II OSK 2522/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-08-19
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlaneroboty budowlanewstrzymanie robótterminpostępowanie administracyjnedecyzjaumorzenie postępowaniaskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że upływ dwumiesięcznego terminu na wydanie decyzji wstrzymującej roboty budowlane czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania dotyczącego zaniechania robót budowlanych. Kluczowe było ustalenie, czy po upływie dwumiesięcznego terminu na wydanie decyzji wstrzymującej roboty budowlane (art. 50 ust. 4 P.b.), organ mógł kontynuować postępowanie naprawcze. NSA uznał, że upływ tego terminu ma charakter materialnoprawny, co powoduje wygaśnięcie postanowienia i uniemożliwia wydanie decyzji na jego podstawie, czyniąc postępowanie bezprzedmiotowym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną W. B. i G. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił ich skargę na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Decyzja ta uchyliła wcześniejszą decyzję Powiatowego Inspektora nakazującą zaniechanie robót budowlanych i umorzyła postępowanie. Sednem sprawy była kwestia, czy po upływie dwumiesięcznego terminu od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych (art. 50 ust. 4 P.b.), organ nadzoru budowlanego mógł wydać decyzję merytoryczną na podstawie art. 51 ust. 1 P.b. Sąd pierwszej instancji, podzielając stanowisko organu odwoławczego, uznał, że upływ tego terminu ma charakter materialnoprawny, co powoduje utratę ważności postanowienia i uniemożliwia wydanie decyzji, czyniąc postępowanie bezprzedmiotowym. NSA potwierdził tę wykładnię, wskazując na liczne orzecznictwo potwierdzające materialnoprawny charakter terminu z art. 50 ust. 4 P.b. Sąd podkreślił, że bezskuteczny upływ terminu zamyka drogę do wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. i prawidłową konsekwencją jest umorzenie postępowania. NSA odrzucił zarzuty dotyczące kwalifikacji robót jako rozbudowy oraz kwestii ochrony konserwatorskiej, wskazując, że te zagadnienia mogą być przedmiotem odrębnego postępowania, ale nie mogą legitymować kontynuowania postępowania naprawczego po upływie terminu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, upływ tego terminu ma charakter materialnoprawny, powoduje wygaśnięcie postanowienia i uniemożliwia wydanie decyzji na jego podstawie, czyniąc postępowanie bezprzedmiotowym.

Uzasadnienie

Termin z art. 50 ust. 4 P.b. jest materialnoprawny. Jego bezskuteczny upływ oznacza utratę ważności postanowienia o wstrzymaniu robót i wyklucza możliwość wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. na podstawie aktu, który przestał funkcjonować w obrocie prawnym. Prawidłową konsekwencją jest umorzenie postępowania naprawczego jako bezprzedmiotowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

P.b. art. 50 § ust. 4

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych traci ważność po upływie dwóch miesięcy od dnia doręczenia, chyba że w tym terminie zostanie wydana decyzja, o której mowa w art. 50a pkt 2 albo w art. 51 ust. 1. Termin ten ma charakter materialnoprawny.

P.b. art. 51 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Po wstrzymaniu robót organ w terminie dwóch miesięcy wydaje decyzję nakładającą jeden z obowiązków określonych w pkt 1 do 3 tego przepisu. Wydanie decyzji po upływie terminu z art. 50 ust. 4 P.b. jest niedopuszczalne.

Pomocnicze

K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli narusza ona prawo materialne lub procesowe.

K.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe.

K.p.a. art. 105 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania nie może nastąpić w całości lub w części, jeżeli brały w nim udział inne strony niż wszczynające postępowanie.

P.b. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Tryb postępowania w przypadku samowoli budowlanej.

P.b. art. 3 § pkt 6

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja budowy (w tym rozbudowy).

P.b. art. 3 § pkt 7a

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja przebudowy.

P.b. art. 39 § ust. 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Szczególne wymogi w procesie inwestycyjnym w odniesieniu do obiektów poddanych ochronie konserwatorskiej.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznawanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej i uwzględnianie nieważności postępowania.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 2 K.p.a. oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy sąd powinien był uchylić decyzje i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w trybie art. 48 P.b. Naruszenie art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a., art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. art. 3 pkt 6 i 7a P.b. poprzez brak rozpoznania zarzutu co do błędnego ustalenia, że inwestor dopuścił się jedynie przebudowy, a nie rozbudowy. Naruszenie art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a., art. 6, art. 7, art. 15 i art. 127 § 1 K.p.a. w zw. art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 P.b. poprzez stwierdzenie przez organ odwoławczy, że nie mógł oceniać prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji ani badać merytorycznie całości postępowania. Naruszenie art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. oraz art. 39 ust. 1 P.b. poprzez niezastosowanie przepisów dotyczących ochrony zabytków.

Godne uwagi sformułowania

termin ten ma charakter materialnoprawny bezskuteczny upływ oznacza, że ustaje zakaz prowadzenia robót budowlanych, a organ nadzoru budowlanego traci uprawnienie do wydania decyzji wydanie przez Powiatowego Inspektora decyzji po terminie, w którym postanowienie o wstrzymaniu robót przestało obowiązywać, czyniło ją wadliwą umorzenie dotychczasowego postępowania nie legalizuje robót budowlanych wykonanych przez inwestora kontrola sądowa nie mogła nakazać organom wszczęcia lub prowadzenia innego postępowania o innym przedmiocie i podstawie prawnej

Skład orzekający

Jan Szuma

sprawozdawca

Leszek Kiermaszek

przewodniczący

Tomasz Zbrojewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja materialnoprawnego charakteru terminu z art. 50 ust. 4 P.b. i jego konsekwencji dla postępowania naprawczego. Granice kontroli sądowej w sprawach administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji upływu terminu wstrzymania robót budowlanych. Nie rozstrzyga merytorycznie kwestii samowoli budowlanej, odsyłając do odrębnych postępowań.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa budowlanego – terminów proceduralnych i ich materialnoprawnych konsekwencji. Jest to kluczowe dla praktyków prawa budowlanego i urzędników.

Utracony termin wstrzymania robót budowlanych: kiedy postępowanie staje się bezprzedmiotowe?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 2522/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Szuma /sprawozdawca/
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Kr 992/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-05-07
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 682
art. 50 ust. 4, art. 48, art. 48b, art. 3 pkt 6 i 7a, art. 51 ust. 1 pkt 1,  art. 49 ust. 4 pkt 1 i 2 lub art. 49e pkt 15, art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2, art. 39 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 2, art. 77 § 1 i art. 80, art. 6, art. 7, art. 15 i art. 127 § 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. i G. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 992/23 w sprawie ze skargi W. B., G. B., A. B. i A. C. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 maja 2023 r., nr 215/2023 , znak WOB.7721.5.2023.JKUT w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zaniechania dalszych robót budowlanych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 992/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę W. B., G. B., A. B.i A. C. (następców prawnych po zmarłym J. B.) na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "Wojewódzkim Inspektorem") z dnia 29 maja 2023 r., nr 215/2023, którą po rozpatrzeniu odwołania J. B., uchylono poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (zwanego dalej "Powiatowym Inspektorem") z dnia 5 grudnia 2022 r., nr 262/22 nakazującą inwestorowi T. G. zaniechania dalszych robót budowlanych oraz umorzono w całości postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Aprobując ocenę organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że kluczowe znaczenie w sprawie miało przekroczenie przez Powiatowego Inspektora dwumiesięcznego terminu na wydanie decyzji merytorycznej, liczonego od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu T. G. prowadzenia robót budowlanych. Postanowienie zostało doręczone ostatniej ze stron postępowania w dniu 28 września 2022 r., natomiast decyzja nakazująca zaniechanie dalszych robót została wydana dopiero 5 grudnia 2022 r., a więc po upływie ustawowego terminu, który minął 28 listopada 2022 r.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Wojewódzkiego Inspektora, że upływ dwumiesięcznego terminu określonego w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (na datę zaskarżonej decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 682 z późn. zm., dalej "P.b.") powoduje utratę ważności postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych. Podkreślił, powołując się na orzecznictwo, że termin ten ma charakter materialnoprawny. Jego bezskuteczny upływ oznacza, że ustaje zakaz prowadzenia robót budowlanych, a organ nadzoru budowlanego traci uprawnienie do wydania decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy. Sąd wskazał, że wstrzymanie robót jest jedynie wstępem do postępowania naprawczego i może być zastosowane tylko raz w odniesieniu do tego samego stanu faktycznego.
W konsekwencji, w ocenie Sądu, wydanie przez Powiatowego Inspektora decyzji po terminie, w którym postanowienie o wstrzymaniu robót przestało obowiązywać, czyniło ją wadliwą. W takiej sytuacji Wojewódzki Inspektor nie mógł dokonywać merytorycznej oceny sprawy i prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonej decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej "K.p.a."), uchylając zaskarżoną decyzję i umarzając postępowanie w pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.
Odnosząc się do obaw skarżących, Sąd wyjaśnił, że umorzenie dotychczasowego postępowania nie legalizuje robót budowlanych wykonanych przez inwestora. Kwestia legalności tych prac będzie musiała zostać zbadana przez Powiatowego Inspektora w nowym postępowaniu, wszczętym z urzędu po zakończeniu robót. Sąd zaznaczył, że organ będzie wówczas zobowiązany do rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w tym podnoszonej przez skarżących kwalifikacji robót jako rozbudowy, co mogłoby skutkować zastosowaniem trybu z art. 48 P.b. W ten sposób, zdaniem Sądu, interesy prawne skarżących nie zostaną pozbawione ochrony.
Na koniec Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z uwagi na umorzenie postępowania z przyczyn formalnych (upływ terminu), zarzuty skargi dotyczące materialnoprawnej kwalifikacji wykonanych robót nie mogły być przedmiotem oceny ani przez organ odwoławczy, ani przez Sąd w kontrolowanym postępowaniu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli W. B. i G. B., zarzucając naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z:
1. art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 2 K.p.a. oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd pierwszej instancji, podczas gdy powinien on uchylić decyzje organów obu oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w celu prowadzenia postępowania Powiatowego Inspektora oparciu o art. 48 P.b., a nie jak miało to miejsce w oparciu o art. 50 P.b.;
2. art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a., art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. art. 3 pkt 6 i 7a P.b. poprzez brak rozpoznania zarzutu co do błędnego ustalenia, że inwestor dopuścił się jedynie przebudowy budynku, podczas gdy dokonał także jego rozbudowy poprzez wykonanie pogłębienia pomieszczeń w kondygnacji piwnic, co stanowi zmianę charakterystycznego parametru obiektu budowlanego, to jest jego kubatury, czego skutek stanowi naruszenie
a. art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b. poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, podczas gdy z uwagi na dopuszczenie się przez inwestora rozbudowy obiektu budowlanego zastosowanie powinny mieć art. 48, art. 49 ust. 4 pkt 1 i 2 lub art. 49e pkt 1–5 P.b., a decyzje w sprawie powinny być oparte na tych przepisach;
b. art. 50 ust. 1 i 3 P.b. poprzez błędne zastosowanie i wydanie na jego podstawie postanowienia w sprawie, podczas gdy z uwagi na dopuszczenie się przez inwestora rozbudowy obiektu budowlanego powinno zostać wydane postanowienie w oparciu o art. 48 ust. 1 pkt 1 oraz dalsze postanowienia wynikające z art. 48b P.b.;
c. art. 48 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 oraz art. 48b P.b. poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy inwestor dopuścił się rozbudowy obiektu budowlanego bez uzyskania pozwolenia na budowę;
3. art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a., art. 6, art. 7, art. 15 i art. 127 § 1 K.p.a. w zw. art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 P.b. poprzez stwierdzenie przez organ odwoławczy, że nie mógł oceniać prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji ani badać merytorycznie całości postępowania, które to stanowisko podzielił Sąd pierwszej instancji. Tymczasem, zdaniem skarżących, Wojewódzki Inspektor obowiązany pozostawał do działania na podstawie prawa, które obligują go do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak i pozostawał organem wyższego stopnia, na którym ciąży obowiązek rozpatrzenia co do meritum odwołań od decyzji organu pierwszej instancji;
4. art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. oraz art. 39 ust. 1 P.b. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, podczas gdy obiekt, co do którego inwestor dopuścił się samowoli budowlanej, stanowi zabytek wpisany do rejestru zabytków, w związku z czym w wyniku prowadzonego postępowania, z uwzględnieniem powyższych zarzutów, inwestor powinien legitymować się pozwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie prac przy zabytku.
Wskazując na powyższe W. B. i G. B. wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Wystąpili także o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów w postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zd. drugie ustawy P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej i nie relacjonuje się w nim ustaleń faktycznych oraz argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego (art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a.), stąd należy ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów skargi kasacyjnej.
Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy po bezskutecznym upływie dwumiesięcznego terminu ważności postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych określonego w art. 50 ust. 4 P.b. Powiatowy Inspektor mógł jeszcze w tym samym postępowaniu naprawczym wydać decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 P.b., a w razie odpowiedzi negatywnej czy Wojewódzki Inspektor i Wojewódzki Sąd Administracyjny byli zobowiązani do nakazania prowadzenia sprawy według trybu legalizacyjnego z art. 48 P.b. Skarżący W. B. i G. B. łączą rozstrzygnięcie z odmienną kwalifikacją robót jako rozbudowy z powodu pogłębienia przez inwestora kondygnacji piwnic i zwiększenia kubatury obiektu oraz z reżimem ochrony konserwatorskiej, o którym mowa w art. 39 P.b. Spór dotyczy więc dopuszczalności kontynuowania postępowania naprawczego po upływie terminu materialnoprawnego z art. 50 ust. 4 P.b., relacji między trybem z art. 50 i art. 51 P.b. a trybem legalizacyjnym z art. 48 P.b. oraz wreszcie właściwego sposobu działania organu drugiej instancji, a dalej Sądu w toku kontroli legalności.
Pierwszy zarzut oparty na art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 2 K.p.a. oraz art. 151 P.p.s.a. nie jest trafny. Skarżący utrzymują, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zamiast oddalić skargę powinien był uchylić decyzję Wojewódzkiego Inspektora i Powiatowego Inspektora oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania z obowiązkiem prowadzenia jej w trybie art. 48 P.b.
Oceniając ten zarzut przede wszystkim należy przypomnieć treść art. 50 ust. 4 P.b., zgodnie z którym postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych traci ważność po upływie dwóch miesięcy od dnia doręczenia, chyba że w tym terminie zostanie wydana decyzja, o której mowa w art. 50a pkt 2 albo w art. 51 ust. 1. Z art. 51 ust. 1 P.b. wynika, że po wstrzymaniu robót organ w terminie dwóch miesięcy wydaje decyzję nakładającą jeden z obowiązków określonych w pkt 1 do pkt 3 tego przepisu. W realiach sprawy termin ten upłynął dnia 28 listopada 2022 r., albowiem ostatniej ze stron postanowienie Powiatowego Inspektora z dnia 12 września 2022 r. zostało doręczone dnia 28 września 2022 r., podczas gdy decyzję na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b. wydano dopiero dnia 5 grudnia 2022 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że termin z art. 50 ust. 4 P.b. ma charakter materialnoprawny, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie skutków postanowienia o wstrzymaniu robót i wyklucza możliwość wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. na podstawie aktu, który przestał funkcjonować w obrocie prawnym. Tak przyjęto m.in. w wyrokach z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt II OSK 861/06, z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2931/12, z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 2952/13, a także w judykatach akcentujących materialnoprawny charakter tego terminu z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1558/06, z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1948/08, z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 625/09 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten znajduje potwierdzenie w doktrynie, gdzie podkreśla się, że bezskuteczny upływ terminu ważności postanowienia z art. 50 ust. 4 P.b. zamyka drogę do wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b., a prawidłową konsekwencją procesową jest umorzenie postępowania naprawczego jako bezprzedmiotowego (zob. A. Gliniecki [w:] A. Despot-Mładanowicz, Z. Kostka, A. Ostrowska, W. Piątek, A. Gliniecki, Prawo budowlane. Komentarz, wydanie III, Warszawa 2016, wyd. el., komentarz do art. 50, pkt 12). W tych warunkach Wojewódzki Inspektor, stwierdziwszy wadliwość decyzji Powiatowego Inspektora polegającą na jej wydaniu po upływie terminu materialnoprawnego, zasadnie uchylił tę decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i umorzył postępowanie w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Odwołanie się przez skarżących do art. 105 § 2 K.p.a. nie podważa tej konkluzji, ponieważ rozstrzygnięcie organu drugiej instancji odpowiadało modelowi umorzenia po utracie materialnoprawnej podstawy dalszego procedowania. Nie można także podzielić tezy, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. przez zaniechanie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do rozpoznania w trybie art. 48 P.b. Przedmiotem kontroli sądowej była legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu naprawczym wszczętym na podstawie art. 50 P.b. Sąd nie mógł nakazać organom wszczęcia lub prowadzenia innego postępowania o innym przedmiocie i podstawie prawnej, gdyż wykraczałby poza granice sprawy i zakres przysługujących Sądowi środków z art. 3 § 1 P.p.s.a. oraz art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. Skoro podstawy do wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. odpadły, prawidłową konsekwencją było umorzenie postępowania, a nie kierowanie sprawy na tor legalizacyjny w tym samym postępowaniu.
Drugi zarzut oparty na art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 3 pkt 6 i art. 3 pkt 7a P.b., w którym skarżący podnoszą, że roboty stanowiły rozbudowę obiektu z uwagi na pogłębienie piwnic i zmianę kubatury, a zatem należało zastosować art. 48 P.b. (a nie art. 50 ust. 1 i 3 oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b.), również nie zasługuje na uwzględnienie.
Z art. 3 pkt 6 P.b. wynika, że budową jest wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu oraz jego odbudowa, rozbudowa i nadbudowa. Z art. 3 pkt 7a P.b. wynika, że przebudową są roboty, w wyniku których zmieniają się parametry użytkowe lub techniczne istniejącego obiektu z wyłączeniem charakterystycznych parametrów takich jak kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość lub liczba kondygnacji. Skarżący wywodzą stąd, że pogłębienie kondygnacji piwnic zwiększa kubaturę, więc nie może być traktowane jako przebudowa, a organy powinny były prowadzić sprawę w trybie art. 48 P.b., w szczególności przez wydanie postanowienia z art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b., następnie zastosowanie art. 48b P.b., a na końcu podjęcie rozstrzygnięć z art. 49 ust. 4 pkt 1 i pkt 2 albo art. 49e P.b. Taka argumentacja abstrahuje jednak od procesowych ram tej sprawy. Kontroli sądowej poddano decyzję wydaną w postępowaniu naprawczym dotyczącym robót wykonywanych, a więc objętych art. 50 i art. 51 ust. 1 P.b. W ramach tego postępowania doszło do upływu terminu materialnoprawnego z art. 50 ust. 4 P.b., co zamykało organowi drogę do wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. i wyłączało dalsze prowadzenie postępowania. W takich okolicznościach ani Wojewódzki Inspektor, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mogli przesądzać merytorycznej kwalifikacji robót oraz nie byli uprawnieni do modyfikacji trybu sprawy na legalizacyjny w tym samym postępowaniu. Ocena, czy w świetle zgromadzonych materiałów doszło do rozbudowy w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.b. i do zwiększenia kubatury obiektu, może ewentualnie być dokonana w odrębnym postępowaniu wszczętym z urzędu po zakończeniu robót na podstawie art. 53a ust. 1 P.b. z zastosowaniem instrumentów przewidzianych w art. 51 ust. 7 P.b., albo w postępowaniu z art. 48 P.b., jeżeli zajdą ku temu ustawowe przesłanki. Taki kierunek wskazał Sąd pierwszej instancji, podkreślając, że to postępowanie naprawcze stało się niedopuszczalne z przyczyn materialnoprawnych, co nie unicestwia możliwości podjęcia właściwych działań w nowej sprawie.
Uzupełniając powyższe zwrócić należy uwagę na przywołany przez skarżących wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt II OSK 512/13. W orzeczeniu tym akcentowano, że po upływie dwóch miesięcy od wstrzymania robót dopuszczalne jest sięgnięcie przez organ, w granicach prowadzonego postępowania, do art. 51 ust. 7 P.b. w sytuacji, gdy na moment rozstrzygania przez organ drugiej instancji roboty zostały już zakończone. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła, co wynika jednoznacznie z motywów decyzji Wojewódzkiego Inspektora.
Zarzut trzeci oparty na art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. oraz art. 6, art. 7, art. 15 i art. 127 § 1 K.p.a. w związku z art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 P.b., w którym skarżący wywodzą obowiązek Wojewódzkiego Inspektora do merytorycznej ingerencji w ustalenia i kwalifikację robót, także jest nieusprawiedliwiony. Z art. 127 § 1 K.p.a. wynika zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a art. 6 i art. 7 K.p.a. statuują obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa oraz obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego. Zastosowanie tych zasad zakłada jednak istnienie przedmiotu postępowania, który może być rozstrzygnięty zgodnie z właściwością rzeczową i w ramach dopuszczalnego trybu. Po utracie ważności postanowienia o wstrzymaniu robót i wobec wydania decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. po upływie terminu z art. 50 ust. 4 P.b. brak było podstaw materialnoprawnych do podejmowania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy w tym konkretnym postępowaniu. Argument skarżących o iluzoryczności kontroli administracyjnej i sądowej pomija, że porządek prawny przewiduje odrębne instrumenty reakcji organu nadzoru w stosunku do robót zakończonych, o czym stanowi art. 51 ust. 7 P.b., oraz że organ może z urzędu wszcząć nowe postępowanie na podstawie art. 53a ust. 1 P.b. Gwarancje dwuinstancyjności i pełnej kontroli sądowej realizują się więc w ramach właściwego postępowania, a nie poprzez rozszerzanie przedmiotu sprawy poza jej ramy.
Zarzut czwarty oparty na art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. oraz art. 39 ust. 1 P.b. nie może odnieść skutku. Skarżący powołują się na ochronę konserwatorską obiektu i związany z tym wymóg legitymowania się pozwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Przepisy art. 39 P.b. ustanawiają szczególne wymogi w procesie inwestycyjnym w odniesieniu do obiektów poddanych ochronie konserwatorskiej. Ich ewentualne zastosowanie nie wpływa jednak na ocenę dopuszczalności kontynuowania postępowania naprawczego po upływie terminu materialnoprawnego wskazanego w art. 50 ust. 4 P.b. Ustawodawca nie przewidział wyjątku, który pozwalałby utrzymać w mocy skutki postanowienia o wstrzymaniu robót albo umożliwiał wydanie decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. po upływie tego terminu z uwagi na status zabytku. Kwestie wynikające z art. 39 P.b. mogą i powinny być analizowane w postępowaniu, którego przedmiotem jest legalność robót budowlanych w świetle właściwych przepisów, lecz nie mogą legitymować pominięcia skutków upływu terminu ważności postanowienie z art. 50 ust. 1 P.b.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zastosował art. 151 P.p.s.a. i oddalił skargę, ponieważ decyzja Wojewódzkiego Inspektora odpowiadała prawu. Upływ terminu z art. 50 ust. 4 P.b. miał charakter materialnoprawny i powodował bezskuteczność postanowienia o wstrzymaniu robót oraz w okolicznościach sprawy wyłączał wydanie decyzji z art. 51 ust. 1 P.b. po tym terminie. W konsekwencji zasadnie uchylono decyzję Powiatowego Inspektora i umorzono postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a. Podnoszone przez skarżących kwestie kwalifikacji robót jako rozbudowy, a także wynikających z art. 39 P.b. wymogów ochrony konserwatorskiej, mogą być przedmiotem odrębnego postępowania wszczynanego z urzędu w trybie przewidzianym w P.b., lecz nie mogą legitymować kontynuowania postępowania naprawczego, które było przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zarzuty skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwione, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI