy czym dwa spośród tych podmiotów nie były w stanie wyrazić opinii z uwagi na brak współpracy ze skarżącą jako Dyrektorem CKiS w P. Pozostałe trzy opinie były pozytywne dla skarżącej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro jedynie 3 podmioty wyraziły realne stanowisko w sprawie, świadczy to o tym, że ustalony krąg podmiotów opiniujących mógł być ustalony nie do końca rzetelnie.
Dokonując tej oceny, Sąd Wojewódzki pominął jednak, że opiniowanie jest najluźniejszą formą współdziałania organów. Współdziałanie takie polega na tym, że jeden z organów jest zobowiązany, przed podjęciem decyzji (tu zarządzenia), do zasięgnięcia opinii w sprawie od innego organu. Organ zobowiązany do zasięgnięcia opinii, nie jest prawnie związany stanowiskiem organu opiniującego. Współdziałanie, którego istotą jest wyrażenie opinii, zbliżone jest do konsultacji czy też doradztwa (por. uzasadnienie uchwały składu 5 sędziów NSA z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. OPK 14/98, ONSA 1999 r., Nr 3, poz. 80).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie nierzetelności procesu opiniowania przeprowadzonego przez Burmistrza. Skarżący kasacyjnie organ ustalił bowiem listę stowarzyszeń działających na terenie Gminy, a następnie zwrócił się do 9 z tych organizacji, które uznał za grupę stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez Centrum Kultury i Sztuki w P. Zasadnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że liczebność oraz zakres merytorycznej działalności tych organizacji był dostateczny, aby twierdzić, że rzeczywiście zapewniono możliwość wypowiedzi środowiska na temat działalności skarżącej na stanowisku dyrektora ww. placówki i zamiaru jej odwołania z określonego powodu.
Nie sposób zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że na równi z naruszeniem obowiązku zasięgania opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń twórczych i zawodowych należy potraktować brak odniesienia się do opinii w uzasadnieniu zarządzenia w przedmiocie odwołania dyrektora instytucji kultury. Przyznać trzeba, że co prawda zaskarżone zarządzenie w tym zakresie ogranicza się do wskazania podmiotów konsultowanych, to nawet jednak tak lakoniczne potraktowanie efektu procesu współdziałania nie zmienia oceny, że organ zwrócił się o opinie do właściwych podmiotów w myśl art. 15 ust. 1 zd. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, a skoro ustawodawca taki tryb współdziałania kwantyfikuje w formie opinii, to z natury rzeczy opinie te nie mogły być wiążące dla organu. Z tych przyczyn uznać należy zasadność zarzutów kasacyjnych odnośnie naruszenia art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej poprzez błędną jego wykładnię.
Następnie wskazać należy, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia, podstawę odwołania skarżącej z zajmowanego stanowiska stanowiły nieprawidłowości w gospodarowaniu mieniem komunalnym oraz w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy. Okoliczności te zostały precyzyjnie wskazane w 40 stronnicowym audycie, zleconym przez Burmistrza, pt. "Ocena funkcjonowania pod względem finansowym, prawym i organizacyjnym Centrum Kultury i Sztuki w P.". W podsumowaniu powyższego audytu stwierdzono nieprawidłowości, uchybienia i spostrzeżenia w liczbie:
- 34 w obszarze: "sprawy organizacyjne i zarządzanie";
- 13 w obszarze: "gospodarka pieniężna";
- 3 w obszarze: "rozrachunki"
- 26 w obszarze: "gospodarka mieniem komunalnym".
W tym miejscu wskazać należy, że miejska instytucja kultury realizuje zadania własne gminy, która powołuje instytucję kultury do tego celu i dotuje jej działalność ze środków publicznych. Dlatego instytucja kultury podlega rygorom ustawy o finansach publicznych i musi przestrzegać zasad wynikających z ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, szczególnie z mocy art. 15 ust. 5 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej dyrektor zobowiązany jest przestrzegać umowy określającej warunki organizacyjno-finansowe działalności instytucji kultury oraz program jej działania. Na podstawie art. 68 i art. 69 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych skarżący kasacyjnie organ był uprawniony do przeprowadzenia zapowiedzianej kontroli zarządczej (audytu).
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że przedstawione okoliczności stanowiły wystarczającą podstawę do wydania zarządzenia o odwołaniu skarżącej ze stanowiska Dyrektora Centrum Kultury i Sztuki w P.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił natomiast wskazanego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego przyjmując, że dowód ten nie jest niezbędny do wydania rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Z przedstawionych wyżej względów i działając na podstawie art. 188 oraz art. 151 P.p.s.a., uznając że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, należało zaskarżony wyrok uchylić, a skargę oddalić.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. uwzględniając uiszczony wpis od skargi kasacyjnej oraz koszty zastępstwa procesowego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI