II OSK 288/06

Naczelny Sąd Administracyjny2006-05-16
NSAAdministracyjneWysokansa
samorząd terytorialnypowiatspółka z o.o.użyteczność publicznadziałalność gospodarczaporęczenia kredytowekontrola administracyjnauchwała rady powiatu

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając, że działalność spółki poręczeniowej utworzonej przez powiat wykracza poza zakres użyteczności publicznej.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Powiatu Dzierżoniowskiego w sprawie utworzenia spółki "Fundusz Poręczeń Kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o.". Wojewoda Dolnośląski zaskarżył uchwałę, twierdząc, że działalność spółki nie jest zadaniem użyteczności publicznej. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, uznając działalność za dopuszczalną. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że udzielanie poręczeń kredytowych przez spółkę nie mieści się w definicji użyteczności publicznej, a tym samym powiat naruszył zakaz prowadzenia działalności wykraczającej poza ten zakres.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła legalności uchwały Rady Powiatu Dzierżoniowskiego z dnia 31 stycznia 2003 r. wyrażającej zgodę na utworzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "Fundusz Poręczeń Kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o.". Wojewoda Dolnośląski zaskarżył uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, argumentując, że działalność spółki polegająca na udzielaniu poręczeń kredytów i pożyczek dla małych i średnich przedsiębiorstw nie stanowi zadania o charakterze użyteczności publicznej, a tym samym powiat naruszył zakaz prowadzenia działalności gospodarczej wykraczającej poza ten zakres (art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, uznając, że działalność spółki mieści się w zakresie zadań publicznych, w tym przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji rynku pracy, a także wspierania działalności gospodarczej (art. 61 Prawa o działalności gospodarczej). Sąd uznał, że definicja użyteczności publicznej nie jest jednoznaczna i każde zadanie przewidziane do realizacji przez samorząd może być uznane za takie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Wojewody, uchylił wyrok WSA. Sąd kasacyjny podkreślił, że nie wszystkie zadania własne jednostek samorządu terytorialnego mogą być uznane za zadania o charakterze użyteczności publicznej. Działalność spółki, polegająca na udzielaniu poręczeń kredytów, nie wykazała koniecznych elementów dla uznania jej za realizację zadania o charakterze użyteczności publicznej, ponieważ nie służy bieżącemu i nieprzerwanemu zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty, a świadczone usługi nie mają przymiotu powszechności. NSA uznał również, że powołanie się na art. 61 Prawa o działalności gospodarczej jako podstawę do utworzenia spółki było nieprawidłowe, gdyż przepis ten ma charakter wspierający, a nie władczy, i nie stanowi podstawy do tworzenia spółek handlowych w celu udzielania poręczeń kredytowych. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, taka działalność nie wykazuje koniecznych elementów dla uznania jej za realizację zadania o charakterze użyteczności publicznej.

Uzasadnienie

Działalność polegająca na udzielaniu poręczeń kredytów nie służy bieżącemu i nieprzerwanemu zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty, a świadczone usługi nie mają przymiotu powszechności. Ograniczona jest też do wąskiego kręgu podmiotów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.s.p. art. 6 § ust. 2

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Zakazuje powiatom prowadzenia działalności gospodarczej wykraczającej poza zadania o charakterze użyteczności publicznej.

Pomocnicze

u.g.k. art. 1 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej

Definiuje zadania o charakterze użyteczności publicznej jako te, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych.

u.s.p. art. 4

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Wymienia zadania publiczne powiatu, w tym przeciwdziałanie bezrobociu i aktywizację lokalnego rynku pracy.

p.d.g. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo o działalności gospodarczej

Definiował działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów naturalnych, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły.

p.d.g. art. 61 § ust. 1

Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo o działalności gospodarczej

Nakłada na organy samorządu zadania w zakresie wspierania działalności gospodarczej, ale nie stanowi podstawy do tworzenia spółek handlowych w celu udzielania poręczeń kredytowych.

u.z.p.b. art. 6

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

Określa zadania powiatu w zakresie przeciwdziałania bezrobociu, które są realizowane głównie przez powiatowe urzędy pracy.

u.z.p.b. art. 6a

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

Określa zadania powiatu w zakresie przeciwdziałania bezrobociu, które są realizowane głównie przez powiatowe urzędy pracy.

p.p.s.a. art. 173

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.p. art. 12 § pkt 8 lit. g

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Umożliwia radzie powiatu podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych powiatu, w tym wyrażanie zgody na utworzenie spółki.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Działalność spółki poręczeniowej nie jest zadaniem użyteczności publicznej. Powiat nie może prowadzić działalności gospodarczej wykraczającej poza sferę użyteczności publicznej. Art. 61 Prawa o działalności gospodarczej nie stanowi podstawy do tworzenia spółek handlowych w celu udzielania poręczeń kredytowych.

Odrzucone argumenty

Działalność spółki jest zadaniem użyteczności publicznej w zakresie przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji rynku pracy. Udział w spółce nie jest równoznaczny z prowadzeniem przez powiat działalności gospodarczej. WSA błędnie zinterpretował pojęcie użyteczności publicznej.

Godne uwagi sformułowania

Nie wszystkie zadania własne jednostek samorządu terytorialnego mogą być uznane za zadania o charakterze użyteczności publicznej. Tego rodzaju działalności nie można bowiem uznać za formę realizacji zadań mających na celu bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Wątpliwe jest też przyznanie działaniom Spółki cechy powszechności, charakteryzującej takie zadania powiatu określone w art. 4 u.s.p. jak na przykład zadania w zakresie ochrony zdrowia, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli, pomocy społecznej czy też transportu publicznego.

Skład orzekający

Roman Hauser

przewodniczący sprawozdawca

Zdzisław Kostka

członek

Alicja Plucińska- Filipowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia użyteczności publicznej w kontekście działalności samorządu terytorialnego, dopuszczalności tworzenia spółek przez powiaty oraz zakresu wspierania przedsiębiorczości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji powiatu i działalności poręczeniowej. Interpretacja pojęcia użyteczności publicznej może być różnie stosowana w zależności od konkretnych zadań i przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego granic działalności samorządu terytorialnego i jego możliwości angażowania się w działalność gospodarczą, co ma znaczenie praktyczne dla wielu jednostek samorządu i przedsiębiorców.

Powiat nie może tworzyć spółek poręczeniowych – NSA wyjaśnia granice samorządowej działalności gospodarczej.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 288/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Alicja Plucińska- Filipowicz
Roman Hauser /przewodniczący sprawozdawca/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
6402 Skargi organów nadzoru na uchwały rady powiatu w przedmiocie ... (art. 81 ustawy o samorządzie  powiatowym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III SA/Wr 333/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2005-11-17
Skarżony organ
Rada Powiatu
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 91 poz 578
art. 6 ust. 2
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym.
Tezy
1. Nie wszystkie zadania własne jednostek samorządu terytorialnego mogą być uznane za zadania o charakterze użyteczności publicznej.
2. Działalność spółki, obejmująca udzielanie poręczeń pożyczek i kredytów zaciąganych przez jednostki samorządu terytorialnego nie wykazuje koniecznych elementów dla uznania takiej działalności jako realizacji zadania o charakterze użyteczności publicznej. Tego rodzaju działalności nie można bowiem uznać za formę realizacji zadań mających na celu bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser (spr.), Sędziowie NSA Zdzisław Kostka, Alicja Plucińska-Filipowicz, Protokolant Mariusz Szufnara, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Wr 333/05 w sprawie ze skargi Wojewody Dolnośląskiego na uchwałę Rady Powiatu Dzierżoniowskiego z dnia 31 stycznia 2003 r. Nr IV/31/2003 w przedmiocie wyrażenia zgody na utworzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pn. "Fundusz Poręczeń Kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o." 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania 2. zasądza od Rady Powiatu Dzierżoniowskiego na rzecz Wojewody Dolnośląskiego kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
II OSK 288/06
UZASADNIENIE
Uchwałą z dnia 31 stycznia 2003 r. nr IV/31/2003 Rada Powiatu Dzierżoniowskiego, działając na podstawie art. 12 pkt 8 lit. "g" ustawy z dnia 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. Nr 2001, nr 142, poz. 1592, ze zm.) oraz § 24
ust. 2 pkt 7 załącznika do Statutu Powiatu Dzierżoniowskiego (Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego z 1999 r. nr 7, poz. 239, ze zm.) wyraziła zgodę na utworzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "Fundusz Poręczeń Kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o.". Uchwałę tą zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Wojewoda Dolnośląski, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. Organ nadzoru podniósł, że kwestionowany akt podjęty został z istotnym naruszeniem art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym. Organ nadzoru wskazał, że na podstawie obowiązujących przepisów organy samorządu terytorialnego są uprawnione do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej. Niewątpliwie głównym celem prowadzenia przez jednostki samorządu terytorialnego takiej działalności jest realizacja zadań własnych, w tym z zakresu użyteczności publicznej, polegających na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb ludności, w formach określonych w ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Według organu nadzoru na pojęcie użyteczności publicznej składają się następujące elementy: 1. bieżące i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb, 2. Które mają charakter potrzeb zbiorowych i 3. zaspokajane są w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych. Ponadto zaspokajanie zbiorowych potrzeb powinno odbywać się w sposób bezpośredni.
Organ nadzoru podkreślił, że zgodnie z art. 6 ust. 2 u.s.p. powiat nie może prowadzić działalności gospodarczej wykraczającej poza zadania o charakterze użyteczności publicznej. Działalność spółki utworzonej na mocy zaskarżonej uchwały obejmuje usługi finansowe - udzielanie pożyczek i kredytów. Wspieranie rozwoju gospodarczego poprzez prowadzenie działalności gospodarczej w
powyższym zakresie nie należy do zadań publicznych o charakterze po-nadgminnym, wykonywanych przez samorząd powiatowy (art. 4 u.s.p.). Zdaniem Wojewody Dolnośląskiego takiej działalności nie można zakwalifikować jako realizacji zadania w zakresie, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 17 u.s.p. -tzn. przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy. Wykonywanie tego zadania poprzez działalność w ramach przedmiotowej spółki nie jest realizowane bezpośredni, a jedynie w sposób domniemany i niepewny.
Ponadto Wojewoda podniósł, że zadania powiatu w tym zakresie określone zostały w art. 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001, ze zm.). Prowadzenie przez powiat działalności w ramach przedmiotowej spółki, jako nie związanej z realizacją zadań na rzecz lokalnej wspólnoty samorządowej w celu bieżącego i nieprzerwanego zaspokajania jej potrzeb jest niedopuszczalne.
W odpowiedzi na skargę Rada Powiatu Dzierżoniowskiego wniosła o jej oddalenie. Zdaniem Rady dla oceny zasadności skargi należy przede wszystkim ustalić, czy udział w spółce jest równoznaczny z prowadzeniem przez powiat działalności gospodarczej, a jeśli tak to czy ta działalność wykracza poza sferę użyteczności publicznej. Zdaniem Rady cele i misja spółki wynikające z jej statutu są zbieżne z zadaniami powiatu w zakresie przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji rynku pracy (art. 4 pkt 17 u.s.p.), a realizacja tych zadań poprzez spółkę prawa handlowego nie przesądza o prowadzeniu przez powiat działalności gospodarczej. Zdaniem Rady, nawet gdyby uznać, że celem działania spółki jest prowadzenie zarobkowej działalności gospodarczej, to zadania tej spółki mieszczą się w zakresie zadań o charakterze użyteczności publicznej.
Wbrew twierdzeniom organu nadzoru Rada podnosi, że wspieranie rozwoju gospodarczego jest zadaniem powiatu, bowiem rozwój gospodarczy powiatu ma bezpośredni wpływ na przeciwdziałanie bezrobociu i aktywizację lokalnego rynku pracy. Powoduje to, że realizacja tych zadań — nawet poprzez udział po-
wiatu w spółce prawa handlowego nie wykracza poza sferę użyteczności publicznej .
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wr 333/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę.
W uzasadnieniu WSA wskazał, że strony błędnie powołały się na postanowienia ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001, ze zm.) oraz ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. nr 173, poz. 1807 ze zm.) bowiem ustawy te jeszcze nie obowiązywały w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały. Dodatkowo WSA wskazał, że strony jedynie wybiórczo uwzględniły przepisy ustawy o samorządzie powiatowym, w brzmieniu obowiązującym w styczniu 2003 r., pomijając jednocześnie inne ówcześnie obowiązujące akty normatywne o istotnym znaczeniu dla sprawy.
WSA uznał, że w rozpatrywanej sprawie Rada Powiatu Dzierżoniowskie-go nie przekroczyła zakazu prowadzenia przez powiat działalności gospodarczej wykraczającej poza zadania o charakterze użyteczności publicznej, określonego w art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym. W chwili podejmowania zaskarżonej uchwały pojęcie działalności gospodarczej definiował przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. -Prawo o działalności gospodarczej (Dz. U. nr 101, poz. 1178, ze zm.), zgodnie z którym stanowiła ją "zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywane w sposób zorganizowany i ciągły", Zdaniem WSA trudno uznać, że zadania spółki, na udział w której Powiatu Dzierżoniowskiego zezwoliła Rada w zaskarżonej uchwale wskazywać mogą, że spółka powołana została w celu prowadzenia zarobkowej działalności gospodarczej a nie działalności mającej na celu przede wszystkim zaspokajanie potrzeb wspólnoty powiatowej. Nie można również twierdzić, że przewidywalna działalność spółki stanowi działalność usługową, określoną w art. 2 ust. 1 ustawy o działalności gospodarczej.
Dodatkowo WSA nie podzielił argumentów Wojewody Dolnośląskiego w zakresie pojęcia "zadań o charakterze użyteczności publicznej" w świetle drugiego członu art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym. Zdaniem Sądu, organ nadzoru błędnie przyjął, że przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej zawiera definicję pojęcia "zadań o charakterze publicznym", podczas gdy przepis ten wskazuje jedynie cele, których realizacji mają służyć zadania tego typu. Wykładnia gramatyczna wskazanego przepisu wskazuje, że zadaniem o charakterze publicznym w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o gospodarce komunalnej z 1996 r. oraz art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym jest każde zadanie przewidziane do realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego określonego szczebla w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Dodatkowo przepis art. 4 ustawy o samorządzie powiatowym wymieniając zadania publiczne powiatu o charakterze ponadgminnym nie definiuje samego pojęcia zadania publicznego. WSA wskazał, iż w tym zakresie istotne znaczenia mają postanowienia pkt 17 tego przepisu stanowiącego, że zadaniem publicznym jest także zadanie w zakresie "przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy."
Dodatkowo, WSA wskazał, iż przepis art. 61 ust. 1 ustawy - Prawo o działalności gospodarczej nakładana wszystkie jednostki samorządu terytorialnego obowiązek wspierania działalności gospodarczej, między innymi także w postaci promowania przedsiębiorczości na terenie powiatu. Przepis ten wypełnia de-legację przewidzianą w art. 4 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym, zgodnie z którym "ustawy mogą określać inne zadania powiatu".
WSA stwierdził, że zadania spółki, do której Powiat Dzierżoniowski mógł przystąpić na podstawie zakwestionowanej uchwały należy uznać za zadania publiczne, w świetle art. 61 ust. 1 ustawy - Prawo o działalności gospodarczej z 1999 r. w związku z art. 4 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym. Rada przyjmując zaskarżoną uchwałę z powołaniem się na art. 12 pkt 8 lit. g u.s.p. zasadnie uznała, że jest to jedna z form wspierania działalności gospodarczej
przyczyniająca się dodatkowo do przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy. Rada nie była w tym zakresie ograniczona zakazem wynikającym z art 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym.
W skardze kasacyjnej na powyższy wyrok WSA we Wrocławiu, Wojewoda Śląski zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a mianowicie naruszenie przepisów art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu bądź też rozstrzygnięcie przez NSA sprawy co do istoty oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że wydając zaskarżony wyrok WSA we Wrocławiu błędnie przyjął, że prowadzenie przez powiat działalności w zakresie poręczeń kredytowych mieści się w zakresie działalności użyteczności publicznej, a w konsekwencji uchwała Rady Powiatu Dzierżoniowskiego w sprawie wyrażenia zgody na utworzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "Fundusz Poręczeń kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o." jest zgodna z prawem. Zdaniem skarżącego prowadzenie przez jednostki samorządu terytorialnego działalności gospodarczej w celu realizacji zadań własnych, w tym zadań z zakresu użyteczności publicznej polegających na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb ludności, może odbywać się w formach określonych w ustawie o gospodarce komunalnej. Zgodnie ze tą ustawą, gospodarka komunalna może być prowadzona w formie zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego. Poza sferą użyteczności publicznej gmina może prowadzić działalność gospodarczą i tworzyć oraz przystępować do spółek prawa handlowego w przypadkach określonych w art. 10 ustawy o gospodarce komunalnej. Z kolei województwo może tworzyć i przystępować do spółek prawa handlowego, jeżeli ich działalność polega na wykonywaniu czynności promocyjnych, edukacyjnych i wydawniczych służących rozwojowi województwa , zgodnie z przepisem art.
13 ust. 2 ustawy o samorządzie województwa. Zdaniem skarżącego pojęcie
"użyteczności publicznej "determinuje udział powiatu w prowadzeniu gospo-
darki komunalnej. Dotychczas ani doktryna ani judykatura nie wypracowała
jednoznacznego stanowiska pozwalającego na jasne i precyzyjne określenie,
które z zadań powiatu mają charakter użyteczności publicznej. Brzmienie prze-
pisu art. 1 ust. 2 ustawy o gospodarce komunalnej wskazuje, iż na pojęcie to
składają się następujące elementy: bieżące i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb,
potrzeby te mają przymiot potrzeb zbiorowych oraz zaspokajane są w drodze
świadczenia usług powszechnie dostępnych. Dodatkowo zaspokajanie zbioro-
wych potrzeb musi następować w sposób bezpośredni.
Skarżący podkreślił, że realizacja zadań określonych w przepisie art. 4 ustawy o samorządzie powiatowym ze względu na ustrojowy charakter tego przepisu wymaga każdorazowego odnalezienia przepisu prawa materialnego konkretyzującego te zadania. Zdaniem skarżącego podejmowanie przez powiat działań w celu przeciwdziałania bezrobociu oraz wspierania i aktywizacji lokalnego rynku pracy znajduje swoje oparcie w przepisach art. 6 i 6a ustawy z dnia
14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003
r., nr 58, poz. 514 ze zmianami) oraz w art. 9 nowo obowiązującej w tym zakre-
sie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach ryn-
ku pracy (Dz. U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001). Zadania te wykonują przede
wszystkim powiatowe urzędy pracy wchodzące w skład powiatowej administra-
cji zespolonej. Skarżący podkreślił, że realizacja tych zadań przez powiat może
być prowadzona tylko w formach dopuszczonych przez przepisy obowiązujące
go prawa. Działalność w formie udzielania poręczeń od kredytów nie ma nic
wspólnego z nieprzerwanym zaspokajaniem zbiorowych potrzeb wspólnoty. Ta
kie działanie nie wpływa bezpośrednio na członków lokalnej wspólnoty a
świadczone usługi nie mają przymiotu powszechności. Poręczanie kredytów dla
małych i średnich przedsiębiorstw nie zostało także wymienione w katalogu za
dań określonym w art. 6 i 6a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobo-
ciu. Ponadto, brzmienie art. 10 ust. 1 ustawy o gospodarce komunalnej wskazu-je, że działalność jednostek samorządu terytorialnego w zakresie aktywizacji gospodarczej i rynku pracy może być prowadzona także poza sferą użyteczności publicznej. W rozumieniu ustawy nie wszystkie działania zmierzające do zmniejszenia bezrobocia i zwiększenia aktywności gospodarczej mieszczą się w sferze użyteczności publicznej. Odmienne stanowisko stałoby w sprzeczności z art. 7 Konstytucji RP, stanowiącym, że organy publiczne działają w granicach i na podstawie prawa.
W odpowiedzi na skargę Rada Powiatu Dzierżoniowskiego podtrzymując poprzednio podniesione argumenty, wniosła ojej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 173. Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 - dalej "ustawa ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje skargi kasacyjne od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Skarga kasacyjna w konkretnej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie spór dotyczy możliwości zakwalifikowania działalności prowadzonej przez spółkę powołaną na mocy uchwały Rady Powiatu Dzierżoniowskiego z dnia 31 stycznia 2003 r. Nr IV/31/2003 jako działalności o charakterze użyteczności publicznej.
Jak słusznie zauważa skarżący, przepisy powszechnie obowiązującego prawa przyznają jednostkom samorządu terytorialnego uprawnienie do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej. Zasady i dopuszczalne formy prowadzenia działalności gospodarczej przez jednostki samorządu terytorialnego określa ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 1997 r., nr 9, poz. 43, ze zm.). Głównym celem takiej działalności jest realizacja
zadań własnych polegających na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb ludności, w szczególności zadań o charakterze użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych (art. 1 ustawy o gospodarce komunalnej). Ustawa przyznaje jednostkom samorządu terytorialnego uprawnienie do tworzenia spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek akcyjnych, a także przystępowania do takich spółek (art. 9 ustawy o gospodarce komunalnej). W przypadku jednostki samorządu terytorialnego szczebla powiatowego udział w spółkach prawa handlowego ograniczony został do działalności w celu realizacji zadań własnych nie wykraczających poza sferę użyteczności publicznej (art. 6 ust. 2 u.s.p.). Konsekwentnie, przepisy ustawy o gospodarce komunalnej przewidują możliwość tworzenia spółek prawa handlowego lub przystępowania do takich spółek w celu realizacji zadań wykraczających poza sferę użyteczności publicznej wyłącznie dla jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i wojewódzkiego (art. 10 ustawy o gospodarce komunalnej).
Trafnie więc podnosi skarżący, że ocena dopuszczalności prowadzenia przez powiat działalności w formie spółki "Fundusz Poręczeń kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o." uzależniona jest od wykazania, że działalność taka mieści się w sferze użyteczności publicznej.
Cel oraz zakres działania powołanej na mocy uchwały Nr IV/31/2003 r. Rady Powiatu Dzierżoniowskiego z dnia 31 stycznia 2003 r., spółki "Fundusz Poręczeń Kredytowych Powiatu Dzierżoniowskiego Spółka z o.o." określone zostały w przepisach §4 oraz §5 Umowy Spółki. Zgodnie z postanowieniami §4 misją Spółki jest zwiększenie strumienia przepływu kredytów bankowych do małych i średnich przedsiębiorstw działających w powiecie dzierżoniowskim. Wskazane w §4 pkt 2 umowy cele Spółki obejmują m.in. likwidowanie barier w dostępie małych i średnich przedsiębiorstw do kapitału poprzez udzielanie poręczeń kredytów i pożyczek, stymulowanie wzrostu inwestycji, wzmocnienie potencjału rozwojowego gospodarki powiatu oraz utrzyma-
nie istniejących oraz tworzenie nowych, trwałych miejsc pracy poprzez umożliwienie dostępu do kapitału. Przedmiot działalności Spółki, określony w § 5 umowy Spółki, obejmuje prowadzenie działalności usługowej, poprzez udzielanie poręczeń kredytów i pożyczek podmiotom podejmującym działalność gospodarczą, a także małym i średnim przedsiębiorcom, którzy zaciągają kredyt w celu utworzenia nowych bądź też zachowania istniejących miejsc pracy.
Jak zauważa skarżący pojęcie "użyteczności publicznej" nie zostało zdefiniowane w sposób wyraźny, pozwalający na jasne i precyzyjne określenie, które z zadań powiatu mają charakter zadań użyteczności publicznej. Kategoria użyteczności publicznej jest szeroko komentowana w doktrynie jednak pojęcie to nadal nie jest rozumiane jednolicie, przez co jednoznaczne rozdzielenie działania w sferze użyteczności publicznej oraz poza tą sferą nie jest możliwe (zob. K. Byjoch, S. Redeł "Prawo gospodarki komunalnej". Warszawa 2000, s. 59-66). Trafnie podnosi Wojewódzki Sąd Administracyjny, że dla celów zdefiniowanie pojęcia "użyteczności publicznej" należy przede wszystkim dokonać wykładni przepisów art. 1 ustawy o gospodarce komunalnej. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, WSA we Wrocławiu błędnie przyjął, że zadaniem o charakterze użyteczności publicznej w rozumieniu ustawy o gospodarce komunalnej jest każde zadanie przewidziane do realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego określonego szczebla w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Przyjęcie takiego stanowiska oznacza postawienie znaku równości pomiędzy zadaniami własnymi jednostki samorządu terytorialnego określonymi w ustawach samorządowych a zadaniami o charakterze użyteczności publicznej. Brzmienie art. 1 ustawy o gospodarce komunalnej wyraźnie wskazuje, że gospodarka komunalna polega na wykonywaniu zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego mających na celu zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, przymiot użyteczności publicznej mają te zadania, których celem jest nieprzerwane i bieżące zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie
dostępnych. Tym samym należy uznać, że zadania o charakterze użyteczności publicznej nie wyczerpują kategorii działalności prowadzonej przez jednostki samorządu terytorialnego w ramach gospodarki komunalnej. Inaczej mówiąc, nie wszystkie zadania własne jednostek samorządu terytorialnego mogą być uznane za zadania o charakterze użyteczności publicznej. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na przepis art. 10 ustawy o gospodarce komunalnej oraz art. 13 ust 2 ustawy o samorządzie województwa wskazujący na możliwość prowadzenia przez gminę oraz województwo działalności gospodarczej wykraczającej poza sferę użyteczności publicznej.
W rozpatrywanej sprawie należy uznać, jak trafnie podniósł skarżący, że działalność spółki powołanej na mocy zaskarżonej uchwały Powiatu Dzierżo-niowskiego nie mieści się w zakresie pojęcia "użyteczności publicznej".
Działalność spółki, obejmująca udzielanie poręczeń pożyczek i kredytów zaciąganych przez jednostki samorządu terytorialnego nie wykazuje bowiem koniecznych elementów dla uznania takiej działalności jako realizacji zadania o charakterze użyteczności publicznej. Tego rodzaju działalności nie można bowiem uznać za formę realizacji zadań mających na celu bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Wątpliwe jest też przyznanie działaniom Spółki cechy powszechności, charakteryzującej takie zadania powiatu określone w art. 4 u.s.p. jak na przykład zadania w zakresie ochrony zdrowia, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli, pomocy społecznej czy też transportu publicznego. Ponadto działania podejmowane przez Spółkę ograniczone są do stosunkowo niewielkiego kręgu podmiotów (małych i średnich przedsiębiorców). W związku z powyższym za uzasadniony należy uznać zarzut skarżącego naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, poprzez przyjęcie, że Rada Powiatu Dzierżoniowskiego wyrażając w zaskarżonej uchwale zgodę na utworzenie przez powiat Spółki, której zakres działalności wykracza poza zadania o charak-
terze użyteczności publicznej, nie naruszyła przepisu art. 6 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym w związku z art. 1 ustawy o gospodarce komunalnej.
Niezależnie od powyższego, jak słusznie podniósł skarżący, wątpliwości budzi stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w zakresie uznania, że działalności spółki stanowi realizację zadania publicznego w zakresie "przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy" określonego w art. 4 u.s.p. Zdaniem WSA materialnoprawną podstawę uprawnienia rady powiatu do podjęcia zaskarżonej uchwały stanowi przepis art. 61 ust. 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym. Stanowisko takie należy uznać za nieprawidłowe. Przepis art. 61 ust. 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej nakłada na organy administracji rządowej I organy jednostek samorządu terytorialnego zadania w zakresie wspierania działalności gospodarczej. Wymienione w art. 61 ust. 1-3 tej ustawy przykładowe formy realizacji tych zadań, takie jak promowanie przedsiębiorczości, prowadzenie działalności informacyjnej i oświatowej, współdziałanie z samorządem gospodarczym, organizacjami pracodawców oraz innymi organizacjami przedsiębiorców) wskazują na nie władczy charakter podejmowanych działań w celu realizacji przez organy samorządu zadań określonych w tym przepisie. W świetle powyższego należy uznać, że przepis art. 61 ustawy - prawo działalności gospodarczej nie stanowi właściwej materialno-prawnej podstawy uprawniającej radę powiatu do realizacji określonych w tym przepisie zadań w formie spółki handlowej zajmującej się poręczaniem kredytów i pożyczek dla małych i średnich przedsiębiorców.
Dodatkowo trafnie wskazał skarżący, że podstawy takiej nie zawierają też przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.). Realizacja zadań powiatu w celu przeciwdziałania bezrobociu określonych w art. 6 i 6a ustawy została bowiem powierzona powiatowym urzędom pracy wchodzącym w skład powiatowej administracji zespolonej.
Biorąc powyższe pod uwagę, NSA na podstawie art. 185 ustawy ppsa, orzekł jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do przepisu art. 203 ust. 1 ustawy ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI