II OSK 2574/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego, uznając, że budowa nie była związana z przeciwdziałaniem COVID-19 i nie podlegała przepisom specustawy.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gdańsku, który utrzymał w mocy decyzję o nakazie rozbiórki samowolnie wybudowanego budynku. Skarżąca argumentowała, że budowa była realizowana na podstawie specustawy COVID-19, co wyłączało stosowanie przepisów Prawa budowlanego. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że budowa nie spełniała warunków do zastosowania specustawy, a kwestia legalności wstrzymania robót budowlanych została już prawomocnie rozstrzygnięta.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił skargę na decyzję o nakazie rozbiórki samowolnie wybudowanego budynku. Spółka zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w szczególności argumentując, że budowa była realizowana na podstawie art. 12 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, co miało wyłączać stosowanie przepisów Prawa budowlanego. NSA uznał te zarzuty za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie o legalności wstrzymania robót budowlanych, będące przedmiotem odrębnego postępowania, nie stanowiło zagadnienia wstępnego dla postępowania w sprawie rozbiórki. Co więcej, NSA stwierdził, że budowa budynku, który miał służyć celom mieszkalnym i turystycznym, nie spełniała kluczowego warunku do zastosowania specustawy COVID-19, jakim jest związek inwestycji z przeciwdziałaniem pandemii. Sąd wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, iż inwestycja była realizowana w interesie indywidualnym inwestora, a powołanie się na specustawę było jedynie pretekstem. Dodatkowo, brak przedłożenia wymaganej dokumentacji do legalizacji samowoli budowlanej stanowił podstawę do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, budowa obiektu budowlanego, który ma służyć celom mieszkalnym lub turystycznym, nie spełnia warunku związku z przeciwdziałaniem COVID-19, nawet jeśli została zgłoszona w okresie obowiązywania specustawy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że inwestycja realizowana w interesie indywidualnym inwestora, mająca służyć celom mieszkalnym lub turystycznym, nie może być kwalifikowana jako realizowana w związku z przeciwdziałaniem COVID-19. Powołanie się na art. 12 specustawy było pretekstem do obejścia przepisów Prawa budowlanego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (19)
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.COVID-19 art. 12 § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
p.b. art. 48 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 49e § pkt 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.b. art. 48 § 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.p.s.a. art. 61 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.b. art. 80 § 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
p.b. art. 83 § 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
k.k. art. 188
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Budowa nie była związana z przeciwdziałaniem COVID-19 i nie podlegała przepisom specustawy. Postępowanie w sprawie rozbiórki nie wymagało zawieszenia z uwagi na toczące się postępowanie dotyczące wstrzymania robót budowlanych. Brak przedłożenia wymaganej dokumentacji do legalizacji samowoli budowlanej uzasadniał wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę.
Odrzucone argumenty
Budowa była realizowana na podstawie art. 12 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19, co wyłączało stosowanie przepisów Prawa budowlanego. Naruszenie zasady praworządności i konstytucyjnych praw obywatelskich przez oddalenie skargi. Naruszenie zasady zaufania obywatela do władzy publicznej. Naruszenie zasady proporcjonalności i bezstronności. Wystąpienie zagadnienia wstępnego wymagającego rozpoznania przed wydaniem decyzji o nakazaniu rozbiórki.
Godne uwagi sformułowania
powołanie się na przepis art. 12 u.COVID-19 stanowiło jedynie pretekst do realizacji tej inwestycji, która w normalnych warunkach nie była dopuszczalna Wynik postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego postanowienia o wstrzymaniu robot budowlanych nie stanowi zagadnienia wstępnego dla rozpatrzenia sprawy w przedmiocie rozbiórki samowolnie wybudowanego budynku. Samo poddanie tego postanowienia kontroli sądowej nie nadaje wynikowi tejże kontroli charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Skład orzekający
Małgorzata Miron
przewodniczący
Grzegorz Antas
sprawozdawca
Zdzisław Kostka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów specustawy COVID-19 w kontekście prawa budowlanego, zasady prowadzenia postępowań w sprawach samowoli budowlanej oraz znaczenie zagadnienia wstępnego w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z interpretacją przepisów COVID-19, które mogą być już nieaktualne. Kluczowe jest ustalenie faktycznego związku inwestycji z przeciwdziałaniem pandemii.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów specustawy COVID-19 i jej wpływu na prawo budowlane, co było istotne w okresie pandemii. Pokazuje, jak sądy analizują faktyczny cel inwestycji w kontekście przepisów nadzwyczajnych.
“Specustawa COVID-19 nie usprawiedliwia samowoli budowlanej – NSA wyjaśnia granice wyjątków prawnych.”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 2574/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-04-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-10-18 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Grzegorz Antas /sprawozdawca/ Małgorzata Miron /przewodniczący/ Zdzisław Kostka Symbol z opisem 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s Hasła tematyczne Budowlane prawo Sygn. powiązane II SA/Gd 1140/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-06-26 Skarżony organ Inspektor Nadzoru Budowlanego Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 6, art. 97 § 1 pkt 4, Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2020 poz 1333 art. 48 ust. 1 pkt 1, art. 49e pkt 4 Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j. Dz.U. 2020 poz 374 art. 12 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Michał Petranik po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Gdańsku Piotra Przytuły skargi kasacyjnej [...] sp. z o.o. z siedzibą w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 1140/23 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w B. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 20 października 2023 r. nr WOP.7721.193.2022.JS w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 26 czerwca 2024 r., II SA/Gd 1140/23 oddalił skargę [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w B. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: PWINB) z 20 października 2023 r., nr WOP.7721.193.2022.JS, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., a także art. 80 ust. 2 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r. poz. 682 ze zm.), dalej: p.b., w wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej spółki utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie puckim (dalej: PINB) z 10 października 2022 r., nr PINB-7141/21c/2021/PO nakazującą spółce na podstawie art. 48 i art. 49e p.b. rozbiórkę budynku murowanego trwale związanego z gruntem (posadowionego na fundamencie betonowym) dwukondygnacyjnego z dachem dwuspadowym krytym blachą o wymiarach 5 m x 7 m (ozn. C na mapie będącej załącznikiem do decyzji), przewidzianego na pobyt ludzi, zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na terenie działki nr ew. [...], obręb ewidencyjny [...], gmina [...]. [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. złożyła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji przez naruszenie zasady praworządności i naruszenie zasady oparcia działań organów władzy publicznej na podstawie przepisów i w granicach prawa, w sposób niegwarantujący respektowania chronionych konstytucyjnie praw i wolności obywatelskich oraz art. 8 § 1 k.p.a. przez złamanie zasady zaufania obywatela do władzy publicznej, która w postępowaniu nie zrealizowała zasady proporcjonalności oraz bezstronności wskutek oddalenia skargi; 2) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy decyzja o nakazaniu rozbiórki oraz decyzja PWINB wydane zostały w sytuacji, gdy w sprawie wystąpiło zagadnienie wstępne wymagające rozpoznania przed wydaniem decyzji o nakazaniu rozbiórki budynku; 3) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), dalej: u.COVID-19, polegające na ich niezastosowaniu i oddaleniu skargi, podczas gdy treść art. 12 ust. 1 u.COVID-19 wyłącza zastosowanie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r. poz. 293 i 471) oraz aktów planistycznych, o których mowa w tej ustawie, ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282), a w przypadku konieczności poszerzenia bazy do udzielania świadczeń zdrowotnych, także przepisów wydanych na podstawie art. 22 ust. 3, 4 i 4a ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej i wydanie decyzji w oparciu o art. 49e pkt 4 p.b. w okresie obowiązywania u.COVID-19 wobec inwestycji, która została zgłoszona organowi architektoniczno-budowlanemu i której realizacja odbywała się w czasie obowiązywania tej ustawy oraz w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, w rozumieniu przyjętym w ówczesnym brzmieniu art. 2 ust. 2 u.COVID-19; 4) art. 3 § 1 i art. 151 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49e pkt 4 p.b. polegające na ich zastosowaniu i oddaleniu skargi w sytuacji, w której w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie zachodziły podstawy do zastosowania reżimu prawnego p.b. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pismem z 18 lutego 2025 r. skarżąca kasacyjnie poinformowała, że [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. została przekształcona w spółkę [...] sp. z o.o. W dniu 22 kwietnia 2025 r. Prokuratura Regionalna w Gdańsku nadesłała, na wezwanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kopię wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie z 14 września 2023 r., [...] oraz kopię wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z 12 marca 2024 r., [...] dotyczących X. Y. – Prezesa [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k., skazanego za popełnienie przestępstwa z art. 188 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345), dalej: k.k., w związku ze wzniesieniem obiektów budowlanych w postaci dziesięciu budynków dwukondygnacyjnych na terenie działki nr ew. [...] w [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącą kasacyjnie na uzasadnionych podstawach. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się wokół jednego zagadnienia. Otóż spółka konsekwentnie twierdzi, że inwestycja objęta zaskarżonym postanowieniem była realizowana na podstawie art. 12 u.COVID-19. Zdaniem strony wobec powyższego brak było podstaw prawnych do kwestionowania legalności inwestycji i wdrażania przez organy nadzoru budowlanego postępowania w trybie art. 48 p.b. Kwestia ta, będąca przedmiotem jej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie PWINB z 28 września 2021 r. w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, stanowi, w ocenie strony, zagadnienie wstępne dla prowadzenia postępowania w sprawie rozbiórki. Jednocześnie nie sposób nie dostrzec pewnej sprzeczności w przedstawionej argumentacji skargi kasacyjnej. Równolegle jej autor wskazuje bowiem, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 5 maja 2022 r. jest nieprawomocny, zatem w żaden sposób nie przesądza on w obecnym postępowaniu o legalności inwestycji. Skarżąca kasacyjnie przedstawiła argumentację mającą przemawiać za kwalifikacją przedmiotowej inwestycji jako realizowanej "w związku z przeciwdziałaniem COVID-19", co, na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 u.COVID-19, skutkować powinno wyłączeniem w stosunku do niej m.in. przepisów p.b. oraz kompetencji organów nadzoru budowanego do ingerencji w proces inwestycyjny. Założenie to, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest błędne. Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na toczące się postępowanie sądowe, przedmiotem którego była kontrola postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego należy rozumieć sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego, którego organ nie może sam rozwiązać w ramach własnych kompetencji. Zawieszenie postępowania na tej podstawie uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne jest w toku, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte oraz rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jeżeli chodzi o tę ostatnią przesłankę, to organ musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie prawidłowe jest stanowisko PWINB, zaaprobowane przez Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie występuje zagadnienie wstępne w rozumieniu przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które nakazywało organowi zawieszenie postępowania legalizacyjnego. Wynik postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego postanowienia o wstrzymaniu robot budowlanych nie stanowi zagadnienia wstępnego dla rozpatrzenia sprawy w przedmiocie rozbiórki samowolnie wybudowanego budynku. W przypadku wszczęcia przez organ nadzoru budowanego postępowania w sprawie samowoli budowlanej w trybie określonym art. 48 p.b. pierwszym krokiem jest wstrzymanie budowy i otwarcie procesu legalizacji, a dopiero w wyniku niepowodzenia takiego procesu może być wydana decyzja o rozbiórce. Rozstrzygnięcie o naruszeniu przepisów p.b., tj. stwierdzenie faktu i rodzaju samowoli budowlanej oraz o jego konsekwencjach w postaci wdrożenia odpowiedniej procedury, następuje zatem już w postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych, wydanym na podstawie art. 48 ust. 1 p.b. O ile niewątpliwie postanowienie wydane w oparciu o art. 48 ust. 1 p.b. mieści się w granicach sprawy administracyjnej, w której wydano decyzję o rozbiórce, to nie zawsze sąd administracyjny kontrolujący tę decyzję władny jest poddać kontroli także postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych i zastosować wobec niego środek określony w art. 135 p.p.s.a. Sąd I instancji trafnie zwrócił uwagę, że na postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych przysługuje zażalenie (art. 48 ust. 4 p.b.), zatem, w dalszej kolejności, może ono samoistnie stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego. Przesłanki wydania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych mogą być badane w ramach sądowej kontroli tylko raz – albo w ramach kontroli tego postanowienia, albo – jeśli strona nie skorzystała z prawa jego zaskarżenia – w ramach kontroli postępowania zakończonego decyzją nakazującą rozbiórkę. Wybór w tym zakresie należy do adresata decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy odmówić doniosłości procesowej zainicjowaniu przez skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego w następstwie wniesienia skargi na postanowienie w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. W sytuacji, gdy sąd nie decyduje o potrzebie zastosowania w zawisłej sprawie ochrony tymczasowej skutkującej wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu (art. 61 § 3 p.p.s.a.), to jedynie wyeliminowanie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego z uwagi na jego niezgodność z prawem może być traktowane jako zdarzenie wywierające wpływ na sposób zakończenia postępowania legalizacyjnego. Samo poddanie tego postanowienia kontroli sądowej nie nadaje wynikowi tejże kontroli charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W sprawie zapadło bowiem ostateczne postanowienie o wstrzymaniu prowadzenia robót, które wiązało organ nadzoru budowanego. Oczywiście, kontynuując postępowanie administracyjne w sprawie samowoli budowlanej, mimo wywiedzionej skargi do sądu administracyjnego na postanowienie w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych, organ działa w granicach pewnego ryzyka konieczności późniejszego wyeliminowania ewentualnie wydanego rozstrzygnięcia (np. decyzji o rozbiórce) jako bezpośredniego następstwa dokonania przez sąd administracyjny odmiennej niż uczynił to organ administracji oceny prawnej. Sam fakt istnienia takiego ryzyka nie upoważnia jednak organu do niepodejmowania żadnych działań i zawieszenia postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Brak jest tutaj elementu prejudycjalności postępowania sądowego mającego za przedmiot postanowienie wydane w oparciu o art. 48 ust. 1 p.b. w stosunku do postępowania legalizacyjnego. Przyjęta w tej sprawie kwalifikacja robót budowlanych przy budowie budynku ozn. C, jako wykonanych w warunkach samowoli budowlanej, bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę, jest wynikiem oceny organów nadzoru budowlanego wyrażonej w postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych. Postanowienie PINB w tym przedmiocie było zaskarżalne we właściwym trybie, z czego skarżąca skorzystała. W przypadku uzyskania przymiotu ostateczności przez postanowienie PWINB z 28 września 2021 r. wiązało ono organ w dalszym postępowaniu dotyczącym stwierdzonej samowoli. Poddanie kontroli sądowej tego postanowienia wywarło zaś ten skutek, że kwestia prawidłowości wydania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych mogła być przedmiotem oceny sądu wyłącznie jeden raz – w postępowaniu sądowym zainicjowanym skargą na to postanowienie. Stąd jako prawidłowe należy ocenić stanowisko Sądu I instancji, który z tych właśnie powodów uznał, że poza granicami kontroli Sądu orzekającego w niniejszej sprawie dotyczącej nakazu rozbiórki pozostaje kwalifikacja wykonanych robót budowlanych, w tym prawidłowości zastosowania p.b. z uwagi na treść art. 12 u.COVID-19. Wskazać należy, że na dzień orzekania w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowość wydania postanowienia w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych została już prawomocnie przesądzona. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 kwietnia 2025 r., II OSK 1827/22 oddalił bowiem skargę kasacyjną spółki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 5 maja 2022 r., II SA/Gd 681/21. We wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości organów administracji publicznej. Niewątpliwie art. 12 u.COVID-19 nie wyłącza kompetencji organów nadzoru budowlanego do kontroli przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego w odniesieniu do inwestycji prowadzonej na podstawie tego przepisu. W ramach tej kontroli organy są uprawnione do weryfikacji prawdziwości informacji w zakresie spełnienia warunku "przeciwdziałania COVID-19". Przede wszystkim jednak Sąd ten, tak jak i Sąd I instancji ocenił, że budowa przedmiotowego budynku przewidzianego na pobyt ludzi (ozn. C) nie spełnia kluczowego warunku do zastosowania trybu z art. 12 u.COVID-19, tj. związku inwestycji z przeciwdziałaniem COVID-19. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał przyjąć, że inwestycja ta zrealizowana miała zostać w interesie indywidualnym inwestora. Budowa, o której inwestor poinformował w piśmie złożonym 12 sierpnia 2020 r., nie spełnia wymogów z hipotezy normy art. 12 u.COVID-19. Będący przedmiotem niniejszego postępowania budynek ozn. C jest budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, zrealizowanym jako część większej inwestycji polegającej na budowie zespołu domków letniskowych wykorzystywanych pod funkcje związane z turystyką i wypoczynkiem (na wynajem). Zarówno współwłaściciel działki nr ew. [...] w [...], jak i spółka jako jej dzierżawca i inwestor robót budowlanych mieli już wcześniej sprecyzowane zamierzenia wobec jej wykorzystania, które były sprzeczne z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego przewidującym zakaz zabudowy działki. Jak ustalono, podstawowym przeznaczeniem obiektu jest użytkowanie go jako budynku mieszkalnego jednorodzinnego (budynku zakwaterowania turystycznego). Planowane wyposażenie przedmiotowego obiektu w typowe, powszechne i łatwe do instalacji urządzenia ograniczające możliwość emisji wirusów nie czyni z niego budynku służącego przeciwdziałaniu COVID-19. Podobnie oceniono zainstalowanie w jednym z budynków kompleksu komory hiperbarycznej i tężni solankowej, z których korzystać mogłyby osoby przebywające m.in. w przedmiotowym obiekcie. Powoływanie w zgłoszeniu (informacji) z 12 sierpnia 2020 r. dodatkowej funkcji pobytu czasowego ludzi z zachowaniem reżimu sanitarnego, w celu realizacji usług fizjoterapii i tlenoterapii, również nie zmienia tak ujętego głównego przeznaczenia obiektu. Wyposażenie to może mieć co najwyżej dodatkowe, marginesowe znaczenie. W toku postępowania administracyjnego ani sądowego dotyczącego postanowienia w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych spółka nie wykazała, że inwestycja służyć ma realnemu zwalczaniu zakażeniom, zapobieganiu rozprzestrzeniania się czy też profilaktyce COVID-19 bądź – co szczególnie akcentowała – zwalczaniu skutków, w tym społeczno-gospodarczych, tej choroby. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał przyjąć, że inwestycja ta zrealizowana miała zostać w interesie indywidualnym inwestora, zaś powołanie się na przepis art. 12 u.COVID-19 stanowiło jedynie pretekst do realizacji tej inwestycji, która w normalnych warunkach nie była dopuszczalna. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy tylko potwierdza przyjętą wyżej ocenę, że przedmiotowa inwestycja nie była zwolniona przepisem art. 12 u.COVID-19 z wymogu uzyskania pozwolenia na budowę. Wskazać przy tym należy, że do wniosku o legalizację samowoli budowanej spółka dołączyła m.in. 10 egzemplarzy projektu architektoniczno-budowlanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego (w zależności od projektu: "typ 1" lub "typ 2") wraz z instalacjami: elektryczną, wod.-kan., c.o. i gaz. Warto nadmienić, że oznaczenie tych projektów przyjęte przez inwestora (od "B 3" do "B 12") nie pokrywa się z oznaczeniem poszczególnych budynków stosowanym przez organy nadzoru budowlanego (ozn. literami od "A" do "J"), co finalnie utrudnia jednoznaczne ustalenie, którego budynku dotyczą poszczególne projekty. Jak wynika z treści ww. projektów architektoniczno-budowlanych, zostały one sporządzone w dacie: "VIII 2020". W przedłożonych projektach budynki opisano jednakowo jako "budynek mieszkalny jednorodzinny". W części opracowania pt. "Przeznaczenie i program użytkowy obiektu budowanego" wskazano natomiast: "Dom mieszkalny jednorodzinny przeznaczony jest do zaspokojenia potrzeb mieszkalnych 3 osobowej rodziny, parterowy, z poddaszem użytkowym, niepodpiwniczony. Na paterze zlokalizowana jest strefa dzienna składająca się z aneksu kuchennego, łazienki i pokoju dziennego. Na poddaszu znajdują się dwa pokoje [w projektach dot. budynku "typ 1" – przyp. NSA] / jeden pokój [w projektach dot. budynku "typ 2" – przyp. NSA] oraz toaleta". Gdyby istotnie było tak, jak usiłuje przekonać spółka, że budowa budynku była związana z przeciwdziałałem COVID-19, to niewątpliwie taki sposób użytkowania obiektu (odpowiednio uszczegółowiony) powinien wynikać już z treści projektu architektoniczno-budowlanego. Z żadnej części przedłożonych projektów nie wynika zaś, aby budynek miał służyć celowi innemu niż mieszkalny. Ta okoliczność, w powiązaniu z datą sporządzenia przedłożonych projektów jeszcze w czasie budowy obiektów, każe przyjąć, że w rzeczywistości projekty te nie zostały sporządzone w celu legalizacji samowoli budowlanej, ale na potrzeby realizacji wcześniej zaplanowanego zamierzenia inwestycyjnego. Reasumując, realizacja przedmiotowej inwestycji nie upoważniała inwestora do zastosowania trybu z art. 12 u.COVID-19, stanowiącego wyjątek od ogólnych zasad wynikających m.in. z ustawy p.b. Fakt i rodzaj samowoli budowlanej oraz przesłanki zastosowania przepisów art. 48 p.b. zostały w sposób wiążący ustalone we wcześniejszym postanowieniu w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót, którego prawidłowość została przesądzona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Z tego względu ocena zarzutów skargi dotyczących prawidłowości zastosowania trybu z art. 48 p.b. z uwagi na treść art. 12 u.COVID-19 pozostawała poza granicami niniejszej sprawy, co trafnie wyjaśnił Sąd I instancji. Niezasadny zatem jest zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 12 ust. 1 u.COVID-19 oraz zarzut dotyczący naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 151 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49e pkt 4 p.b. Skarżąca złożyła wymagany prawem wniosek o legalizację spornego budynku, jednakże nie przedłożyła niezbędnej do legalizacji dokumentacji określonej przez PINB w postanowieniu z 8 lipca 2022 r. Zaistniała zatem podstawa do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę na podstawie art. 49e p.b. Okoliczność ta nie jest w żaden sposób kwestionowana przez spółkę, podważa ona jedynie sam fakt wszczęcia i prowadzenia postępowania legalizacyjnego, które, wobec nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, skutkowało wydaniem nakazu rozbiórki. Jak wyjaśniono wcześniej, na tym etapie sprawy zarzuty te nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI