II OSK 2581/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-27
NSAAdministracyjneWysokansa
cudzoziemcypobyt czasowyzezwolenie na pracębezczynność organuterminyspecustawa ukraińskaprawo administracyjnepostępowanie administracyjneNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że przepisy zawieszające terminy rozpatrywania wniosków o pobyt czasowy dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną, co skutkowało oddaleniem skargi na bezczynność wojewody.

Wojewoda Śląski wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach, który stwierdził bezczynność organu w sprawie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę złożonego przez obywatelkę Ukrainy. WSA uznał, że specustawa ukraińska nie ma zastosowania do tej osoby, ponieważ przybyła do Polski przed konfliktem. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że przepisy zawieszające terminy rozpatrywania wniosków o pobyt czasowy (art. 100c i 100d u.p.o.u.) mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną. W konsekwencji NSA oddalił skargę na bezczynność.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który stwierdził bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę złożonego przez M. Y., obywatelkę Ukrainy. WSA w Gliwicach uznał, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, i zobowiązał go do rozpatrzenia wniosku w terminie 60 dni. Wojewoda zaskarżył ten wyrok, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 100d u.p.o.u.) i postępowania (art. 149, 151 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za zasadną. Sąd stwierdził, że WSA błędnie zinterpretował przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (u.p.o.u.). NSA podkreślił, że przepisy te, mimo umiejscowienia w ustawie dotyczącej specyficznej sytuacji obywateli Ukrainy, mają charakter generalny i dotyczą wszystkich cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest legalizowany, niezależnie od ich obywatelstwa czy daty przybycia. Celem tych przepisów było zawieszenie biegu terminów rozpatrywania spraw administracyjnych dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców, aby umożliwić urzędom uporanie się z zaległościami. W związku z tym, bieg terminu na załatwienie wniosku M. Y. nie rozpoczął się, a zatem organ nie mógł pozostawać w bezczynności. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności i zobowiązania do jej usunięcia, a w tym zakresie oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.u. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa i okoliczności przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wykładni językowej przepisów, które używają pojęcia 'cudzoziemiec' bez wskazania obywatelstwa, a także na celu wprowadzenia tych przepisów, który miał na celu odciążenie urzędów w rozpatrywaniu spraw dotyczących legalizacji pobytu wszystkich cudzoziemców. Sąd powołał się na wcześniejsze orzecznictwo NSA potwierdzające tę interpretację.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.p.o.u. art. 100c

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepis ma zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, zawiesza bieg terminów załatwiania spraw dotyczących legalizacji pobytu.

u.p.o.u. art. 100d

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepis przedłuża obowiązywanie zasad zawieszania biegu terminów określonych w art. 100c.

u.c. art. 112a

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

Określa termin 60 dni na wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 149 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy skargi na bezczynność organu.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania sprawy co do istoty.

k.p.a. art. 37 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja bezczynności organu.

Konstytucja RP art. 32 § 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy art. 100c i 100d u.p.o.u. mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną. Zawieszenie biegu terminów na mocy wskazanych przepisów uniemożliwia stwierdzenie bezczynności organu.

Odrzucone argumenty

Interpretacja WSA, że art. 100c i 100d u.p.o.u. dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z działaniami wojennymi.

Godne uwagi sformułowania

przepisy te dotyczą wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie celem ustawodawcy było niewątpliwie wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Polski pozostaje irrelewantny dla sprawy

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Małgorzata Miron

sprawozdawca

Grzegorz Antas

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów zawieszających terminy rozpatrywania wniosków o pobyt czasowy przez wojewodów, w tym ich zakres podmiotowy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu obowiązywania przepisów art. 100c i 100d u.p.o.u. oraz ich interpretacji w kontekście skargi na bezczynność.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z legalizacją pobytu cudzoziemców i interpretacją przepisów wprowadzonych w związku z sytuacją na Ukrainie, które mają szersze zastosowanie. Jest to istotne dla prawników zajmujących się prawem migracyjnym.

Specustawa ukraińska dotyczy wszystkich cudzoziemców? NSA wyjaśnia kluczowe przepisy dotyczące legalizacji pobytu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2581/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Sygn. powiązane
III SAB/Gl 87/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-06-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188, art. 151, art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 519
art. 112a
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 103
art. 100c i art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt IIl SAB/Gl 87/24 w sprawie ze skargi M. Y. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 1. uchyla punkt 1, 2, 3 i 5 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 czerwca 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 87/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi M. Y. na bezczynność Wojewody Śląskiego w zakresie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (pkt 1), która miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku w termalnie 60 dni od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem (pkt 3); oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 4); zasądził od Wojewody Śląskiego na rzecz strony skarżącej 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 5).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
M. Y. (dalej: "skarżąca" lub "cudzoziemiec") w dniu 24 stycznia 2023 r. złożyła do Wojewody Śląskiego (dalej również jako: ,,Wojewoda'' lub ,,organ'') wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę. Braki formalne wniosku Skarżąca uzupełniła w dniu 28 kwietnia 2023 r. i 25 maja 2023 r. W związku z niezałatwieniem sprawy w terminie, w dniu 11 października 2023 r. skarżąca złożyła do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem Wojewody ponaglenie. Następnie w dniu 18 stycznia 2024 r. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na bezczynność Wojewody Śląskiego w zakresie rozpoznania wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
Uwzględniając skargę, WSA w Gliwicach wyjaśnił pojęcie bezczynności oraz odniósł się do terminów i zasad załatwiania spraw, określonych w k.p.a. oraz art. 112a u.c., wprowadzonego do ustawy o cudzoziemcach na podstawie art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 r., poz. 91), z mocą obowiązującą od 29 stycznia 2022 r. Następnie WSA w Gliwicach wyjaśnił skutki zmian zaistniałych od dnia 15 kwietnia 2022 r. wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej "u.p.o.u.", "specustawa ukraińska" lub "ustawa o pomocy"). W odniesieniu do art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. stwierdził, że nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż wskazane regulacje dotyczą tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Sąd podkreślił, że skarżąca jest obywatelką Ukrainy, ale na terenie Rzeczypospolitej Polskiej przebywa już w 2019 r., 2021 r., oraz w styczniu 2022 r., czyli przed rozpoczęciem konfliktu zbrojnego w Ukrainie.
Uwzględniając dotychczas podejmowanie poszczególnych czynności, Sąd wojewódzki stwierdził, że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie pozostawania Wojewody w bezczynności. Sąd doszedł do przekonania, że mimo przekroczenia terminu załatwienia sprawy bezczynność Wojewody nie miała miejsca z rżącym naruszaniem prawa, z uwagi na okoliczności podniesione w odpowiedzi na skargę oraz błędną wykładnię art. 100c u.p.o.u., co nie pozwala przyjąć, że bezczynność Wojewody była nacechowana złą wola organu lub lekceważącym podejściem do obowiązków procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Okoliczności te przemawiały także za zaniechaniem przyznania sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. i w tym zakresie skarga została oddalona. Nadto Sąd podkreślił, że w uzasadnieniu skargi skarżąca nie przywołała żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie sumy pieniężnej, w szczególności odnoszących się do doznanej krzywdy i uszczerbku w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie. Z uwagi na niewydanie aktu kończącego postępowanie administracyjne, Sąd zobowiązał Wojewodę do rozpoznania sprawy w termie 60 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Wojewoda wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w części, tj. co do punktu 1, 2, 3 i 5, zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. u.p.o.u. w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 u.p.o.u. oraz w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepisy art. 100d u.o.p.o.u. nie mają zastosowania do cudzoziemców innych niż określonych w art. 1 ust. 1 i 2 tejże ustawy a tym samym nie mają zastosowania w sprawie skarżącego.
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 149 § 1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 u.p.o.u. poprzez uwzględnienie skargi, będące rezultatem niezastosowania wyż. cyt. przepisów u. p. o.u., podczas gdy skarga winna była zostać oddalona.
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie sprawy co do istoty na zasadzie art. 188 p.p.s.a. poprzez oddalenie w całości skargi M. Y. ewentualnie na podstawię art. 176 w zw. z art.185 § 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Skarga kasacyjna Wojewody zawiera usprawiedliwione podstawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, ze względu na to, że skarżąca – obywatelka Ukrainy - nie przybyła do Polski w związku z działaniami wojennymi prowadzonym na terytorium Ukrainy, jest błędne i w konsekwencji skutkowało nieuprawnionym zastosowaniem w tej sprawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Obowiązywały bowiem wskazane przez Wojewodę przepisy, które w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy tamowały rozpoczęcie biegu terminu na załatwienie tej sprawy (art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.u.), a przede wszystkim uniemożliwiały wywodzenie środków prawnych dotyczących bezczynności (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.u.).
Warto przypomnieć, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja wkraczająca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadzona ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której (art. 1 pkt 44) dodano art. 100c. do u.p.o.u. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.u. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej – w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa – z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. – został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. z 2023 r. poz. 1088), potem do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. z 2024 r. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2024 r. poz. 854). Przepis art. 100d u.p.o.u. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.u. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r.
W świetle zarzutów skargi kasacyjnej kluczowym zagadnieniem jest zakres podmiotowy zastosowania art. 100c i art. 100d u.p.o.u. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym wyroku przyjął bowiem, że przepisy powyższe dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Natomiast Wojewoda twierdzi, że przepisy te odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tym przepisie i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest prawidłowe. Oznacza to, że zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, które w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.u. stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.u. (zob. wyroki NSA: z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, z dnia 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23, z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23, z dnia 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23).
Mianowicie przepisy art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. zezwoliły na tymczasowe, tj. od 15 kwietnia 2022 r., wstrzymanie biegu terminu na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę. Innymi słowy bieg tego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, brzmienie art. 100c i 100d u.p.o.u. powinno być zestawione z celem wprowadzenia tych przepisów. Wykładnia omawianych regulacji – wbrew zasadom techniki prawodawczej określonym w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) – nie może opierać się wyłącznie na jej umiejscowieniu w konkretnym akcie prawnym. Na etapie prac legislacyjnych wprost wyrażono bowiem stanowisko, że pomimo zawarcia w akcie prawnym dotyczącym określonej sytuacji faktycznej odnoszącej się do agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, przepisy dodane do ustawy o pomocy mają jednak dotyczyć wszystkich cudzoziemców. Przyczyną wprowadzenia takiego przepisu była ówczesna trudna sytuacja wojewodów i umożliwienie im, poprzez zawieszenie biegu terminów, rozpatrzenie w rozsądnych terminach toczących się spraw (zob. pełny zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych nr 111 z dnia 7 kwietnia 2022 r. – na stronach sejmowych). Oznacza to, że celem ustawodawcy było niewątpliwie wprowadzenie rozwiązań regulujących bieg terminów określonych kategorii spraw dotyczących wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy objętych ustawą z dnia 12 marca 2022 r.
Poza kwestią celu wprowadzenia omawianego przepisu oraz pomijając prawidłowość zastosowania się do zasad techniki prawodawczej, na przyjętą wykładnię art. 100c i 100d u.p.o.u. wskazuje także wykładnia językowa wynikająca z ich odczytania w kontekście innych przepisów tej ustawy. Przede wszystkim w przepisach tych mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego obywatelstwa, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro ustawa z dnia 12 marca 2022 r. nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z dnia 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. U.E. L 71 z 4.3.2022, str. 1-6), czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawiera art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jak przedstawione wyżej jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczy przepis art. 100c i 100d u.p.o.u. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Objęcie zakresem art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.u. cudzoziemców, którzy z istoty nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o zamiarze ustawodawcy, aby objąć tym przepisem wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa oraz daty przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z tych wszystkich przyczyn należy stwierdzić, że status skarżącego ze względu na obywatelstwo i okoliczności przybycia na terytorium Polski pozostaje irrelewantny dla sprawy. Omawiane przepisy dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych w art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 u.p.o.u. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszył powyższe przepisy, a także art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności. Nie dokonał zatem prawidłowej oceny zasadności przedmiotowej skargi.
Nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie termin wydania decyzji określał art. 112a u.c. Zgodnie z art. 112a ust. 1 u.c., który wszedł w życie 29 stycznia 2022 r. (a więc jeszcze przed złożeniem przez skarżącego wniosku), decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Jak natomiast stanowi art. 112a ust. 2, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.
Przypomnieć należy, że skarga na bezczynność organu służy zwalczaniu stanu niezałatwienia sprawy administracyjnej mimo upływu terminu. Potwierdza to definicja legalna "bezczynności" zawarta w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1". Bezczynność odnosi się zatem do terminu załatwienia sprawy.
Mając na względzie przywołaną wyżej regulację art. 112a ust. 2 u.c. oraz datę złożenia wniosku, należy stwierdzić, że w kontrolowanym postępowaniu o udzielenie skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy zarzucana Wojewodzie bezczynność nie wystąpiła. Niezależnie bowiem od treści art. 112a ust. 2 u.c. z uwagi na dodanie do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, termin załatwienia sprawy przez organ nie rozpoczął biegu. Tym samym nie można mówić o bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Z powyższych względów należy uznać, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i winna skutkować stosownie do art. 188 p.p.s.a. uchyleniem zaskarżonego wyroku w punktach 1, 2, 3 i 5 oraz oddaleniem skargi w tym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI