II OSK 307/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-08
NSAAdministracyjneŚredniansa
planowanie przestrzennemiejscowy plan zagospodarowania przestrzennegostudium uwarunkowańprawo własnościwładztwo planistycznezabudowa usługowazabudowa mieszkaniowaNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie narusza prawa, mimo zmiany dominującego przeznaczenia terenu z mieszkaniowego na usługowy.

Spółka złożyła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i sprzeczność miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP) ze studium uwarunkowań, w zakresie przeznaczenia jej działek pod zabudowę usługową zamiast mieszkaniową. Sąd administracyjny pierwszej instancji oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że MPZP nie narusza ustaleń studium, ponieważ studium określa ogólne kierunki, a plan doprecyzowuje je, bilansując różne funkcje. Sąd podkreślił, że przeznaczenie terenu pod usługi było uzasadnione istniejącym stanem zagospodarowania i wnioskami poprzedniego właściciela, a ograniczenia prawa własności mieściły się w granicach prawa.

Spółka [...] sp. z o.o. sp. k. złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił jej skargę na uchwałę Rady Miejskiej Łomianki w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (MPZP). Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w tym art. 20 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (u.p.z.p.), twierdząc, że MPZP sprzecznie ze studium uwarunkowań przeznaczył jej działki pod zabudowę usługową (podstawowe) zamiast mieszkaniową jednorodzinną (dominujące w studium). Zarzucono również naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 2, 6-7 u.p.z.p. w zw. z Kodeksem cywilnym i Konstytucją RP, wskazując na przekroczenie granic władztwa planistycznego i naruszenie prawa własności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wyjaśnił, że ustalenia studium są wiążące dla organów przy sporządzaniu planów miejscowych, ale nie wymagają bezrefleksyjnego powielania. Plan miejscowy ma doprecyzować ogólne wytyczne studium, a nie musi być z nim w pełnej zgodności, wystarczy brak sprzeczności. W analizowanym przypadku studium określało przeznaczenie dominujące dla całej strefy funkcjonalnej, a plan miejscowy doprecyzował je dla konkretnego obszaru, uwzględniając istniejące zagospodarowanie i wnioski poprzedniego właściciela. Sąd uznał, że przeznaczenie terenu pod zabudowę usługową było uzasadnione, a ograniczenia prawa własności skarżącej mieściły się w granicach prawa i zasady proporcjonalności. Podkreślono, że plan nie pozbawił spółki możliwości zabudowy, a jedynie określił jej sposób, co było zgodne z władztwem planistycznym gminy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, MPZP może doprecyzować ustalenia studium, wprowadzając przeznaczenie podstawowe inne niż dominujące w studium, o ile nie jest to sprzeczne z ogólnymi kierunkami polityki przestrzennej gminy i uwzględnia istniejący stan zagospodarowania oraz potrzeby interesu publicznego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że studium określa ogólne kierunki, a plan miejscowy ma je uszczegółowić. Brak sprzeczności między planem a studium jest wystarczający. Przeznaczenie terenu pod usługi było uzasadnione istniejącym stanem i wnioskami poprzedniego właściciela, a ograniczenia prawa własności mieściły się w granicach prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.p.z.p. art. 20 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Plan miejscowy uchwala rada gminy po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium. Zwrot 'nie narusza' oznacza, że nie musi być pełna zgodność, wystarczy brak sprzeczności.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 9 § ust. 4

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Ustalenia studium są wiążące dla organów przy sporządzaniu planów miejscowych, ale nie wymagają bezrefleksyjnego powielania; plan ma doprecyzować ogólne wytyczne studium.

u.p.z.p. art. 15 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Projekt planu miejscowego sporządza się zgodnie z zapisami studium.

u.p.z.p. art. 3 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Gmina ma wyłączne prawo do kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej.

u.p.z.p. art. 6 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Ustalenia MPZP kształtują sposób wykonywania prawa własności nieruchomości.

u.p.z.p. art. 15 § ust. 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W planie miejscowym określa się obowiązkowo przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające.

u.p.z.p. art. 1 § ust. 2

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

W planowaniu uwzględnia się m.in. wymagania ładu przestrzennego, walory architektoniczne i krajobrazowe, walory ekonomiczne, prawo własności oraz potrzeby interesu publicznego.

Konstytucja RP art. 21 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności jest chronione konstytucyjnie.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Własność może być ograniczana w drodze ustawy, o ile nie narusza to istoty prawa własności.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia praw konstytucyjnych mogą być ustanawiane w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 15 ust. 1 u.p.z.p. oraz art. 9 ust. 4 u.p.z.p. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez WSA, że ustalenie w MPZP podstawowego przeznaczenia terenu pod zabudowę usługową (do 12 m wysokości) oraz tylko uzupełniająco istniejącej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej nie stanowi ewidentnej sprzeczności z dominującym przeznaczeniem terenu jako zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w Studium. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 pkt 2, 6-7 u.p.z.p w zw. z art. 140 k.c. oraz art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez WSA, że przeznaczenie terenu pod zabudowę usługową nie zostało dokonane z przekroczeniem granic władztwa planistycznego, bez wyważenia interesu publicznego i indywidualnego, nie ograniczyło prawa własności ani nie zdegradowało walorów ekonomicznych, architektonicznych i krajobrazowych.

Godne uwagi sformułowania

Użyty w powyższym unormowaniu zwrot "nie narusza" oznacza, że pomiędzy treścią studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego a treścią uchwalonego planu miejscowego nie musi zachodzić pełna zgodność, wystarczy aby nie było sprzeczności pomiędzy tymi ustaleniami. Studium wiąże bowiem organ planistyczny co do ogólnych wytycznych, założeń polityki przestrzennej gminy i tylko w tym zakresie postanowienia planu muszą pozostawać w zgodzie z założeniami studium. Nie chodzi zatem o bezrefleksyjne powielanie postanowień studium w treści planu. Ustalenia planu mogą ograniczać własność i takie regulacje nie stanowią naruszenia prawa, o ile dzieje się to z poszanowaniem zasady proporcjonalności.

Skład orzekający

Wojciech Mazur

przewodniczący

Arkadiusz Despot - Mładanowicz

sprawozdawca

Anna Żak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja relacji między studium uwarunkowań a miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz dopuszczalnych ograniczeń prawa własności w procesie planowania przestrzennego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie studium określało ogólne kierunki dla strefy, a plan doprecyzował je dla konkretnego obszaru, uwzględniając istniejące zagospodarowanie i wnioski poprzedniego właściciela.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu planowania przestrzennego – konfliktu między interesem właściciela a planami gminy. Pokazuje, jak sądy interpretują relacje między studium a planem miejscowym.

Planowanie przestrzenne: Kiedy interes właściciela ustępuje miejsca wizji gminy?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 307/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Żak
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /sprawozdawca/
Wojciech Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Planowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1210/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-10-16
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1073
art. 9 ust. 4, art. 15 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 15 ust. 2 pkt 1, art. 1 ust. 2 pkt 1, 2, 6 i 7
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 3, art. 31 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Sędzia del. NSA Anna Żak Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1210/19 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Ł. na uchwałę Rady Miejskiej Łomianki z dnia 14 grudnia 2017 r. nr XXXVII/427/2017 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Ł. na rzecz Gminy Łomianki kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1210/19 oddalił skargę [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Ł. na uchwałę Rady Miejskiej Łomianki z dnia 14 grudnia 2017 r. nr XXXVII/427/2017 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Ł., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, dalej jako: "u.p.z.p." w zw. z art. 15 ust. 1 u.p.z.p. oraz art. 9 ust. 4 u.p.z.p., poprzez ich całkowicie błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez WSA, że ustalenie w § 68 uchwały nr XXXVII/427/2017 Rady Miejskiej w Łomiankach z dnia 14 grudnia 2017 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru osiedla Dąbrowa Rajska oraz części osiedli Dąbrowa Zachodnia i Dąbrowa Leśna - etap I, ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego w dniu 12 lutego 2018 r. (Dz. Urz. Woj. 2018 r. poz. 1378) – dalej: "MPZP", "plan miejscowy", "plan" oraz w Załączniku Nr 1 do MPZP dla terenu skarżącej podstawowego przeznaczenia terenu w postaci zabudowy usługowej (do 12 m wysokości) oraz tylko uzupełniająco istniejącej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, podczas gdy w Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta i Gminy Łomianki nr IX/90/2015 z dnia 13 sierpnia 2015 r. (dalej: "Studium") przeznaczenie dominujące dla terenu skarżącej określone zostało jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wolnostojącej oraz jednorodzinnej bliźniaczej z przeznaczeniem dopełniającym w postaci zabudowy usługowej nie stanowi o ewidentnej sprzeczności pomiędzy ustaleniami MPZP a ustaleniami Studium, a tym samym nie stanowi istotnego naruszenia zasad sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 pkt 2, 6-7 u.p.z.p w zw. z art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, dalej jako: "k.c." oraz art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji RP - poprzez ich całkowicie błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez WSA. że przeznaczenie w MPZP terenu skarżącej pod zabudowę usługową (do 12 m wysokości) nie zostało dokonane z przekroczeniem granic władztwa planistycznego, bez wyważenia interesu publicznego oraz interesu indywidualnego, nie ograniczyło prawa własności przysługującego skarżącej, a także nie zdegradowało w sposób istotny walorów ekonomicznych, architektonicznych oraz
krajobrazowych przestrzeni.
Wskazując na powyższe, skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku, tj. uchylenie wyroku WSA w całości i rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części ustalającej dla działek ew. A o pow. 0,3586 ha oraz nr B o pow. 0,2897, z obrębu [...] – [...], gmina Łomianki, stanowiących własność skarżącej Spółki, a także dla działki ew. C o pow. 0,0130 ha, z obrębu [...] – [...], gmina Łomianki (w stosunku do której to działki została na rzecz skarżącej ustanowiona służebność drogi koniecznej) - podstawowe przeznaczenie terenu pod zabudowę usługową (oznaczoną symbolem U15), oraz uzupełniające przeznaczenie terenu pod istniejącą zabudowę mieszkaniową jednorodzinną;
ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.
Ponadto, wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego stosownie do norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła Gmina Łomianki, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Skarżąca kasacyjnie Spółka kwestionuje stanowisko Sądu I instancji, że ustalone w zaskarżonej uchwale przeznaczenie działek nr ewid. A i B, stanowiących własność skarżącej Spółki, a także działki nr ewid. C, w stosunku do której została na rzecz skarżącej ustanowiona służebność drogi koniecznej, nie narusza postanowień Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy Łomianki przyjętego uchwałą nr IX/90/2015 Rady Miejskiej w Łomiankach z dnia 13 sierpnia 2015 r. W ocenie skarżącej kasacyjnie Spółki, przeznaczenie w planie ww. działek (podstawowe przeznaczenie terenu) pod zabudowę usługową (oznaczoną symbolem U15) oraz tylko uzupełniająco dopuszczenie sytuowania lokali mieszkalnych w budynkach usługowych oraz istniejącej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, jest ewidentnie sprzeczne z ustaleniami Studium, w którym jako dominujące przeznaczenie terenu przewidziano tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wolnostojącej oraz jednorodzinnej bliźniaczej, z przeznaczeniem dopełniającym, stanowiącym m.in. tereny zabudowy usługowej.
Stanowiska skarżącej kasacyjnie Spółki nie można podzielić.
Skarżąca kasacyjnie jest właścicielką działek nr ewid. A i B, natomiast na działce nr ewid. C na rzecz skarżącej została ustanowiona służebność drogi koniecznej. Działki te znajdują się na terenie oznaczonym w planie symbolem U15 (zabudowa usługowa). Zgodnie z § 68 planu miejscowego, ustalenia dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem U15 to: przeznaczenie podstawowe – zabudowa usługowa, przeznaczenie uzupełniające – lokale mieszkalne w budynkach usługowych oraz istniejąca zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Taki sposób określenia przeznaczenia działek skarżącej Spółki wprowadza ograniczenia w sposobie ich zagospodarowania, uniemożliwiając zabudowanie nieruchomości budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi szeregowymi. Podkreślenia przy tym wymaga, że okoliczność, że ustalenia planu miejscowego naruszają interes prawny skarżącej, nie oznacza, że zaskarżona uchwała została podjęta z naruszeniem prawa. Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, w rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że zaskarżony plan miejscowy został przyjęty z naruszeniem prawa, w szczególności z istotnym naruszeniem zasad i trybu sporządzania planu miejscowego, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1073).
Ustalenia studium, co jasno wynika z brzmienia art. 9 ust. 4 u.p.z.p., są wiążące dla organów przy sporządzaniu planów miejscowych. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta sporządza projekt planu miejscowego, zawierający część tekstową i graficzną, zgodnie z zapisami studium oraz z przepisami odrębnymi, odnoszącymi się do obszaru objętego planem, wraz z uzasadnieniem (art. 15 ust. 1 zd. 1). Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.z.p. w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, plan miejscowy uchwala rada gminy, po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium (...). Użyty w powyższym unormowaniu zwrot "nie narusza" oznacza, że pomiędzy treścią studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego a treścią uchwalonego planu miejscowego nie musi zachodzić pełna zgodność, wystarczy aby nie było sprzeczności pomiędzy tymi ustaleniami (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2525/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.z.p., studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy służy gminie do określenia kierunków jej polityki przestrzennej. Stąd, zgodnie z art. 10 ust. 2 u.p.z.p., jego postanowienia wyznaczają z zasady ogólne kierunki działalności i wskaźniki dla wydzielonych obszarów. Studium zawiera diagnozę zagospodarowania przestrzennego i określa politykę gminy w zakresie zagospodarowania przestrzennego, zwykle w dłuższym czasie. Rada gminy, uchwalając określonej treści studium, sama decyduje o zakresie, szczegółowości związania, o jakim mowa w art. 9 ust. 4 u.p.z.p. Zakres i sposób tego związania uzależniony jest od stopnia szczegółowości ustaleń zawartych w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Studium nie jest aktem prawa miejscowego. Jest to akt określający kierunki polityki przestrzennej gminy o dużym stopniu ogólności, których doprecyzowanie powinno nastąpić w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Nie chodzi zatem o bezrefleksyjne powielanie postanowień studium w treści planu. Studium wiąże bowiem organ planistyczny co do ogólnych wytycznych, założeń polityki przestrzennej gminy i tylko w tym zakresie postanowienia planu muszą pozostawać w zgodzie z założeniami studium. Stopień związania planów ustaleniami studium zależy w znaczącej mierze od brzmienia ustaleń studium, przy czym plan zagospodarowania przestrzennego ma stanowić uszczegółowienie zapisów zawartych w studium. Innymi słowy, ustalenia studium nie muszą być przeniesione (przekopiowane) wprost (bezpośrednio) do postanowień planu zagospodarowania przestrzennego (zob. wyroki NSA: z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 474/20; z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 35/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zwrócić uwagę, że Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy Łomianki bardzo ogólnie wyznacza kierunki polityki przestrzennej. Przewiduje 8 podstawowych stref funkcjonalnych, którym przypisano kierunki zagospodarowania przestrzennego oraz określono ogólne zasady przeznaczenia terenu w podziale na ustalone przeznaczenie dominujące i preferowane przeznaczenie dopełniające oraz ogólne zasady zagospodarowania terenu (s. 47 Studium). Cały obszar planu ma powierzchnię 69,87 ha i położony jest w strefie funkcjonalnej 6 – Mieszkaniowa ekstensywna i średnio intensywna (6.3. Dąbrowa Rajska, Dąbrowa Leśna, Dąbrowa Zachodnia, Osiedle Równoległa). Dla całej strefy 6, obejmującej obszar 765 ha, Studium przewiduje jako przeznaczenie dominujące: 1) zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wolnostojącą oraz 2) zabudowę mieszkaniową jednorodzinną bliźniaczą, natomiast jako przeznaczenie dopełniające: 1) zabudowę pensjonatową, 2) zabudowę usługową - obiekty użyteczności publicznej, 3) zabudowę usługową – usługi podstawowe, 4) zabudowę zagrodową, w tym gospodarstwa agroturystyczne, 5) istniejącą zabudowę mieszkaniową: wielorodzinną, jednorodzinną szeregową, 6) tereny sportu, rekreacji, 7) tereny rolnicze (w przypadku braku zgód rolnych) 8) tereny leśne, 9) tereny zieleni urządzonej (w tym izolacyjnej) (Studium, rozdział 2.3.2.6, str. 55-56).
Wskazać należy, że ustalenia Studium w zakresie przeznaczenia terenu dotyczą całej strefy. Doprecyzowanie przeznaczenia w odniesieniu do konkretnych terenów następuje dopiero w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Podkreślenia bowiem wymaga, że w rozdziale 2.3.3 na stronie 63 Studium przyjęto, że "wskazane do sporządzenia lub będące w trakcie sporządzania miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego: 1) rozstrzygną o lokalizacji i wyborze rekomendowanych przez Studium funkcji dopełniających oraz określą sposób uwzględnienia standardów wyznaczonych przez przeznaczenie dominujące określone dla stref funkcjonalnych". Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały (s. 3) największy udział powierzchniowy (53% powierzchni obszaru planu) w strukturze funkcjonalno-przestrzennej obszaru zajmują tereny przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Zabudowa usługowa zajmuje blisko 20% powierzchni obszaru planu. Niemałą cześć obszaru planu (21,5% powierzchni) stanowi układ komunikacyjny. Strukturę funkcjonalno-przestrzenną obszaru uzupełniają istniejące tereny zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, infrastruktury technicznej, lasy i tereny zieleni urządzonej parkowej.
Z powołanych wyżej ustaleń Studium wynika zatem, że przeznaczenie dominujące zostało określone dla stref funkcjonalnych. Skoro w strukturze funkcjonalno-przestrzennej obszaru 6.3. tereny przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną zajmują 53% powierzchni obszaru objętego planem, to zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna pełni funkcję dominującą, a pozostałe przeznaczenia uzupełniają jedynie to przeznaczenie zgodnie z ustaleniami Studium. Tym samym nie można uznać, że zaskarżona uchwała w zakresie przeznaczenia działek skarżącej pod zabudowę usługową, a uzupełniająco lokale mieszkalne w budynkach usługowych i istniejącą zabudowę mieszkaniową jednorodzinną narusza ustalenia Studium, w rozumieniu art. 20 ust. 1 u.p.z.p. Z uwagi na takie sformułowanie postanowień Studium należy zgodzić się z organem, jak i Sądem I instancji, że przewidziane w Studium przeznaczenie terenu powinno się bilansować w odniesieniu do danej jednostki terenowej, a nie konkretnej działki ewidencyjnej.
Należy dodatkowo zwrócić uwagę, że Studium nie przewiduje dla strefy funkcjonalnej 6.3., w której położony jest obszar planu, zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej szeregowej. Jak już wyżej wskazano, Studium przewiduje jako przeznaczenie dominujące: zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wolnostojącą oraz zabudowę mieszkaniową jednorodzinną bliźniaczą. Natomiast w ramach przeznaczenia dopełniającego dopuszcza jedynie "istniejącą" zabudowę mieszkaniową jednorodzinną szeregową.
Oceniając natomiast, czy wprowadzone planem miejscowym ustalenia nadmiernie ingerują w prawo własności skarżącej Spółki, trzeba mieć na względzie, że prawo własności jest prawem chronionym konstytucyjnie (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP), lecz nie jest prawem bezwzględnym i w określonych w Konstytucji RP sytuacjach może doznawać ograniczeń. Możliwość tych ograniczeń dopuszcza art. 64 ust. 3 Konstytucji RP stanowiąc, że własność może być ograniczana, jednakże tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności, a zatem z poszanowaniem zasady proporcjonalności. Stosownie do art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności, mogą być ustanawiane w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i wolności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te powinny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych. W niniejszej sprawie przepisami takimi były przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w oparciu o które podjęta została zaskarżona uchwała. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.z.p., ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Ustawodawca w art. 3 ust. 1 u.p.z.p. zagwarantował gminie wyłączne prawo do kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Prawo to określane mianem władztwa planistycznego nie może jednak nosić cech dowolności i powinno być realizowane przez organy uchwałodawcze gminy z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, w tym zasad określonych w ustawie oraz norm konstytucyjnych, które wyznaczają dopuszczalne granice ingerencji w prawo własności. Aby nie doszło do nadużycia władztwa planistycznego, organ musi przede wszystkim respektować reguły składające się na istotę zasady proporcjonalności, czyli ustalić, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana oraz czy efekty wprowadzanej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela. Zatem, ustalenia planu mogą ograniczać własność i takie regulacje nie stanowią naruszenia prawa, o ile dzieje się to z poszanowaniem zasady proporcjonalności (zob. wyroki NSA: z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2047/15; z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2525/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wprowadzone zaskarżonym planem regulacje dotyczące przeznaczenia nieruchomości skarżącej kasacyjnie Spółki nie mogą być ocenione jako nieproporcjonalne. Ustalenia planu bez wątpienia ingerują w zakres przyznanych Spółce uprawnień do nieruchomości, jednak ingerencja ta mieści się w granicach wyznaczonych przez prawo (art. 1 ust. 2 pkt 1, 2, 6 i 7 oraz art. 15 ust. 2 pkt 1), a także w przepisach Konstytucji (art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3). Stwierdzić należy, że Rada Miejska w Łomiankach, przeznaczając działkę skarżącej pod zabudowę usługową (przeznaczenie podstawowe), a jedynie uzupełniająco dopuszczając lokale mieszkalne w budynkach usługowych oraz istniejącą zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, działała w ramach przyznanego jej władztwa planistycznego (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 1, 2, 6 i 7 oraz art. 15 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p.). Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 1 u.p.z.p., w planie miejscowym określa się obowiązkowo przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania. W planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się szereg różnych wartości, zwłaszcza: wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, walory architektoniczne i krajobrazowe, walory ekonomiczne przestrzeni, prawo własności, a także potrzeby interesu publicznego. Rada Miejska w Łomiankach w uzasadnieniu uchwały wskazała, że na potrzeby sporządzanego planu dokonano licznych wizji terenowych, przeanalizowano stan własności, ruch budowlany oraz poddano ocenie uwarunkowania ochrony środowiska, ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, walory architektoniczne i krajobrazowe. Istotnym uwarunkowaniem determinującym przeznaczenie terenu w planie, w szczególności w odniesieniu do terenów zabudowy usługowej, był istniejący stan zagospodarowania (uzasadnienie uchwały, str. 1-2). Obszar U15 znajduje się wzdłuż ulicy [...] i dotychczas zasadniczo przeznaczony był pod zabudowę usługową. Z odpowiedzi na skargę, co nie było kwestionowane, wynika, że w dacie uchwalania zaskarżonego planu na nieruchomości ówczesnego właściciela znajdował się budynek mieszkalny jednorodzinny, dwa budynki handlowo-usługowe, magazyn, a także pięć budynków gospodarczych (innych). Jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę, dla terenu należącego obecnie do skarżącej, ówczesny właściciel uzyskał liczne decyzje o warunkach zabudowy, przede wszystkim dla budynków o charakterze usługowym. Jednocześnie ówczesny właściciel wystąpił z wnioskiem z dnia 29 czerwca 2015 r. do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w którym wniósł o uwzględnienie decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji obejmującej budowę zespołu obiektów usługowych z mieszkaniami służbowymi wraz z instalacjami i urządzeniami. Wniosek ten został przez organy uwzględniony i taki sposób przeznaczenia został wprowadzony w projekcie planu miejscowego.
Należy zatem podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można dopatrzyć się przekroczenia granic ingerencji w prawo własności i przekroczenia granic władztwa planistycznego z uwagi na przeznaczenie nieruchomości skarżącej pod zabudowę usługową (przeznaczenie podstawowe), zwłaszcza, że działki te dotychczas były w taki sposób użytkowane i ówczesny właściciel o takie przeznaczenie wnosił we wniosku do planu. Wprowadzone przez gminę ograniczenia dotyczące działek skarżącej (brak możliwości zabudowy jednorodzinnej szeregowej) pozostają w odpowiedniej proporcji do celów koniecznych dla zapewnienia potrzeb racjonalnej gospodarki przestrzennej. Realizacja tych celów wymaga wyznaczania terenów o różnym przeznaczeniu (nie tylko mieszkaniowym) i ich rozgraniczania. Zasadnie zatem uznał Sąd I instancji, że określenie przeznaczenia U15 jest racjonalne, nie narusza zasad sporządzania planu miejscowego i zostało należycie uzasadnione. Ponadto, ograniczenie prawa własności skarżącej nie narusza jego istoty, albowiem skarżąca nie została pozbawiona możliwości zabudowy swojej nieruchomości, a jedynie ograniczono sposób jej zabudowy.
Należy dodatkowo zauważyć, że skarżąca Spółka, dysponując ostateczną decyzją o pozwoleniu na budowę budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej, może realizować tę inwestycję. Zaskarżony plan miejscowy nie pozbawia skarżącej tego uprawnienia. Uchwalenie planu miejscowego nie narusza więc praw nabytych przez skarżącą na podstawie ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę.
Mając powyższe na względzie, uznając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI