II OSK 2569/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpatrzył skargę kasacyjną Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków od wyroku WSA w Krakowie, który uwzględnił skargę Z. w B. na czynność konserwatora polegającą na sporządzeniu karty zabytku i umieszczeniu nieruchomości w wojewódzkiej ewidencji zabytków. WSA uznał, że organ nie wykazał usprawiedliwionych podstaw do włączenia obiektu z lat 70. XX w. do ewidencji, naruszając tym przepisy ustawy o ochronie zabytków. Konserwator zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, twierdząc, że nie jest związany ekspertyzą i karta ewidencyjna jest wystarczającym dokumentem. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że wojewódzka ewidencja zabytków jest środkiem wstępnej ochrony, a jej włączenie wymaga wykazania wartości zabytkowych, a nie tylko symbolicznego znaczenia czy walorów krajobrazowych. Sąd uznał, że organ nie wykazał przesłanek uzasadniających objęcie ochroną nieruchomości, a ekspertyza wskazywała na brak szczególnej wartości historycznej, artystycznej czy naukowej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie decyzji o włączeniu obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków wymaga wykazania jego wartości zabytkowych (historycznych, artystycznych, naukowych), a nie tylko symbolicznego znaczenia czy walorów krajobrazowych. Podkreśla znaczenie kontroli sądowej nad czynnościami organów ochrony zabytków.
Dotyczy specyficznej sytuacji włączenia obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a nie rejestru zabytków.
Zagadnienia prawne (3)
Czy samo symboliczne znaczenie obiektu dla dziedzictwa przemysłowego oraz jego walory krajobrazowe i dominanta w krajobrazie wystarczają do uznania go za zabytek i włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, samo symboliczne znaczenie obiektu, jego walory krajobrazowe czy dominanta w krajobrazie nie są wystarczające do uznania go za zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jeśli nie wykazano jego szczególnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że wojewódzka ewidencja zabytków jest środkiem wstępnej ochrony, a włączenie do niej wymaga wykazania konkretnych wartości zabytkowych. Symboliczne znaczenie, tradycja górnicza czy walory krajobrazowe nie zastąpią dowodów na historyczną, artystyczną lub naukową wartość obiektu.
Czy organ ochrony zabytków jest związany ekspertyzą dotyczącą wartości zabytkowej obiektu przy podejmowaniu decyzji o włączeniu go do wojewódzkiej ewidencji zabytków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Organ ochrony zabytków nie jest związany ekspertyzą w sposób bezwzględny, ale musi dokonać samodzielnej oceny wartości zabytkowej obiektu w oparciu o całokształt posiadanych informacji, a decyzja musi być uzasadniona merytorycznie.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że choć organ nie jest związany ekspertyzą, to musi wykazać usprawiedliwione podstawy włączenia obiektu do ewidencji. W tej sprawie organ nie wykazał takich podstaw, a ekspertyza wręcz wskazywała na brak szczególnej wartości.
Jaki jest charakter prawny wojewódzkiej ewidencji zabytków i jakie obowiązki nakłada na właściciela?
Odpowiedź sądu
Wojewódzka ewidencja zabytków nie jest formą ochrony zabytków w rozumieniu ustawy, ale stanowi podstawę do sporządzania programów opieki i może wiązać się z powstaniem określonych obowiązków publicznoprawnych dla właściciela lub posiadacza zabytku.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że ewidencja jest narzędziem pomocniczym, a jej włączenie nie wymaga postępowania z udziałem właściciela, ale późniejsza kontrola sądowa pozwala na badanie zasadności tej czynności.
Przepisy (6)
Główne
uzozi art. 3 § pkt 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku, który musi posiadać cechy historyczne, artystyczne lub naukowe, a jego zachowanie leży w interesie społecznym.
uzozi art. 21 § ust. 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Obowiązek organu ochrony zabytków do wykazania istnienia cech zabytku uzasadniających włączenie do wojewódzkiej ewidencji.
Pomocnicze
Ppsa art. 146 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny stwierdza bezskuteczność czynności organu, jeśli narusza ona prawo.
Ppsa art. 106 § § 5
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego przez sąd administracyjny.
Kpc art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów przez sąd.
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 14 § ust. 1
Regulacje dotyczące prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nie wykazał wystarczających podstaw merytorycznych (historycznych, artystycznych, naukowych) do włączenia obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. • Symboliczne znaczenie obiektu, tradycja przemysłowa czy walory krajobrazowe nie są wystarczające do uznania go za zabytek. • Czynność organu miała charakter dowolny i nie była poprzedzona właściwą weryfikacją wartości zabytkowych.
Odrzucone argumenty
Organ nie jest związany ekspertyzą i samodzielnie ustala wartość zabytkową. • Karta ewidencyjna jest jedynym wymaganym dokumentem. • Interes społeczny przemawia za zachowaniem obiektu ze względu na wartość historyczną.
Godne uwagi sformułowania
Wojewódzka ewidencja zabytków nie jest żadną z form ochrony zabytków przewidzianych w art. 7 uozoz. • Przepisy te należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków. • Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym [...] dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji. • Organ nie wykazał bowiem w ogóle przesłanek uzasadniających włączenie ww. nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków. • W istocie z akt sprawy wynika, że czynność ta nie została poprzedzona właściwą weryfikacją wartości zabytkowych i miała charakter dowolny. • Podkreślenie w karcie ewidencyjnej symbolicznego znaczenia tego obiektu [...] to za mało, aby ww. typową [...] zbudowaną w latach 70 XX w. uznać za zabytek.
Skład orzekający
Leszek Kiermaszek
członek
Mirosław Gdesz
sprawozdawca
Paweł Miładowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie decyzji o włączeniu obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków wymaga wykazania jego wartości zabytkowych (historycznych, artystycznych, naukowych), a nie tylko symbolicznego znaczenia czy walorów krajobrazowych. Podkreśla znaczenie kontroli sądowej nad czynnościami organów ochrony zabytków."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji włączenia obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a nie rejestru zabytków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest udokumentowanie i merytoryczne uzasadnienie decyzji administracyjnych, nawet w obszarze ochrony dziedzictwa kulturowego. Podkreśla rolę sądu w kontroli działań urzędniczych.
“Czy wieża z lat 70. może być zabytkiem? NSA wyjaśnia, co naprawdę chroni prawo.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.