II OSK 2734/18

II OSK 2734/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-09-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska - Rzepecka
Grzegorz Czerwiński
Teresa Zyglewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
II SA/Bd 672/17 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2018-01-09
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par 1 pkt 1 lit c, 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 20 września 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Protokolant: asystent sędziego Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 672/17 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia świadczenia pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych i związków zawodowych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 9 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 672/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę T. B. (skarżący) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia świadczenia pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych i związków zawodowych.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 117 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 887 z ze zm.), art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2016 r., poz. 1255) odmówił potwierdzenia, że skarżący wykonywał pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., w okresie od 1983 r. do 1989 r.
Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że skarżący załączył do wniosku o potwierdzenie, że w okresie od 1983 r. do 1989 r. wykonywała pracę na rzecz organizacji politycznych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. oświadczenia trzech świadków, którzy oznajmili, iż T. B. był osobą zaangażowaną w agitację na rzecz obalenia ustroju PRL, brał czynny udział w manifestacjach oraz malował na murach napisy o antykomunistycznej treści. Organ wskazał, że nie mógł przyjąć, że skarżący wykonywał pracę na rzecz ww. organizacji, gdyż za taką działalność można by uznać np. pracę przy redagowaniu czasopism drugiego obiegu bądź zatrudnienie w podziemnej drukarni, co wynika z definicji słowa "praca". Ponadto organ zwrócił uwagę, iż uzyskanie decyzji potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej wydanej [...] października 2015 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, nie stanowi przesłanki do potwierdzenia wykonywania pracy w rozumieniu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący i składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócił się o uchylenie powyższej decyzji i zaliczenie okresu pracy w latach 1983-1989 jako okresu pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących od kwietnia 1989 r.
Rozpoznając wniosek Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący był osobą zaangażowaną w agitację na rzecz obalenia ustroju PRL (noszenie koszulek z napisami na festiwalach w Jarocinie lub zawodach sportowych), brał czynny udział w manifestacjach oraz malował na murach napisy o antykomunistycznej treści i z tytułu prowadzonej działalności potwierdzony mu został status działacza opozycji antykomunistycznej wydanej [...] października 2015 r., jednak zdaniem organu materiał dowodowy nie potwierdza świadczenia pracy we wnioskowanym okresie na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. Znajdujące się w aktach oświadczenia
potwierdzają pracę skarżącego na rzecz organizacji niepodległościowej w latach 1983-1990, jednak zarówno R. B. jaki i G. S. potwierdzili działalność opozycyjną strony dopiero od 1988 r. Organ zauważył również, że G. S. był przesłuchiwany [...] kwietnia 2003 r. jako świadek w trakcie postępowania prowadzonego w Instytucie Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] i potwierdził jedynie działalność strony w latach 1988-1989. W trakcie przesłuchań w IPN zarówno Pan S., jaki i R. B. (matka skarżącego), zaprzeczyli okoliczności kolportowania przez wnioskodawcę wydawnictw podziemnych. Natomiast w oświadczeniu M. B. pojawiła się informacja o zaopatrywaniu się "po stanie wojennym" w mieszkaniu strony w "Solidarnościowe ulotki i prasę antykomunistyczną", jednak świadek wskazał, że otrzymywał je od R. B., która w protokole przesłuchania w Instytucie Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] w dniu [...] marca 2003 r. wyraźnie stwierdziła, że jej syn "nie kolportował prasy podziemnej". Organ wskazał, że skarżący opisując swoją działalność opozycyjną w piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. wskazał, że miała ona polegać na wyrażaniu swoich poglądów poprzez: powieszenie krzyża w Sali, w której odbywały się lekcje historii, braniu udziału w demonstracjach, spaleniu pomnika i noszeniu koszulek. Natomiast działalność prowadzona po kwietniu 1989 r., polegająca na przygotowywaniu festiwalu rockowego na rzecz premiera Mazowieckiego i Solidarności nie mieści się w ramach czasowych wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o FUS. Organ odwołując się do treści oświadczenia T. M. stwierdził, że był on członkiem organizacji Federacja Młodzieży Walczącej w [...] w latach 1983-1990 i dlatego jest mu znana działalność skarżącego w jej szeregach. Podobne informacje zawierają oświadczenia M. W. z [...] lutego 2017 r., G. S. z [...] października 2016 r. oraz M. B. z [...] października 2016 r. Organ wskazał, że oświadczenia te nie mogą zostać uznane za wiarygodne, gdyż organizacja ta powstała dopiero w 1988 r., o czym świadczy również znajdująca się na stronie internetowej Stowarzyszenia Federacji Młodzieży Walczącej relacja skarżącego. Odnosząc się zaś do twierdzeń skarżącego i jego matki, że od 1983 r. miał on wykonywać pracę na rzecz NSZZ "Solidarność", organu wskazał, że brak jest dowodów to potwierdzających.
Ze skargą na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wystąpił skarżący wnosząc o uchylenie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i zaliczenie lat pracy w latach 1982-1990 na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. w okresie od 1982 do 1990 r. W uzasadnieniu podniósł, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z zasadami wiedzy, prawa i logiki oraz z powszechnie uznawaną definicją pracy, którą skarżący rozumie jako: "Praca - miara wysiłku włożonego przez człowieka w wytworzenie danego dobra; świadoma czynność polegająca na wkładanym wysiłku (działalność lub oddziaływanie) człowieka w celu osiągnięcia założonego przez niego celu; czynności umysłowe i fizyczne podejmowane dla realizacji zamierzonego celu." Skarżący zarzucił organowi, że nie odniósł się do wszystkich dowodów oraz ocenił je swobodnie czyli nie opierając się na logicznych wnioskach wynikających w posiadanej wiedzy i doświadczenia życiowego. Nie zgodził się z dokonaną przez organ oceną zeznań jego matki, które jego zdaniem potwierdzają prowadzenie kolportażu, natomiast zeznania świadków: T. M. i M. W. potwierdzają jego pracę i działalność na rzecz organizacji niepodległościowych i związków zawodowych w czasach PRL od 1983 r. do 1989 r. Pracę w latach 1989-1990 dla opozycji antykomunistycznej w PRL w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w [...], której był członkiem w komisji kultury z ramienia opozycji antykomunistycznej, potwierdza Wojewódzka Rada Narodowa w [...] w uchwale Nr [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. wskazując w niej, że powołała T. B. na członka Komisji Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyraźnie mówi o "świadczeniu pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych". Zatem w ocenie Sądu, nie jest wystarczające samo sympatyzowanie, czy też popieranie danej organizacji, nawet gdyby to poparcie zostało wyraźnie zamanifestowane np. słownie, czy pisemnie. Ustawa wyraźnie bowiem wymaga "świadczenia pracy", a więc podejmowania konkretnych działań wspierających taką organizację. Ponadto art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że wniosek osoby zainteresowanej powinien być "udokumentowany". Oznacza to, że osoba pragnąca uzyskać potwierdzenie świadczenia pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., ma obowiązek po pierwsze wskazać okoliczności faktyczne świadczące o jej pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych, a po drugie okoliczności te udowodnić przy pomocy dokumentów lub zeznań świadków.
Sąd wskazał również, że to na skarżącym spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności wskazanych we wniosku inicjującym postępowanie, czego w niniejszym postępowaniu skarżący nieudokumentował w sposób wystarczający. Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący był osobą zaangażowaną w agitację na rzecz obalenia ustroju PRL (noszenie koszulek z napisami na festiwalach w Jarocinie lub zawodach sportowych), brał czynny udział w manifestacjach oraz malował na murach napisy o antykomunistycznej treści, a z tytułu prowadzonej działalności istniały podstawy do uzyskania potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej decyzją z [...] października 2015 r., jednak przedłożony przez niego materiał dowodowy nie potwierdza świadczenia pracy we wnioskowanym przez niego okresie od [...] stycznia 1983 r. do dnia [...] grudnia 1990 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.
Zdaniem Sądu w aktach sprawy znajdują się oświadczenia osób, które potwierdzają działalność strony na rzecz organizacji niepodległościowej w latach 1983-1990, natomiast te same osoby potwierdzają też działalność opozycyjną strony, jednak dopiero od 1988 r. Ponadto wskazując na zeznania G. S., Sąd zauważył, że potwierdził on jedynie działalność strony w latach 1988-1989. Nie bez znaczenia jest również, że w trakcie przesłuchań w IPN zarówno G. S., jaki i matka strony zaprzeczyli podnoszonej przez stronę okoliczności kolportowania wydawnictw podziemnych, natomiast M. B. w swoim oświadczeniu wskazał, że zaopatrywał się on "po stanie wojennym" w mieszkaniu strony w "solidarnościowe ulotki i prasę antykomunistyczną", które otrzymywał od R. B.. Ponadto zwrócił uwagę na wyraźne stwierdzenie w protokole przesłuchania w Instytucie Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] R. B., że jej syn "nie kolportował prasy podziemnej". Sąd zwrócił również uwagę na treść pisma skarżącego z [...] grudnia 2015 r., w którym wskazał, że jego praca miała polegać na wyrażaniu swoich poglądów poprzez: powieszenie krzyża na sali, w której odbywały się lekcje historii, braniu udziału w demonstracjach, spaleniu pomnika i noszeniu koszulek. Natomiast działalność prowadzona po kwietniu 1989 r. polegająca na przygotowywaniu festiwalu rockowego na rzecz premiera Mazowieckiego i Solidarności. Sąd I instancji podzielił przy tym pogląd organu, że działalność ta nie mieści się w ramach czasowych wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o FUS.
Słuszne, zdaniem Sądu, jest również stanowisko wyrażone przez organ a odnoszące się do wiarygodności oświadczeń T. M. z 10 lutego 2017 r., M. W. z [...] lutego 2017 r., G. S. z [...] października 2016 r. oraz M. B. z dnia [...] października 2016r., gdyż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że organizacja na udział, w której powołuje się skarżący powstała dopiero w 1988 r. Sąd podkreślił, że w 1983 r. skarżący miał 14 lat, co również podważa wiarygodność twierdzenia o świadczeniu pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Nie można również pominąć znajdującej się w aktach sprawy relacji skarżącego ze strony internetowej Stowarzyszenia Federacji Młodzieży Walczącej, w której wskazał on, że Federacja Młodzieży Walczącej w [...] istniała dopiero od 1988 r. Nie bez znaczenia również był brak dowodów potwierdzających rzekomą pracę na rzecz NSZZ "Solidarność". Ponadto Sąd wskazał, że nie ulega wątpliwości, że R. B. była członkiem Komisji Międzyszkolnej NSZZ "Solidarność" od [...] stycznia 1981 r., co wynika z legitymacji, jednak w tym czasie była to legalnie działająca organizacja.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza akt sprawy pod kątem realizacji przepisów procedury administracyjnej pozwala stwierdzić, że orzekający w sprawie organ administracji nie uchybił regułom pełnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które finalnie nie pozwoliło na pozytywne załatwienie wniosku skarżącego. Jednocześnie podkreślił, że z tego powodu nie sposób czynić zarzutu niedostatecznego zbadania sprawy pod kątem realizacji zasady prawdy obiektywnej. Zwłaszcza w sytuacji, gdy zeznania świadków powoływanych przez skarżącego, wbrew jego przekonaniu, nie są spójne z wywodzoną przez niego tezą, zarówno co do okresu rzekomego świadczenia pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., jak również co do samego charakteru podejmowanej przez skarżącego działalności. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w trakcie przesłuchania jego matki, które odbyło się w Instytucie Pamięci Narodowej, potwierdziła ona, że w jego posiadaniu znajdowały się "gazetki solidarnościowe - kilka egzemplarzy", co według niego potwierdza prowadzenie kolportażu, spotkało się z trafną uwagą organu administracji wskazującą, iż sam fakt posiadania wydawnictw opozycyjnych nie jest jednoznaczny z ich rozprowadzaniem. Sąd wskazał również, że w protokole przesłuchania z dnia [...] marca 2003 r. R. B. stwierdziła również, że "nie widziała u syna nigdy żadnej prasy. On nie kolportował prasy podziemnej".
Sąd wyjaśnił, że należało odmówić mocy dowodowej niektórym zeznaniom, gdyż ze względu na posiadany wiek, nie mogą stanowić wiarygodnego źródła dowodowego na potwierdzenie konkretnych, istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia, faktów. Dotyczy to G. S., który w 1983 r. miał 12 lat, a więc pomimo posiadania pewnej wiedzy świadka na temat okoliczności stanu faktycznego, to jednak ze względu na zbyt młody wiek, nie sposób uznać, iż są to wiarygodne spostrzeżenia świadka, które mogą kształtować stan faktyczny sprawy odnoszący się do określenia rodzaju działalności skarżącego, począwszy od 1983 r., kiedy on sam miał 14 lat. Wskazał również, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że Instytut Pamięci Narodowej nie posiada żadnych materiałów dowodowych potwierdzających działalność opozycyjną skarżącego, o czym świadczy treść pisma z [...] maja 2016 r.
Zauważył również, że dla przedmiotu postępowania okoliczność odznaczenia Krzyżem Wolności i Solidarności, nie ma wpływu na spełnienie przesłanek przepisu normy prawnej wynikającej z przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w kontekście uznania, że strona wykonywała pracę na rzecz NSZZ "Solidarność".
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i we wniesionej skardze kasacyjnej zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego od decyzji organu II instancji, podczas gdy postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób wadliwy, bowiem organ I i II instancji nie podjął wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolnie ocenił zgromadzony materiału dowodowego, prowadzącą do błędnych ustaleń faktycznych, wyrażające się w:
a) przyjęciu, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza świadczenia pracy we wnioskowanym przez skarżącego okresie od [...] stycznia 1983 r. do dnia [...] grudnia 1990 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że skarżący od 1983 r. zaangażował się w działalność opozycyjną uczestnicząc w akcjach małego sabotażu, brał udział w akcjach ulotkowych oraz kontrmanifestacjach;
b) uznaniu, że R. B. zaprzeczyła kolportowania wydawnictw podziemnych, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że skarżący brał czynny udział w kolportowaniu nielegalnych ulotek, co zostało potwierdzone przez R. B. w sprostowaniu swoich zeznań złożonych Instytutowi Pamięci Narodowej;
c) dowolną ocenę zeznań świadków T. M., M. W., G. S. oraz M. B., w zakresie odmowy przyznania im wiarygodności, w zakresie wskazania, iż T. B. od 1983 r. był członkiem organizacji Federacji Młodzieży Walczącej, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że struktura Federacji Młodzieży Walczącej, w której czynnie działał skarżący powstała już w 1983 r., zaś w 1988 r, powstał wyłącznie oddział Federacji Młodzieży Walczącej w [...];
d) przyjęciu, że dla przedmiotu niniejszego postępowania nie ma wpływu okoliczność nadania skarżącemu Krzyża Wolności i Solidarności, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że podstawę nadanie odznaczenia stanowi zbadanie przez zespół opiniujący wszelkiej działalności i pracy skarżącego na rzecz nielegalnych organizacji;
e) przyjęciu, że wiarygodność twierdzenia w świadczeniu przez skarżącego pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych podważa okoliczność, iż w 1983 r. T. B. miał 14 lat, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że skarżący jak również inni działacze antykomunistyczni prowadzili działalność sabotażową od najmłodszych lat;
f) dowolną ocenę zeznań G. S., w zakresie odmowy przyznania im wiarygodności co do faktu określenia rodzaju działalności skarżącego począwszy od 1983 r. ze względu na zbyt młody wiek świadka, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że świadek w okresie świadczenia pracy przez skarżącego osiągnął już pełnoletność.
W oparciu o przytoczone zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez potwierdzenie, że T. B. świadczył prace po 1956 r. na rzecz nielegalnych organizacji politycznych i związków zawodowych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., bądź ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sadowi I instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie kosztów adwokackich według norm przepisanych, bowiem koszty te nie zostały przez skarżącego opłacone w całości ani w części.
W uzasadnieniu podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając skargę pominął zeznania matki skarżącego złożone w dniu [...] marca 2003 r. w IPN, w których wskazywała ona na szeroką działalność skarżącego w latach 1981-1989 na rzecz Solidarności, wyjaśniając, iż w związku z powyższym syn był represjonowany i bity przez nieznane jej osoby. Wskazała również, że pobicia miały miejsce po licznych demonstracjach, jak również w trakcie dni codziennych m.in. podczas spacerów syna. Podkreśliła również, iż działalność syna na rzecz Solidarności przejawiała się chociażby organizacją i tworzeniem struktur opozycyjnych chodząc po zakładach pracy bądź uczestnictwem w pochodzie antykomunistycznym z flaga Solidarności. Tożsame wyjaśnienia złożyła ona sprawie w opozycji solidarnościowej i Federacji Młodzieży Walczącej na terenie [...], wskazując tym samym na szereg czynności wykonywanych przez skarżącego na rzecz wolności Narodu Polskiego.
Skarżący wskazał również, że organ niezasadnie pominął zeznania złożone przez M. W., w których stwierdził on, że skarżący wykonywał pracę w postaci kolportowania ulotek i czasopism wyjaśniając, że ulotki te świadek osobiście odbierał od skarżącego w latach 1983-1989. Niezasadne było, jego zdaniem, również pominięcie zeznań T. M. oraz K. W. Zwłaszcza, że T. M. w oświadczeniu z [...] lutego 2017 r. również nadmienił, że skarżący w okresie od 1983 r. do 1989 r. regularnie dostarczał mu zakazane ulotki, gazetki oraz książki opozycyjne, solidarnościowe i Federacji Młodzieży Walczącej, które przywoził z [...] oraz [...].
Zwrócił również uwagę, że Sąd całkowicie pominął pismo Dyrektora Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów z [...] maja 2016 r., w którym wskazano, że w trakcie realizacji wniosku o nadanie Krzyża Wolności i Solidarności ustalono, iż "Pan T. B. w połowie lat osiemdziesiątych będąc uczniem szkoły podstawowej w [...] zaangażował się w działalność opozycyjną uczestnicząc w akcjach małego sabotażu polegających na malowanie napisów na murach w tym mieście. W 1987 r. był jednym z współzałożycieli i działaczy oddziału Federacji Młodzieży Wałczącej w [...]. Wraz z innymi członkami ten organizacji brał udział w akcjach ulotkowych oraz kontr manifestacjach 1-majowych, uczestniczył również w manifestacjach organizowanych NSZZ "Solidarność" w [...]. W dniu [...] grudnia 1988 roku uczestniczył w akacji podpalenia pomnika [...].
Ponadto organy niesłusznie pominęły dokument potwierdzający wręczenie skarżącemu [...] czerwca 2014 r. z rąk marszałka Piotra Całbeckiego Złotego Medalu Marszałka Województwa [...] w uznaniu zasług na rzecz walki o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej i prawa człowieka w PRL oraz okoliczność, że w 1989 r. skarżący był jedynym z poza [...], na terenie całego ówczesnego województwa [...] przedstawicielem opozycji antykomunistycznej w władzach państwowych PRL czyli w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w [...], gdzie jako członek komisji Kultury WRN [...] korzystał z prawa głosu, w podejmowaniu uchwał dotyczących likwidacji komitetu wojewódzkiego PZPR, zmiany nazw ulic, rond i szpitali komunistycznych w [...].
W opinii skarżącego również odmowa nadania wiarygodności zeznaniom świadków T. M., M. W., M. B. oraz G. S., w zakresie jakim świadkowie zeznali, iż skarżący był członkiem organizacji Federacja Młodzieży Walczącej w [...] w latach 1983-1990 jest niezasadna. W ocenie Sądu I instancji z materiałów postępowania dowodowego wynika, że organizacja ta powstała dopiero w 1988 r., natomiast pominięto niesłusznie, że struktura Federacji Młodzieży Walczącej powstała już w 1983 r., zaś w 1988 r. powstał wyłącznie oddziału Federacji Młodzieży Walczącej w [...]. Powołanie go było nobilitacją dla mieszkańców [...], którzy przejawiali swą działalność w Federacji Młodzieży Walczącej pod przewodnictwem skarżącego. Ponadto zostało on za swoją działalność w Federacji Młodzieży Walczącej [...] stycznia 2016 r. odznaczony odznaką Federacji Młodzieży Walczącej przez Prezesa SFMW nr leg [...].
Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem Sądu, że okoliczność nadania skarżącemu Krzyża Wolności i Solidarności nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż jest on odznaczeniem o charakterze pamiątkowym, przyznawanym po przeprowadzeniu procedury sprawdzianowej, o której mowa w art. 15a ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach. Nie bez znaczenia, jego zdaniem, jest również, że stroną wnioskującą o nadanie tego odznaczenia jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, ostateczna zaś decyzja należy do Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej, któremu doradza w tej kwestii specjalnie powołany zespół opiniujący, złożony z historyków i byłych działaczy opozycji antykomunistycznej.
Również negatywna ocena twierdzeń skarżącego ze względu na jego wiek w 1983 r. nie jest prawidłowa. Wskazał on, że nie można uzależniać wykonywania działalności opozycyjnej od wieku opozycjonisty, zwłaszcza że Federacja Młodzieży Walczącej skupiała w swych szeregach przede wszystkim młode pokolenie, mając na celu podniesienie świadomości patriotyczno-narodowej wśród młodzieży, walkę o wolność słowa oraz aktywizację młodego pokolenia.
Skarżący zwrócił również uwagę, że G. S., którego zeznania pominięto ze względu na jego wiek, w roku 1983 istotnie miał 12 lat natomiast do czasu zakończenia działalności skarżącego (1989 r.) osiągnął on pełnoletność. Natomiast Sąd jednocześnie wskazuje, że jego zeznania dotyczyły potwierdzenia jedynie działalność strony w latach 1988-1989. Ponadto skarżący wskazał, że próżno szukać generalnego zakazu uniemożliwiającego występowanie dziecka jako świadka postępowania. Brak jest również dolnej granicy wieku określającej możność wystąpienia dziecka w charakterze świadka.
Naczelny Sąd Adminsitracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się do wskazanego przez skarżącego naruszenia przez organy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnić należy, że w myśl ogólnych zasad postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli - art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - art. 77 § 1 k.p.a. - i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 k.p.a. Wskazać należy, że rozpatrzenie całego materiału dowodowego jest związane z zasadą swobodnej oceny dowodów, która musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena ta zatem musi opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Powinna oparta być na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie zaś organ musi dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają, na podstawie art. 76 § 1 k.p.a., szczególną moc dowodową. Czwartym elementem jest natomiast takie przedstawienie rozumowania, w wyniku którego organ ustalił okoliczności faktyczne, które zgodne jest z zasadami logiki.
Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r. I OSK 2168/17, z 18 grudnia 2018 r. I OSK 256/17, z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1560/10).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w przedmiotowym postępowaniu nie można zarzucić organom braku współdziałania ze stroną skarżącą w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie sposób również, jak chciałby tego skarżący, przypisać organom braku odniesienia się do przedłożonych przez niego dowodów. Organy bowiem dokonały wnikliwej oceny zgromadzonego materiału odnosząc się szczegółowo i uzasadniając jaką wartość im przypisały oraz z jakiego powodu podjęły taką decyzję. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podjął inicjatywę dowodową i uznał, że zeznania świadków są ze sobą sprzeczne lub też pochodzą od osób, co do których ze względu na ich wiek istnieją obiekcje co do ich wiarygodności. Organ nie dał wiary kilkukrotnie składanym przez matkę skarżącego oświadczeniom, gdyż ich wartość dowodowa budzi uzasadnione obiekcje ze względu na istotne rozbieżności w ich treści, co zostało wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Również Sąd I instancji odniósł się do tej kwestii oceniając decyzję organów i wskazując, że treść zeznań daje uzasadnione podstawy do odmówienia im wiarygodności.
Niezasadne są również twierdzenia strony, że Sąd I instancji niesłusznie podzielił stanowisko organów odnośnie do braku potwierdzenia świadczenia pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. Jak wskazno wyżej zeznania świadków, które w ocenie skarżącego stanowiły potwierdzenie świadczenia tej pracy zostały uznane za sprzeczne i odmówiono im wiarygodności, zatem niemożliwe było za ich pomocą skuteczne potwierdzenie, że skarżący faktycznie wykonywał wskazaną pracę. Nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skargi kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny niesłusznie odmówił wiarygodności zeznaniom świadków T. M., M. W., G. S. oraz M. B., w zakresie wskazania, iż T. B. od 1983 r. był członkiem organizacji Federacji Młodzieży Walczącej. Przedłożone do akt sprawy dokumenty jednoznacznie wskazuję, że organizacja ta powstała w 1988 r., słusznie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że stanowisko organów co do zasadności zeznań powyższych świadków było trafne. Z powyższych dokumentów wynika, że skarżący kasacyjnie brał udział w działaności tej organizacji na terenie [...] od daty jej założenia, to jest od 1988 r. Brak jest jakichkolwiek dowodów na wcześniejszą działność skarżącego w tej organizacji w innych oddziałach i w innych latach.
Wskazując na sprostowanie zeznań złożonych w Instytutucie Pamięci Narodowej przez R. B. skarżący usiłuje dowieść, że z materiału dowodowego wynika, że kolportował on podziemne wydawnictwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i organy, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie pominęły wskazanego dowodu. Stwierdzić należy, że organy szczegółowo wyjaśniły, a do ich stanowiska przychylił się Sąd I instancji, że zeznania te były wielokrotnie zmieniane przez świadka. Trudno zatem uznać - mając również na uwadze znaczny upływ czasu pomiędzy kolejnymi oświadczeniami - że wartość dowodowa późniejszych oświadczeń jest wyższa. Ocena taka nie znajduje również uzasadnienia zważywszy na to, że pozostają one w sprzecznosći z początkowymi twierdzeniami świadka.
W myśl natomiast art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności zatem dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu dowodowym, zaś użycie sformułowania "w szczególności" pozwala przyjąć, że wyliczenie to jest jedynie przykładowe. Powyższe oznacza, że ustawodawca nie ograniczył liczby środków dowodowych, za pomocą których organ może dokonać pełnych i prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie.
Nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej, że na rozstrzygnięcie sprawy miała wpływu okoliczność nadania skarżącemu Krzyża Wolności i Solidarności. Przedmiotem postępowania w rozpoznawnej sprawie nie jest bowiem ocena czy skarżacy był działaczem opozycji wobec dyktaury komunistycznej w PRL, lecz czy świadczył prace na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujacych do kwietnia 1989 r. Świadczenie pracy nie jest pojęciem tożsamym z byciem działaczem opozycji, co zasadnie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mówi bowiem o świadczeniu pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, a nie jedynie popierania ich działalności, czy sympatyzowaniu z nimi. Przyznanie więc skarżącemu Krzyża Wolności i Solidarności nie stanowi potwierdzenia wykonywania przez niego pracy na rzecz rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujacych do kwietnia 1989 r. Podobnie jak fakt podniesiony w zarzutach skargi kasacyjnej, że skarżący kasacyjnie od najmłodszych lat prowadził działaność sabotażową. Ponownego podkreślenia jednak wymaga, że przedmiotem toczącego się postępowania nie było ustalenie prowadzenia przez skarżącego działności antykomunisycznej, lecz świadczenia przez niego pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych.
Nieuzasadnione są również twierdzenia strony, że w sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. W myśl wskazanego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać przy tym należy, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera wskazania braku jakich elementów wymienionych w cytowanym przepisie upatruje skarżący w zaskarżonej decyzji. W szczególności autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił jakie z zarzutów skarżącego nie zostały rozpoznane przez organ odwoławczy, jak brak ten odnosi się do treści wskazanego przepisu oraz jaki mógłby być wpływ tego naruszenia na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowi bowiem w całości polemikę z zasadnością odmowy przyznania niektórym z przedstawionych dowodów wartości dowodowej w przedmiotowym postępowaniu. Stan ten przesądza o braku możliwości odniesienia się do naruszenia przez Sąd I instancji art. 107 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Nie jest rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA: z 18 września 2019 r., II OSK 2638/17, z 17 lipca 2019 r., II OSK 2251/17, z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11).
Mając powyższe na uwadze za nieusprawiedliwony należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. podniesiony w skardze kasacyjnej.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na postawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a.