II OSK 2922/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności organu, uznając, że przepisy ograniczające możliwość zaskarżenia bezczynności straciły moc obowiązującą z dniem 1 lipca 2024 r. z powodu sprzeczności z Konstytucją RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bezczynność Wojewody Śląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę dla obywatela Indonezji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok w części, uznając, że przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które wyłączały możliwość zaskarżenia bezczynności, straciły moc obowiązującą z dniem 1 lipca 2024 r. z powodu sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. NSA podkreślił, że długotrwałe wyłączenie skutecznych środków prawnych przeciwko bezczynności narusza prawo do sądu.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku WSA w Gliwicach, który stwierdził bezczynność Wojewody w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę dla obywatela Indonezji. Sąd pierwszej instancji uznał, że bezczynność miała miejsce, ponieważ organ nie podjął czynności zmierzających do załatwienia sprawy w ustawowym terminie. WSA odrzucił argumentację organu o braku zastosowania przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz o sprzeczności tych przepisów z prawem UE. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. NSA stwierdził, że przepisy art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które ograniczały możliwość zaskarżenia bezczynności, straciły moc obowiązującą z dniem 1 lipca 2024 r. z powodu oczywistej sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantującym prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. NSA podkreślił, że długotrwałe wyłączenie skutecznych środków prawnych przeciwko bezczynności narusza prawo do sądu. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności i oddalił skargę, uznając, że w momencie wydania wyroku WSA termin załatwienia sprawy jeszcze nie upłynął, a po 1 lipca 2024 r. przepisy ograniczające możliwość zaskarżenia bezczynności nie mogły być stosowane.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te straciły moc obowiązującą od 1 lipca 2024 r. z powodu oczywistej sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje prawo do sądu.
Uzasadnienie
Długotrwałe wyłączenie skutecznych środków prawnych przeciwko bezczynności organu administracji narusza prawo do sądu. Kolejne przedłużanie obowiązywania tych przepisów, zwłaszcza do 30 września 2025 r., nie może być uznane za usprawiedliwione.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (27)
Główne
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 1 pkt 1 lit. a i ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 149 § ust. 1 pkt 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa o pomocy art. 100c
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 1 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100c § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
ustawa o pomocy art. 100d § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Konstytucja RP art. 91 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 37
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a. art. 36 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 35 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 12 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa o cudzoziemcach art. 112a § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
ustawa o cudzoziemcach art. 3 § pkt 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ograniczające możliwość zaskarżenia bezczynności straciły moc obowiązującą z dniem 1 lipca 2024 r. z powodu sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 100d ustawy o pomocy ma zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do obywateli Ukrainy wskazanych w art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy.
Odrzucone argumenty
Argumentacja WSA o sprzeczności przepisów ustawy o pomocy z prawem UE i Konstytucją RP w sposób uzasadniający ich niestosowanie przed 1 lipca 2024 r. Stwierdzenie bezczynności organu w sytuacji, gdy wniosek nie spełniał wymogów formalnych i bieg terminu nie rozpoczął biegu.
Godne uwagi sformułowania
Długotrwałe usunięcie z sytemu prawnego takich skutecznych środków prawnych godzi zatem bezpośrednio w prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie NSA dopiero stan prawny ukształtowany ustawą z dnia 15 maja 2024 r. [...] jest sprzeczny w sposób oczywisty z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Różnym pojęciom użytym w ramach jednego aktu normatywnego należy nadawać różne znaczenia.
Skład orzekający
Małgorzata Miron
przewodniczący
Zdzisław Kostka
sprawozdawca
Magdalena Dobek-Rak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania prawa UE i Konstytucji RP do kontroli przepisów ograniczających prawo do sądu, w szczególności w kontekście bezczynności organów administracji."
Ograniczenia: Ocena sprzeczności przepisów z Konstytucją RP może ulec zmianie w razie zmiany okoliczności lub interpretacji przepisów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnego prawa do sądu i jego ochrony przed nadmiernymi ograniczeniami proceduralnymi wprowadzonymi przez przepisy szczególne. Pokazuje, jak NSA interpretuje konstytucyjne gwarancje w kontekście specustaw.
“Prawo do sądu ponad specustawą? NSA o bezczynności organów i konstytucyjnych gwarancjach.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 2922/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-05-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-12-03 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Magdalena Dobek-Rak Małgorzata Miron /przewodniczący/ Zdzisław Kostka /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 658 Hasła tematyczne Przewlekłość postępowania Sygn. powiązane III SAB/Gl 138/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-08-06 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 149 ust. 1, art. 151, art. 182, art. 188 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2023 poz 103 art. 100d ust. 1 pkt 1a i ust. 4 Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 138/24 w sprawie ze skargi M. F. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach pierwszym, drugim oraz czwartym i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 138/24, w wyniku rozpoznania skargi M. F. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, stwierdził bezczynność Wojewody bez rażącego naruszenia prawa (pkt 1), zobowiązał organ administracji do rozpatrzenia wniosku w terminie 60 dni od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem (pkt 2), oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3) oraz zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4). Sąd pierwszej instancji ustalił, że skarżący (obywatel Indonezji) złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 15 marca 2023 r. oraz że od chwili złożenia wniosku do dnia złożenia przez skarżącego skargi do Sądu, to jest do 27 listopada 2023 r. organ nie podejmował w sprawie czynności, które zmierzałyby do załatwienia sprawy i nie skorzystał z możliwości przedłużenia terminu załatwienia sprawy na podstawie art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej "kp.a."). Nadto Sąd pierwszej instancji ustalił, że 15 lutego 2024 r. organ administracji wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa i uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz że chwili wydania zaskarżonego wyroku sprawa z wniosku skarżącego nie została załatwiona. Uwzględniając powyższe okoliczności faktyczne Sąd pierwszej instancji przyjął, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte 15 marca 2023 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji także pod rządami art. 112a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 769 ze zm.) obowiązuje reguła, według której postępowanie administracyjne wszczynane na wniosek zostaje wszczęte z chwilą doręczenia podania organowi administracji niezależnie od tego, czy podanie spełnia wymogi formalne. W szczególności organ administracji jest zobowiązany do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia, czy podanie spełnia wymogi formalne. W związku z powyższym, uwzględniając, że dopiero po wniesieniu skargi organ administracji wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa i uzupełnienia braków formalnych wniosku, Sąd pierwszej instancji uznał, iż w sprawie skarżącego miała miejsce bezczynność. Nadto Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie ma zastosowania art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.; dalej "ustawa o pomocy") z uwagi na jej zakres podmiotowy określony w jej art. 1 ust. 1 i 2. W ocenie Sądu pierwszej instancji skoro skarżący jest obywatelem Indonezji ustawa o pomocy, w tym jej art. 100d, nie ma zastosowania w jego sprawie. Niezależnie od powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 100c ust. 1 oraz art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy są niezgodne z art. 5 ust. 2 i 5 dyrektywy 2011/98/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim (Dz.U. UE. L. z 2011 r. nr 343, str. 1; dalej "dyrektywa 2011/98/UE"). W związku z tym Sąd ten przyjął, że powołane przepisy ustawy o pomocy na mocy art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. nr 90, poz. 864/30 ze zm.) nie mogły mieć w sprawie zastosowania. Oddalenie skargi, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, dotyczyło żądań przyznania skarżącemu sumy pieniężnej i wymierzenia organowi grzywny. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, zaskarżając go w punktach 1, 2 i 4, wniósł Wojewoda. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") Wojewoda zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1/ art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a i ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy oraz w zw. z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, ze ustawa o pomocy ma zastosowanie tylko do obywateli Ukrainy, którzy po 24 lutego 2024 r. przybyli do Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego kraju oraz osób wymienionych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy, a tym samym nie znajduje zastosowania wobec skarżącego, który jest obywatelem Indonezji, co prowadzi do dyskryminacji i zróżnicowania sytuacji cudzoziemców ze względu na czas przyjazdu do Polski oraz obywatelstwo w zakresie stosowania art. 100d ustawy o pomocy; 2/ art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powołane przepisy są sprzeczne z art. 5 ust. 2 i ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do uznania, że regulacje ustawy o pomocy nie mogły znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, a w konsekwencji do stwierdzenia bezczynności w sprawie; 3/ art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło Sąd pierwszej instancji do stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła bezczynność organu; 4/ art. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez bezpośrednie zastosowanie art. 5 ust. 2 i ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE, określających maksymalny termin wydania decyzji w sprawie jednolitego zezwolenia na pobyt i pracę oraz bieg i sposób obliczenia tego terminu, podczas gdy dyrektywy są aktami adresowanymi do państw członkowskich, a przepisy tej dyrektywy zostały implementowane do krajowego porządku m. in. poprzez przyjęcie art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Wojewoda zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie: 1/ art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało uwzględnieniem skargi, podczas gdy skarga powinna zostać oddalona; 2/ art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 35, art. 36 § 1 oraz art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a także w zw. z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez przyjęcie, że postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co skutkowało uznaniem bezczynności organu, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był stanem epidemii występującej na terytorium RP, jak również konfliktem zbrojnym w Ukrainie i niedoborami kadrowymi, a zatem spowodowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy; 3/ art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy, względnie art. 35 § 1-3 i § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 112a ustawy o cudzoziemcach poprzez ich wadliwe zastosowanie, w sytuacji gdy na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności; 4/ art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1, art. 35 § 1-3 i § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 112a ustawy o cudzoziemcach polegające na nieoddaleniu skargi na bezczynność organu, mimo że na mocy art. 100d ustawy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie gdy bezczynność nie wystąpiła. We wnioskach skargi kasacyjnej Wojewoda zażądał uchylenia zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenia skargi albo uchylenia zaskarżonego wyroku w punktach 1 i 4 i w tym zakresie przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz "umorzenia zaskarżonego wyroku" w zakresie punktu 2. Ponadto Wojewoda wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i zrzekł się rozprawy. W końcu organ administracji wniósł o dopuszczenie dowodu ze swojego pisma z 25 marca 2024 r. na okoliczność przekazania podania skarżącego innemu organowi administracji według właściwości miejscowej z uwagi na zmianę miejsca pobytu skarżącego, co miało powodować niemożność wykonania zobowiązania nałożonego na Wojewodę w punkcie 2 zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną zważył, co następuje: Zasadne są te podstawy kasacyjne, w których zarzuca się naruszenie art. 100d ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy poprzez niezastosowanie powołanych przepisów i w konsekwencji naruszenie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. poprzez zastosowanie tych przepisów. Zarzuty naruszenia art. 100c ustawy o pomocy nie są trafne z tego powodu, że ten przepis nie miał w sprawie zastosowania z uwagi na to, że jak ustalił Sąd pierwszej instancji postępowanie administracyjne zostało wszczęte 15 marca 2023 r., a więc po upływie okresu objętego zakresem obowiązywania art. 100c ustawy o pomocy. Jak już wielokrotnie NSA w podobnych sprawach wskazywał (m.in. sprawy o sygn. akt: II OSK 2601/24, II OSK 2012/24, II OSK 2238/24 oraz II OSK 1995/24) niezasadna jest wykładnia, w wyniku której przyjmuje się, że art. 100d ustawy o pomocy ma zastosowanie jedynie wobec cudzoziemców wskazanych w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy. W ocenie NSA podstawowa reguła wykładni przepisów prawa stanowi, że różnym pojęciom użytym w ramach jednego aktu normatywnego należy nadawać różne znaczenia. W związku z tym, skoro w art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy mówi się o obywatelach Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz o obywatelach Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli o niektórych tylko cudzoziemcach, to użytego w art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy słowa "cudzoziemiec" bez żadnego innego określenia, nie można rozumieć w taki sam sposób, jak to zostało przyjęte w powołanym art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy. Nadto, skoro w żadnym przepisie ustawy o pomocy nie zdefiniowano pojęcia "cudzoziemiec" na potrzeby całej tej ustawy, to o ile szczególny jej przepis nie stanowi inaczej (jak np. jej art. 100a ust. 1), należy to pojęcie rozumieć w sposób ustalony w art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. W powołanym przepisie ustalono bowiem, jak należy rozumieć na potrzeby ustawy o cudzoziemcach pojęcie "cudzoziemiec", zaś sprawy o zezwolenie na pobyt, których dotyczy art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy, są uregulowane w ustawie o cudzoziemcach. W końcu, art. 100d ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy, a także pozostałe jednostki redakcyjne tego artykułu, nie miałyby racjonalnego uzasadnienia, gdyby dotyczyły one tylko cudzoziemców wskazanych w art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy. Jeżeli zaś rozumieć je literalnie, jako dotyczące spraw wszystkich cudzoziemców, to wpisują się one w cel ustawy o pomocy. Uwalniając wojewodów, będących podstawowym organem administracji w sprawach pomocy obywatelom Ukrainy przybywającym do Polski w związku z wybuchem wojny w Ukrainie (m.in. art. 12 ustawy o pomocy) od obowiązku terminowego załatwiania spraw innych niż obywatele Ukrainy cudzoziemców, umożliwiają sprawniejsze działanie tych organów administracji w zakresie udzielania pomocy beneficjentom ustawy o pomocy. NSA także wielokrotnie w podobnych sprawach przyjmował (m.in. sprawy o sygn. akt: II OSK 2601/24, II OSK 801/24, II OSK 926/24, II OSK 1590/24, II OSK 1355/24 oraz II OSK 1419/24), że brak podstaw, aby pomijać art. 100d ustawy o pomocy z uwagi na jego sprzeczność z art. 5 ust. 2 i ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE, art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej lub art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE. C. z 2007 r. nr 303, str. 1 ze zm.). NSA przede wszystkim wskazywał, że z motywu piątego dyrektywy 2011/98/UE wynika, iż ustanowiona nią procedura uwzględnia zwykłe obciążenie pracą administracji państw członkowskich. Z kolei zawarte w ustawie o pomocy szczególne unormowania dotyczące terminów załatwiania spraw, w tym objętych zakresem normowania powołanej dyrektywy, zostały uchwalone z uwagi na szczególną sytuację związaną z wojną w Ukrainie, niewątpliwie zwiększającą obciążenie pracą organów administracji właściwych w sprawach cudzoziemców. NSA uznawał też wojnę w Ukrainie i jej wpływ na działanie organów administracji właściwych w sprawach cudzoziemców, jako istotny czynnik uzasadniający ograniczenia praw zagwarantowanych w art. 41 i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej na podstawie art. 52 ust. 1 tego aktu oraz brak oczywistej sprzeczności powołanych przepisów z art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. NSA uznawał, że wynikające z art. 100d ograniczenia są proporcjonalne, przy czym istotnym czynnikiem takiej oceny był czasowy charakter ograniczeń. Jednocześnie NSA zastrzegał, że taka ocena może ulec zmianie w razie zmiany okoliczności. W ocenie NSA doszło do wskazanej wyżej zmiany okoliczności. Przede wszystkim uregulowanie zawarte w art. 100d ustawy o pomocy, a wcześniej w art. 100c tej ustawy, przewidujące nie tylko wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów załatwiania spraw oraz zawieszenie biegu rozpoczętych terminów załatwiania spraw, ale także wykluczenie w ogólności środków prawnych służących zwalczaniu bezczynności i przewlekłości organów administracji (ustępy trzecie i czwarte powołanego przepisu) na skutek kolejnego przedłużania jego obowiązywania utraciło w istocie charakter uregulowania tymczasowego. Przypomnieć należy, że art. 100c, dodany do ustawy o pomocy ustawą z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 830) 15 kwietnia 2022 r., obowiązywał do 31 grudnia 2022 r. Następnie ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 185 ze zm.) do ustawy o pomocy dodano z mocą od 1 stycznia 2023 r. art. 100d, który zawierał taka samą regulację, jak art. 100c, z tym, że mającą obowiązywać do 24 sierpnia 2023 r. Jednakże ustawami z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1088), z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. poz. 232) oraz z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 854 z. zm.) termin ten przedłużano kolejno do 4 marca 2024 r., do 30 czerwca 2024 r. oraz do 30 września 2025 r. W ocenie NSA ostatnie przedłużenie terminu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, czyli do 30 września 2025 r., nie może być uznane za usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami związanymi z wojną w Ukrainie, w tym wynikającym z tego napływem cudzoziemców do Rzeczypospolitej Polskiej. W tym zakresie NSA podziela argumentację przedstawioną w podobnych sprawach, w tym w wyroku z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24. W związku z tym, w ocenie NSA, dopiero stan prawny ukształtowany ustawą z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw jest sprzeczny w sposób oczywisty z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powołany przepis Konstytucji zapewnia każdemu, a więc także cudzoziemcowi znajdującemu się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej (art. 37 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), prawo do rozpoznania jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W przypadku spraw załatwianych przez organy administracji jest to sąd administracyjny powołany do kontroli działalności administracji publicznej (art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Przy czym aby ta kontrola była skuteczna konieczne jest wydanie przez organ administracji określonego aktu. Środkiem prawnym mającym na celu zapewnienie wydania przez organ administracji publicznej w rozsądnym terminie aktu mogącego być przedmiotem kontroli przez sąd administracyjny jest skarga na bezczynność organu administracji lub przewlekłe prowadzenie przez taki organ postępowania. Długotrwałe usunięcie z sytemu prawnego takich skutecznych środków prawnych godzi zatem bezpośrednio w prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uwzględniając powyższe w ocenie NSA od 1 lipca 2024 r. art. 100d ustawy o pomocy nie może być stosowany z uwagi na oczywistą sprzeczność z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym termin załatwienia sprawy skarżącego, wynoszący zgodnie z art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach 60 dni, jeżeli nawet rozpoczął bieg 1 lipca 2024 r., to w chwili wydania zaskarżonego wyroku jeszcze nie upłynął. Oznacza to, że nie było podstaw do stwierdzenia bezczynności organu administracji. Zaznaczyć przy tym należy, że NSA uznał, iż bez znaczenia dla wyniku sprawy jest to, jak należy liczyć bieg terminu załatwienia sprawy w kontekście art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach. Gdyby bowiem nawet uznać, że z uwagi na niespełnienie przez podanie wymogów formalnych nie rozpoczął on biegu, to też w chwili wydania zaskarżonego wyroku nie zachodziła bezczynność organu administracji. Zauważyć jednakże należy (niezależnie od argumentacji przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji oraz przez NSA w innych podobnych sprawach, w tym w sprawie o sygn. akt II OSK 2921/24), że powołany przepis musi być wykładany w zgodzie z art. 5 ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE. Przepis ten stanowi zaś, że po pierwsze, jeżeli informacje lub dokumenty załączone do wniosku są niekompletne z punktu widzenia kryteriów określonych w prawie krajowym, właściwy organ powiadamia wnioskodawcę na piśmie o wymaganych dodatkowych informacjach lub dokumentach, wyznaczając rozsądny termin na ich dostarczenie; po drugie, że bieg terminu, o którym mowa w ustępie drugim art. 5 dyrektywy 2011/98/UE, a więc terminu na załatwienie sprawy, wstrzymuje się do czasu otrzymania przez właściwy organ lub przez inne odpowiednie organy wymaganych dodatkowych informacji. Z art. 5 ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE wynika zatem, że nie jest dopuszczalne przyjęcie, iż w razie złożenia wniosku nieodpowiadającego wymogom formalnym nie biegnie termin załatwienia sprawy. W świetle powołanego przepisu można jedynie przyjąć, że bieg terminu załatwienia sprawy wstrzymuje się, jeżeli właściwy organ administracji powiadomił wnioskodawcę o wymogach formalnych wniosku. Uwzględniając powyższe NSA uznał, że skarga kasacyjna jest zasadna. Nadto w ocenie NSA istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. W niekwestionowanych okolicznościach sprawy nie ulega bowiem wątpliwości, że do 30 czerwca 2024 r. miał zastosowanie art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a i ust. 4 ustawy o pomocy, co wykluczało przyjęcie, że organ administracji w tym czasie prowadził postępowanie przewlekle lub dopuścił się bezczynności, zaś po tym dniu termin załatwienia sprawy określony w art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach jeszcze nie upłynął. W związku z tym NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w odniesieniu do zakresu zaskarżenia wskazanego w skardze kasacyjnej i rozpoznając w tym zakresie skargę orzekł o jej oddaleniu. Skoro NSA uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę na bezczynność nieistotna stała się podniesiona w skardze kasacyjnej kwestia ewentualnego umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu z uwagi na przekazanie podania według właściwości innemu organowi administracji. NSA na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego uznając, że skarżący nie powinien ich ponosić, gdyż skarga kasacyjna została uwzględniona z uwagi na obowiązywanie szczególnej regulacji. Wobec tego, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a skarżący w terminie czternastu dni od dnia doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, NSA - na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. - skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI