II OSK 2546/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-13
NSAAdministracyjneWysokansa
informacje niejawneobywatelstwo polskieprawo dostępu do aktbezpieczeństwo państwapostępowanie administracyjneochrona informacjisądownictwo administracyjneskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy przeglądania dokumentów niejawnych w postępowaniu o obywatelstwo polskie, uznając, że ochrona bezpieczeństwa państwa jest nadrzędna.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przeglądania przez cudzoziemca dokumentów oznaczonych klauzulą "tajne" w postępowaniu o przyznanie obywatelstwa polskiego. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a NSA utrzymał to rozstrzygnięcie, uznając, że ochrona informacji niejawnych i bezpieczeństwo państwa są nadrzędne wobec prawa strony do dostępu do akt, nawet jeśli dotyczy to dokumentów związanych z jej sprawą. NSA stwierdził, że choć sąd pierwszej instancji błędnie ocenił zakres kontroli sądowej nad klauzulą tajności, to w tym konkretnym przypadku klauzula była zasadna, a odmowa dostępu uzasadniona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R.K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o odmowie przeglądania dokumentów zawierających informacje niejawne. Sprawa dotyczyła postępowania o uznanie R.K. za obywatela polskiego. Organy administracji odmówiły cudzoziemcowi dostępu do dokumentów opatrzonych klauzulą "tajne", powołując się na ochronę bezpieczeństwa państwa. WSA w Warszawie oddalił skargę, uznając odmowę za zasadną. NSA, mimo że stwierdził częściowo błędne uzasadnienie WSA dotyczące zakresu kontroli nad klauzulą tajności, oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że prawo strony do zapoznania się z aktami sprawy (art. 73 k.p.a.) jest ograniczone w przypadku informacji niejawnych (art. 74 k.p.a.), a ochrona bezpieczeństwa państwa jest wartością nadrzędną. NSA po zapoznaniu się z dokumentami uznał, że nadana klauzula tajności była adekwatna i nie było podstaw do jej kwestionowania. Sąd odrzucił zarzuty dotyczące dyskryminacji ze względu na obywatelstwo, naruszenia zasady dwuinstancyjności czy prawa do rzetelnego procesu, wskazując na zgodność z Konstytucją RP, Kodeksem postępowania administracyjnego oraz orzecznictwem ETPC.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa przeglądania dokumentów opatrzonych klauzulą "tajne" jest uzasadniona ochroną bezpieczeństwa państwa, która jest nadrzędna wobec prawa strony do dostępu do akt. Prawo to może być ograniczone ustawowo, a ochrona informacji niejawnych stanowi takie ograniczenie.

Uzasadnienie

Ochrona bezpieczeństwa państwa i informacji niejawnych jest wartością nadrzędną, uzasadniającą ograniczenie prawa strony do dostępu do akt sprawy, zgodnie z art. 74 § 1 k.p.a. i ustawą o ochronie informacji niejawnych. Nawet jeśli sąd pierwszej instancji błędnie ocenił zakres kontroli nad klauzulą tajności, w tym przypadku klauzula była zasadna, a odmowa dostępu uzasadniona.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 74 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 73 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.i.n. art. 8

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

u.o.i.n. art. 9 § 1

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

u.o.i.n. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

u.o.i.n. art. 5 § 2

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

u.o.c.p. art. 30

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

u.o.c.p. art. 31 § 2

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 51 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ochrona bezpieczeństwa państwa i informacji niejawnych jest nadrzędna wobec prawa strony do dostępu do akt. Odmowa dostępu do dokumentów niejawnych jest stosowana wobec każdej osoby nieuprawnionej, niezależnie od obywatelstwa. Prawo strony do dostępu do akt może być ograniczone ustawowo w celu ochrony ważnych dóbr prawnych.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 32 Konstytucji RP (zasada równości i zakaz dyskryminacji). Naruszenie art. 14 EKPC (zakaz dyskryminacji). Naruszenie art. 51 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (ograniczenie prawa dostępu do dokumentów). Naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. (brak należytego uzasadnienia). Naruszenie art. 15 k.p.a., art. 13 EKPC i art. 78 Konstytucji RP (naruszenie zasady dwuinstancyjności). Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. (brak możliwości wypowiedzenia się co do dowodów). Naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. (brak zaufania do władzy publicznej). Naruszenie art. 11 k.p.a. (nie wyjaśniono zasadności przesłanek). Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. (nie dokonano oceny prawidłowości nadania klauzuli "tajne").

