II OSK 3238/20

II OSK 3238/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Grzegorz Czerwiński
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 479/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2020-02-20
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 917
art. 235(1) i art. 235(2)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 2013 poz 1367
§ 8
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 26 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 479/19 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na postanowienie Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2019 r. nr 1168/19 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 479/19 oddalił skargę [...] S.A. w [...] (dalej określanej jako spółka) na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 października 2019 r., nr 1168/19 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
Wyrok wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wałbrzychu decyzją z dnia 8 lutego 2019 r., nr I-10/19, na podstawie art. 2351 i art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm., obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1465; dalej zwanej K.p.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367; dalej zwanego rozporządzeniem), stwierdził u J. P. (dalej zwanego uczestnikiem) chorobę zawodową w postaci nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - raka płuca prawego, wymienioną w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonych w ww. rozporządzeniu.
Uznał bowiem, że dokonana analiza środowiska pracy wykazała, że uczestnik świadczył pracę w narażeniu zawodowym na działanie czynników rakotwórczych w czasie zatrudnienia m.in. w [...] (poprzednik prawny spółki) od 20 lutego 1978 r. do 8 października 1996 r. na stanowisku operatora urządzeń węglowni. Podkreślił przy tym, że orzeczeniem lekarskim Dolnośląskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we Wrocławiu - Oddział w Wałbrzychu z dnia 10 grudnia 2018 r., nr 88/2018 zaocznie rozpoznano u uczestnika chorobę zawodową w postaci nowotworu złośliwego - raka płuca prawego powstałego w następstwie działania czynników szkodliwych występujących środowisku pracy, tj. wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), uznanych za rakotwórcze u ludzi.
Wobec tego, w ocenie organu, warunki wydania decyzji zostały spełnione, gdyż specjalistyczna placówka upoważniona do orzekania w sprawach chorób zawodowych rozpoznała u uczestnika chorobę zawodową wymienioną pod pozycją 17.1 wykazu chorób zawodowych, a analiza przebiegu zatrudnienia na zajmowanych przez niego stanowiskach wykazała narażenie na działanie czynnika rakotwórczego w postaci wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. Pozwalało to na przyjęcie z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznanej choroby.
Na skutek odwołania spółki Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu wskazaną decyzją z dnia 7 października 2019 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z podniesionymi w odwołaniu zarzutami i przedłożoną na ich poparcie dokumentacją lekarską, wystąpił do jednostki orzeczniczej o uzupełnienie wydanej opinii. W odpowiedzi jednostka poinformowała, że uczestnik, podobnie jak wszyscy zatrudnieni na oddziale węglowni, miał kontakt z czynnikiem rakotwórczym WWA przez 18 lat. Wyniki badań epidemiologicznych wskazują zaś, że skutkiem przewlekłej ekspozycji na czynnik WWA są nowotwory złośliwe płuc, które były wielokrotnie diagnozowane w zakładzie spółki. Wyjaśniono, że fakt długoletniego palenia papierosów przez uczestnika nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do stwierdzenia pozazawodowej etiologii jego schorzenia, gdyż nie ma możliwości diagnostycznych pozwalających na ocenę zależności pomiędzy paleniem papierosów lub występowaniem czynnika WWA, a rozwojem nowotworu. Należało zatem przyjąć wpływ czynnika zawodowego, gdyż nie można go było wykluczyć żadnymi dostępnymi metodami. Potwierdzają to też niektóre z przedłożonych przez spółkę opinii biegłych pulmonologów.
Organ przyznał, że wprawdzie z dokonanych ustaleń wynikało, że od wielu lat palił on papierosy, co także może powodować raka płuc, jednakże - w jego ocenie - nie ma żadnych badań, które pozwoliłyby na rozróżnienie tych dwóch przyczyn odpowiedzialnych za powstanie przedmiotowego schorzenia. W takim wypadku nie można wykazać, że WWA nie przyczyniło się do jego rozwoju, skoro występowało ono stale w środowisku pracy przez okres ponad 18 lat. Spełniony został przy tym stosowny okres latencji dla tego rodzaju nowotworu, który wynosi 20-30 lat, choć kształtował się on nieco poniżej dolnej granicy.
Spółka wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Podniosła, że w sprawie nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba uczestnika została spowodowana narażeniem zawodowym.
W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, oceniając orzeczenie lekarskie nr 88/2018 na tle przepisów rozporządzenia uznał, że spełnia ono wymagania określone w jego § 5. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia nie podlegał wyłączeniu na zasadach przewidzianych w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż nie sporządził dwóch odrębnych opinii lekarskich na dwóch różnych etapach postępowania administracyjnego, lecz jedynie uzupełnił opinię z dnia 19 grudnia 2018 r. Podstawą do takiego działania był zaś § 8 ust. 2 rozporządzenia. Jak stwierdził, za wyłączeniem nie przemawiała również okoliczność podnoszonych przez skarżącą różnic metodologicznych pomiędzy wydanymi przez biegłego opiniami w odrębnych sprawach. Zostały one bowiem sporządzone w odniesieniu do innych pracowników, których przebieg schorzenia i właściwości osobnicze mogły mieć wpływ na ostateczną diagnozę. W tym zakresie stwierdził także, że orzeczenie spełnia wymagania określone w § 6 rozporządzenia, a jego uzasadnienie jest logiczne i spójne. Nie budzi bowiem wątpliwości jakie czynniki zadecydowały o stwierdzeniu, że zdiagnozowana u uczestnika choroba ma charakter zawodowy.
Odnosząc się natomiast do kwestii długoletniego palenia przez uczestnika papierosów zauważył, że tak w opinii głównej, jak i uzupełniającej wzięto pod uwagę tę kwestię, podzielając twierdzenie spółki, że palenie tytoniu stanowi pozazawodowy czynnik rozwoju choroby nowotworowej płuc. Jednakże równocześnie podkreślono, że aktualna wiedza medyczna nie dysponuje odpowiednimi instrumentami diagnostycznymi do wyraźnego wyodrębnienia przyczyn powstawania nowotworów płuc. Rakotwórcze działanie nikotyny ujawnia się bowiem zwykle po upływie kilkudziesięciu "paczkolat", podczas gdy wpływ czynnika WWA może nastąpić już w momencie pierwszego zetknięcia się z nim. Stąd też wobec braku możliwości jednoznacznego stwierdzenia, co było czynnikiem dominującym w powstaniu i rozwoju choroby nowotworowej u pracownika przyjęto z wysokim stopniem prawdopodobieństwa, że były to wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, gdyż nie można ich było wykluczyć żadnymi metodami.
Nie budziło wątpliwości Sądu, że domniemania zawodowej etiologii nowotworu nie zdołały obalić przedłożone przez stronę opinie biegłych pulmonologów, gdyż zostały one sporządzone na potrzeby innego rodzaju postępowań toczących się z udziałem spółki, w dodatku przez lekarzy, którzy nie byli uprawnieni do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych. Trafnie przy tym dostrzeżono, że żadna z nich nie zawierałaby stwierdzenia jednoznacznie dyskwalifikującego możliwość rozpoznania choroby zawodowej w postaci nowotworu płuc u osób będących długoletnimi palaczami papierosów. Uznał zatem, że nie było potrzeby powołania dodatkowych biegłych z zakresu pulmonologii.
Podsumowując ten wątek przyjął, że w sprawie brak było podstaw do kwestionowania prawidłowości orzeczenia lekarskiego, uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem zawodowym.
Sąd przypomniał następnie ustalenia z których wynika, że czynnik WWA był obecny w zakładzie spółki na oddziale piecosortowni, zajmującym się w głównej mierze właściwym procesem przetwarzania węgla w koks. Oddział węglowni, na którym zatrudniony był uczestnik, znajdował się jednak w bezpośrednim jego sąsiedztwie, stąd też istniało potencjalne narażenie na działanie czynnika WWA. Jednakże bezpośrednim dowodem na stwierdzenie jego występowania także na oddziale węglowni jest protokół kontroli nr 12/HP/18 przeprowadzonej w dniu 8 lutego 2018 r., w którego konkluzji odnotowano, że pracownicy tego oddziału pracują w kontakcie z czynnikiem WWA, generowanym na oddziale piecosortowni. Podstawą zaś do wyciągnięcia takich wniosków była analiza pomiarów dokonanych na stanowiskach pracy na oddziale węglowni. Stwierdził zatem, że uczestnik był narażony na działanie tego czynnika na zajmowanym przez siebie stanowisku pracy.
Zaakceptował także wzięcie pod uwagę przez organy pierwotnej lokalizacji i wynikające z tego okoliczności, w kontekście genezy i czynników rozwoju nowotworu płuc, a także okres latencji. Zauważył jednak, że w tym ostatnim przypadku organ drugiej instancji niewłaściwie utożsamił go z okresem narażenia zawodowego stwierdzając, że kształtował się on poniżej minimalnego progu przyjętego dla nowotworu płuc. Tymczasem, jak podkreślił, okres latencji, rozumiany jako czas pomiędzy zapoczątkowaniem procesu chorobowego a ujawnieniem się jego pierwszych objawów, w niniejszej sprawie kształtował się na poziomie 40 lat, nie zaś poniżej 20 lat, jak przyjęto w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Zatrudnienie w szkodliwych warunkach nastąpiło bowiem w 1978 r., zaś pierwsze objawy choroby nowotworowej zostały stwierdzone w 2018 r. Zatem okres latencji raka płuc został w tej sprawie spełniony z naddatkiem i nie było podstaw do jego kwestionowania. To błędne twierdzenie organu drugiej instancji nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy.
Na koniec Sąd nie przychylił się do zarzutów dotyczących bezpodstawnego rozstrzygnięcia przez organy wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść uczestnika, bez należytego wzięcia pod uwagę interesów spółki. W tym kontekście podkreślił, że wątpliwości te nie dotyczyły okoliczności faktycznych ustalanych w drodze postępowania administracyjnego, a odnosiły się do samego procesu orzeczniczego i do aktualnej wiedzy medycznej. Stąd też podmiotem uprawnionym do ich rozważenia, a następnie rozstrzygnięcia był wyłącznie lekarz orzecznik, w którego kompetencjach leżało ustosunkowanie się do nich z punktu widzenia wiadomości specjalnych. Zatem, w ocenie Sądu, zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść pracownika, na którą powołały się organy obu instancji, dotyczyła w pierwszym rzędzie kwestii medycznych, nie zaś faktycznych. Jej źródłem nie był zaś art. 81a § 1 K.p.a.
Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm., obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; dalej powoływanej jako P.p.s.a.), oddalił skargę.
Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła skargę kasacyjną od wyroku z dnia 20 lutego 2020 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Skarga kasacyjna zawiera jeden zarzut materialnoprawny, sformułowany w pierwszej kolejności, jak i zarzuty procesowe.
Zarzucono naruszenie art. 2351 K.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy okoliczności sprawy nie pozwalają na bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzenie, iż choroba uczestnika została spowodowana narażeniem zawodowym.
W drugiej grupie podniesiono natomiast zarzuty naruszenia:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku art. 15 i art. 136 § 1 K.p.a polegające na przyjęciu, że w postępowaniu przed organem drugiej instancji miał zastosowanie § 8 ust. 1 rozporządzenia w sytuacji, gdy przepis ten ma zastosowanie jedynie w postępowaniu przed wydaniem decyzji administracyjnej w pierwszej instancji, przez co doszło do złamania zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 K.p.a.
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 84 § 2, art. 24 § 1 pkt 5 i art. 140 K.p.a. polegające na niewykonaniu przez Sąd obowiązku kontroli i nierozpoznaniu zarzutu skargi spółki, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji, pomimo jej wydania przez organ drugiej instancji z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na braku wyłączenia lekarza orzecznika, biorącego udział w wydaniu orzeczenia lekarskiego na zlecenie organu obu instancji;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 81a § 2 pkt 1 i art. 140 K.p.a. polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ drugiej instancji z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na rozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść byłego pracownika, w sytuacji jego i spółki spornych interesów;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 78 § 1 i 2 i art. 136 § 1 K.p.a. polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ drugiej instancji z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na niedopuszczeniu i nieprzeprowadzeniu dowodu z wnioskowanej przez skarżącą opinii biegłego pulmunologa spoza województwa dolnośląskiego lub innego lekarza orzecznika, celem wyjaśnienia istniejących w sprawie wątpliwości, których nie wyjaśnił organ pierwszej ani drugiej instancji w zakresie ustalenia, jakie czynniki wywołały nowotwór u uczestnika;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 84 § 1 i art. 140 K.p.a. polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ drugiej instancji z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na niezastosowaniu art. 84 § 1 K.p.a. i przyznaniu lekarzowi orzecznikowi prawa do stosowania przepisów prawa i rozstrzygania ewentualnych wątpliwości na korzyść lub niekorzyść strony w sytuacji, gdy rolą biegłego jest wyłącznie dostarczenie wiadomości specjalnych, zaś wyłączną kompetencją organu jest ocena materiału dowodowego sprawy;
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 7 K.p.a. polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ drugiej instancji z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy ze względu na brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w niniejszej sprawie, poprzez pominięcie przy ustalaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego koniecznych dla przesądzenia, czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że nowotwór płuca u uczestnika miał etiologię zawodową - palenia papierosów w ilości co najmniej 36 paczkolat, przy jednoczesnym uwzględnieniu, iż uczestnik nie był bezpośrednio narażony na emisję wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), które to okoliczności rozpatrywane łącznie wykluczają możliwość uznania, iż bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem choroba uczestnika miała podłoże zawodowe, co spowodowało naruszenie jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tzw. prawdy obiektywnej;
7. art. 106 § 5 P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm., obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, ze zm.; dalej zwanej K.c.) poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a to dowodów z dokumentów - opinii biegłych pulmunologów polegający na błędnym, sprzecznym ze zgromadzonym materiałem dowodowym i zasadami logicznego rozumowania oraz zasadami współżycia społecznego ustaleniu, iż spółka nie podważyła twierdzeń lekarza orzecznika o braku możliwości rozróżnienia przyczyn powstania i rozwoju nowotworu płuca w sytuacji, w której biegli pulmunolodzy jednoznacznie dokonują takiego rozróżnienia, wskazując, które czynniki i w jakim stopniu przyczyniły się do powstania danego nowotworu płuca, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż nie podważono związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy u spółki, a zachorowaniem uczestnika.
Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor rozwinął podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ Inspekcji Sanitarnej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 29 lipca 2020 r. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne z uwagi na powzięcie informacji o śmierci uczestnika postępowania w dniu [...] czerwca 2019 r.
Postanowieniem z dnia 10 września 2020 r. Sąd ten podjął zawieszone postępowanie z udziałem K. P. - następcy prawnego zmarłego (jego spadkobierczyni).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę kasacyjną należało uwzględnić.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wymienione w § 2 tego przepisu przesłanki nieważności postępowania sądowego. Bezwzględną przesłanką nieważności, określoną w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., jest brak zdolności sądowej strony postępowania sądowoadministracyjnego. Zdolność sądowa to zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona; zdolność taką posiada m.in. osoba fizyczna, zdolność ustaje z chwilą śmierci tej osoby (art. 25 § 1 P.p.s.a.).
Postępowanie sądowoadministracyjne wszczyna się m.in. na podstawie skargi wniesionej przez uprawniony podmiot. Stronami postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowanie jest przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.). Uczestnikiem postępowania sądowego na prawach strony jest także osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania dotyczy jej interesu prawnego (art. 33 § 1 P.p.s.a.). Osobie tej w postępowaniu przysługują prawa strony (art. 12 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowe wszczęte zostało na podstawie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez spółkę pismem z dnia 8 listopada 2019 r. Stroną tego postępowania, oprócz skarżącej spółki i organu Inspekcji Sanitarnej, którego decyzję zaskarżono, był również J. P. Wszak zaskarżoną do sądu decyzją stwierdzono u niego chorobę zawodową i wynik postepowania sądowego dotyczył jego interesu prawnego. Zostało to odnotowane w zarządzeniu wstępnym Przewodniczącego z dnia 6 grudnia 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał jednak sprawę bez udziału J. P. wydając w dniu 20 lutego 2020 r. orzeczenie kończące postępowanie. Ze skróconego aktu zgonu wynika, że J. P. zmarł w dniu [...] czerwca 2019 r. (k. 129 akt sądowych). Oznacza to, że śmierć osoby, która winna być uczestnikiem postępowania sądowego na prawach strony nastąpiła jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego, ściślej zaś na etapie postępowania odwoławczego przed wydaniem w dniu 7 października 2019 r. zaskarżonej decyzji.
Zaistniała zatem bezwzględna przesłanka nieważności postępowania sądowego (art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić trzeba, że fakt śmierci tego uczestnika nie był znany Sądowi pierwszej instancji w chwili wszczęcia postępowania, w dniu wydania zaskarżonego wyroku, w chwili wniesienia skargi kasacyjnej i złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Przesyłki sądowe kierowane do J. P. były awizowane. Dopiero po wydaniu zarządzenia o doręczeniu tego ostatniego pisma uczestnikowi K. P. w dniu 19 lipca 2019 r poinformowała sąd o śmierci męża dołączając do oświadczenia kopię aktu zgonu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji zawiesił w tej sytuacji postępowanie sądowe, a następnie je podjął z udziałem następcy prawnego uczestnika (żony zmarłego). Jednakże okoliczność, że śmierć uczestnika postępowania nie była znana sądowi orzekającemu nie ma znaczenia dla stwierdzenia wystąpienia przesłanki nieważności postępowania (por. m.in. wyroki NSA z: 31 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2271/14, LEX nr 2083471; 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15, LEX nr 2335143; 11 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 892/18, LEX nr 3022483; 15 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 921/21, LEX nr 3198084).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej doszło do nieważności postępowania, którą to okoliczność należało wziąć pod uwagę z urzędu.
Brak przesłanki procesowej w postaci zdolności sądowej strony (uczestnika postępowania) wyłącza możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy i odniesienia się do zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej (por. wyroki NSA z: 15 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2035/15, LEX nr 2271784, 29 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2305/15, LEX nr 2402227). Zaskarżony wyrok podlega więc uchyleniu niezależnie od zarzutów zgłoszonych w ramach obu podstaw kasacyjnych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.
Stosownie do art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że uchylenie zaskarżonego wyroku niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu powyższego przepisu.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny weźmie pod uwagę, że śmierć strony postępowania administracyjnego J. P. miała miejsce przed podjęciem zaskarżonej decyzji, oceni również, czy przedmiot niniejszego postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.