II OSK 2980/24

II OSK 2980/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Paweł Miładowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
659
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1504
art. 34 ust. 1
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 197/24 w sprawie ze skargi A. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną. POSTANOWIENIE Dnia 10 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Stowarzyszenia L. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 197/24 w sprawie ze skargi A. K. na przewlekłe prowadzenie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców postępowania w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej postanawia: oddalić wniosek.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 29 lipca 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 197/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę A. K. obywatela Ukrainy (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na przewlekłe prowadzenie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu", "organ") postępowania w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego tj.:
- art. 34 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1504; dalej: "ustawa o ochronie") poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie że treść tego przepisu ma zastosowanie dla ustalenia stanu przewlekłości organu, w sytuacji gdy stan przewlekłości nie wiąże się z przekroczeniem żadnych terminów;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 12 w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. w zw. z art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej: "KPP") i art. 31 ust. 2 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE. L. z 2013 r. nr 180, str. 60; dalej: "Dyrektywa proceduralna") poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, że przepisy art. 12 i art. 35 § 1 k.p.a. nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy art. 12 k.p.a. wyraża jedną
z naczelnych zasad postępowania administracyjnego tj. zasadę szybkości i prostoty postępowania, zaś art. 35 § 1 k.p.a. stanowi jej rozwinięcie i tym samym przepisy te mają zastosowanie w każdym postępowaniu administracyjnym, również w sprawach o udzielanie ochrony międzynarodowej cudzoziemcom, co wynika wprost z art. 31 ust. 2 Dyrektywy proceduralnej, a co więcej wyrażona w cytowanych przepisach zasada wpisuje się w standardy proceduralne wynikające z prawa do dobrej administracji, które wykształciły się w praktyce europejskiej, a do której to ma prawo każdy, o czym stanowi art. 41 KPP;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy sąd nie poczynił żadnych, samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie, w tym w szczególności faktycznie podejmowanych przez organ czynności po dacie wypłynięcia złożonych przez skarżącego wyjaśnień tj. po dniu 13 listopada 2023 r. powielając w tym zakresie stanowisko zajęte w sprawie przez organ administracji publicznej, wyrażone w odpowiedzi na skargę;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie się przez sąd I instancji do powielania stanowiska organu administracji publicznej wyrażonego w odpowiedzi na skargę poprzez ich dokładne powtórzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, pominięcie wskazania własnych ustaleń faktycznych sądu i niedostateczne wyjaśnienie przez ten sąd stanu prawnego rozpoznawanej sprawy;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i uznanie, że w sprawie nie zachodziła przewlekłość, co było konsekwencją dokonania przez sąd błędnej interpretacji przepisu i oceny stanu przewlekłości w odniesieniu do ustawowych terminów właściwych do załatwienia sprawy, w sytuacji gdy przewlekłość nie jest powiązana z żadnymi terminami;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, w związku z błędną oceną sądu że na dzień złożenia skargi "postępowanie było
w toku", w sytuacji gdy - organ administracji nie wykazał, a sąd I instancji nie ustalił aby od dnia złożenia przez skarżącego wyjaśnień tj. od 13 listopada 2023 r. do 15 marca 2024 r. organ podejmował jakiekolwiek czynności w sprawie, w tym np. zlecił tłumaczenie złożonych przez cudzoziemca wyjaśnień i oczekiwał na ich sporządzenie, gromadził jakikolwiek materiał dowodowy, w tym aktualne informacje o kraju pochodzenia cudzoziemca (Ukrainy) i następnie poddawał go analizie;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że - tłumaczenie 75 słów zajęło organowi ponad 4 miesiące oraz, że postępowanie pozostawało w toku w sytuacji, gdy organ wydał decyzję na podstawie załączonego do akt sprawy raportu sporządzonego przez Wydział Informacji o Kraju Pochodzenia UDSC z 12 września 2023 r. (tj. sporządzonego przed datą złożenia wniosku przez skarżącego), co doprowadziło do bezpodstawnego oddalenia skargi;
- art. 151 w zw. z art. 149 "ust." 1a p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, w sytuacji gdy sam organ w odpowiedzi na skargę stwierdził, że w sprawie skarżącego nie stosował zasady szybkości i prostoty postępowania wyrażonej w art. 12 k.p.a., wskazując że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawach z wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, co dowodzi oczywistości naruszenia prawa przez organ i tym samym uzasadnia przyjęcie, że doszło do rażącego naruszenia prawa.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie, że Szef Urzędu działał w sprawie w sposób przewlekły i przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; oświadczył, że zrzeka się rozprawy oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania (kasacyjnego i przed WSA w Warszawie), w tym kosztów zastępstwa procesowego.
3. Pismem z 15 października 2024 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną Szef Urzędu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
4. Pismem z 30 października 2024 r. pełnomocnik cudzoziemca wniósł pismo stanowiące replikę na odpowiedź na skargę kasacyjną, podtrzymując dotychczasowe żądania, twierdzenia i wnioski sformułowane w skardze kasacyjnej.
5. Pismem z 27 sierpnia 2025 r. Stowarzyszenie L. wniosło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed NSA w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie jako cele swojej działalności wskazuje, świadczenie bezpłatnej pomocy prawnej w szczególności cudzoziemcom, w tym ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz działanie skierowane na zwalczanie stanów bezczynności lub przewlekłości w prowadzonych postępowaniach administracyjnych. Wyjaśniono również, że celem społecznym Stowarzyszenia jest m.in. kontrola organów administracji publicznej w części ich działania zgodnie i w granicach prawa. Dodatkowo, zdaniem Stowarzyszenia przemawia za tym kwestia problemu migracyjnego, który w ostatnich czasach jest bardzo kontrowersyjny w społeczeństwie. Zaznaczono, że przewlekłość w tych postępowaniach ma znaczny wpływ na społeczność ze względu na wydawane środki finansowe ze Skarbu Państwa na utrzymanie cudzoziemców, pozostających przez znaczny czas w procedurze uchodźczej.
6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
6.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
6.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
6.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych
w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
6.4. Na uwzględnienie nie zasługiwał wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu złożony w dniu 27 sierpnia 2025 r. Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 powołanej ustawy, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W myśl zaś art. 9 p.p.s.a., organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, objęcie zakresem statutowej działalności sprawy, w której organizacja społeczna zamierza wziąć udział, nie jest jedyną przesłanką dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym na mocy art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 9 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny i jest zależny od uznania sądu (por. np. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 863/23; postanowienie NSA z 17 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1406/23; postanowienie NSA z15 maja 2025 r., sygn. akt
I GSK 1781/22 – CBOSA). W szczególności, wniosek danej organizacji społecznej
o dopuszczenie do udziału w postępowaniu może być przez sąd uwzględniony, jeżeli przemawia za tym interes społeczny (por. np. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OZ 340/04, ONSAiWSA 2004/3/52 oraz postanowienie NSA z 18 września 2023 r., sygn. akt II FSK 425/22 - CBOSA). Ten interes społeczny może polegać przede wszystkim na tym, że w realiach danej sprawy udział organizacji społecznej służy społecznej kontroli postępowania przed sądem administracyjnym (por. np. postanowienie składu 7 sędziów NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010/2/23 oraz postanowienie NSA z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 1642/19 - CBOSA). W tym kontekście istotne jest w szczególności to, czy dana sprawa ma charakter precedensowy, dotyczy większej grupy obywateli lub budzi duże zainteresowanie społeczne lub medialne. Ponadto, oceniając zasadność wniosku o dopuszczenie danej organizacji do udziału w postępowaniu należy mieć na uwadze również zasadę szybkości postępowania (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP
w zw. z art. 7 oraz art. 110 p.p.s.a.). Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile spełniony jest warunek formalny dotyczący zakresu statutowej działalności Stowarzyszenia (jego celem jest m.in. zwalczanie stanów bezczynności lub przewlekłości w sprawach dotyczących ochrony międzynarodowej – zob. § 7 pkt 2 i 5 Statutu, k. 124), to już okoliczności podane we wniosku Stowarzyszenia nie mogą być zakwalifikowane jako mieszczące się
w ramach interesu społecznego (publicznego) uzasadniającego udział tego Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu sądowym. Okolicznością taką nie jest
w szczególności "temat problemu migracyjnego", czy też ogólnikowe nawiązanie do bezczynności lub przewlekłości w postępowaniach migracyjnych. Również ewentualna wola przedstawienia stanowiska Stowarzyszenia w tej sprawie nie determinuje interesu społecznego, tym bardziej, że skarżący korzysta
z profesjonalnej pomocy prawnej, a NSA rozpoznaje sprawę będąc związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W tym kontekście tylko uzupełniająco trzeba również wskazać, że mając na uwadze termin rozprawy wyznaczony na dzień 10 września 2025 r., ewentualne uwzględnienie wniosku Stowarzyszenia, z uwagi na jego złożenie 27 sierpnia 2025 r., mogłoby doprowadzić do odroczenia rozprawy w oparciu o art. 110 p.p.s.a. (w zw. z art. 193 p.p.s.a.). Również zatem z tego powodu, w kontekście art. 7 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wniosek Stowarzyszenia nie mógł być uwzględniony.
6.5. Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszania art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 44/22, CBOSA). Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., podobnie jak za pomocą zarzutów naruszenia art. 133 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21, CBOSA). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2905/20, CBOSA).
6.6. Istota pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, ujętych w formę naruszenia m.in. art. 7, art. 12 w zw. z art. 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1 pkt 2 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 41 KPP w zw. z art. 31 ust. 2 Dyrektywy proceduralnej, sprowadza się do podważenia oceny WSA w Warszawie, że w sprawie nie można mówić o przewlekłości postępowania w kontekście m.in. załatwienia sprawy przed upływem sześciomiesięcznego terminu przewidzianego art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie.
6.7. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przewlekłość postępowania przybiera z reguły postać nieuprawnionego przedłużenia postępowania w trybie art. 36 § 1 k.p.a. Jakkolwiek sposób definiowania stanu przewlekłości w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. umożliwia wyprowadzenie wniosku, zgodnie z którym pomimo zachowania przez organ terminu podstawowego załatwienia sprawy, konkretne zachowanie procesowe organu może uzasadniać postawienie mu zarzutu przewlekłości (również w kontekście ogólnej zasady szybkości postępowania z art. 12 w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 2 dyrektywy proceduralnej w zw. 41 KPP), tym niemniej, ocena taka powinna być odnoszona do przypadków wyjątkowych. Obowiązkowi wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie jeszcze przed upływem podstawowego ustawowego terminu do jej załatwienia organ może uchybić, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy administracyjnej zachodzą przesłanki nakazujące zachowanie organu kwalifikować w sposób jednoznaczny jako równoważne powstrzymaniu się od jej rozstrzygnięcia, pomimo zaistnienia warunków to umożliwiających z uwzględnieniem rzeczywistych zasobów kadrowych oraz logistycznych organu (por. np. wyrok NSA z 27 marca 2025 r., sygn. akt OSK 2139/24; wyrok NSA z 22 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2260/24; wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1021/24 - CBOSA). Taki wyjątkowy przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi. W szczególności, w sprawie brak jest danych pozwalających uznać, że Szef Urzędu nie rozpoznał wniosku skarżącego wcześniej niż 10 kwietnia 2024 r. z innych powodów niż te związane z nadmiernym obciążeniem referatów pracowników Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Obciążenie to jest związane, po pierwsze, z presją migracyjną na granicy z Republiką Białorusi spowodowaną wojną hybrydową prowadzoną przeciwko Polsce z wykorzystaniem zjawiska masowego nielegalnego przekraczania granicy przez osoby, które dotarły na terytorium Republiki Białorusi w oparciu o wizy wydawane przez to państwo lub władze Federacji Rosyjskiej. Sądowi jest wiadome z urzędu, że część cudzoziemców nielegalnie przekraczających granicę, ujętych przez funkcjonariuszy publicznych, składa następnie wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej (zamiast wielu zob. np. wyroki NSA z 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2503/24, CBOSA). Po drugie, z rozpoczętą 24 lutego 2022 r. wojną rosyjsko-ukraińską. Z wojną tą związany był masowy napływ cudzoziemców do Polski, który z natury rzeczy generuje dodatkowe obciążenie służb migracyjnych i azylowych. Dowodzą tego publicznie dostępne dane statystyczne, przywołane m.in. przez Szefa Urzędu na k. 102 (zob. też https://www.gov.pl/web/udsc/ochrona-miedzynarodowa-w-2024-r). W świetle tych wszystkich okoliczności oczywiście bez znaczenia pozostaje to, czy sprawy azylowe zainicjowane przez obywateli Ukrainy są, jak twierdzi skarżący, typowe i powtarzalne (zob. też kserokopie decyzji Szefa Urzędu złożone na rozprawie 10 września 2025 r.). Tylko uzupełniająco trzeba w tym kontekście przypomnieć, że każda sprawa azylowa wymaga indywidualnego podejścia (art. 4 ust. 3 dyrektywy proceduralnej), w tym w aspekcie możliwości zastosowania alternatywy ochrony wewnętrznej (art. 8 dyrektywy proceduralnej w zw. z art. 18 ustawy o ochronie). To zresztą właśnie dla sprawy typowych przewidziano podstawowy termin sześciomiesięczny. Natomiast sprawy azylowe, w których występują złożone kwestie faktyczne lub prawne, mogą być rozpatrzone w przedłużonym terminie (zob. art. 34 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie w zw. z art. 31 ust. 3 lit.a dyrektywy proceduralnej).
6.8. W sprawie nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów pierwotnego i wtórnego prawa unijnego. Z przepisów tych nie można wyprowadzić wniosku, że załatwienie sprawy azylowej przed upływem podstawowego terminu przewidzianego przez prawodawcę lub z nieznacznym przekroczeniem tego terminu, stanowi istotne naruszenie prawa uzasadniające uwzględnienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania. Warto w tym miejscu zasygnalizować, że w świetle art. 31 ust. 3 Dyrektywy proceduralnej, państwa członkowskie mogą przedłużyć sześciomiesięczny termin o nie więcej niż kolejne dziewięć miesięcy m.in. w przypadku, gdy o udzielenie ochrony międzynarodowej występuje jednocześnie duża liczba obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców, i praktycznie bardzo utrudnia to zakończenie procedury w terminie sześciu miesięcy. Co więcej, w drodze wyjątku państwa członkowskie mogą, w należycie uzasadnionych okolicznościach, przedłużyć terminy określone w niniejszym ustępie o maksymalnie trzy miesiące, w przypadku gdy konieczne jest odpowiednie i kompletne rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W skardze kasacyjnej pomija się te szczególne unormowania, istotne, również w świetle zasady proporcjonalności (art. 52 ust. 1 KPP) dla wszechstronnej oceny, czy w danej sprawie rzeczywiście wystąpiła przewlekłość uzasadniająca udzielenie cudzoziemcowi ochrony sądowej. Również analiza wyroku TSUE z 8 maja 2025 r., C-662/23, STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID PRZECIWKO X, nie prowadzi do wniosku, że rozpoznanie sprawy statusowej przed upływem podstawowego, 6 miesięcznego terminu, ewentualnie z jego nieznacznym przekroczeniem, może być uznane za naruszenie prawa unijnego.
6.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 29 lipca 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 197/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę A. K. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący") na przewlekłe prowadzenie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców postępowania w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej.
2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł cudzoziemiec.
3. Wnioskiem złożonym w dniu 27 sierpnia 2025 r. Stowarzyszenie L. (dalej: "Stowarzyszenie") wniosło o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Stowarzyszenie jako cele swojej działalności wskazuje, świadczenie bezpłatnej pomocy prawnej w szczególności cudzoziemcom, w tym ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz działanie skierowane na zwalczanie stanów bezczynności lub przewlekłości w prowadzonych postępowaniach administracyjnych (§ 7 pkt 2 i 5 Regulaminu). Wyjaśniono, że celem społecznym Stowarzyszenia jest m.in. kontrola organów administracji publicznej w części ich działania zgodnie i w granicach prawa. Dodatkowo, zdaniem Stowarzyszenia przemawia za tym kwestia problemu migracyjnego, który w ostatnich czasach jest bardzo kontrowersyjny w społeczeństwie. Zaznaczono, że przewlekłość w tych postępowaniach ma znaczny wpływ na społeczność ze względu na wydawane środki finansowe ze Skarbu Państwa na utrzymanie cudzoziemców, pozostających przez znaczny czas w procedurze uchodźczej.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie zasługiwał na uwzględnienie.
4.2. Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika
w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 powołanej ustawy, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W myśl zaś art. 9 p.p.s.a., organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział
w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, objęcie zakresem statutowej działalności sprawy, w której organizacja społeczna zamierza wziąć udział, nie jest jedyną przesłanką dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym na mocy art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 9 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny i jest zależny od uznania sądu (por. np. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 863/23; postanowienie NSA z 17 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1406/23; postanowienie NSA z15 maja 2025 r., sygn. akt I GSK 1781/22 – CBOSA). W szczególności, wniosek danej organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu może być przez sąd uwzględniony, jeżeli przemawia za tym interes społeczny (por. np. postanowienie NSA z 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OZ 340/04, ONSAiWSA 2004/3/52 oraz postanowienie NSA z 18 września 2023 r., sygn. akt II FSK 425/22 - CBOSA). Ten interes społeczny może polegać przede wszystkim na tym, że
w realiach danej sprawy udział organizacji społecznej służy społecznej kontroli postępowania przed sądem administracyjnym (por. np. postanowienie składu 7 sędziów NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010/2/23 oraz postanowienie NSA z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 1642/19 - CBOSA). W tym kontekście istotne jest w szczególności to, czy dana sprawa ma charakter precedensowy, dotyczy większej grupy obywateli lub budzi duże zainteresowanie społeczne lub medialne. Ponadto, oceniając zasadność wniosku o dopuszczenie danej organizacji do udziału w postępowaniu należy mieć na uwadze również zasadę szybkości postępowania (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 7 oraz art. 110 p.p.s.a.).
4.3. Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że o ile spełniony jest warunek formalny dotyczący zakresu statutowej działalności Stowarzyszenia (jego celem jest m.in. zwalczanie stanów bezczynności lub przewlekłości w sprawach dotyczących ochrony międzynarodowej – zob. § 7 pkt 2 i 5 Statutu, k. 124), to już okoliczności podane we wniosku Stowarzyszenia nie mogą być zakwalifikowane jako mieszczące się w ramach interesu społecznego (publicznego) uzasadniającego udział tego Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu sądowym. Okolicznością taką nie jest w szczególności "temat problemu migracyjnego", czy też ogólnikowe nawiązanie do bezczynności lub przewlekłości w postępowaniach migracyjnych. Również ewentualna wola przedstawienia stanowiska Stowarzyszenia w tej sprawie nie determinuje interesu społecznego, tym bardziej, że skarżący korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej,
a NSA rozpoznaje sprawę będąc związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W tym kontekście tylko uzupełniająco trzeba również wskazać, że mając na uwadze termin rozprawy wyznaczony na dzień 10 września 2025 r., ewentualne uwzględnienie wniosku Stowarzyszenia, z uwagi na jego złożenie 27 sierpnia 2025 r., mogłoby doprowadzić do odroczenia rozprawy w oparciu o art. 110 p.p.s.a. (w zw.
z art. 193 p.p.s.a.). Również zatem z tego powodu, w kontekście art. 7 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wniosek Stowarzyszenia nie mógł być uwzględniony.
4.4. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.