II OSK 2834/21

II OSK 2834/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Szuma /sprawozdawca/
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 397/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 8 § 1, art. 57 § 5 pkt 6, art. 77 § 1, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 182 § 2, art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 203 pkt 1, art. 207 § 2, art. 250, art. 258, art. 261
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 397/21 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2021 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 września 2021 r., IV SA/Wa 397/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. W., uchylił postanowienie Wojewody Mazowieckiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] stycznia 2021 r., [...] o stwierdzeniu, że odwołanie złożone przez skarżącego od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] października 2020 r., [...] zostało złożone z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia.
Za podstawę wyrokowania Sąd pierwszej instancji przyjął następujący stan faktyczny i prawny.
Decyzją z dnia [...] października 2020 r. Prezydent orzekł o wymeldowaniu A. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie.
Od decyzji te skarżący wniósł odwołanie.
Wojewoda zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. stwierdził, że odwołanie skarżącego zostało złożone z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia. Wskazał, że decyzja Prezydenta została wysłana na adres jego miejsca pobytu, to jest do Aresztu Śledczego Warszawa Białołęka, ul. [...], [...] Warszawa i prawidłowo odebrana przez adresata [...] listopada 2020 r. Wobec tego termin do wniesienia odwołania upływał [...] listopada 2020 r. Skarżący wniósł natomiast odwołanie dnia [...] grudnia 2020 r. (data na kopercie w aktach sprawy) i nie zawarł prośby o przywrócenie terminu do jego złożenia. Zdaniem organu zachodziły więc postawy do wydania postanowienia z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonego postanowienia tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej "K.p.a.").
W skardze A. W. wyjaśnił, że złożył odwołanie w wymaganym terminie za pośrednictwie Prezydenta adresując je do rąk J. M. na ul. [...] w Warszawie. Urząd ten zamiast skierować pismo do właściwego organu, czyli do Wojewody, odesłał odwołanie do Aresztu Śledczego z pouczeniem, gdzie skarżący ma wysłać swoje pismo. A. W. zaznaczył, że jak tylko otrzymał swoje odwołanie, w tej samej kopercie wysłał je ponownie do wskazanego urzędu wraz z adnotacją od Prezydenta w środku. Dotrzymał on więc terminu do wniesienia odwołania.
W kolejnym piśmie procesowym skarżący stwierdził, że swoje odwołanie złożył w terminie, tylko wysłał je pod inny adres. Dlatego poprosił o dokładne sprawdzenie korespondencji, w której były wysłane pisma. W Areszcie Śledczym i nie ma możliwości przejrzenia akt sprawy.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił organowi brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz naruszenie zasad postępowania uregulowanych w art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. Wskazał, że skarżący przed upływem terminu do wniesienia odwołania wysłał je na adres Urzędu m.st. Warszawy, ul. [...], [...] Warszawa, do rąk J. M. J. M. to pracownik Urzędu, osoba do kontaktu w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie. Tak wniesione odwołanie zostało mu zwrócone do Aresztu Śledczego z pouczeniem, gdzie skarżący ma je wysłać. Tenże ponownie wysłał odwołanie w tej samej kopercie na wskazany adres. Jak wynika z powyższego zwrot korespondencji z odwołaniem skarżącego od decyzji nastąpił bez podstawy prawnej. Skarżący wysłał odwołanie w terminie. Urząd zamiast przesłać odwołanie do Wojewody odesłał je skarżącemu. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu pierwszej instancji, natomiast drugorzędne znaczenie ma adres, na który odwołanie zostało wysłane, skoro zarówno jeden adres – ul. [...] Warszawa, jak i drugi adres organu ul. [...] w Warszawie, to adresy tego samego organu. Pełnomocnik wywodził też, że samo pouczenie zawarte w decyzji Prezydenta z dnia [...] października 2020 r. jest sformułowane niejasno w zakresie adresu, na jaki odwołanie ma być wysłane.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2021 r., VII SA/Wa 2071/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie. W motywach orzeczenia wyjaśnił, że kwestią sporną okazała się w sprawie data wniesienia odwołania. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący przebywał w momencie odebrania decyzji oraz złożenia odwołania w Areszcie Śledczym. Następnie w uzasadnieniu przedstawiono szerszy wywód prawny wskazujący, że z uwagi na charakter aresztu znajdzie do niego zastosowanie art. 57 § 5 pkt 6 K.p.a. W myśl tego przepisu termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego.
Zdaniem Sądu organ pominął powyższą okoliczność. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano tylko, że jako datę wniesienia odwołania przyjęto datę na kopercie w aktach sprawy. Organ nie stwierdził jednak, czy jest to data złożenia pisma przez skarżącego w administracji aresztu śledczego, czy jest to na przykład data nadania przesyłki za pośrednictwem operatora pocztowego.
Zdaniem Sądu prawdopodobnym może być nadto twierdzenie A. W. o wcześniejszym wysłaniu odwołaniu w prawidłowym terminie. Odwołanie opatrzone jest datą [...] listopada 2020 r. (6 dni po odebraniu decyzji – [...] listopada 2020 r. - k. 67 akt administracyjnych) i adresowane do Wojewody za pośrednictwem Wydziału Urzędu m.st. Warszawy przy ul. [...], [...] Warszawa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższe może wskazywać, że w okolicach tej daty, na taki adres pismo strony zostało wysłane.
Dalej Sąd zauważył, że w aktach sprawy, na odwrotnej stronie odwołania znajduje się również kopia koperty opatrzona późniejsza datą uznaną za datę nadania przez organ ([...] grudnia 2020 r.), tym razem zaadresowana jak wyżej, tylko na ul. [...] w Warszawie. Może to oznaczać, że skarżący w późniejszym terminie, z jakichś przyczyn, zmienił adres swojej przesyłki. Z kolei z dekretacji organu zawartej na odwołaniu strony wynika rzeczywiście, że J. M. to pracownik Urzędu m.st. Warszawy.
Poza wskazanymi wyżej kwestiami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył też za pełnomocnikiem skarżącego, że rzeczywiście pouczenie zawarte w decyzji Prezydenta z dnia [...] października 2020 r. jest sformułowane niejasno w zakresie adresu, na jaki odwołanie ma być wysłane.
W konkluzji wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stanowisko organu odwoławczego nie zostało oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy. Gdy istnieją wątpliwości co do faktycznej daty wniesienia pisma, tak jak w niniejszej sprawie, należy przeprowadzić wszelkie dowody umożliwiające ustalenie daty wniesienia odwołania w sposób pewny, nie wyłączając dowodów wskazanych przez stronę lub przez jej pełnomocnika.
Skargę kasacyjną od wyroku wniósł Wojewoda zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 7, 77 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że stwierdzając postanowieniem z dnia 28 stycznia 2021 r. uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie zgromadził niezbędnego materiału dowodowego i nie wyjaśnił tym samym wszystkich wątpliwości dotyczących stanu faktycznego, w szczególności dotyczących zachowania terminu przez osobę pozbawioną wolności (art. 57 § 5 pkt 6 K.p.a.) w następstwie czego przedwcześnie wydał zaskarżone postanowienie.
Wskazując na powyższe Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zwrócił się także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Zdaniem Wojewody błędna jest ocena Sądu pierwszej instancji, że badając odwołanie A. W. nie uwzględnił art. 57 § 5 pkt 6 K.p.a. Organ zbadał i oznaczył, w jakim dniu odwołanie zostało złożone w administracji aresztu śledczego, nie zaś nadane w polskiej placówce pocztowej. Jak ustalił organ i co wynika z akt sprawy, koperta, w której nadane zostało odwołanie, opatrzona jest dwiema pieczątkami: okrągłą placówki urzędu pocztowego przystawioną na znaczku pocztowym, której Wojewoda nie brał pod uwagę oraz datownikiem w lewym dolnym rogu koperty potwierdzającym datę złożenia pisma w administracji aresztu śledczego, to jest [...] grudnia 2020 r. Właśnie tą datę wojewoda prawidłowo przyjął jako datę wniesienia odwołania.
Wojewoda podkreślił też, że nie dał wiary wyjaśnieniom A. W. , że ten przed upływem terminu do wniesienia odwołania wysłał je na adres Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, ul. [...], [...] Warszawa (do rąk pracownika urzędu J. M. ) i odwołanie to zostało mu zwrócone z pouczeniem, gdzie skarżący ma je prawidłowo wysłać, a następnie skarżący ponownie wysłał zwrócone odwołanie w "tej samej kopercie" na wskazany adres. Zdaniem Wojewody oświadczenia wymienionego nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Należy wyjaśnić, że na ul. [...] w Warszawie znajduje się kancelaria ogólna Urzędu m.st. Warszawy, gdzie korespondencja jest rejestrowana, a następnie przekazywana do odpowiedniego wydziału we właściwym urzędzie dzielnicy miasta. Gdyby odwołanie zostało wysłane na powyższy adres, to zostałoby opatrzone prezentatą z datą wpływu na kancelarię urzędu, a następnie przekazane do urzędu w dzielnicy Śródmieście i tam również opatrzone prezentatą. Ponadto gdyby, jak twierdzi skarżący, organ pierwszej instancji odesłał odwołanie i pouczył odwołującego się o konieczności przesłania odwołania na inny adres, to pismo takie musiałoby również zostać zarejestrowane w kancelarii i znajdować się w aktach sprawy. Należy zauważyć, że w okresie od [...] października 2020 r., to jest od daty wydania rozstrzygnięcia Prezydenta, do [...] listopada 2020 r., czyli do dnia, w którym upływał termin złożenia odwołania przez A. W. , w aktach sprawy znajdują się 3 pisma stanowiące korespondencję pomiędzy Prezydentem a A. W.: 1. decyzja z dnia [...] października 2020 r., 2. pismo z [...] października 2020 r. adresowane do A. M. W. , 3. odwołanie A. M. W. z [...] listopada 2020 r. (wpływ do urzędu [...] grudnia 2020 r.). Końcowo Wojewoda podkreślił, że odwołanie z dnia [...] listopada 2020 r., złożone w administracji aresztu śledczego [...] grudnia 2020 r. i przesłane na adres: ul. [...] w Warszawie zawiera zarówno prezentatę Kancelarii Urzędu m.st. Warszawy z [...] grudnia 2020 r. (znajdującej się na ul. [...] w Warszawie) jak i prezentatę Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy Śródmieście z [...] grudnia 2020 r. Tak złożone odwołanie wraz z aktami sprawy zostało niezwłocznie przekazane do Wojewody Mazowieckiego pismem z dnia [...] grudnia 2020 r., [...].
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik A. W. wniosła o jej oddalenie. Zwróciła się także o przyznanie jej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną wyjaśniła, że organ nie zbadał księgi korespondencji w kancelarii ogólnej na ul. [...] w celu ustalenia, czy jakakolwiek inna korespondencja od skarżącego została w tym czasie doręczona. Samo stwierdzenie, że gdyby taka korespondencja została doręczona na ul. [...], to na pewno zostałaby przesłana do właściwego wydziału, nie jest wystarczające.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skarg kasacyjnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji o konieczności przeprowadzenia w sprawie dodatkowego postępowania wyjaśniającego jest zbyt daleko idące.
Na k. 66 verte akt administracyjnych znajduje się kopia koperty, w której nadano odwołanie. Są na niej dwie pieczęcie: pierwsza pocztowa, odbita zwyczajowo na znaczku pocztowym (datownik jest dość niewyraźny, choć najpewniej jest to "07 12 2020"), natomiast druga w dolnym lewym rogu koperty to datownik administracji aresztu śledczego wskazujący na datę przyjęcia korespondencji "2020.12.07" i numer ("16121") stanowiący zapewne numer przesyłki w rejestrze wewnętrznym aresztu. Nie jest to z całą pewnością pieczęć przypadkowa, gdyż identycznie datowane i oznaczane numerami są inne przesyłki wysyłane przez skarżącego z aresztu śledczego (zob. koperty na k. 37 i 56 akt administracyjnych).
Mając na uwadze powyższe zebrana w sprawie dokumentacja jednoznacznie wskazuje, że odwołanie nadano po terminie do jego wniesienia (7 grudnia 2020 r.), a ustalony przez Wojewodę termin nadania przesyłki – wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji – uwzględnia art. 57 § 5 pkt 6 K.p.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewoda ma rację oceniając argumentację A. W. jako niewiarygodną. Przede wszystkim w odręcznie i samodzielnie sporządzonej skardze skarżący twierdzi, co później potwierdził pełnomocnik w piśmie procesowym, że gdy otrzymał zwróconą korespondencję z Urzędu m.st. Warszawy, "w tej samej kopercie wysłał ponownie odwołanie". Twierdzenia takie są trudne do obrony, skoro na kopercie nie ma żadnych innych dat nadania. Także samo odwołanie oznaczone i opieczętowane jest datami wpływu odpowiednio "22-12-2020" (naklejka rejestracyjna z kodem paskowym), "22. 12. 2020" (datownik kancelarii urzędu przy ul. [...]) oraz "23. 12. 2020" (datownik Biura Administracji i Spraw Obywatelskich). Wojewoda trafnie wskazuje, że wcześniejsze wysłanie odwołania przez skarżącego, przy założeniu, że je zwrócono nadawcy, pozostawiłoby ślad w aktach administracyjnych. Po pierwsze takiego śladu nie ma na samym odwołaniu i kopercie (rzekomo ponownie wysłanej), po drugie nie ma w aktach administracyjnych żadnej dokumentacji, czy nawet adnotacji urzędowej dotyczącej takiego zdarzenia, wreszcie po trzecie, jest nieprawdopodobnym, aby kancelaria Urzędu m.st. Warszawy odsyłała nadawcy odwołanie, a już tym bardziej bez jakiegokolwiek pieczętowania i rejestrowania.
Warto w tym miejscu dodać, że A. W. wysyłał już pisma w toku postępowania na adres kancelarii Urzędu m.st. Warszawy przy ul. [...]w Warszawie (z którego rzekomo miał nastąpić zwrot odwołania) ze wskazaniem nawet pracownika – właśnie J. M. . Nie były one zwracane, a w normalnym trybie rejestrowane i utrwalane w aktach. Tak było choćby w przypadku pisma z dnia 28 sierpnia 2020 r., które nadano w identycznej jak odwołanie formie/procedurze (pieczęć zakładu śledczego, pieczęć pocztowa) i identycznie rejestrowane (naklejka z kodem kreskowym, datownik kancelarii Urzędu, datownik Biura Administracji i Spraw Obywatelskich).
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że trafny jest zarzut skargi kasacyjnej obejmujący naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. polegające na uchyleniu na tej podstawie zaskarżonego postanowienia Wojewody ze wskazaniem na naruszenie przez organ przepisów postępowania – art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Jak wyjaśniono, akta sprawy dostarczają wystarczających danych pozwalających stwierdzić, że A. W. złożył odwołanie po upływie terminu przewidzianego dla jego wniesienia, a zarazem zakwestionować, jako niewiarygodne, prezentowane przez skarżącego twierdzenia, iż odwołanie wysłał wcześniej, a organ mu je zwrócił.
Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie 1. sentencji wyroku uwzględnił skargę kasacyjną Wojewody. Na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a uchylił zaskarżony wyrok i zarazem (uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną) orzekł o oddaleniu skargi.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie na rzecz Wojewody kosztów postępowania kasacyjnego, wskazać należy, że co do zasady A. W. powinien zwrócić koszty tego postępowania poniesione przez organ (art. 203 pkt 2 P.p.s.a.). Jednakże uwzględniając sytuację osobistą skarżącego (korzysta on z prawa pomocy, w toku postępowania przebywał w areszcie śledczym i nie uzyskiwał dochodów), Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a orzekł o odstąpieniu zasądzenia tych kosztów w całości.
Końcowo, odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy (na etapie kasacyjnym), o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia z tytułu świadczonej pomocy prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną (art. 250 P.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postepowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Z tego powodu nie zawarto w niniejszym wyroku rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii.
Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.