II OSK 2717/24

II OSK 2717/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Jerzy Stankowski
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1264
art. 13 ust. 4 pkt 5, art. 15 pkt 2
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2792/23 w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 21 września 2023 r. nr RdU-449-1/S/23 w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2792/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi S. A. (dalej: cudzoziemiec, strona, skarżący kasacyjnie) na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) z 21 września 2023 r. nr RdU-449-1/S/23 w przedmiocie udzielenia ochrony międzynarodowej – oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Cudzoziemiec (obywatel Republiki Armenii, narodowości ormiańskiej), urodzony 23 maja 1983 r., wnioskiem z 27 kwietnia 2023 r. zwrócił się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Podał, że od 1993 r. mieszkał w Ukrainie, gdzie uczył się i pracował. Nie ubiegał się o paszport armeński z powodu obawy, że zostanie powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Wskazał, że w Armenii nie ma rodziny. Do Polski przyjechał z obywatelką Ukrainy i wspólnym synem z powodu wojny. W trakcie przesłuchania 15 czerwca 2023 r. zeznał, że w Ambasadzie Armenii w Ukrainie odmówiono mu wydania paszportu i poinformowano, że wszyscy mężczyźni powinni wracać do kraju pochodzenia ze względu na konflikt w Górnym Karabachu (także: Górskim Karabachu). Zaznaczył, że zmuszony był co roku odnawiać paszport, by uregulować swój status pobytowy w Ukrainie. Z informacji otrzymanych w Ambasadzie Armenii w Ukrainie dowiedział się, że z powodu uchylania się od odbycia służy wojskowej grozi mu bardzo wysoka kara finansowa, ewentualnie odpowiedzialność karna lub wysłanie na wojnę z Azerbejdżanem.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu, organ pierwszej instancji) decyzją z 20 lipca 2023 r. nr DPU.420.1753.2023 odmówił wnioskodawcy nadania statusu uchodźcy oraz odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej, powołując się na art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 pkt 3 i art. 47 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.; dalej: u.u.o.).
Rada, decyzją z 21 września 2023 r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano m.in., że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby władze armeńskie kiedykolwiek interesowały się skarżącym. Podano, że nie doznał w kraju pochodzenia żadnej przemocy ani prześladowań ze strony władz kraju pochodzenia, nie był zatrzymany, aresztowany, sądzony lub skazany wyrokiem sądu. Nie należał też do żadnej organizacji ani partii. Z kraju pochodzenia wyjechał z matką jako małoletni chłopiec z uwagi na wojnę między Armenią, a Azerbejdżanem. W ocenie Rady przyczyną ubiegania się o ochronę międzynarodową była wyłącznie chęć pozostania z partnerką w Polsce i korzystania tutaj z prawa pobytu. Rada podkreśliła, że deklarowane przez wnioskodawcę obawy odnoszące się do powołania do wojska nie stanowią przesłanki do udzielenia ochrony międzynarodowej, ponieważ wiele państw ustanawia wymóg odbycia służby wojskowej z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa kraju. Standardem jest też traktowanie odmowy odbycia służby czy dezercji jako wykroczenia bądź przestępstwa. Zaznaczono, że Szef Urzędu odniósł się do konfliktu z Azerbejdżanem, stwierdzając brak zagrożenia zmobilizowaniem cudzoziemca i wysłaniem go do walki w Górnym Karabachu, co wynika z opracowań WIKP UdSC na temat sytuacji bezpieczeństwa oraz informacji na temat poboru i mobilizacji w Armenii.
WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 4 czerwca 2024 r. stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że podzielono stanowisko organów obu instancji, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek do nadania mu statusu uchodźcy. W szczególności w odniesieniu do przesłanki z art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca w przypadku jego ewentualnego powrotu do kraju pochodzenia zostanie powołany do służby wojskowej i że zostanie wysłany w rejon działań wojskowych w Górskim Karabachu. Wskazano na brak prawdopodobieństwa powołania skarżącego do zasadniczej służby wojskowej ze względu na wiek 40 lat. Podniesiono, że z opracowania WIKP UdSC nr DPU-WIKP-424-235/2023 z 7 czerwca 2023 r. pt. "Służba wojskowa i mobilizacja w Armenii" wynika, że obowiązkowa służba wojskowa organizowana jest w oparciu o pobór. Poborowi podlegają obywatele płci męskiej, w wieku 18-27 lat (kształcący się w sferze nauki i edukacji, którzy otrzymali odroczenie do osiągnięcia 28. roku życia), a także obywatele płci męskiej, którzy odbyli przygotowanie wojskowe w trakcie kształcenia (studiów) w uczelni wyższej i zakwalifikowani zostali do składu oficerskiego rezerwy - do osiągnięcia 35. roku życia. Natomiast służba mobilizacyjna obejmuje obywateli pozostających w rezerwie mobilizacyjnej (szeregowi, młodsi i starsi sierżanci do 48 lat, młodsi oficerowie do 50 lat i wyżsi oficerowie do 55 lat). Wyjaśniono ponadto, że w przypadku poboru do obowiązkowej służby wojskowej odpowiednie WCR/WKU lub przedstawicielstwo dyplomatyczne bądź przedstawicielstwo konsularne Republiki Armenii, w sytuacji zamieszkiwania za granicą i figurowania w ewidencji wojskowej, zawiadamiają obywatela o jego obowiązku przybycia do WCR/WKU (ze wskazaniem miejsca i terminu przybycia do WCR/WKU) w formie papierowego lub elektronicznego dokumentu/wezwania. Podkreślono, że cudzoziemiec nie wykazał, aby otrzymał takie oficjalne wezwanie do stawienia się przed organem administracji wojskowej w kraju pochodzenia.
W kwestii konfliktu zbrojnego w Armenii w rejonie Górskiego Karabachu i obaw skarżącego, że w przypadku powrotu do Armenii zostanie wysłany, aby odbyć służbę wojskową w tym rejonie – sąd wojewódzki wskazał, że obawa potencjalnego wysłania wnioskodawcy na wojnę z Azerbejdżanem również nie jest uzasadniona. Podniesiono, że z opracowania WIKP UdSC nr DPU-424-235/2023 z 7 czerwca 2023 r. wynika, że stan wojenny i powszechna mobilizacja zostały wprowadzone w Armenii 27 września 2020 r. Powoływane do wojska były osoby w wieku 18-55 lat, które wcześniej już służyły w armii. W dniu 24 marca 2021 r. władze Armenii odwołały stan wojenny. Dalej podano, że otwarte źródła informacji wskazują na to, że tym samym aktem prawnym odwołano mobilizację w Armenii. W ocenie WSA w Warszawie na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie można uznać, że wnioskodawca w stanie faktycznym istniejącym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zostanie przymusowo zmobilizowany do armii armeńskiej i wysłany do udziału w działaniach zbrojnych w Górnym Karabachu. W tym kontekście sąd wojewódzki uznał za nieuzasadnione zarzuty skargi poprzez niedokonanie przez Radę ustaleń odnoszących się do sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego oraz brak wszechstronnej analizy materiału zgromadzonego w sprawie i dokonanie dowolnej oceny tego materiału, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia o treści niekorzystnej dla skarżącego.
Zdaniem sądu pierwszej instancji w świetle ustaleń faktycznych organów nie są wiarygodne twierdzenia wnioskodawcy, że w przypadku powrotu do Armenii zostanie on zmobilizowany do służby wojskowej i wysłany do walki w rejon konfliktu w Górskim Karabachu, a w związku z tym, z uwagi na brak zgody na odbycie takiej służby, zostanie on ukarany przez władze kraju pochodzenia, co należy traktować jako prześladowanie w rozumieniu art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. Zatem ustalenia faktyczne dokonane przez organ nie potwierdziły, że istnieją podstawy do zastosowania art. 13 ust. 1 u.u.o. i nadania wnioskodawcy statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP). Podobnie za nieuzasadniony sąd wojewódzki uznał zarzut skargi naruszenia przez organ art. 15 pkt 2 u.u.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do udzielenia mu ochrony uzupełniającej na terytorium RP. Stwierdzono, że grożące skarżącemu ewentualne konsekwencje karne w kraju pochodzenia (kara finansowa) za uchylanie się od służby wojskowej nie świadczą o ryzyku doznania poważnej krzywdy wynikającej z nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania w rozumieniu art. 15 pkt 2 u.u.o. Podniesiono, że skarżący ma nieuregulowany stosunek do służby wojskowej w kraju pochodzenia i z tego powodu nie może uzyskać paszportu i zalegalizować związku z partnerką - jednak te okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania ochrony międzynarodowej w formie statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.
W ocenie WSA w Warszawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera uzasadnienie faktyczne, jak i prawne. Wyjaśniono, że organ odwołał się w kilku kwestiach do stanowiska organu pierwszej instancji bez jego przytaczania, lecz nie można tego uznać za uchybienie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 w zw. z art. 176 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie:
- przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1) art. 15 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd pierwszej instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy organ ograniczył się tylko do pobieżnej kontroli decyzji organu pierwszej instancji, bez samodzielnego ponownego rozpoznania sprawy "od nowa", w tym: organ drugiej instancji nie dokonał w sposób szczegółowy analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy, jak również zgromadzonego materiału dowodowego, nie dokonał należytych, wszechstronnych informacji o sytuacji w kraju pochodzenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;
2) art. 43 pkt 1 u.u.o. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd pierwszej instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy nie dokonał w sposób wszechstronny ustaleń odnoszących się do sytuacji w kraju pochodzenia, mających istotne znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie; organ w toku postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej jest zobligowany zbadać jak sytuacja przedstawia się w praktyce na podstawie różnych źródeł, zaś w niniejszej sprawie Rada w zakresie sytuacji w kraju pochodzenia poprzestała na stwierdzeniu, że organ szczegółowo ponownie przeanalizował sytuację w kraju pochodzenia, jak i zagrożenia z niej płynące, nie znajdując podstaw do udzielenia ochrony międzynarodowej, w sytuacji gdy w treści decyzji brak jest analizy tej sytuacji, co miało istotny wpływ, gdyż skutkowało oddaleniem skargi;
3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez sąd pierwszej instancji, że organ uczynił zadość spoczywającym na nim obowiązkom, w sytuacji gdy organ dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, oraz nie podjął wszelkich działań umożliwiających prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia ochroną międzynarodową i oddaleniem skargi;
- przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do nadania mu statusu uchodźcy na terytorium RP;
2) art. 15 pkt 2 u.u.o. poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ i uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do udzielenia mu ochrony uzupełniającej na terytorium RP.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzez uchylenie decyzji Rady oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu w całości; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.
Kluczowy zarzut procesowy skargi kasacyjnej dotyczy wadliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ II instancji w zakresie pełnego, aktualnego i wszechstronnego rozważenia sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie jest dwuinstancyjne. Przepis art. 43 pkt 1 u.u.o. stanowi natomiast, że organ prowadzący postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej w szczególności ustala mające znaczenie okoliczności faktyczne odnoszące się do kraju pochodzenia, w tym także bierze pod uwagę przepisy ustawowe i wykonawcze obowiązujące w tym kraju oraz sposób ich stosowania. Skarżący kasacyjnie zarzuca, że Rada nie dokonała własnych, aktualnych i odrębnych ustaleń co do sytuacji w kraju pochodzenia, poprzestając na odwołaniu się do ustaleń dokonanych przez organ I instancji. Tymczasem w ocenie cudzoziemca ma to zasadnicze znaczenie wobec podawanych przez niego obaw tj., że zostanie poddany krzywdzącym działaniom w związku z niestawieniem się na komisję wojskową, jak również z uwagi na możliwość wysłania go do walk z Azerbejdżanem.
Jak wynika z akt administracyjnych Rada nie skorzystała z aktualizacji raportów WIKP UdSC i odwołała się do dokumentów przygotowanych na potrzeby postępowania przed Szefem Urzędu (raporty WIKP UdSC sporządzone w dniu 7 czerwca 2023 r. oraz 31 marca 2023 r.), jednakże nie mogło to wpłynąć na wynik niniejszej sprawy. Przede wszystkim ze względu na czasookres między datami wydania decyzji przez Szefa Urzędu i Radę (około 2 miesięcy). Po wtóre skarżący kasacyjnie nie podważył w żaden sposób ich aktualności. Stawiając bowiem zarzut ogólnego odwołania się do ustaleń organu I instancji, winien podać konkretne okoliczności, które miały miejsce pomiędzy datą (datami) sporządzenia tych raportów, a sytuacją w Armenii w chwili orzekania przez Radę. Dodać należy, że przedmiotowe raporty korzystają ze wzmocnionej mocy dowodowej wynikającej z eksperckiego charakteru tych opracowań (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1432/23 oraz wyrok NSA z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 528/24, wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1012/24). Strona zatem, która twierdzi, że analiza wynikająca z raportu jest niemiarodajna lub nieaktualna musi wykazać konkretne okoliczności, które następnie mogą zostać poddane analizie w nowym raporcie. Ponadto fakt, że Rada odwołała się jedynie do ustaleń zawartych w tych raportach, nie przeprowadzając w uzasadnieniu własnej decyzji ich analizy, nie może stanowić o zasadności zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a. w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem NSA w przypadku decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), jedynie odwołanie się do znajdującego się aktach administracyjnych raportu o sytuacji w kraju pochodzenia, nie może być uznane, niejako per se, za naruszenia w/w przepisów, a tym bardziej za naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy (podobnie np. wyrok NSA z 6 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 1390/22). Przyjęta przez Radę metodyka sporządzenia uzasadnienia oznacza tyle, że Rada zaakceptowała wszystkie ustalenia wynikające z rzeczonych raportów i przyjęła je jako własne ustalenia faktyczne. Skuteczne ich zakwestionowanie w świetle wymogu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wymagałoby wykazania, że wskutek owych zaniechań proceduralnych Rady nie rozpatrzono sprawy w jej całokształcie - bowiem stan faktyczny wynikający z owych raportów uległ takiej zmianie w dacie orzekania przez Radę, że mogłaby zaktualizować się potrzeba na nowo oceny przesłanek udzielenia ochrony międzynarodowej.
Co do naruszenia przepisów wskazanych w pkt I ppkt 3 petitum skargi kasacyjnej to należy stwierdzić, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające prawidłowo, z uwzględnieniem regulacji szczególnych zawartych w u.u.o. W postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej organy administracji mają wprawdzie obowiązek, jak w każdym postępowaniu, działać w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej, która związana jest z koniecznością należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jednakże obowiązek ten ulega istotnym modyfikacjom. Trzeba bowiem wskazać na art. 41 i art. 42 u.u.o. Przywołane normy regulują bowiem wraz z innymi przepisami postępowanie w sprawie ochrony międzynarodowej i stanowią lex specialis wobec ogólnych reguł procesowych zawartych w k.p.a. (vide wyrok NSA z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1745/23).
W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów procesowych okazały się bezzasadne.
Skarżący kasacyjnie łączy ubieganie się o status uchodźcy z art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. Ewentualne udzielenie ochrony międzynarodowej w oparciu o art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. wymaga uwzględnienia szczególnego charakteru tej przesłanki, związanej z aktem uchylania się od służby wojskowej lub dezercji. Na ten szczególny charakter podstawy udzielenia ochrony międzynarodowej zwraca się uwagę m.in. w Podręczniku UNHCR "Zasady i tryb ustalania statusu uchodźcy" (Genewa, styczeń 1992, pkt 167-168). Chodzi mianowicie o to, że obowiązek odbycia zasadniczej służby wojskowej jest jednym z podstawowych obowiązków obywatela wobec państwa i jako taki nie może uzasadniać ubiegania się o ochronę międzynarodową. Podobnie, obowiązek poddania się powszechnej mobilizacji w sytuacji konfliktu zbrojnego również per se nie stanowi uzasadnionego przyznania takiej ochrony (por. np. wyrok NSA z 24 października 2023 r. sygn. akt II OSK 149/23; wyrok NSA z 9 września 2022 r. sygn. akt II OSK 1643/20; wyrok NSA z 5 lipca 2022 r. sygn. akt II OSK 1323/21). W orzecznictwie podkreśla się również, że powołanie do pełnienia służby wojskowej w okresie zagrożenia konfliktem zbrojnym może wywoływać obawę wnioskodawcy o życie i bezpieczeństwo, jednakże pociągnięcie do odpowiedzialności karnej z powodu odmowy poddania się powszechnej mobilizacji z takich powodów nie może uzasadniać udzielenia ochrony międzynarodowej (por. np. wyrok NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2593/21). W tym kontekście przesłankę udzielania ochrony międzynarodowej przewidzianą w art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. należy wykładać ściśle. Spełnionych musi tu być łącznie kilka warunków. W szczególności, winno zachodzić co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, że wnioskodawca w ogóle zostanie wcielony do sił zbrojnych danego państwa w okresie trwającego konfliktu zbrojnego. Ponadto, wspomniane wysokie prawdopodobieństwo musi odnosić się również do tego, że taki przymusowy udział w siłach zbrojnych będzie wiązał się z koniecznością brania udziału w popełnianiu zbrodni lub działań, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3 u.u.o. (vide wyrok NSA z 14 maja 29025 r. sygn. akt II OSK 2684/24 i cyt. tam orzecznictwo).
Jak wynika z ustaleń organu, celnie zaakceptowanych w zaskarżonym wyroku brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca w przypadku jego ewentualnego powrotu do kraju pochodzenia zostanie powołany do służby wojskowej i że zostanie wysłany w rejon działań wojskowych w Górskim Karabachu. Organ I instancji wskazał na brak prawdopodobieństwa powołania skarżącego do zasadniczej służby wojskowej ze względu na jego wiek. Z ustaleń organu poczynionych na podstawie opracowania WIKP UdSC nr DPU-WIKP-424-235/2023 z 7 czerwca 2023 r. pt. "Służba wojskowa i mobilizacja w Armenii" wynika bowiem, że obowiązkowa służba wojskowa organizowana jest w oparciu o pobór. Poborowi podlegają obywatele płci męskiej, w wieku 18-27 lat (kształcący się w sferze nauki i edukacji, którzy otrzymali odroczenie do osiągnięcia 28. roku życia), a także obywatele płci męskiej, którzy odbyli przygotowanie wojskowe w trakcie kształcenia (studiów) w uczelni wyższej i zakwalifikowani zostali do składu oficerskiego rezerwy - do osiągnięcia 35. roku życia. Natomiast służba mobilizacyjna obejmuje obywateli pozostających w rezerwie mobilizacyjnej (szeregowi, młodsi i starsi sierżanci do 48 lat, młodsi oficerowie do 50 lat i wyżsi oficerowie do 55 lat). Organ stwierdził ponadto, że w przypadku poboru do obowiązkowej służby wojskowej odpowiednie WCR/WKU lub przedstawicielstwo dyplomatyczne bądź przedstawicielstwo konsularne Republiki Armenii, w sytuacji zamieszkiwania za granicą i figurowania w ewidencji wojskowej, zawiadamiają obywatela o jego obowiązku przybycia do WCR/WKU (ze wskazaniem miejsca i terminu przybycia do WCR/WKU) w formie papierowego lub elektronicznego dokumentu/wezwania. Natomiast w tej sprawie cudzoziemiec nie wykazał, aby otrzymał wezwanie do stawienia się przed organem administracji wojskowej w kraju pochodzenia. Ponadto w dniu 24 marca 2021 r. władze Armenii odwołały stan wojenny. Otwarte źródła informacji wskazują na to, że tym samym aktem prawnym odwołano mobilizację w Armenii. Powyższe ustalenia pochodzą z opracowania WIKP UdSC i skarżący kasacyjnie faktów tych nie zakwestionował. W konsekwencji organy prawidłowo uznały, że norma art. 13 ust. 4 pkt 5 u.u.o. nie może znaleźć zastosowania jako kwalifikująca jedną z form prześladowania w rozumieniu u.u.o. W konsekwencji skoro inne formy prześladowania nie zostały podniesione, słusznie organy zastosowały art. 19 ust. 1 pkt 1 u.u.o. i odmówiły nadania statusu uchodźcy.
Nie wystąpiły też warunki do udzielenia ochrony uzupełniającej w oparciu o art. 15 pkt 2 u.u.o. Skarżący nie wykazał, aby w razie powrotu do kraju pochodzenia wystąpiło rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżając traktowanie. Cudzoziemiec upatruje powodów tej ochrony w fakcie, że może być narażony na takie traktowanie z powodu tego, że nie stawi się w kraju pochodzenia celem odbycia służby woskowej. Tymczasem ustalenia organu prowadzą do zupełnie odmiennego wniosku. Sankcją karną za czasowe uchylanie się od służby wojskowej jest areszt nieprzekraczający 3 miesięcy lub umieszczenie w batalionie dyscyplinarnym na okres nie dłuższy niż 1 rok, natomiast za ostateczne uchylanie się od służby wojskowej grozi kara pozbawienia wolności na okres do lat 3. Cudzoziemiec utożsamia zatem powszechnie przyjęte sankcje za uchylenie się od służby wojskowej ze stanem poważnej krzywdy przez: tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie. Zarówno areszt, jak i pozbawienie wolności jest powszechnie przyjętą w cywilizowanych państwach (Armenia jest niepodległym krajem o systemie demokracji parlamentarnej) sankcją karną za czyny uznane za zabronione. Choćby takie same lub analogiczne sankcje przewiduje krajowy Kodeks karny w części wojskowej (art. 317 k.k. i nast.). Podobnie należy przyjąć, że odbywanie obowiązkowej służby wojskowej samo w sobie nie stanowi narażenia na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie (art. 15 pkt 2 u.u.o.), uwzględniając nawet związane z taką służbą szczególne ograniczenia i obowiązki mogące być uznane przez niektórych zobowiązanych do jej odbycia, za co najmniej nieludzkie lub poniżające traktowanie (vide np. wyrok NSA z 18 grudnia 2024 r. sygn. akt II OSK 870/24).
Oznacza powyższe, że również zarzuty naruszenia przepisów materialnych nie są usprawiedliwione.
Z tych względów skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. NSA orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.