II OSK 3065/12

II OSK 3065/12 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2013-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-12-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
II SA/Bk 538/11 - Postanowienie WSA w Białymstoku z 2012-08-20
II OZ 466/12 - Postanowienie NSA z 2012-05-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 161 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia F. w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 538/11 o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację Zakładu U. w B. postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 538/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2011 r., znak [...], o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie w B. Zakładu U.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że opisana wyżej decyzja stała się również przedmiotem skarg dwóch innych stowarzyszeń ekologicznych biorących obok Stowarzyszenia F., udział w postępowaniu administracyjnym, mianowicie: Stowarzyszenia O. w B. (sygn. akt II SA/Bk 536/11) oraz Stowarzyszenia E. (sygn. akt II SA/Bk 537/11). Wszystkie trzy sprawy z uwagi na wspólne akta administracyjne oraz tożsamość przedmiotu zaskarżenia, zostały połączone przez sąd do jednoczesnego rozpoznania, z tym, że sprawy niniejszej ze skargi Stowarzyszenia F. w B. nie objęto łącznym wyrokowaniem ze sprawami o sygn. II SA/Bk 536/11 i II SA/Bk 537/11, ponieważ w toku postępowania sądowego w niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, będąca konsekwencją następczej niedopuszczalności drogi sądowej z przyczyn podmiotowych.
Z akt sprawy sądowej wynika bowiem, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 27 stycznia 2012 r. (sygn. BI.XII Ns – Rej. KRS 4692/11/585), prawomocnym od 20 kwietnia 2012 r. Stowarzyszenie F. w B. zostało rozwiązane przez sąd i zarządzona została jego likwidacja. Jednocześnie z dopuszczonych przez sąd na rozprawie jako dowód, a dołączonych do akt niniejszej sprawy, postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanych w dniu 12 lipca 2012 r. w sprawach o sygn. II SA/Bk 536/11 i II SA/Bk 537/11, wynika, że okoliczność prawomocnego rozwiązania przez sąd rejestrowy stowarzyszenia, została potraktowana jako utrata bytu prawnego stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, że rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd rejestrowy oznacza zakończenie wszelkiej statutowej działalności przez stowarzyszenie, w konsekwencji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło.
Sąd pierwszej instancji przyjął, iż jest związany wyrażonym w opisanych postanowieniach stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniami tymi NSA prawomocnie przesądził bowiem bezprzedmiotowość dalszego postępowania sądowego ze skargi Stowarzyszenia F. w B. Bezprzedmiotowość wiąże się z utratą zdolności sądowej (będącej procesowym odpowiednikiem zdolności prawnej w ujęciu materialnym) skarżącego Stowarzyszenia w trakcie trwającego postępowania. Brak zdolności sądowej strony istniejący na etapie wniesienia skargi czyni koniecznym jej odrzucenie stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), powstały zaś w trakcie postępowania sądowego (tzw. następczy) - uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Powyższe spowodowało konieczność umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia Stowarzyszenie F. w B. zarzuciło naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 i art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), poprzez uznanie, że prawomocnie orzeczone rozwiązanie stowarzyszenia oznacza utratę przez nie osobowości prawnej, podczas gdy utratę bytu prawnego stowarzyszenia spowoduje dopiero konstytutywny wpis jego wykreślenia (data prawomocności postanowienia o wykreśleniu),
2) przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., poprzez uznanie, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe;
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w świetle art. 36 i art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach utratę bytu prawnego stowarzyszenia spowoduje dopiero wpis jego wykreślenia (data prawomocności postanowienia o wykreśleniu) co oznacza, że ma on charakter konstytutywny. Samo postanowienie sądu rejestrowego o rozwiązaniu stowarzyszenia nie powoduje utraty przez te stowarzyszenie osobowości prawnej. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 360/08, oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 1995 r., sygn. akt I ACr 935/95, wskazano, że samo uprawomocnienie się postanowienia zawierającego jakąkolwiek formę unicestwienia zarejestrowanego stowarzyszenia, nie powoduje jeszcze ustania jego bytu prawnego. Sąd Apelacyjny uznał, że utratę osobowości prawnej stowarzyszenia może powodować najwcześniej uprawomocnienie się postanowienia sądu o wykreśleniu stowarzyszenia wydanego w trybie art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta B. wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Z konstrukcji wskazanego przepisu wynika, że za przyczynę umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego można uznać jedynie zdarzenie zaszłe w toku postępowania, tzn. takie, które nie istniało przed jego wszczęciem, a wystąpiło dopiero w toku rozpoznawania skargi.
W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie zostało rozwiązane prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 27 stycznia 2012 r., na podstawie art. 31 pkt 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Jednocześnie zarządzono likwidację Stowarzyszenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazana okoliczność upoważniała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku do umorzenia niniejszego postępowania sądowego. Należy bowiem uznać, iż rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd (art. 36 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności statutowej. Pozostać może jednak jeszcze majątek stowarzyszenia, w tym wierzytelności, a także rozmaite roszczenia wobec niego. Rozwiązanie tych sytuacji i zrekonstruowanie pełnego majątku byłego stowarzyszenia, wolnego od wszelkich obciążeń, następuje w procesie tzw. likwidacji stowarzyszenia. Zajmuje się tym likwidator, którego działalność rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie merytoryczne byłego stowarzyszenia. Przyjmuje się, że w okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło – art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy (por. P Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Kraków 2000, s. 77).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe względy, przemawiają za prawidłowością stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż rozwiązanie Stowarzyszenia przez Sąd w trakcie trwającego postępowania ma ten skutek, iż utraciło ono zdolność sądową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym postanowienie Sądu o umorzeniu postępowania w sprawie należało uznać za właściwe.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej należy podnieść, iż w świetle przepisu art. 37 ust. 2 pkt 3 Prawa o stowarzyszeniach nie można jednak uzasadnić poglądu, że utratę bytu prawnego stowarzyszenia spowoduje dopiero wpis jego wykreślenia (data prawomocności postanowienia o wykreśleniu). Wykładnia gramatyczna wskazanej normy sama w sobie nie prowadzi do wniosku, kiedy stowarzyszenie traci osobowość prawną, lecz wskazuje, iż likwidator stowarzyszenia zobowiązany jest do złożenia wniosku do sądu rejestrowego o wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego. Przepis ten nie rozstrzyga natomiast, czy wykreślenie ma skutek konstytutywny.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.