Godne uwagi sformułowania

ochrona bezpieczeństwa państwa jest nadrzędna klauzula tajności obowiązuje i wywołuje skutki prawo skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu poprzez dostęp do akt sprawy nie zostało wyłączone w całości wartość, jaką jest bezpieczeństwo państwa, uzasadnia ograniczenie praw skarżącego zasada czynnego udziału strony w postępowaniu może ulegać ograniczeniu nie można domagać się by informacje te zostały udostępnione osobom, których co prawda dotyczą, ale które ustawodawca uznał za nieuprawnione do zapoznania się z ich treścią z uwagi na wyższe wartości chronione prawem

Skład orzekający

Jacek Chlebny

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Mazur

sędzia

Grzegorz Rząsa

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy dostępu do akt zawierających informacje niejawne w postępowaniach administracyjnych, zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa państwa i ochrony informacji niejawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy dostępu do dokumentów o klauzuli "tajne" w postępowaniu o obywatelstwo. Ocena zasadności klauzuli tajności przez sąd administracyjny może być ograniczona.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy konfliktu między prawem jednostki do informacji a bezpieczeństwem państwa, co jest tematem zawsze budzącym zainteresowanie. Pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów o informacjach niejawnych.

Bezpieczeństwo państwa ponad prawem do informacji: NSA rozstrzyga o dostępie do tajnych dokumentów w sprawie obywatelstwa.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2546/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Mazur
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1238/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-08-23
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1238/23 w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 marca 2023 r. znak DOiR-I.6251.25.2023.AK w przedmiocie przeglądania dokumentów zawierających informacje niejawne oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1238/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R.K. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 23 marca 2023 r. w przedmiocie przeglądania dokumentów zawierających informacje niejawne.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 28 sierpnia 2022 r. do Wojewody Małopolskiego wpłynął wniosek R.K. (dalej: skarżący lub cudzoziemiec), obywatela [...], o uznanie za obywatela polskiego na podstawie art. 30 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 465). Zgodnie z art. 36 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim Wojewoda Małopolski, w trakcie prowadzonego postępowania, wystąpił m.in. do Komendanta Wojewódzkiego Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o udzielnie informacji, czy nabycie przez cudzoziemca obywatelstwa polskiego nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.
Postanowieniem z 3 lutego 2023 r. Wojewoda Małopolski (dalej: Wojewoda lub organ pierwszej instancji), na podstawie art. 74 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej: k.p.a.), odmówił cudzoziemcowi przeglądania dokumentów zawierających informacje niejawne, którym została nadana klauzula "tajne". Dokumenty wpłynęły do akt postępowania w dniu 3 lutego 2023 r. Organ pierwszej instancji wskazał, że treść informacji niejawnych opatrzonych klauzulą "tajne" uzasadnia odmowę umożliwienia ich przeglądania przez stronę ze względu na ważny interes państwowy. W ocenie organu, ujawnienie stronie tych informacji niejawnych wyrządziłoby szkodę dobrom prawnym ze względu na które została nadana klauzula tajności.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister lub organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z 23 marca 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody z 3 lutego 2023 r. Organ drugiej instancji wskazał, że dokument oznaczony klauzulą "tajne" podlega ochronie, bowiem jego nieuprawnione ujawnienie spowoduje poważną szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. z 2019 poz. 742) informacje niejawne mogą być udostępnione wyłącznie osobie uprawnionej, zgodnie z przepisami ustawy dotyczącymi dostępu do określonej klauzuli tajności. W odniesieniu do akt zawierających dokumenty stanowiące informacje objęte klauzulą "tajne", skutek w postaci wyłączenia od przeglądania przez strony akt sprawy następuje z mocy samego prawa, a dostęp do nich mogą mieć tylko osoby legitymujące się upoważnieniem. Minister podkreślił, że stosując reguły wykładni celowościowej należy dojść do wniosku, że obowiązek szczegółowego uzasadnienia odmowy umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy jest ograniczony, gdyż organ nie może ujawnić informacji niejawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę podkreślił, że istotą rozpoznawanej sprawy jest to, czy organy obu instancji zasadnie uznały, iż skarżącemu należało odmówić przeglądania dokumentów zawierających informacje niejawne i którym została nadana klauzula "tajne". Nie jest natomiast – zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. – przedmiotem tego postępowania (w tym i sądowego) ocena prawidłowości nadania takiej klauzuli, jako kwestia wykraczająca poza granice sprawy.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ zgodnie z prawem nie zezwolił skarżącemu na przeglądanie dokumentów z akt sprawy, opatrzonych klauzulą "tajne", gdyż takie działanie Wojewody wymuszone było art. 74 § 1 k.p.a. i art. 8 ustawy o ochronie informacji niejawnych w zw. z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. Organy publiczne, jako związane nadaną klauzulą tajności (art. 1 ust. 2 pkt c ustawy o ochronie informacji niejawnych) mają obowiązek ochrony danych niejawnych do czasu zniesienia lub zmiany klauzuli tajności materiału.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, niezasadne jest twierdzenie, jakoby doszło do naruszenia ujętej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji przez potraktowanie skarżącego w odmienny sposób niż innych cudzoziemców, w analogicznej do jego sytuacji, tylko ze względu na to, że jest obywatelem [...]. Obywatelstwo skarżącego nie miało żadnego prawnego znaczenia w tej sprawie i nie było przesłanką zaskarżonego postanowienia. Każdej nieuprawnionej osobie odmawia się bowiem dostępu do informacji niejawnych, opatrzonych klauzulą "tajne", niezależnie od tego, którego państwa jest obywatelem.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie został też naruszony zakaz dyskryminacji, ujęty w art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przez uniemożliwienie skarżącemu korzystania z praw i wolności wymienionych w Konwencji tylko ze względu na to, że jest obywatelem [...]. W rozpoznawanej sprawie o odmowie dostępu do dokumentów niejawnych przesądziły względy prawne, a nie obywatelstwo skarżącego. Organy nie naruszyły również art. 51 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez bezzasadne, nieproporcjonalne i naruszające istotę prawa ograniczenie przysługującego skarżącemu prawa dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, gdyż cudzoziemiec nie był osobą uprawnioną do dostępu do dokumentów niejawnych, opatrzonych klauzulą "tajne".
Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku z 23 sierpnia 2023 r. wniósł cudzoziemiec, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 32 Konstytucji RP i sformułowanej w tym przepisie zasady równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji, poprzez przyjęcie, że skarżący nie został potraktowany w inny sposób niż inni cudzoziemcy, w analogicznej do jego sytuacji, tylko ze względu na to, że jest obywatelem [...];
2) art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, z dnia 4 listopada 1950 roku, zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 roku nr 61, poz. 284) (dalej: EKPC) i sformułowanego w tym przepisie zakazu dyskryminacji poprzez przyjęcie, że uniemożliwienie skarżącemu korzystania z praw i wolności wymienionych w Konwencji nie było uzasadnione tylko tym, że jest on obywatelem [...];
3) art. 51 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że przysługujące skarżącemu prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych nie zostało ograniczone w sposób bezzasadny, nieproporcjonalny i naruszający istotę prawa;
II. mające wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie prawa procesowego, tj.:
1) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organy obu instancji nie odstąpiły od należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonych postanowień;
2) art. 15 k.p.a., art. 13 EKPC i art. 78 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że organy obu instancji nie prowadziły sprawy w sposób zaprzeczający zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, polegający na nierozpoznaniu wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego;
3) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w toku postępowania skarżący miał możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów;
4) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że postępowanie nie było prowadzone w sposób podważający zaufanie skarżącego do władzy publicznej;
5) art. 11 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżącemu została wyjaśniona zasadność przesłanek, na których oparto rozstrzygnięcie;
6) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie dokonanie oceny prawidłowości nadania klauzuli "tajne", pomimo, że nie wykracza to poza granice sprawy, a zakres kontroli sądowej nie jest z natury rzeczy ograniczony do ustalenia, czy odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów wynika z tego, że udostępnienie miałoby dotyczyć akt zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne",
co skutkowało oddaleniem skargi cudzoziemca na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Cudzoziemiec jednocześnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
1. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdyż zaskarżone orzeczenie, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Cudzoziemiec słusznie wskazał, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie ocena prawidłowości nadania klauzuli tajności wykracza poza granice sprawy. Zauważyć należy, że w sprawie głównej (w tym przypadku uznania za obywatela polskiego) organ nie ma kompetencji, aby formalnie weryfikować prawidłowość nadania klauzuli tajności, czy też ją uchylać i tym samym zapewnić stronie możliwość zapoznania się z dokumentami tajnymi. Może natomiast – w razie powzięcia wątpliwości co do podstaw utajnienia – zwrócić się do podmiotu, który nadał klauzulę tajności o jej uchylenie (wyrok NSA z 23 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 1710/18). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie informacji niejawnych odbiorca materiału, w przypadku stwierdzenia zawyżenia lub zaniżenia klauzuli tajności, może zwrócić się do osoby, która ją nadała, albo przełożonego tej osoby z wnioskiem o dokonanie stosownej zmiany. Podstawową przesłanką zastosowania tego przepisu jest fakt stwierdzenia przez odbiorcę zaniżenia lub zawyżenia klauzuli tajności. Dopiero wtedy odbiorca ten może wystąpić z wnioskiem o dokonanie stosownej zmiany określony w art. 9 ust. 2, 3, 4 i 5 ustawy o ochronie informacji niejawnych. Ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie informacji niejawnych do zastosowania określonej w tym przepisie procedury pozostawiona jest odbiorcy. Działanie odbiorcy może nastąpić tylko z urzędu, a całe postępowanie jest tajne. Dopóki nie nastąpi we wskazanym trybie zmiana klauzuli tajności, klauzula ta obowiązuje i wywołuje skutki określone w ustawie o ochronie informacji niejawnych. Sąd administracyjny dokonując kontroli prawidłowości wydania postanowienia w przedmiocie przeglądania dokumentów zawierających informacje niejawne powinien zatem również ocenić, czy organ jako odbiorca materiałów niejawnych powinien był, przed wydaniem takiego postanowienia, zastosować art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie informacji niejawnych.
Błędne stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny klauzuli tajności stanowi naruszenie przepisów postępowania, jednak w rozpoznawanej sprawie nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zapoznał się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne, którym została nadana klauzula "tajne". Z dokumentów tych wnika, że nadana klauzula była adekwatna, a zatem nie wystąpiły przesłanki określone w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie informacji niejawnych. Z tego też powodu brak było podstaw do kwestionowania dokonanej przez organ odwoławczy oceny niezaistnienia podstaw do wystąpienia do twórcy dokumentu niejawnego o dokonanie zmiany klauzuli.
2. Podstawową zasadą w postępowaniu administracyjnym jest prawo strony do zapoznania się z aktami sprawy. Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 74 § 1 k.p.a., który stanowi, że przepis art. 73 § 1 k.p.a. nie znajduje zastosowania do akt spraw zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" (...). Opatrzenie akt sprawy (w całości lub w części) klauzulą tajne ogranicza uprawnienia strony postępowania do czynnego udziału w tym postępowaniu. Ograniczenie to nie stanowi jednak nieuzasadnionej ingerencji w prawa strony, albowiem podyktowane jest wagą informacji zawartych w niejawnych aktach sprawy. Artykuł 74 § 1 k.p.a. przedkłada ochronę informacji objętych tajemnicą państwową ponad ważny interes strony w żądaniu udostępnienia akt sprawy. Informacje, które wymagają ochrony przed nieuprawnionym ujawnieniem, jako stanowiące tajemnicę państwową lub służbową (informacje niejawne), stanowią przedmiot regulacji ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Ustawa wprowadza kwalifikowane formy ochrony informacji o szczególnej wadze dla interesów Rzeczypospolitej Polskiej, do których należy nadanie tym informacjom klauzuli "tajne". Warunkiem nadania informacjom niejawnym klauzuli "tajne" jest stwierdzenie przez organ administracji, że nieuprawnione ujawnienie tych informacji spowoduje poważną szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej w okolicznościach enumeratywnie wyliczonych w art. 5 ust. 2 ustawy. Uwzględniając przedmiot zaskarżonego postanowienia, organ rozpatrujący sprawę zobowiązany był do wyłączenia jawności akt sprawy na podstawie art. 74 § 1 k.p.a. z uwzględnieniem przepisów ustawy o ochronie informacji niejawnych w zakresie ochrony informacji oznaczonych klauzulą "tajne". W rozpoznawanej sprawie informacje, którym nadano klauzulę "tajne" dotyczą prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie o uznanie za obywatela polskiego na podstawie art. 30 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Zgodnie z art. 31 pkt 2 ustawy o obywatelstwie polskim cudzoziemcowi odmawia się uznania za obywatela polskiego, w przypadku, gdy nabycie przez niego obywatelstwa polskiego stanowi zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Podkreślić należy, że prawo skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu poprzez dostęp do akt sprawy nie zostało wyłączone w całości, bowiem ma on uprawnienie wglądu do tej części akt, które nie zostały opatrzone klauzulą "tajne".
Ograniczenie dostępu dla dokumentów objętych ochroną informacji niejawnych, stanowi ograniczenie czynnego udziału strony w postępowaniu, jednak zostało ono przewidziane ustawą w warunkach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wynika to z potrzeby ochrony wartości nadrzędnej jaką jest bezpieczeństwo państwa. W świetle powyższego za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Oceniając ingerencję w prawa cudzoziemca, zwrócić należy uwagę na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w związku z badaniem konstytucyjności ograniczenia prawa strony w zakresie dostępu do informacji niejawnych i zapoznania się z motywami uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji w sprawach dotyczących cofnięcia poświadczenia bezpieczeństwa. Trybunał, badając konstytucyjność art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 421 i 650), w wyroku z dnia 23 maja 2018 r., sygn. akt SK 8/14, nie zakwestionował ograniczenia prawa strony do zapoznania się z informacjami niejawnymi. Trybunał uznał, że brak dostępu osoby, której cofnięto poświadczenie bezpieczeństwa, do informacji niejawnych, które wpłynęły na decyzję o cofnięciu poświadczenia bezpieczeństwa, zawartych w uzasadnieniu wyroku, stanowi przydatne, konieczne oraz proporcjonalne ograniczenie jej praw konstytucyjnych. W tym bowiem zakresie wartość, jaką jest bezpieczeństwo państwa, uzasadnia ograniczenie praw skarżącego, o których stanowią art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji..
3. Zamierzonego skutku nie może wywołać również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażona w art. 10 k.p.a., przejawiająca się m.in. w obowiązku umożliwienia stronie wglądu w akta sprawy, dokonania z nich notatek, kopii lub odpisów (art. 73 § 1 k.p.a.), może ulegać ograniczeniu, a ograniczenie takie znajduje podstawę w przepisach prawa. Należy zwrócić uwagę, że już w Kodeksie postępowania administracyjnego w art. 74 § 1 wprowadzono ograniczenie tej zasady, wskazując, że na organie administracji nie ciążą obowiązki wynikające z art. 73 § 1 k.p.a., jeżeli wniosek dotyczy spraw zawierających informacje niejawne o klauzuli "tajne" (...). Wyłączenie obowiązku udostępniania akt sprawy może obejmować całość tych akt, ich część albo jedynie pewne dokumenty, które opatrzone zostały powyższą klauzulą. W sprawie dotyczącej uznania za obywatela polskiego skarżącemu odmówiono przeglądania części akt tj. dokumentów zawierających informacji niejawne. Skarżący miał możliwość przeglądania dokumentów jawnych. Pełnomocnik cudzoziemca skorzystał z tego uprawnienia i w dniu 15 marca 2023 r. zapoznał się aktami sprawy oraz wykonał fotokopie wybranych dokumentów (protokół k. 157 akt administracyjnych).
4. Brak udostępnienia dokumentu, któremu nadano klauzulę "tajne" nie świadczy o naruszeniu, wynikającego z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, prawa skarżącego do dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Należy zauważyć, że z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Taką ustawą ograniczającą dostęp do urzędowych dokumentów i zbiorów danych dotyczących danej osoby jest ustawa o ochronie informacji niejawnych (art. 8) oraz Kodeks postępowania administracyjnego (art. 74 k.p.a.). Ograniczenie w rozpoznawanej sprawie dostępu do dokumentów objętych ochroną informacji niejawnych nie stanowi naruszenia art. 51 ust. 3 Konstytucji RP.
5. Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. i art. 78 Konstytucji RP. Skarżący może skorzystać z kilku środków zaskarżenia – odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które to organy władzy publicznej mają wgląd w akta niejawne. W toku postępowań cudzoziemiec może ponadto korzystać z trybu zażaleniowego i zaskarżania do sądu administracyjnego postanowień organów administracji o odmowie wglądu w akta zawierające informacje niejawne. W każdej takiej sprawie wgląd w dokumenty niejawne mają sędziowie rozpatrujący sprawę.
6. Dostrzec również należy, że brak możliwości zapoznania się przez stronę z niejawnym materiałem dowodowym ze względu na konieczność ochrony informacji niejawnych był przedmiotem orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej również: ETPC). W wyroku Wielkiej Izy ETPC z dnia 19 września 2017 r. w sprawie Regner przeciwko Czechom (skarga nr 35289/11) wypowiedział się w sprawie równowagi pomiędzy prawem do skutecznej ochrony sądowej a wymogami związanymi z bezpieczeństwem państwa. ETPC doszedł do wniosku, że równowaga ta w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona w takim stopniu, aby zaszkodzić samej istocie prawa skarżącego do rzetelnego procesu sądowego. Dla Trybunału decydującym argumentem było to, że sądy krajowe miały nieograniczony dostęp do wszystkich dokumentów niejawnych, jurysdykcja sądu krajowego obejmowała wszystkie fakty w sprawie i nie ograniczała się do badania przyczyn wskazanych przez wnioskodawcę. Zauważyć przy tym należy podobieństwo polskiej i czeskiej procedury w odniesieniu do wykorzystywania materiałów niejawnych.
Powyższego stanowiska nie zmienia argumentacja ETPC zaprezentowana w późniejszym wyroku z dnia 15 października 2020 r. w sprawie Muhammad i Muhammad przeciwko Rumunii (skarga nr 80982/12). Również w tym wyroku podkreślono, że gwarancje procesowe nie mają charakteru absolutnego i mogą podlegać ograniczeniu, pod warunkiem odpowiedniego zrównoważenia negatywnych skutków tych ograniczeń przez mechanizmy procesowe i aktywną kontrolę sądu zasadności i legalności korzystania z dowodów niejawnych.
7. Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie obowiązek szczegółowego i przekonywującego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, wynikający z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., został w sposób uprawniony ograniczony. Uzasadnieniem takiego ograniczenia jest ochrona przed ujawnieniem informacji niejawnych znajdujących się w dokumentach opatrzonych klauzulą "tajne". Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że skarżącemu odmówiono umożliwienia przeglądania części akt sprawy dotyczącej uznania go za obywatela polskiego, stanowiącej dokumenty, którym nadano klauzulę "tajne", z tego powodu, że ich ujawnienie cudzoziemcowi spowodowałoby poważną szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej. Organ stwierdził, że nieuprawnione ujawnienie tych dokumentów wyrządziłoby szkodę dobrom prawnym ze względu na które została nadana klauzula tajności. W rozpoznawanej sprawie istniała zatem podstawa prawna pominięcia w uzasadnieniu wydanych w sprawie postanowień bliższych informacji o treści dokumentów, których dotyczyło zaskarżone postanowienie. Skoro istnieje prawny obowiązek ochrony informacji niejawnych, to nie można domagać się by informacje te zostały udostępnione osobom, których co prawda dotyczą, ale które ustawodawca uznał za nieuprawnione do zapoznania się z ich treścią z uwagi na wyższe wartości chronione prawem.
8. Za niezasadne należy uznać zarzuty dotyczące dyskryminacji skarżącego ze względu na to, że jest obywatelem [...]. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że obywatelstwo skarżącego nie miało żadnego znaczenia w tej sprawie i nie było przesłanką wydania zaskarżonego postanowienia. Dokumenty opatrzone klauzulą "tajne" są chronione przed ujawnieniem i nie są udostępniane bez względu na obywatelstwo. Odmowa dostępu do dokumentów niejawnych, którym został nadana klauzula "tajne" dotyczy nie tylko cudzoziemców, ale również obywateli polskich. Każdej nieuprawnionej osobie odmawia się bowiem dostępu do informacji niejawnych, opatrzonych klauzulą "tajne". Zasady ochrony informacji, które wymagają zabezpieczenia przed nieuprawnionym ujawnieniem, uregulowane zostały w ustawie z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Klasyfikowanie informacji niejawnej oznacza przyznanie tej informacji jednej z klauzul tajności. Informacja, której nadano określoną klauzulę, ma charakter niejawny, co pociąga za sobą skutki w zakresie odpowiedniego z nią postępowania w okresie ochronnym, w szczególności informacja taka może być udostępniona wyłącznie osobie uprawnionej do dostępu do informacji niejawnych. Powszechny dostęp do tego rodzaju informacji zostaje zatem wyłączony poprzez fakt nadania jej odpowiedniej klauzuli tajności. Za bezzasadne należy uznać twierdzenia skarżącego, że został potraktowany w inny sposób niż inni cudzoziemcy, w analogicznej do jego sytuacji. W świetle powyższego za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP.
9. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a., należy wskazać, że jest on niezasadny. Przepis ten wyznacza normę prawną mającą charakter zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w związku z czym, co do zasady, nie może zostać naruszony bez naruszenia szczegółowych przepisów normujących postępowanie. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wskazał takich przepisów.
10. Za niezasadne należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Zgodnie z art. 14 EKPC, korzystanie z praw i wolności wymienionych w Konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów, jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn. Skarżący, aby skutecznie podnieść zarzut naruszenia art. 14 EKPC powinien wskazać, które z jego praw lub wolności wymienionych w Konwencji zostały naruszone. W rozpoznawanej sprawie cudzoziemiec zarzucając naruszenie art. 14 EKPC nie wskazał praw lub wolności wymienionych w Konwencji, które jego zdaniem zostały naruszone. Analogiczna sytuacja dotyczy art. 13 EKPC. Zgodnie z tym przepisem każdy, czyje prawa i wolności zawarte Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe. Cudzoziemiec podnosząc zarzut naruszenia art. 13 EKPC powinien wskazać, które z jego praw lub wolności wymienionych w Konwencji zostały naruszone. Takich praw i wolności również i w zakresie art. 13 EKPC nie wskazał.
11. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI