II OSK 2875/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-16
NSAAdministracyjneŚredniansa
zabytkiochrona zabytkówprawo budowlanerozbiórkagminna ewidencja zabytkówuzgodnienieNSAskarga kasacyjnaarchitektura przemysłowadziedzictwo kulturowe

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynków dawnej kopalni, uznając je za zabytki ujęte w gminnej ewidencji.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Kultury odmawiające uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynków dawnej kopalni. Spółka argumentowała, że budynki nie są ujęte w gminnej ewidencji zabytków w sposób precyzyjny i że naruszono jej prawa procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że budynki stanowią zespół zabytkowy ujęty w gminnej ewidencji, a zarzuty procesowe nie miały wpływu na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. Sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. Postanowienie to odmawiało uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynków dawnej kopalni w G. Spółka podnosiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym braku zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu i wadliwości oględzin, a także naruszenia prawa materialnego, kwestionując objęcie budynków ochroną konserwatorską ze względu na rzekome braki w gminnej ewidencji zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, uznał, że zarzuty te nie są usprawiedliwione. Sąd podkreślił, że budynki dawnej kopalni, ujęte w gminnej ewidencji zabytków, stanowią zespół zabytkowy, a nawet ewentualne braki formalne karty ewidencyjnej nie unieważniają wpisu. Sąd uznał również, że zarzuty dotyczące naruszeń proceduralnych nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, a organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego dotyczące uzgodnienia rozbiórki obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, budynki te podlegają procedurze uzgodnienia. Brak precyzyjnego adresu na karcie ewidencyjnej ani inne braki formalne nie powodują nieważności wpisu do gminnej ewidencji zabytków i nie uniemożliwiają identyfikacji obiektu jako części zespołu zabytkowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego ma zastosowanie do obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Analiza historycznych map i dokumentacji pozwala na identyfikację budynków jako części zespołu zabytkowej kopalni, nawet przy ogólnych danych adresowych. Braki formalne karty ewidencyjnej nie dyskwalifikują wpisu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (23)

Główne

p.b. art. 39 § ust. 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

W stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Pomocnicze

u.o.o.z. art. 89 § pkt 1

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.o.z. art. 93 § ust. 1

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

k.p.a. art. 17 § pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 67 § § 1 i 2 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 81

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 85 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 17 § ust. 1 pkt 4

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 17 § ust. 1 pkt 11

Argumenty

Skuteczne argumenty

Budynki dawnej kopalni stanowią zespół zabytkowy ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Braki formalne karty ewidencyjnej nie powodują nieważności wpisu. Naruszenia proceduralne nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Budynki nie są ujęte w gminnej ewidencji zabytków w sposób precyzyjny. Naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 8, 10, 67, 77, 79, 80, 81, 85 k.p.a.) Oględziny przeprowadzone bez udziału strony i ograniczone do obserwacji zewnętrznej. Brak wszechstronnego zbadania stanu faktycznego.

Godne uwagi sformułowania

„niniejsza sprawa dotyczy obiektu lub obiektów (tego dotyczy spór), ujętych w gminnej ewidencji zabytków” „gminna ewidencja nie jest formą ochrony, lecz sposobem sprawowania opieki” „nie oznacza to, że jakiś obiekt nie nosi cech zabytku nieruchomego i nie zmienia kompetencji do stosowania procedury określonej w art. 39 ust. 3 p.b.” „wadliwości karty nie powodują jej nieważności i nie unieważniają wpisu zabytku do gminnej ewidencji” „dla skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. konieczne jest wykazanie przez stronę [...] jakich czynności nie mogła ona dokonać [...] i że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy”

Skład orzekający

Marzenna Linska - Wawrzon

przewodniczący

Andrzej Wawrzyniak

sprawozdawca

Agnieszka Wilczewska - Rzepecka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uzgodnienia rozbiórki obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków, znaczenie błędów formalnych w dokumentacji ewidencyjnej oraz wpływ naruszeń proceduralnych na wynik sprawy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obiektów zabytkowych ujętych w gminnej ewidencji, a nie rejestrze zabytków. Interpretacja przepisów proceduralnych jest zgodna z utrwalonym orzecznictwem NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ochrony dziedzictwa kulturowego i potencjalnej rozbiórki zabytkowych budynków, co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców. Wyjaśnia też praktyczne aspekty prawa ochrony zabytków.

Czy stare budynki kopalni można wyburzyć? NSA rozstrzyga spór o zabytki w gminnej ewidencji.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2875/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska - Rzepecka
Andrzej Wawrzyniak /sprawozdawca/
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Symbol z opisem
6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 256/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-21
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 39 ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 256/21 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia 10 listopada 2020 r. znak DOZ-OAiK.650.877.2020.KPA-1 w przedmiocie odmowy uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r., VII SA/Wa 256/21, oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej "Spółka") na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej "Minister") z dnia 10 listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Zaskarżonym postanowieniem Minister na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (j.t. Dz.U. 2020.282; dalej "u.o.o.z."), art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane (j.t.Dz.U.2019.1186; dalej p.b.) oraz art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t.Dz.U.2020.256 ze zm.; dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu zażalenia Spółki na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej "ŚWKZ") z dnia 2 lipca 2020 r. odmawiające uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku hali napraw, budynku magazynowego, budynku warsztatu, budynku pompowni wody oraz budynku gospodarczego przy ul. [...] w G., uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku gospodarczego przy ul. [...] w G., oznaczonego na mapie ewidencyjnej załączonej do wniosku inwestora o wydanie pozwolenia na rozbiórkę i w tej części umorzył postępowanie uzgodnieniowe w sprawie rozbiórki ww. budynku gospodarczego, a w pozostałej części utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Powyższe postanowienie Ministra Spółka zaskarżyła do WSA w Warszawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesioną skargę.
Sąd wskazał, że podstawowe zarzuty skargi, zarówno procesowe (naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a.), jak i materialne (naruszenia art. 91 § 4 pkt 4 u.o.o.z. w zw. z art. 39 ust. 3 p.b. oraz § 17 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem) sprowadzają się do sporu dotyczącego zakresu ochrony konserwatorskiej budynków: hali napraw, budynku magazynowego, budynku warsztatu, budynku pompowni wody oraz budynku gospodarczego przy ul. [...] w G., a zatem kompetencji organów ochrony konserwatorskiej do stosowania procedury uzgodnieniowej w sprawie ich rozbiórki. Odnosząc się do tego problemu Sąd wskazał, że podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie jest art. 39 ust. 3 p.b., który stanowi, że w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Sąd zaznaczył, że niniejsza sprawa dotyczy obiektu lub obiektów (tego dotyczy spór), ujętych w gminnej ewidencji zabytków, przyjętej zarządzeniem Wójta Gminy G. zarządzeniem z dnia 3 listopada 2014 r., pn. Dawna Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]", położona w G. przy ul. [...], powstała w latach 1913 -1916, z oznaczeniem na karcie adresowej nr [...]. Tym samym zabytek pn. Dawna Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]", podlegał uzgodnieniu, o którym mowa w art. 39 ust. 3 p.b. Nietrafione zatem, zdaniem Sądu, są argumenty Spółki opisujące konieczność powiązania gminnej ewidencji zabytków z przepisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd zgodził się ze Spółką, że forma ochrony musi wynikać z miejscowego planu, jednak gminna ewidencja nie jest formą ochrony, lecz sposobem sprawowania opieki, a procedura uzgodnieniowa, o której mowa w art. 39 ust. 3 p.b., nie jest uzależniona od treści miejscowego planu. Stąd też wniosek o rozbiórkę zabytku pn. Dawna Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]", położonego w G. przy ul. [...], podlegał uzgodnieniu z właściwym miejscowo wojewódzkim konserwatorem zabytków, na podstawie art. 39 ust. 3 p.b. Spór dotyczy jednak również kwestii precyzyjnego ustalenia jaki obiekt lub obiekty wchodzą w skład gminnej ewidencji, stosownie do ww. karty adresowej, a w konsekwencji podlegają procedurze uzgodnieniowej. Ustosunkowując się do tego problemu Sąd zauważył, że odpowiedzi na to pytanie – wbrew obszernym wywodom Spółki – nie udziela treść miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, tj. zarówno uchwały nr XXXI/245/13 z dnia 3 czerwca 2013 r., jak i nr XXIII/191/16 z dnia 28 listopada 2016 r. Przepisy, na które wskazuje Spółka, określają jedynie, które z zabytków nieruchomych, znajdujących się na terenie Gminy G., podlegają ochronie wynikającej z postanowień urbanistycznych. Nie oznacza to, że jakiś obiekt nie nosi cech zabytku nieruchomego i nie zmienia kompetencji do stosowania procedury określonej w art. 39 ust. 3 p.b. W opinii Sądu, w celu ustalenia jakie obiekty podlegają procedurze uzgodnieniowej w niniejszej sprawie, stosownie do treści art. 39 ust. 3 p.b., należy przede wszystkim dokonać analizy co wchodzi w skład zabytku pn. Dawna Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]", przy uwzględnieniu nie tylko treści karty adresowej gminnej ewidencji, ale całości zgromadzonej dokumentacji. Sąd zaznaczył, że ŚWKZ kilkukrotnie dokonywał analizy tego problemu na polecenie Ministra, który w rozstrzygnięciach kasatoryjnych, wydawanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., kierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Z analizy karty nr 18 wynika, że jako zabytek figuruje Dawna Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]", bez określenia dokładnego adresu – wskazano ul. [...]. Sąd zgodził się z organem, że w pojęciu "Dawna Kopalnia Węgla Kamiennego ‘[...]’" mieści się cały zespół zabytkowej kopalni, czyli budynki należące do założenia przemysłowego takie jak: budynek administracyjny, warsztat mechaniczny i kuźnia, budynek biurowy, stajnia, portiernia, kotłownia i maszynownia, siłownia z rozdzielnią elektryczną, łaźnia z lampownią i markownią, pompownia i stolarnia. Budynki te zostały wymienione w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami na terenie Gminy G. na lata 2016-2020 r. Analiza materiałów uzyskanych przez organ z archiwum Wyższego Urzędu Górniczego, w szczególności map wykonanych w 1919 r. wynika, że wszystkie wymienione budynki wchodziły w skład zespołu kopalni i podlegają ochronie, z wyjątkiem budynku gospodarczego, w odniesieniu do którego Minister uznał brak kompetencji do zajmowania stanowiska (ze względu na jego budowę w połowie XX w.). Zgodzić się więc należy z Ministrem, że dane adresowe kopalni figurujące w ww. karcie - ul. [...] w G. - mają charakter ogólny, a wskazany zabytek ujęty w gminnej ewidencji zabytków stanowią wszystkie zabudowania usytuowane przy ul. [...] w G., należące do historycznego zespołu kopalni, tj. będące pierwotnymi komponentami omawianego zakładu wydobywczego. Przede wszystkim wskazuje na to wykonany w 1919 r. plan archiwalny kopalni i okolic. Z analizy tego planu wynika, że objęte wnioskiem o rozbiórkę budynki hali napraw, magazynowy, warsztatu i pompowni istniały jako komponenty kopalni i funkcjonowały jako integralne części tego kompleksu przemysłowego. Sąd podał, że opisany wyżej kompleks budynków sąsiaduje z osiedlem patronackim pracowników kopalni, wpisanym do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją ŚWKZ z dnia 31 grudnia 2009 r. (tzw. Kolonia [...]) stanowiąc spójną całość.
Odnosząc się do zarzutu nieważności karty adresowej nr [...], która znajduje się w gminnej ewidencji, Sąd stwierdził, że została ona wykonana przez specjalistyczny podmiot, tj. pracownię Projektowo-Urbanistyczno-Konserwatorską X. z siedzibą w C. i wprawdzie nie zawiera wszystkich elementów określonych rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, jednak nie powoduje to nieważności samej karty i nie unieważnia wpisu zabytku do gminnej ewidencji. Kwestia ta może być przedmiotem odrębnej procedury, podobnie jak w odrębnym trybie dokonywane są wpisy i wykreślenia zabytków z gminnej ewidencji. Ewentualne braki formalne karty nie mogą jednak niweczyć celu, w jakim jest tworzona i prowadzona ewidencja, tj. planowaniu opieki nad zabytkami znajdującymi się na terenie gminy.
Odnosząc się do zasadności odmowy uzgodnienia rozbiórki ww. obiektów Sąd wskazał, że uzgodnienie z konserwatorem zabytków, dokonywane w trybie art. 39 ust. 3 p.b., ma na celu uzyskanie przez organ administracji architektoniczno-budowlanej stanowiska profesjonalnego organu ochrony konserwatorskiej w zakresie dopuszczalności określonych robót budowlanych. W niniejszej sprawie uzgodnieniu podlegały roboty, w wyniku których zabytek wpisany do gminnej ewidencji zabytków przestanie istnieć, ulegnie całkowitej likwidacji. W niniejszej sprawie wniosek o rozbiórkę dotyczy kompleksu budynków dawnej Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w G., założonej w 1913 r. z inicjatywy Zachodnio-Czeskiego Towarzystwa Górniczego z siedzibą w Wiedniu. Organ konserwatorski ocenił, że stanowi ona cenny zabytek regionu, jako świadectwo rozwoju przemysłu na terenie Śląska oraz przykład architektury industrialnej z początku XX w., posiadającej charakterystyczne, bogato dekorowane elewacje o licu ceglanym. Przewidziane do rozbiórki obiekty stanowią integralne elementy kopalni w jej pierwotnej formie i współtworzą wartości zabytku jako całości. Minister podkreślił, że dawna hala napraw oraz budynek warsztatu cechują się walorami artystycznymi, czego przykładem jest bogaty detal architektoniczny elewacji kształtowany w cegle. Kompleks ten towarzyszy zespołowi mieszkalnemu dla pracowników, posiadającemu ponadprzeciętne wartości zabytkowe, wpisanemu do rejestru zabytków decyzją ŚWKZ z dnia 31 grudnia 2009 r. Oba kompleksy uzupełniają się tworząc komplementarną i spójną całość. Wszystko to powoduje, że zabytek kompleksu dawnej kopalni stanowi istotny element dziedzictwa poprzemysłowego regionu. Dodatkowo Sąd zauważył, że kompleks budynków stanowi świadectwo cierpienia ludności polskiej w czasie II wojny światowej, albowiem od czerwca 1942 r. w budynkach pokopalnianych istniał Polenlager nr 169 - ludności wysiedlonej z Bielska, Chrzanowa, Cieszyna, Żywca. W obozie tym przebywało łącznie około 20 tysięcy osób, zaś więźniów, którzy zginęli w obozie, upamiętniono tablicą wmurowaną w ścianę budynku dyrekcji kopalni. Jednocześnie organy obu instancji oceniły, że stan zachowania ww. budynków jest dostateczny i nie zagraża życiu lub zdrowiu użytkowników.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy ochrony konserwatorskiej nie dokonały w tym zakresie dowolnej oceny, lecz zajęły stanowisko w oparciu o zgromadzone materiały historyczne i przeprowadzone oględziny, a wyrażone stanowisko jest wynikiem analizy dokonanej przez specjalistyczny i fachowy organ.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wyrokowi temu zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2019.2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.) na skutek oddalenia skargi, mimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a to art. 10 § 1 oraz art. 79 § 1 i 2 k.p.a. na skutek zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie bez zapewnienia stronie prawa do brania czynnego udziału w postępowaniu,.
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, na skutek oddalenia skargi, mimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 67 § 1 i 2 pkt 3, art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 80, art. 81 oraz art. 85 § 1 k.p.a. na skutek:
• braku wszechstronnej analizy karty nr [...] Gminnej Ewidencji Zabytków na terenie Gminy G. w kontekście braku objęcia nieruchomości wskazanych w przedmiotowej karcie ochroną zabytków przewidzianą w uchwale nr XXIII/191/16 z dnia 28 listopada 2016 r. Rady Gminy G. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;
• pominięcia przez Sąd, że oględziny budynków zostały przeprowadzone bez udziału skarżącej, w sytuacji gdy nie zachodziły przesłanki do przeprowadzenia czynności procesowej z pominięciem strony, albowiem niezwłoczne załatwienie sprawy nie było konieczne ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na niepowetowaną szkodę materialną, a następnie uznanie, iż możliwość wypowiedzenia się strony co do przedmiotowych oględzin na późniejszym etapie sprawy konwaliduje nieobecność strony podczas przedmiotowych czynności i zapewnia stronie czynny udział w postępowaniu, co w konsekwencji spowodowało, iż skarżąca nie miała możliwości weryfikacji sposobu przeprowadzenia oględzin i wypowiedzenia się co do tej czynności bezpośrednio w trakcie jej przeprowadzenia;
• braku wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy i dokonanie oceny stanu przedmiotowych nieruchomości m.in. na podstawie dowodu z oględzin obiektów objętych postępowaniem, które ograniczone zostały wyłącznie do obserwacji budynków z zewnątrz, bez szczegółowego zapoznania się z ich stanem technicznym oraz bez sporządzenia protokołu z przedmiotowej czynności, co w konsekwencji uniemożliwia faktyczną ocenę stanu budynków i zasadności ich dalszego utrzymywania oraz weryfikację prawidłowości przeprowadzonej czynności;
c) art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, mimo że zaskarżona decyzja naruszała określone przepisy postępowania administracyjnego, (a to art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 67 § 1 i 2 pkt 3, art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 80, art. 81 oraz art. 85 § 1 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c);
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 91 § 4 pkt 4 u.o.o.z. w zw. z art. 39 ust. 3 p.b. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach w części, w której Konserwator odmówił uzgodnienia rozbiórki budynku hali napraw, budynku magazynowego, budynku warsztatu oraz budynku pompowni wody, podczas gdy w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uzgodnienia przedmiotowego zamierzenia inwestycyjnego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, albowiem budynki objęte inwestycją nie zostały ujęte w gminnej ewidencji zabytków;
b) § 17 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że brak precyzyjnie wskazanego adresu na karcie nr [...] Gminnej Ewidencji Zabytków wskazuje na charakter ogólny danych adresowych i objęcie kartą nr 18 wszystkich budynków mieszących się na ul. [...], podczas gdy brak przedmiotowej informacji uniemożliwia identyfikację obiektu wpisanego do karty nr [...] Gminnej Ewidencji Zabytków, co powoduje nieważność przedmiotowej karty;
c) § 17 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem poprzez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, że brak precyzyjnie wskazanych danych dotyczących daty zatwierdzenia karty Gminnej Ewidencji Zabytków oraz brak podpisu powodują nieważności karty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2022.329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 oraz art. 79 § 1 i 2 k.p.a. podkreślić trzeba, że – jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – dla skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. konieczne jest wykazanie przez stronę powołującą się na owo naruszenie prawa, jakich czynności nie mogła ona dokonać, bądź jakich dowodów nie mogła zawnioskować wskutek naruszenia przez organ art. 10 k.p.a., w następstwie czego niemożliwe było zrealizowanie przysługujących jej praw, które nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Art. 10 § 1 k.p.a. bowiem ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy i które uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji z tego powodu, to naruszenie uprawnień strony, które powoduje, że wydana została decyzja o odmiennej treści niż gdyby została wydana po przedstawieniu swojego stanowiska przez stronę. Innymi słowy, do tego rodzaju naruszenia dochodzi, gdy strona zostaje pozbawiona możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy (por. np. wyroki NSA z 23.11.2022r., III OSK 6816/21, LEX nr 3437676; z 9.06.2022r., I OSK 841/19, LEX nr 3368889; z 13.12.2021r., II GSK 636/21, LEX nr 3273194; z 27.10.2021r., III OSK 4262/21, LEX nr 3248491; z 22.10.2021r., II OSK 3302/18, LEX nr 3267235; z 6.10.2021r., II OSK 688/21, LEX nr 3294403; z 15.07.2021r., II GSK 1398/18, LEX nr 3211723). W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, by została pozbawiona możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Powyższy zarzut nie zasługiwał więc na uwzględnienie.
Usprawiedliwionych podstaw nie ma też zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 67 § 1 i 2 pkt 3, art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 80, art. 81 oraz art. 85 § 1 k.p.a.
Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie Sąd I instancji wystarczająco rozważył kwestię analizy karty nr [...] Gminnej Ewidencji Zabytków na terenie Gminy G. w kontekście braku objęcia nieruchomości wskazanych w tej karcie ochroną zabytków przewidzianą w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego i słusznie uznał, że wadliwości karty nie powodują jej nieważności i nie unieważniają wpisu zabytku do gminnej ewidencji. To, że nie wymieniono wyraźnie poszczególnych obiektów nie oznacza, że nie można ustalić, które obiekty wchodziły w skład Dawnej Kopalni. Jak trafnie wskazał Minister, plan archiwalny kopalni z 1919 r. obrazował zakład w jego historycznej formie. Kwestię te należycie rozważył również WSA i wykazał, że przedmiotowe obiekty to obiekty Dawnej Kopalni.
Odnosząc się do stanowiska skarżącej kasacyjnie Spółki, że Sąd I instancji pominął fakt przeprowadzenia oględzin budynków bez jej udziału, stwierdzić trzeba, że i w tym zakresie strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, by naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. tylko takie naruszenie przepisów postępowania mogłoby doprowadzić do uwzględnienia skargi. Zauważyć przy tym należy, że do rozważanej kwestii należycie odniósł się Minister w motywach zaskarżonego postanowienia. Podkreślić zatem trzeba, że skoro zebrane w sprawie dowody pozwalały na ustalenie, które obiekty wchodziły w skład dawnej kopalni, to oględziny nie miały wpływu na wynik sprawy, a stan tych obiektów wynikał w szczególności z oceny stanu technicznego M. K. ze stycznia 2019 r. W tej więc sytuacji wyniki oględzin w istocie nie miały nawet potencjalnie wpływu na wynik sprawy.
Podobne uwagi odnieść należy do twierdzeń strony o braku wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy i dokonanie oceny stanu przedmiotowych nieruchomości m.in. na podstawie dowodu z oględzin obiektów objętych postępowaniem, które ograniczone zostały wyłącznie do obserwacji budynków z zewnątrz, bez szczegółowego zapoznania się z ich stanem technicznym oraz bez sporządzenia protokołu z przedmiotowej czynności. Wskazana wyżej ocena stanu technicznego oraz przeprowadzenie oględzin przez fachowy podmiot, jakim jest organ ochrony zabytków, pozwalają na uznanie powyższych twierdzeń za niezasadne.
Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 67 § 1 i 2 pkt 3, art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 80, art. 81 oraz art. 85 § 1 k.p.a.
Nie są też trafne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z art. 91 § 4 pkt 4 u.o.o.z., do zadań wykonywanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków należy w szczególności wydawanie, zgodnie z właściwością, decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach określonych w ustawie oraz w przepisach odrębnych.
W myśl zaś art. 39 ust. 3 p.b., w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Mając na uwadze treść powyższych unormowań stwierdzić należy, że zarzut naruszenia art. 91 § 4 pkt 4 u.o.o.z. w zw. z art. 39 ust. 3 p.b. nie jest zasadny. Jak już wyżej wskazano, ustalenia organu dotyczące budynków objętych ochroną konserwatorską były prawidłowe, a zatem powyższe unormowania zostały prawidłowo zastosowane. Nie jest zaś ich naruszeniem wydanie postanowienia niezgodnego z oczekiwaniem strony.
Dokonana przez Sąd I instancji i Ministra wykładnia § 17 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. nie była wadliwa. Brak bowiem precyzyjnie wskazanego adresu na karcie nr [...] Gminnej Ewidencji Zabytków nie uniemożliwiał identyfikacji obiektu wpisanego do tej karty i nie powodował jej nieważności. Te same uwagi odnieść należy do zarzutu naruszenia § 17 ust. 1 pkt 11 ww. postanowienia. Podkreślić trzeba, że Sąd I instancji należycie przeanalizował tę kwestię i słusznie uznał, że wadliwości karty nie powodują jej nieważności i nie unieważniają wpisu zabytku do gminnej ewidencji.
W konsekwencji, skoro brak było uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, WSA prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie znalazły usprawiedliwionych podstaw.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI