II OSK 3096/24Zawieszenie biegu terminów legalizacja pobytu cudzoziemców
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który oddalił skargę skarżącego na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Skarżący kasacyjnie podnosił zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (u.o.p.), które zawieszają bieg terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt. Argumentował, że przepisy te nie mają zastosowania do jego sytuacji, a także że są sprzeczne z Konstytucją RP, w szczególności z prawem do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a bieg terminu rozpoznania wniosku nie rozpoczął się do 30 września 2025 r., co uchyla zarzut bezczynności. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził prawidłowość wykładni WSA. Sąd podkreślił, że przepisy art. 100c i 100d u.o.p. odnoszą się do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o legalizację pobytu, niezależnie od obywatelstwa czy powodu przybycia do Polski. NSA uznał, że zawieszenie biegu terminów, choć miało charakter tymczasowy i było uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z wojną w Ukrainie, zostało wielokrotnie przedłużane, co mogło budzić wątpliwości co do jego proporcjonalności po 30 czerwca 2024 r. Niemniej jednak, w dacie orzekania przez WSA (10 września 2024 r.), obowiązywała jeszcze ostatnia nowelizacja przedłużająca termin do 30 września 2025 r. Sąd uznał, że termin wydania decyzji zgodnie z ustawą o cudzoziemcach (6 miesięcy) nie upłynął, co oznaczało brak bezczynności organu w rozumieniu przepisów. W związku z tym, wyrok WSA był prawidłowy. NSA odniósł się również do zarzutów dotyczących składu orzekającego, uznając je za nieuzasadnione, gdyż sędziowie zostali powołani zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ostatecznie, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów zawieszających bieg terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt cudzoziemców (art. 100c i 100d u.o.p.) oraz ocena ich zgodności z Konstytucją RP, w szczególności prawa do sądu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy, ale jego argumentacja dotycząca prawa do sądu i proporcjonalności może mieć szersze zastosowanie. NSA odmówił zastosowania przepisu ustawy, co jest wyjątkiem od reguły.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, zawieszające bieg terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt, mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, czy tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o legalizację pobytu na terytorium RP na podstawie wymienionych w tych przepisach form tej legalizacji, niezależnie od ich obywatelstwa czy powodu przybycia do Polski.
Uzasadnienie
NSA oparł się na wykładni językowej przepisów, które używają ogólnego pojęcia 'cudzoziemiec', a także na celu wprowadzenia tych przepisów, który miał na celu odciążenie wojewodów w związku z kryzysem migracyjnym, co dotyczyło wszystkich spraw cudzoziemców. Ponadto, gdyby przepisy te dotyczyły tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną, przepis dotyczący zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE byłby bezprzedmiotowy, gdyż osoby te nie spełniałyby warunku 5-letniego nieprzerwanego pobytu.
Czy wielokrotne przedłużanie przez ustawodawcę okresu zawieszenia biegu terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt (art. 100d u.o.p.) do 30 września 2025 r. narusza konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W ocenie NSA, przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. po dniu 30 czerwca 2024 r. stanowiło oczywistą sprzeczność z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ponieważ nadzwyczajne okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminów nie mogły już stanowić podstawy do kolejnego przedłużenia, a sytuacja ta stała się normą.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ponad dwuletni okres zawieszenia biegu terminów (od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r.) był wystarczający do dostosowania organów administracji do bieżących potrzeb. Dalsze przedłużanie tego okresu, zwłaszcza do 30 września 2025 r., naruszało zasadę proporcjonalności i prawo do sądu, przekształcając epizodyczne rozwiązanie w stałe ograniczenie praw. Sąd odmówił zastosowania przepisu w tym zakresie jako niezgodnego z Konstytucją RP.
Czy w przypadku, gdy termin załatwienia sprawy przez organ administracji nie upłynął, można mówić o bezczynności organu w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i Kodeksu postępowania przed sądami administracyjnymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w sytuacji gdy termin załatwienia sprawy nie upłynął, nie można mówić o bezczynności organu.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że termin 6 miesięcy na wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, określony w art. 210 ust. 1 w zw. z art. 223 ustawy o cudzoziemcach, nie upłynął ani na dzień złożenia skargi, ani na dzień wydania wyroku przez WSA. W związku z tym, zarzucana Wojewodzie bezczynność nie wystąpiła, a wyrok WSA oddalający skargę był prawidłowy.
Czy orzeczenie wydane przez sędziów powołanych na stanowisko przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną przez nowe przepisy narusza prawo strony do sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut naruszenia prawa do sądu z powodu składu orzekającego został uznany za nieuzasadniony.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że sędziowie zostali powołani na stanowisko przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa zgodnie z obowiązującymi przepisami. Strona nie skorzystała z możliwości złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziów na podstawie art. 5a Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Tym samym, nie można było uznać, że skład orzekający był nieprawidłowy.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (28)
Główne
u.o.p. art. 100c § 1-4
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis zawieszający bieg terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt dla cudzoziemców. Początkowo do 31 grudnia 2022 r., następnie przedłużany, aktualnie do 30 września 2025 r. (w ocenie NSA, po 30 czerwca 2024 r. jego stosowanie jest niekonstytucyjne).
u.o.p. art. 100d § 1-4
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis przedłużający okres zawieszenia biegu terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt dla cudzoziemców. W ocenie NSA, jego przedłużenie po 30 czerwca 2024 r. jest niezgodne z Konstytucją RP.
u.o.c. art. 210 § 1
Ustawa o cudzoziemcach
Określa termin 6 miesięcy na wydanie decyzji w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.
u.o.c. art. 223
Ustawa o cudzoziemcach
Wskazuje na zastosowanie art. 210 do postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, pewność prawa.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Bezpośrednie stosowanie przepisów Konstytucji.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko w uzasadnionym zakresie, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty praw i wolności.
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Konstytucja RP art. 77 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ustawa nie może ograniczać dostępu do sądu do ochrony praw.
Dz.U. 2022 poz 583 art. 100c
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Dz.U. 2023 poz 103 art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Pomocnicze
k.c. art. 4171 § 3
Ustawa Kodeks cywilny
Dotyczy możliwości uzyskania prejudykatu do dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niewydanie orzeczenia lub decyzji.
k.p.a. art. 37 § 1 pkt 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy bezczynności organu.
k.p.a. art. 37 § 6 pkt 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy postanowienia o stwierdzeniu braku podstaw do wniesienia ponaglenia, które może stanowić prejudykat.
p.p.s.a. art. 149 § 1 i 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy uwzględnienia skargi na bezczynność organu.
p.p.s.a. art. 149 § 1 pkt 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy orzeczenia sądu stwierdzającego bezczynność organu, które może stanowić prejudykat.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy oddalenia skargi na bezczynność organu.
p.p.s.a. art. 16 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skład sądu administracyjnego (trzech sędziów).
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA (granice skargi kasacyjnej).
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przesłanki nieważności postępowania, które NSA bierze pod uwagę z urzędu.
p.p.s.a. art. 184 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
p.u.s.a. art. 5 § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa powoływanie sędziów sądów administracyjnych przez Prezydenta RP na wniosek KRS.
p.u.s.a. art. 5a
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Umożliwia badanie niezawisłości i bezstronności sędziów.
Konstytucja RP art. 178 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie w sprawowaniu urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP na czas nieoznaczony.
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej.
Konstytucja RP art. 188 § 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją.
EKPC art. 6 § 1
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Prawo do rzetelnego procesu sądowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy art. 100c i 100d u.o.p. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców ubiegających się o legalizację pobytu. • Termin rozpatrzenia wniosku o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE nie upłynął, co wyklucza bezczynność organu. • Sędziowie zostali powołani zgodnie z obowiązującymi przepisami, a zarzuty dotyczące składu orzekającego są nieuzasadnione.
Odrzucone argumenty
Przepisy art. 100c i 100d u.o.p. nie mają zastosowania do skarżącego, ponieważ nie jest on obywatelem Ukrainy przybyłym w związku z działaniami wojennymi. • Przepisy art. 100c i 100d u.o.p. naruszają Konstytucję RP, w szczególności prawo do sądu i zasadę proporcjonalności. • Wydanie orzeczenia przez sędziów powołanych przez 'neoKRS' narusza prawo do sądu.
Godne uwagi sformułowania
NSA w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę doszedł do przekonania, że nadzwyczajne okoliczności (...) nie mogły stanowić podstawy do kolejnego – czwartego z rzędu – przedłużenia obowiązywania art. 100d u.p.o.u. po dniu 30 czerwca 2024 r. • W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. (...) jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. • NSA uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1- 4 u.o.p.u. w brzmieniu nadanym ostatnią nowelizacją w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Skład orzekający
Anna Szymańska
sprawozdawca
Jerzy Siegień
przewodniczący
Roman Ciąglewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów zawieszających bieg terminów rozpatrywania wniosków o zezwolenia na pobyt cudzoziemców (art. 100c i 100d u.o.p.) oraz ocena ich zgodności z Konstytucją RP, w szczególności prawa do sądu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy, ale jego argumentacja dotycząca prawa do sądu i proporcjonalności może mieć szersze zastosowanie. NSA odmówił zastosowania przepisu ustawy, co jest wyjątkiem od reguły.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawem do sądu i jego ograniczeniami w sytuacjach kryzysowych, a także interpretacji przepisów dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców. NSA dokonał oceny konstytucyjności przepisów, co jest zawsze interesujące.
“NSA: Przedłużanie zawieszenia terminów dla cudzoziemców narusza Konstytucję. Czy prawo do sądu może być tak łatwo ograniczane?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.