II OSK 2874/16

II OSK 2874/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-12-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Irla /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Roman Hauser
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1021/15 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2016-07-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 388
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Roman Hauser Sędzia del. NSA Andrzej Irla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 1021/15 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 lipca 2016 r. (sygn. akt II SA/Gl 1021/15) oddalił skargę A.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie wymeldowania.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Prezydent Miasta K. w dniu [...] 2010 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymeldowania A.S. z pobytu stałego w K. przy ul. N.. Decyzją z dnia [...] 2011 r. organ I instancji orzekł o wymeldowaniu A.S. z pobytu stałego. Jednakże w wyniku rozpoznania odwołania, Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] 2011 r. uchylił decyzję o wymeldowaniu i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. Prezydent Miasta K. zawiesił postępowanie w związku z toczącą się przed Sądem Rejonowym w G. sprawą o przywrócenie posiadania lokalu, w którym A.S. był zameldowany. Wyrokiem z dnia [...]2013 r. Sąd Rejonowy w G. (sygn. akt [...]), oddalił powództwo. Apelację skarżącego oddalił Sąd Okręgowy w G. prawomocnym wyrokiem z dnia [...]2014 r. sygn. akt [...].
W tej sytuacji organ administracji I instancji postanowieniem z dnia [...]2014 r. podjął zawieszone postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...]2015 r. nr [...], powtórnie orzekł o wymeldowaniu A.S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. N.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r. poz. 388). W uzasadnieniu podał, że skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od dnia 25 sierpnia 2010 r., zaś rzeczy osobiste skarżącego złożono pod wiatą na podwórku. Wówczas też wymieniono zamek w drzwiach wejściowych, a następnie w drzwiach na piętrze budynku. Skarżący nie dysponował nowymi kluczami. Przyczyną takiego stanu rzeczy był konflikt rodzinny. Zdaniem organu I instancji, relacje osobiste i sprawy majątkowe są bez znaczenia dla sprawy meldunkowej z uwagi na charakter ewidencji ludności, która służy rejestracji stanu faktycznego. Zdaniem organu administracji, skutki opuszczenia przez A.S. przedmiotowego lokalu, mają też charakter definitywny z uwagi na brak tytułu prawnego do lokalu oraz wynik sprawy cywilnej. Z tych względów organ I instancji orzekł o wymeldowaniu.
W odwołaniu od tej decyzji A.S. domagał się jej uchylenia i umorzenia postępowania, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych – poprzez błędne przyjęcie, że przedmiotowy lokal nie jest miejscem jego stałego pobytu, w sytuacji gdy nadal ma zamiar tam przebywać i korzystać z tego mieszkania oraz pozostawionych w nim rzeczy. Odwołujący się podniósł, że został usunięty z lokalu w drodze przymusu, a nieobecność w nim spowodowana jest sytuacją rodzinną i obawą o własne życie oraz nagannym zachowaniem byłej żony. Opuszczenie lokalu nie ma charakteru trwałego i nie nastąpiło dobrowolnie. Odwołujący się zamierza ponownie w przedmiotowym lokalu zamieszkać. Jako były małżonek korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w ustawie o ochronie lokatorów, zaś błędne orzeczenie w sprawie o naruszenie posiadania, nie może skutkować pozbawieniem go tych praw.
Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...]2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśnił, że po ponownej analizie materiału dowodowego obejmującego zeznania stron oraz oględziny lokalu stwierdził, że odwołujący się pięć lat temu opuścił miejsce stałego pobytu. Bez znaczenia jest fakt, że później kilkakrotnie tam nocował w latach 2010-2011, gdyż okazjonalne przebywanie nie świadczy o skoncentrowaniu w nim spraw życiowych. Podobna ocena dotyczy pozostawienia w spornym lokalu części rzeczy osobistych. Skoro zaś podjęte kroki prawne w celu powrotu do lokalu okazały się nieskuteczne, spełniona została przesłanka warunkująca wymeldowanie.
W skardze do sądu administracyjnego A.S. wniósł m.in. o przeprowadzenie dowodu z nagrania sporządzonego w dniu 25 sierpnia 2010 r. na okoliczność uniemożliwienia mu wejścia do domu i zamieszkiwania w miejscu zameldowania. W uzasadnieniu ponowił zarzuty, że organy administracji nie ustaliły, iż opuszczenie lokalu ma charakter trwały i dobrowolny. Bezprawne uniemożliwienie skarżącemu dostępu do lokalu, nie uzasadnia wydania decyzji o wymeldowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 lipca 2016 r. (sygn. akt II SA/Gl 1021/15) oddalił skargę. W ocenie sądu I instancji, w oparciu o należycie zebrany i oceniony materiał dowodowy, trafnie organy administracji dopatrzyły się podstawy do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. WSA w Gliwicach wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 w zw. z art. 69 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z kolei w świetle art. 28 ust. 4 tej ustawy, zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu zameldowania. Opuszczenie miejsca stałego pobytu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania obliguje organ gminy do wydania decyzji w sprawie wymeldowania (art. 35 ustawy). Regulacja ta oznacza, że w sprawie o wymeldowanie istotne jest ustalenie faktu pobytu w danym lokalu. Nawet bowiem bezprawne usunięcie z lokalu i uniemożliwienie zamieszkiwania wbrew woli osoby zameldowanej, nie jest przeszkodą do wymeldowania, w sytuacji, gdy nie doszło do przywrócenia posiadania tego lokalu. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Z powodu konfliktu rodzinnego skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od sierpnia 2010 r. Jego powództwo o przywrócenie utraconego posiadania zostało oddalone na mocy prawomocnego wyroku Sadu Rejonowego w G.. W ramach postępowania sądowoadministracyjnego nie podlega ocenie zasadność orzeczenia sądu powszechnego, do czego w istocie zmierzał skarżący. O trwałości opuszczenia lokalu świadczy znaczny upływ czasu oraz treść wyroku rozwodowego, złożonego w toku rozprawy sądowej, z którego dowód sąd administracyjny przeprowadził w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Orzekając o rozwiązaniu małżeństwa, Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia [...]2012 r. nie określił sposobu korzystania z mieszkania, lecz uregulował kontakty skarżącego z dziećmi. W zakresie rozstrzygnięcia o kontaktach, wyrok ten został następnie zmieniony na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Fakt i sposób uregulowania kontaktów z dziećmi (odprowadzanie do miejsca ich zamieszkania) dowodzi w obiektywny sposób, że skarżący od sierpnia 2010 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Potwierdzają taki stan rzeczy m.in. starania o zabezpieczenia majątku. WSA w Gliwicach podkreślił, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają znaczenia przyczyny z powodu których skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania i towarzyszące temu opuszczeniu okoliczności. Zbędne było zatem przeprowadzenie przez organy administracji wnioskowanych przez skarżącego dowodów. Nadto, odsłuchanie nagrania nie stanowiło dowodu z dokumentów (art. 106 par. 3 p.p.s.a.). W ocenie sądu I instancji, zbędne było przeprowadzenie dowodu z kopii protokołu, kopii wiadomości tekstowej, opinii sądowej i zdjęć. Relacje rodzinne są bowiem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy meldunkowej z uwagi na charakter ewidencji ludności jako służącej rejestracji danych o miejscu zamieszkiwania.
W okolicznościach niniejszej sprawy z uwagi na treść wyroku Sądu Rejonowego w G. oddalającego powództwo o przywrócenie utraconego posiadania, bez znaczenia prawnego jest twierdzenie, że skarżący nie opuścił lokalu dobrowolnie, ani też nie zabrał wszystkich rzeczy. Nawet posiadanie tytułu prawnego do lokalu i deklarowany zamiar powrotu, nie uzasadniają utrzymywania fikcyjnego zameldowania w lokalu, w którym skarżący nie mieszka od ponad 5 lat.
Skargę kasacyjną od opisanego wyżej wyroku WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2016 r. wniósł A.S..
Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie prawa materialnego – art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie doszło do opuszczenia lokalu przez skarżącego.
Skarżący kasacyjnie domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podstawy kasacyjnej wskazał, że fakt nieprzebywania skarżącego pod adresem zameldowania nie jest wynikiem działania skarżącego, lecz usunięcia go przez byłą żonę. Z art. 35 ustawy o ewidencji ludności wynika, że możliwość wymeldowania zachodzi wówczas, gdy strona w sposób wyraźny lub dorozumiały wyrazi brak chęci zamieszkiwania pod aktualnym adresem. Podkreślał skarżący kasacyjnie, że WSA w Gliwicach ocenił fakt oddalenia powództwa o ochronę posiadania jako przesłankę wystarczającą do uznania, że decyzja o wymeldowania wydana została prawidłowo. Fakt jednak wytoczenia takiego powództwa jest dowodem na zobiektywizowaną wolę pozostania w lokalu, co uniemożliwia przyjęcie przesłanek z art. 35 ustawy i brak jest podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu. Akcentowała skarga kasacyjna, że o charakterze opuszczenia lokalu decydują okoliczności faktyczne i dowody wskazujące na związany z tym rzeczywisty zamiar.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718; dalej ustawa powoływana jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W ocenianej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 par. 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznawania sprawy wyznacza przez wskazanie podstaw kasacyjnych strona wnosząca skargę kasacyjną. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zadaniem zostały przez Sąd naruszone (art. 174 p.p.s.a.), a nadto obowiązana jest uzasadnić przytoczone podstawy kasacyjne (art. 176 par. 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlegała oddaleniu.
Na wstępie należy podkreślić fakt, że skoro przedmiotowa skarga kasacyjna nie zawierała zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania to oznacza to, iż przyjęty przez sąd I instancji stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany przez skarżącego kasacyjnie. Uznać zatem należało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do dokonania przez sąd I instancji kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego. Skarga kasacyjna zarzucała zaś w tym zakresie błędną wykładnię 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657), polegającą na przyjęciu, że skarżący kasacyjnie opuścił sporny lokal dobrowolnie. Akcentował skarżący kasacyjnie, że fakt nieprzebywania pod adresem zameldowania nie jest wynikiem jego działania, lecz usunięcia go z lokalu przez byłą żonę. Zajmując stanowisko względem tego zarzutu należy wskazać, że stosowanie do art. 35 powołanej ustawy, organ gminy wydaje z urzędu (...) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego (...). Zauważyć przy tym trzeba, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1). Dla wystąpienia określonej w art. 35 ustawy przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Zwrócić należy jednak uwagę na to, iż ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych (por. np. wyrok NSA z dnia 26.07.2017 r.; II OSK 2106/16). W tym celu nieodzowne jest zbadanie m.in. tego, czy po stronie adresata decyzji o wymeldowaniu, istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (lokalu). Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych ocenianej sprawy wynika, że skarżący kasacyjnie opuścił przedmiotowy lokal w 2010 r., zaś opuszczenie mieszkania było wynikiem m.in. konfliktów rodzinnych. Nadto, akta sprawy wskazują, że skarżący kasacyjnie podjął czynności mające na celu przywrócenie mu władztwa (posiadania) lokalu, w którym był zameldowany. Wytoczone powództwo o przywrócenie utraconego posiadania zostało jednakże oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G.. Faktyczne opuszczenie więc lokalu mieszkalnego skorelowane z brakiem podstaw prawnych powrotu do tego mieszkania prowadzi do wniosku, że poprawna była ocena sądu I instancji dotycząca kontrolowanej decyzji o wymeldowaniu. Brak bowiem realnych oraz prawnych możliwości zamieszkania w spornym lokalu przez skarżącego kasacyjnie uzasadniał stanowisko przyjęte przez sąd I instancji oddalające skargę na decyzję o wymeldowaniu.
W kontekście przestawionych powyżej rozważań uznać należało, iż zarzut naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie był usprawiedliwiony, co obligowało do oddalenia skargi kasacyjnej, w oparciu o art. 184 p.p.s.a.