II OSK 285/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-18
NSAbudowlaneŚredniansa
prawo budowlanenadzór budowlanydecyzja administracyjnaroboty budowlanesieć kanalizacyjnapozwolenie na budowęprojekt budowlanypostępowanie naprawczestan poprzedniniezgodność z prawem

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję nakazującą przywrócenie stanu poprzedniego, wskazując na konieczność zastosowania właściwego trybu postępowania naprawczego.

Spółka Z. zaskarżyła decyzję nakazującą doprowadzenie wykonanych robót budowlanych sieci kanalizacyjnej do stanu poprzedniego, argumentując, że część sieci została wykonana poza terenem objętym pozwoleniem na budowę. WSA uchylił decyzję organu, uznając, że nakaz przywrócenia stanu poprzedniego był błędny i sugerując zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając, że WSA prawidłowo ocenił stan faktyczny i prawny, a zarzuty skargi kasacyjnej były bezzasadne.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki Z. od wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który uchylił decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Decyzja ta nakazywała spółce doprowadzenie wykonanych robót budowlanych sieci kanalizacyjnej do stanu poprzedniego, ponieważ część sieci została wykonana na działce nr [...], która nie była objęta pozwoleniem na budowę. WSA uznał, że nakaz przywrócenia stanu poprzedniego był błędny i że organ powinien rozważyć zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nakładając obowiązek wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną spółki, oddalił ją, uznając zarzuty za bezzasadne. Sąd podkreślił, że WSA prawidłowo ocenił stan faktyczny dotyczący przebiegu granicy działek i nie naruszył przepisów postępowania, w tym zakazu reformationis in peius. NSA potwierdził, że postępowanie naprawcze było dopuszczalne, a wskazanie na art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. nie pogarszało sytuacji strony, lecz sugerowało bardziej adekwatne rozwiązanie prawne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, nakaz przywrócenia stanu poprzedniego był błędny. Organ powinien rozważyć zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nakładając obowiązek wykonania określonych czynności w celu doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że 'stan poprzedni' oznacza stan istniejący i zgodny z przepisami, a nie stan, który nigdy nie zaistniał. Nakaz przywrócenia stanu poprzedniego w tym kontekście byłby nieadekwatny. Właściwsze byłoby nałożenie obowiązku wykonania robót doprowadzających do stanu zgodnego z prawem, co może obejmować np. zmianę przebiegu sieci.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

p.b. art. 51 § 1 pkt 1

Ustawa Prawo budowlane

Nakaz doprowadzenia wykonanych robót do stanu poprzedniego, rozumianego jako stan istniejący i zgodny z przepisami.

p.b. art. 51 § 1 pkt 2

Ustawa Prawo budowlane

Nakaz wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.

p.p.s.a. art. 134 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakaz wydawania orzeczenia na niekorzyść skarżącego.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji w przypadku naruszenia przepisów postępowania.

Pomocnicze

p.b. art. 48

Ustawa Prawo budowlane

Postępowanie legalizacyjne.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku.

p.b. art. 37b

Ustawa Prawo budowlane

Zakaz stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę po upływie 5 lat.

p.b. art. 7

Ustawa Prawo budowlane

Obowiązek działania przez organy wnikliwie i zgodnie z prawem.

p.b. art. 80 § 2 pkt 1

Ustawa Prawo budowlane

p.b. art. 83 § 1

Ustawa Prawo budowlane

p.b. art. 51 § 7

Ustawa Prawo budowlane

p.b. art. 4

Ustawa Prawo budowlane

Prawo do zabudowy nieruchomości.

k.p.a. art. 123 § 1 i 2

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA prawidłowo ocenił, że nakaz przywrócenia stanu poprzedniego był błędny i sugerował zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 2 P.b. NSA nie stwierdził naruszenia zakazu reformationis in peius przez WSA. Uzasadnienie wyroku WSA spełniało wymogi formalne.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. Twierdzenie, że WSA naruszył zakaz reformationis in peius. Zarzut błędnej oceny stanu faktycznego dotyczącego przebiegu granicy działek. Zarzut, że sprawa powinna być rozstrzygnięta w trybie cywilnoprawnym. Zarzut naruszenia art. 37b P.b. i art. 8 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

stan poprzedni w rozumieniu tego przepisu to stan obiektów budowlanych, który istniał w określonym kształcie na terenie nieruchomości, a który był zgodny z przepisami. nakaz sformułowany w zaskarżonej decyzji w istocie zmierzał do powstania sieci kanalizacyjnej w kształcie, który nigdy nie zaistniał na działce nr [...]. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. przyjęcie zawiadomienia przez organ o przystąpieniu do użytkowania danego obiektu budowlanego nie jest tożsame z uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.

Skład orzekający

Andrzej Wawrzyniak

przewodniczący sprawozdawca

Roman Ciąglewicz

sędzia

Anna Szymańska

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'stan poprzedni' w kontekście art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego oraz stosowanie art. 134 § 2 p.p.s.a. w sprawach dotyczących robót budowlanych wykonanych niezgodnie z pozwoleniem."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wykonania części sieci kanalizacyjnej poza terenem objętym pozwoleniem na budowę i zastosowania właściwego trybu postępowania naprawczego lub legalizacyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań nadzoru budowlanego i różnicę między przywróceniem stanu poprzedniego a doprowadzeniem do stanu zgodnego z prawem, co jest istotne dla praktyków prawa budowlanego.

Sieć kanalizacyjna na cudzej działce? Sąd wyjaśnia, co oznacza 'stan poprzedni' w prawie budowlanym.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 285/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Szymańska
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Sygn. powiązane
II SA/Go 723/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2021-10-28
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. spółki z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 723/21 w sprawie ze skargi Z. spółki z o.o. w S. na decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 czerwca 2021 r. nr WOK.7721.55.2021.KBoj w przedmiocie nakazu doprowadzenia wykonanych robót do stanu poprzedniego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 28 października 2021 r., II SA/Go 723/21, w sprawie ze skargi Z. spółki z o.o. w S. (dalej "Z.") na decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej "LWINB") z dnia 29 czerwca 2021 r. w przedmiocie nakazu doprowadzenia wykonanych robót do stanu poprzedniego; w punkcie I, uchylił zaskarżoną decyzję; zaś w punkcie II, zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Świebodzinie (dalej "PINB") decyzją z dnia 14 grudnia 2020 r., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3, art. 80 ust. 2 pkt 1, art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t.Dz.U.2020.1333 ze zm.; dalej p.b.), art. 123 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.Dz.U.2020.256 ze zm.; dalej k.p.a.), nałożył na Z. obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego systemu kanalizacji w m. O., uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych polegających na budowie sieci kanalizacyjnej w m. O., gm. S., w zakresie wprowadzonych zmian istotnych. Termin wykonania obowiązku określił jako 60 dni od daty doręczenia decyzji.
LWINB decyzją z dnia 3 lutego 2021 r. na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Na skutek sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 r., II SA/Go 220/21, uchylił powyższą decyzję LWINB.
Po ponownym rozpatrzeniu odwołania, LWINB zaskarżoną decyzją uchylił w całości decyzję organu I instancji i na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 p.b. nakazał Z. doprowadzenie wykonanych robót, polegających na budowie sieci kanalizacyjnej w miejscowości O., gmina S., w zakresie działek nr [...] oraz nr [...] (droga gminna), do stanu poprzedniego, to jest stanu zgodnego z warunkami udzielonego przez Starostę S. decyzją z dnia 14 lutego 2008 r. pozwolenia na budowę i zatwierdzonego nią projektu budowlanego.
Z., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uwzględnił skargę.
Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii decydującej o zasadności prowadzenia postępowania administracyjnego, czy rzeczywiście fragment sieci wodociągowej został umieszczony na terenie nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], a więc poza terenem objętym decyzją Starosty S. z dnia 14 lutego 2008 r. o pozwoleniu na budowę. Zdaniem Sądu, kwestia ta nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w postaci mapy zasadniczej z 2014 r. oraz opracowania geodezyjnego przygotowanego na zlecenie skarżącej spółki z 19 grudnia 2018 r. przez geodetę A. P. W ocenie Sądu nie doszło do zmiany przebiegu granicy, jeśli porówna się mapę załączoną do projektu budowlanego z mapą zasadniczą z 2014 r. oraz mapą przygotowaną przez geodetę A. P. Także opinia biegłego geodety R. P. wykonana w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Rejonowy w Świebodzinie w sprawie I Ns 146/17, zakończonej prawomocnym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2020 r. ustalającym granicę pomiędzy działkami [...] a działkami [...] położonymi w O., wskazuje, iż stan prawny granicy nie uległ zmianie co najmniej od 1978 r. Sporządzona wówczas dokumentacja stała się podstawą wprowadzenia zmian w części kartograficznej i opisowej ewidencji gruntów i budynków, a następnie podstawą ustalenia granicy w powołanym powyżej postanowieniu. Stąd też prawidłowo, zdaniem Sądu, organ odwoławczy uznał, iż doszło do niezgodnego z decyzją o pozwoleniu na budowę wykonania części sieci kanalizacyjnej na działce nr [...], która nie została wskazana jako teren inwestycji, a w konsekwencji w tej części nie była objęta oświadczeniem o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane i takim prawem w rzeczywistości skarżąca spółka - jako inwestor - nie dysponowała. W opinii Sądu, w kontekście tych rozważań niezasadne są zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w odniesieniu do powyższej okoliczności.
Sąd nie podzielił stanowiska organu, iż posadowienie obiektu częściowo na innej działce może stanowić istotne odstępstwo do zatwierdzonego projektu. Powyższe nie mogło stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i nakazania rozpoznania sprawy w postępowaniu legalizacyjnym, które jest w sposób oczywisty bardziej restrykcyjnym postępowaniem wobec inwestora, choćby z tego powodu, iż przewidziano w nim opłatę legalizacyjną. W niniejszej sprawie skargę do sądu administracyjnego wywiodła jedynie spółka, do której została skierowana zaskarżona decyzja, a zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Jednoczenie zastosowanie niewłaściwego trybu postępowania nie mogło zostać zakwalifikowane jako skutkujące stwierdzeniem nieważności, zwłaszcza nie można było traktować tego uchybienia jako rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Sąd nie podzielił poglądu skarżącej spółki, iż skuteczne zawiadomienie o zakończeniu budowy ma takie znaczenie, że wzniesione obiekty budowlane nie mogą podlegać ponownemu sprawdzaniu przez organy nadzoru budowlanego pod kątem legalności ich wybudowania. W tym kontekście nie można mówić o wskazywanym w skardze "skonsumowaniu pozwolenia na budowę". Zdaniem Sądu, nawet po skutecznym zawiadomieniu o zakończeniu budowy organy nadzoru budowlanego mają prawo wszczęcia postępowania naprawczego na podstawie art. 50-51 p.b., jeżeli okoliczności wskazują na wystąpienie jakichkolwiek nieprawidłowości w procesie budowlanym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że prowadzenie postępowania w trybie art. 51 ust. 1 p.b. jest możliwe przez właściwy organ nadzoru budowlanego nawet po przyjęciu bez sprzeciwu zawiadomienia o zakończeniu budowy. Wynika to z tego, że przyjęcie zawiadomienia przez organ o przystąpieniu do użytkowania danego obiektu budowlanego nie jest tożsame z uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, która jak każda decyzja, dopóki nie zostanie uchylona lub nie stwierdzono jej nieważności, korzysta z domniemania jej prawidłowości.
Wbrew zarzutom skargi – działania organów nadzoru budowlanego – nie zmierzały, zdaniem Sądu, do obejścia przepisów, zwłaszcza art. 37b p.b. zakazującego stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 5 lat. Organy te bowiem na żadnym etapie postępowania nie podważały decyzji o pozwoleniu na budowę, która pozostawała w obrocie prawnym i korzystała z przymiotu ostateczności. Wręcz przeciwnie wskazywały jedynie na niezgodność wykonanych prac z tą decyzją.
Natomiast Sąd uznał, iż organ odwoławczy błędnie nakazał inwestorowi przywrócenie stanu poprzedniego, to jest stanu zgodnego z decyzją o pozwoleniu na budowę na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. Stan poprzedni w rozumieniu tego przepisu to stan obiektów budowlanych, który istniał w określonym kształcie na terenie nieruchomości, a który był zgodny z przepisami. Natomiast nakaz sformułowany w zaskarżonej decyzji w istocie zmierzał do powstania sieci kanalizacyjnej w kształcie, który nigdy nie zaistniał na działce nr [...]. Takie sformułowanie decyzji byłoby trafne w sytuacji, gdy po wykonaniu robót budowlanych zgodnie z decyzją o pozwoleniu na budowę, dokonano prac zmieniających obiekt z naruszeniem przepisów prawa. W związku z tym organ powinien był, zdaniem Sądu, rozważyć wydanie decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. w odniesieniu do prac na działce nr [...].
Niezależnie od materialnoprawnych przesłanek wyznaczających dopuszczalny katalog rozstrzygnięć organu nadzoru budowlanego prowadzącego postępowanie naprawcze w trybie przepisów art. 50-51 p.b., organ nie może zignorować faktu, iż rozstrzyga w drodze decyzji administracyjnej, przeto winien stosować oznaczone reguły postępowania uregulowane w przepisach k.p.a. Skoro organ odwoławczy doszedł do przekonania, że zasadne będzie wydanie decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., odmiennie niż to uczynił organ I instancji, a zatem skorzystanie z najdalej idącej sankcji administracyjnej, to powinien dołożyć uprzednio wszelkich starań, aby nie można było mu zarzucić, że rozstrzygnięcie to zostało podjęte pochopnie i bez zachowania oznaczonych gwarancji procesowych stron, a zwłaszcza tej, na którą został nałożony obowiązek rozbiórki. Jest to tym bardziej istotne, że w sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia uczyniono część sieci kanalizacyjnej, zrealizowanej ponad 10 lat wcześniej, której przerwanie może mieć daleko idące konsekwencje społeczne. Sąd przypomniał, że LWINB wezwał spółkę do przedłożenia dokumentów na okoliczność dysponowania tytułem prawnym do nieruchomości w terminie dwóch tygodni, aby następnie przy bierności pełnomocnika skarżącej spółki, który ograniczył się do wskazania, że takim tytułem spółka nie dysponowała i nadal nie dysponuje, uznał, że zachodzi przesłanka do podjęcia decyzji nakazowej na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. Zdaniem Sądu takie działanie organu było przedwczesne, w kontekście społecznych konsekwencji podjętej decyzji. Należało wykorzystać te procesowe urządzenia, które pozwoliłyby zrealizować z kolei istotę postępowania naprawczego – doprowadzenie obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem, rozumianą jako uwzględniającą także regułę z art. 4 p.b., wedle którego każdy ma prawo zabudowy nieruchomości gruntowej, jeżeli wykaże prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pod warunkiem zgodności zamierzenia budowlanego z przepisami. Taką możliwość, czego nie wykluczają strony, stwarza m.in. ewentualność ustanowienia służebności przesyłu. Nie od rzeczy będzie uwzględnienie – zarówno przez strony postępowania administracyjnego, jak i orzekający organ – że podjęcie takiego działania doprowadzić może do definitywnego zakończenia długoletnich procesów, angażujących organy państwa i sądy, nadto może być rozwiązaniem względniejszym ekonomicznie dla samej spółki.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez uwzględnienie skargi, uchylenie decyzji organów budowlanych oraz umorzenie postępowania w sprawie albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w części stanowiącej wyrażoną w orzeczeniu ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania przez organ budowlany w taki sposób, aby jego treść nie pogarszała sytuacji materialnoprawnej skarżącego, a tym samym nie naruszała zakazu reformationis in peius, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie:
1. art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2019.2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. - poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i nieumorzenie postępowania, pomimo stwierdzenia przez WSA, że posadowienie obiektu częściowo na innej działce nie stanowi istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego i sprawa nie powinna być procedowana w postępowaniu naprawczym oraz organ błędnie nakazał skarżącej przywrócenie stanu poprzedniego na podstawie art. 51 ust 1 pkt 1 p.b.;
2. art. 134 § 2 p.p.s.a. - poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius w ten sposób, że Wojewódzki Sąd Administracyjny sformułował ocenę prawną, która w ponownym postępowaniu przez organem administracji zdeterminuje wydanie aktu pogarszającego sytuację prawną skarżącej w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonego aktu lub czynności;
3. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 77 k.p.a. - poprzez oparcie rozstrzygnięcia na błędnej ocenie stanu faktycznego przez organ, skutkującej przyjęciem że stan prawny (przebieg) granicy nie uległ zmianie co najmniej od 1978 r., co doprowadziło Sąd do wniosku, że stan prawny nieruchomości nie uległ zmianie na skutek wydania postanowienia rozgraniczającego w dniu 29 grudnia 2020 r, co powodowało, że skarżąca nie posiadała prawa do dysponowania gruntem na cele budowlane;
4. art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 w zw. z art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania, pomimo że sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej, lecz dotyczy cywilnoprawnego sporu sąsiedzkiego i winien być rozstrzygnięty z zastosowaniem instytucji prawa cywilnego;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 37b ust. 1 lit. b) p.b. w zw. z art. 8 k.p.a. - poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że niniejsze postępowanie nie stoi w sprzeczności z prawomocną decyzją o pozwoleniu na budowę i nie wymaga stwierdzenia jej nieważności, co jest niemożliwe po upływie 5 lat od jej wydania;
6. art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie związania organu oceną prawną co do dalszego prowadzenia postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2023.259; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zarzut naruszenia art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. "c" w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. nie jest zasadny. Na wstępie zauważyć wypada, że zarzut ten został wadliwie skonstruowany, bowiem wynika z jego redakcji, że doszło do naruszenia art. 145 § 3 p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami Prawa budowlanego, tj. art. 145 § 1 ust. 1 lit. "c" w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., podczas gdy ustawa Prawo budowlane nie ma art. 145. Natomiast z merytorycznej treści omawianego zarzutu wynika, że chodzi nie o art. 145 p.b., lecz o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W rzeczywistości więc zarzut ten dotyczy naruszenia art. 145 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. Abstrahując jednak od tego faktu stwierdzić trzeba, że Sąd I instancji nie naruszył powyższych unormowań. Wbrew bowiem twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, przyjęcie przez Sąd I instancji, że posadowienie obiektu częściowo na innej działce nie stanowi istotnego odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego i sprawa nie powinna być procedowana w postępowaniu naprawczym nie oznaczało, że WSA uważa, iż sprawa powinna być umorzona, lecz że zamiast postępowania naprawczego, przewidzianego w art. 50-51 p.b., należało przeprowadzić postępowanie legalizacyjne, określone w art. 48 p.b. Mając jednak na uwadze, że zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, WSA uznał, że przyjęcie, iż należało w miejsce postępowania naprawczego prowadzić postępowanie legalizacyjne – jako mniej korzystnego dla strony – byłoby naruszeniem tego przepisu. Konsekwencją powyższego jest dalsze prowadzenie w niniejszej sprawie postępowania naprawczego, a nie legalizacyjnego.
Podejmując zaskarżony wyrok Sąd I instancji nie naruszył art. 134 § 2 p.p.s.a., ponieważ w wyniku jego wydania sytuacja strony skarżącej kasacyjnie nie musi ulec pogorszeniu w stosunku do istniejącej przed wniesieniem przez nią skargi do sądu administracyjnego. Poprzednia decyzja bowiem – wydana w postępowaniu naprawczym – zobowiązywała stronę do doprowadzenia wykonanych robót do stanu poprzedniego, to jest stanu zgodnego z warunkami udzielonego przez Starostę Świebodzińskiego decyzją z dnia 14 lutego 2008 r. pozwolenia na budowę i zatwierdzonego nią projektu budowlanego. Jak jednak słusznie zauważył Sąd I instancji, stan poprzedni w rozumieniu art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. to stan obiektów budowlanych, który istniał w określonym kształcie na terenie nieruchomości, a który był zgodny z przepisami, natomiast nakaz sformułowany w zaskarżonej decyzji w istocie zmierzał do powstania sieci kanalizacyjnej w kształcie, który nigdy nie zaistniał na działce nr [...]. Przyjmując zatem, że w związku z tym organ powinien był rozważyć wydanie decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. w odniesieniu do prac na działce nr [...], Sąd I instancji nie naruszył art. 134 § 2 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., w postępowaniu naprawczym organ mógł nałożyć obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania. Obowiązek ten może polegać na wykonaniu robót budowlanych, które doprowadzą do stanu zgodnego z prawem, co może nastąpić np. poprzez zmianę przebiegu odcinka sieci kanalizacyjnej tak, by przebiegał przez teren, do którego inwestor miał prawo dysponowania nim na cele budowlane. Trudno uznać, by taki obowiązek stanowił pogorszenie sytuacji strony w stosunku do obowiązku "przywrócenia stanu poprzedniego", który wcześniej nie istniał.
W odniesieniu do przebiegu granicy przedmiotowych działek Sąd I instancji należycie wykazał, dlaczego uznał za prawidłowe ustalenia poczynione w tym zakresie w postępowaniu administracyjnym za prawidłowe, powołując się w szczególności na treść mapy zasadniczej z 2014 r., opracowanie geodezyjne geodety A. P. i opinię biegłego geodety R. P. Brak jest uzasadnionych podstaw do skutecznego zakwestionowania tych ustaleń. Nie można w tej sytuacji uznać stanowiska Sądu za błędne, co sprawia, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 77 k.p.a. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Bezzasadny jest też zarzut naruszenia art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 w zw. z art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. Rozpoznając niniejszą sprawę organy administracyjne nie rozpatrywały cywilnoprawnego sporu sąsiedzkiego, gdyż spór ten był przedmiotem sprawy I Ns 146/17 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Świebodzinie, zakończonej postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2020 r. ustalającym granice m.in. pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]. W sprawie administracyjnej powoływano się na to postępowanie i dowody w nim przeprowadzane. Nie było to więc rozpatrywanie sporu cywilnoprawnego.
Nietrafny także jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 37b ust. 1 lit. b) p.b. w zw. z art. 8 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie ustalono jedynie, że przedmiotowa inwestycja została zrealizowana niezgodnie z prawomocną decyzją o pozwoleniu na budowę. Nie kwestionowano jej prawidłowości i nie uznano, by należało stwierdzić jej nieważność.
Nie ma też usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uwzględniając normatywną treść tego przepisu, prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy przy tym podnieść, że w świetle uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39), przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie nie wystąpiło. W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji przeprowadził kontrolę ustalonego przez właściwe organy stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, jak i zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wyjaśnił też podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przedstawił zarzuty skargi, a także stanowisko organu oraz umotywował swoje stanowisko. Tak sformułowane uzasadnienie wyroku odpowiada wymaganiom formalnym i pozwala na przeprowadzenie kontroli przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wynikają z niego bowiem zasadnicze powody, które legły u podstaw wydania wyroku o wskazanej wyżej treści. Sąd I instancji dopełnił zatem obowiązku wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a. Fakt, że strona uważa sporządzone uzasadnienie za wadliwe nie oznacza, że doszło do naruszenia powyższego przepisu.
W tym stanie rzeczy wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie znalazły usprawiedliwionych podstaw.
Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI