II OSK 2664/24

II OSK 2664/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Mirosław Gdesz sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 30 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 990/24 w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 lutego 2024 r. znak: DOiR-I.6251.109.2023.KM w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Z.S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 sierpnia 2024 r., VII SA/Wa 990/24, w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 12 lutego 2024 r. w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Podkarpackiego.
Wyrok zostały wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewoda Podkarpacki (dalej: organ I instancji) decyzją z 12 października 2023 r. uchylił swoją ostateczną decyzję z 5 stycznia 2022 r. o uznaniu Z.S. (dalej: skarżąca) za obywatelkę polską i odmówił uznania jej za obywatelkę polską. Wznowienie postępowania w sprawie uznania skarżącej za obywatelkę polską nastąpiło na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. ze względu na to, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Organ I instancji wyjaśnił, że podstawą decyzji z 5 stycznia 2022 r. o uznaniu skarżącej za obywatelkę polską było legitymowanie się przez nią Kartą Polaka. Po zakończeniu postępowania o uznanie skarżącej za obywatelkę polską decyzją ostateczną, organ I instancji powziął informację o posłużeniu się przez nią w celu uzyskania Karty Polaka przerobionym dokumentem. Skarżąca powołała się na polskie pochodzenie swojej babki, H.S., przedstawiając przerobiony akt urodzenia swojej matki, a córki H.S. (N.S.).
Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: organ II instancji lub organ odwoławczy) decyzją z 12 lutego 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podzielił stanowisko organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego posłużenie się przez skarżącą przerobionym dokumentem potwierdzającym jej polskie pochodzenie powoduje, że w dacie wydania decyzji o uznaniu jej za obywatelkę polską istniało zagrożenie dla dóbr określonych w art. 31 pkt 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1989; dalej: u.o.p.).
Skarżąca w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podniosła, że organ nie wyjaśnił w sposób precyzyjny i konkretny, dlaczego przyjął, iż uznanie jej za obywatelkę polską stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Skarżąca podkreśliła, że nie przerobiła sama tego dokumentu (zrobiła to jej siostra), nie toczy się także względem niej postępowanie karne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że organy błędnie przyjęły, że postępowanie w sprawie uznania skarżącej za obywatelkę polską było dotknięte wadą, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Fałszywe dowody, na które powołały się organy, nie były podstawą ustalenia istotnych dla tej sprawy okoliczności faktycznych. Przerobiony akt urodzenia matki skarżącej został dołączony do wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały i miał znaczenie w tamtym postępowaniu. Istotne okoliczności faktyczne w sprawie uznania za obywatela zostały zaś ustalone na podstawie ostatecznych decyzji o udzieleniu zezwolenia na pobyt stały oraz decyzji o przyznaniu Karty Polaka. Te decyzje nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, zatem organ wydający decyzję o uznaniu za obywatela na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.o.p. był nimi związany.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wobec braku podstawy umożliwiającej wznowienie postępowania w sprawie uznania skarżącej za obywatelkę polską, organ odwoławczy nie miał podstaw do ponownej merytorycznej oceny wniosku skarżącej z punktu widzenia negatywnych przesłanek z art. 31 pkt 2 u.o.p.
Skargę kasacyjną wniósł organ odwoławczy, zaskarżając wyrok w całości. Podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 200 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769) oraz art. 20 ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2023 r. poz. 192) poprzez uznanie, że nie było podstaw do wznowienia postępowania i uchylenia ostatecznej decyzji, gdyż w obrocie prawnym znajdują się decyzje o przyznaniu skarżącej Karty Polaka i o udzieleniu jej zezwolenia na pobyt stały; podczas gdy te decyzje utraciły ważność z mocy prawa z dniem nabycia przez skarżącą obywatela polskiego;
2. art. 3 § 1, art. 141 § 4 , art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 31 pkt 2 u.o.p. poprzez przyjęcie, że organ odwoławczy wadliwie rozpatrzył materiał dowodowy i błędnie ocenił, że spełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., podczas gdy organ II instancji prawidłowo zgromadził materiał dowodowy i trafnie uznał, że decyzje w przedmiocie przyznania skarżącej Karty Polaka i udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały nie pozostały w obrocie prawnym, a skarżąca swoim postępowaniem wykazała, że nie powinna otrzymać obywatelstwa polskiego.
Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący kasacyjnie organ złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu wskazano, że tylko decyzja o uznaniu za obywatela pozostaje w obrocie prawnym. Decyzja o udzieleniu zezwolenia na pobyt stały wygasła z mocy prawa z dniem uznania za obywatela (art. 200 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach), zaś decyzja o przyznaniu Karty Polaka utraciła ważność, stosownie do art. 20 ust. 1a ustawy o Karcie Polaka. Nie można zatem mówić o potrzebie wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Powołano się na wyrok NSA z 10 kwietnia 2019 r., II OSK 1263/27 oraz wyrok NSA z 15 maja 2024 r., II OSK 1970/21.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu skarżąca wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
2. Wyrażona w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji ocena, że nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną o uznaniu skarżącej za obywatelkę polską bez uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu jej Karty Polaka i udzieleniu zezwolenia na pobyt stały, jest słuszna.
3. W rozpoznawanej sprawie postępowanie wznowieniowe dotyczyło decyzji ostatecznej Wojewody Podkarpackiego z 5 stycznia 2022 r. o uznaniu skarżącej za obywatelkę polską na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.o.p. Zgodnie z tym przepisem, za obywatela polskiego uznaje się cudzoziemca przebywającego nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od roku na podstawie zezwolenia na pobyt stały, które uzyskał w związku z polskim pochodzeniem lub posiadaną Kartą Polaka. W uzasadnieniu decyzji z 5 stycznia 2022 r. wskazano na przyznaną skarżącej Kartę Polaka i udzielone jej na tej podstawie zezwolenie na pobyt stały.
Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że wznowienie tego postępowania ze względu na to, że skarżąca, wykazując swoje polskie pochodzenie, posłużyła się przerobionym aktem urodzenia matki, nie jest możliwe. Przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., na której oparły się organy, ma zastosowanie jedynie do spraw, w których fałszywe okazały się dowody, na podstawie których ustalono istotne (dla tej sprawy) okoliczności faktyczne. Wydanie decyzji o uznaniu za obywatela polskiego na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.o.p. (podobnie jak wydanie decyzji o udzieleniu zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 197 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach) nie wymagało ustalania polskiego pochodzenia wnioskodawczyni (na podstawie np. aktu urodzenia jej matki), albowiem poświadcza je Karta Polaka. W postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o uznanie za obywatela polskiego (na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.o.p.) organ badał, czy skarżąca posiadała Kartę Polaka oraz wydane na jej podstawie zezwolenie na pobyt stały, a także, czy przebywała na tej podstawie w Polsce nieprzerwanie co najmniej od roku, a ponadto, czy nie zachodziły negatywne przesłanki nabycia obywatelstwa, wymienione w art. 31 pkt 2 u.o.p. Akt urodzenia matki skarżącej był zatem dowodem, na podstawie którego ustalono istotną okoliczność, ale w sprawie o przyznanie skarżącej Karty Polaka (por. art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o Karcie Polaka). Sąd pierwszej instancji słusznie zatem przyjął, że organy naruszyły art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.
4. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy błędnie powołał się na art. 31 pkt 2 u.o.p. Wobec braku podstawy do wznowienia postępowania w przedmiocie uznania skarżącej za polskiego obywatela, organ nie miał możliwości badania sprawy ponownie, a co za tym idzie, nie miał też możliwości ponownej oceny, czy w przypadku skarżącej zachodzi negatywna przesłanka uznania za obywatela.
5. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega problem wadliwego nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego, będącego rezultatem posłużenia się, wydaną w oparciu o przerobione dokumenty urzędowe, Kartą Polaka, a także wydanym na jej podstawie zezwoleniem na pobyt stały. Nie ulega wątpliwości, że wskutek przerobienia dokumentu skarżąca nabyła uprawnienia niezgodnie z prawem. Słuszne są działania organów zmierzające do wzruszenia decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania obywatelstwa polskiego, a więc szczególnego prawa, istotnej wagi zarówno z punktu widzenia państwa, jak i jednostki. Obywatelstwo to więź prawna osoby z państwem, która gwarantuje tej osobie wiele uprawnień w danym państwie, które nie przysługują cudzoziemcom. Nabycie tego prawa w sposób bezprawny nie powinno być sanowane, zwłaszcza że jest to prawa trwałe, w zasadzie niezbywalne, jedyną możliwością jest zastosowanie trybów nadzwyczajnych uregulowanych w k.p.a.
Decyzja o przyznaniu skarżącej Karty Polaka i decyzja o udzieleniu jej (ze względu na posiadanie tej Karty) zezwolenia na pobyt stały, poza tym, że same w sobie zapewniały skarżącej szereg uprawnień, które posiadała w okresie ważności tych decyzji, stanowiły też podstawę nabycia przez nią obywatelstwa polskiego, wprost wymieniono je w art. 30 ust. 1 pkt 7 u.o.p. Dlatego też okoliczność, że zarówno Karta Polaka, jak i zezwolenie na pobyt stały, utraciły ważność ze względu na nabycie (w oparciu o nie) obywatelstwa polskiego, nie może stanowić przeszkody do wzruszenia ich w trybie art. 145 – 151 k.p.a. Nie można uznać, że w tym przypadku upływ okresu ważności decyzji jest równoznaczny z brakiem przedmiotu wznowienia.
6. Powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok NSA z 10 kwietnia 2019 r., II OSK 1263/17 dotyczył wznowienia postępowania w sprawie uznania za obywatela polskiego cudzoziemca na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., tj. wobec uchylenia ostatecznej decyzji o zezwoleniu na osiedlenie się (ze względu na to, że strona nie wykazała polskiego pochodzenia, jedyny dokument zawierający informację o polskim pochodzeniu okazał się sfałszowany). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w tym postępowaniu nie doszło do naruszenia powołanego przepisu. Natomiast wyrok NSA z 15 maja 2024 r., II OSK 1970/21, nie dotyczył wznowienia postępowania, ale innego trybu nadzwyczajnego (stwierdzenia nieważności decyzji), nie mógł zatem znaleźć odniesienia do rozpoznawanej obecnie sprawy.
7. W tym stanie rzeczy nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 200 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 20 ust. 1a ustawy o Karcie Polaka ani art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 31 pkt 2 u.o.p.
8. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
9. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.